Adhyaya 31

Verse 1

। सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति नागतीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातस्य सर्पाणां न भयं जायते क्वचित्

Sūta nói: “Hơn nữa, tại đó còn có một Nāga-tīrtha vô thượng; ai tắm ở nơi ấy thì nỗi sợ rắn chẳng bao giờ khởi lên đối với bất kỳ ai.”

Verse 2

तत्र श्रावणपञ्चम्यां यो नरः स्नानमाचरेत् । कृष्णायां न भयं तस्य कुलेऽपि स्यादहेः क्वचित्

Tại đó, vào ngày Śrāvaṇa Pañcamī, nếu một người tắm gội hành lễ, thì ngay cả trong kỳ Kṛṣṇā (nửa tháng tối) cũng không hề khởi lên nỗi sợ rắn đối với người ấy—dẫu trong dòng tộc cũng vậy.

Verse 3

तत्र पूर्वं तपस्तप्तं मातुः शापप्रपीडितैः । शेष प्रभृतिनागैस्तु मुक्तिहेतोर्हुताशनात्

Tại đó, thuở xưa, các Nāga đứng đầu là Śeṣa, bị khổ vì lời nguyền của mẹ, đã tu khổ hạnh; cầu giải thoát, lấy Hỏa Thần (Agni, Hutāśana) làm phương tiện thánh thiện.

Verse 4

कम्बलाश्वतरौ नागौ तथा ख्यातौ धरातले । तत्र तप्त्वा तपस्तीव्रं संसिद्धिं परमां गतौ

Trên cõi đất, hai Nāga lừng danh là Kambala và Aśvatara. Tại đó, sau khi tu khổ hạnh nghiêm mật, họ đạt đến thành tựu tối thượng.

Verse 5

अनंतो वासुकिश्चैव तक्षकश्च महावलः । कर्कोटश्चैव नागेन्द्रो मणिकण्ठस्तथापरः

Ananta và Vāsuki, cùng Takṣaka dũng mãnh; lại có Karkoṭa, chúa tể loài Nāga, và Maṇikaṇṭha—một vị khác trong hàng ấy.

Verse 6

ऐरावतस्तथा शंखः पुण्डरीको महाविषः । शेषपूर्वाः स्मृता नागा एतेऽत्र नव नायकाः

Lại có Airāvata, Śaṅkha, Puṇḍarīka và Mahāviṣa. Được tưởng niệm với Śeṣa đứng đầu, chính đây là chín vị thủ lĩnh Nāga.

Verse 7

एतेषां पुत्रपौत्राश्च तेषामपि विभूतिभिः । असंख्याभिरिदं व्याप्तं समस्तं धरणीतलम्

Con cháu của họ cũng vậy, nhờ vô lượng thần lực, đã lan trùm khắp toàn bộ mặt đất này.

Verse 8

अथ ते कुटिला दुष्टा भक्षयंति सदा जनान् । बहुत्वादपि संस्पर्शादपराधं विनापि च

Rồi những kẻ quanh co, hung ác ấy cứ luôn nuốt chửng loài người—chỉ vì quá đông và chỉ cần chạm phải, dù con người chẳng hề phạm lỗi.

Verse 9

ततः प्रजा इमाः सर्वा ब्रह्माणं शरणं गताः । पीडिताः स्म सुरश्रेष्ठ सर्पेभ्यो रक्ष सत्वरम्

Vì thế, toàn thể dân chúng đều đến nương tựa nơi Phạm Thiên (Brahmā), thưa rằng: “Ôi bậc tối thắng trong chư thiên, chúng con đang bị khổ não; xin mau che chở chúng con khỏi loài rắn.”

Verse 10

यावन्न शून्यतां याति सकलं वसुधातलम् । व्याप्तं सर्वैस्ततः सर्पैर्विषाढ्यैरतिभीषणैः

Trước khi toàn bộ mặt đất trở nên trống vắng (không còn người), bởi khắp nơi đã bị loài rắn phủ đầy—đầy nọc độc và vô cùng kinh hãi—

Verse 11

अथ तानब्रवीद्ब्रह्मा शेषाद्यान्नवनायकान् । स्वसंततेः प्ररक्षध्वं भक्ष्यमाणा इमाः प्रजाः

Bấy giờ Phạm Thiên nói với chín vị thủ lĩnh, bắt đầu từ Śeṣa: “Hãy kiềm chế và bảo hộ chính dòng giống của các ngươi—dân chúng này đang bị nuốt chửng!”

Verse 13

अथ तेषां बहुत्वाच्च नैव रक्षा प्रजायते । वारिता अपि ते यस्मात्प्रकुर्वंति प्रजाक्षयम्

Nhưng vì chúng quá đông nên việc bảo hộ thật sự không thể thành; dẫu đã bị ngăn cản, chúng vẫn tiếp tục gây nên sự diệt vong cho dân chúng.

Verse 14

ततः कोपपरीतात्मा तानाहूय कुलाधिपान् । तानुवाच स्वयं ब्रह्मा सर्वदेवसमागमे

Bấy giờ, Brahmā, tâm bị bao phủ bởi cơn phẫn nộ chính đáng, triệu tập các vị tộc trưởng ấy; và giữa đại hội của chư thiên, chính Brahmā cất lời với họ.

Verse 15

भक्षयंति यतः सर्पा अपराधं विना प्रजाः । वारिता अपि ते तस्मात्तान्निगृह्णामि सांप्रतम्

“Vì loài rắn nuốt chửng chúng sinh dù không có lỗi, và dù bị ngăn giữ vẫn chẳng thôi, nên nay ta sẽ trừng phạt và chế ngự chúng.”

Verse 18

तच्छ्रुत्वा वेपमानास्ते सर्पाणां नवनायकाः । प्रोचुः प्रांजलयः सद्यः प्रणिपत्य पितामहम्

Nghe vậy, chín vị thủ lĩnh của loài rắn run rẩy; chắp tay, họ lập tức phủ phục trước Pitāmaha (Brahmā) và thưa rằng.

Verse 19

भगवन्कुटिला ज्ञातिरस्माकं भवता कृता । तत्कस्मात्कुरुषे कोपं जातिधर्मानुवर्तिनाम्

“Bạch Đấng Thế Tôn, chính Ngài đã tạo cho chúng con một dòng tộc quanh co uốn lượn; vậy cớ sao Ngài lại giận những kẻ chỉ thuận theo pháp của giống loài mình (bản tính tự nhiên)?”

Verse 20

ब्रह्मोवाच । यदि नाम मया सृष्टा यूयं दिष्ट्या विषोल्बणाः । अपराधं विना कस्माद्भक्षयध्व इमाः प्रजाः

Phạm Thiên nói: “Dẫu thật ta đã tạo ra các ngươi, và do định mệnh các ngươi dữ dằn với nọc độc—cớ sao các ngươi nuốt chửng những sinh linh này khi họ chẳng hề có lỗi?”

Verse 21

नागा ऊचुः । मर्यादां कुरु देवेश अस्माकं मानवैः सह । अथवा संप्रयच्छस्व स्थानं मानुषवर्जितम्

Các Nāga thưa: “Ôi Chúa tể chư thiên, xin lập ranh giới thích đáng giữa chúng con và loài người; hoặc xin ban cho chúng con một nơi cư trú vắng bóng người.”

Verse 22

पारिक्षितमखे तस्मिन्सर्पाणां चित्रभानुना । समंताद्दह्यमानानां रक्षोपायं प्रचिंतय

“Trong lễ tế của Parīkṣit ấy, khi loài rắn bị Citrabhānu thiêu đốt tứ phía, xin hãy nghĩ ra phương kế bảo hộ.”

Verse 23

यथा न संततिच्छेदो जायते प्रपितामह । अस्माकं सर्वलोकेषु तथा त्वं कर्तुमर्हसि

“Ôi Bậc Tổ Phụ vĩ đại, xin Ngài hành động sao cho dòng giống chúng con không bị đoạn tuyệt trong bất cứ cõi nào.”

Verse 24

ब्रह्मोवाच । जरत्कारुरिति ख्यातो भविष्यति क्वचिद्द्विजः । स संतानकृते भार्यां भूमावन्वेषयिष्यति

Phạm Thiên nói: “Ở một nơi nào đó sẽ xuất hiện một người ‘hai lần sinh’, nổi danh là Jaratkāru. Vì mong có con nối dõi, ông sẽ tìm kiếm một người vợ trên cõi đất.”

Verse 25

भाविनी च भवद्वंशे जरत्कन्या सुशोभना । सा देया चादरात्तस्मै पुत्रार्थं वरवर्णिनी

Trong dòng dõi của ngươi sẽ xuất hiện một thiếu nữ rạng ngời tên là Jaratkanyā. Nàng có dung sắc thù thắng, nên được kính cẩn gả cho người ấy để cầu có một người con trai.

Verse 26

ताभ्यां यो भविता पुत्रः स शेषान्रक्षयिष्यति । सर्पाञ्छुद्धसमाचारान्मर्यादासु व्यवस्थितान्

Người con trai sinh ra từ hai vị ấy sẽ che chở các loài rắn còn lại—những kẻ có hạnh kiểm thanh tịnh, an trú trong khuôn phép đúng đắn.

Verse 27

सुतलं नितलं चैव तथैव वितलं च यत् । तस्याधस्ताच्चतुर्थे च वसतिर्वो धरातले

Bên dưới Sutala, Nitala và cả Vitala, ở cõi thứ tư thấp hơn nữa, nơi cư trú của các ngươi sẽ được an lập trong lòng địa giới.

Verse 28

मया दत्तेऽतिरम्ये च सर्वभोगसमन्विते । तस्माद्व्रजत तत्रैव परित्यज्य महीतलम्

Nơi ấy do chính Ta ban cho—cực kỳ mỹ diệu, đầy đủ mọi hưởng thụ. Vì vậy, hãy đến ngay nơi đó, rời bỏ cõi trần này.

Verse 29

तत्र भुंजथ सद्भोगा न्गत्वाऽशु मम शासनात् । पुत्रपौत्रसमोपेतांस्त्रिदशैरपि दुर्लभान्

Vâng theo mệnh lệnh của Ta, hãy mau đến nơi ấy mà hưởng thụ những lạc thú cao quý—cùng với con và cháu—những phúc lành mà ngay cả chư thiên cũng khó được.

Verse 30

नागा ऊचुः । भोगानपि प्रभुंजाना न वयं तत्र पद्मज । शक्नुमो वस्तुमुर्व्यां नस्तस्मात्स्थानं प्रदर्शय । मर्यादया वर्तयामो यत्रस्था मानवैः समम्

Các Nāga thưa rằng: “Ôi Đấng sinh từ hoa sen! Dẫu được hưởng lạc thú nơi ấy, chúng con vẫn không thể cư trú trên mặt đất. Vậy xin chỉ bày cho chúng con một chốn thích hợp, để nương theo khuôn phép mà ở cùng loài người.”

Verse 31

ब्रह्मोवाच । एषा तिथिर्मया दत्ता युष्माकं धरणीतले । पंचमी शेषकालस्तु नेयस्तत्रं रसातले

Phạm Thiên (Brahmā) phán: “Ngày tithi này Ta đã ban cho các ngươi trên mặt đất. Đến ngày Pañcamī, phần thời gian còn lại phải ở nơi Rasātala.”

Verse 32

तत्रागतैर्न हंतव्या मानवा दोषवर्जिताः । मंत्रसंरक्षितांगाश्च तथौषधिकृतादराः

Những người đến đó, không vướng lỗi lầm, chớ được làm hại; vì thân họ được thần chú hộ trì, lại được chăm sóc đúng phép bằng dược liệu.

Verse 33

चमत्कारपुरे क्षेत्रे मया दत्ता स्थितिः सदा । पृथिव्यां कुलमुख्यानां नागानां नागसत्तमाः

Trong thánh địa Cāmatkārapura, Ta đã ban trên mặt đất một nơi cư trú vĩnh hằng cho các Nāga tối thượng, những vị đứng đầu các dòng tộc—hỡi bậc ưu tú nhất trong loài Nāga.

Verse 34

सूत उवाच । एवमुक्ताश्च ते नागा ब्रह्मणा सत्वरं ययुः । पातालं कुलमुख्याश्च तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताः

Sūta nói: “Được Phạm Thiên dạy như vậy, các Nāga liền vội vã đi về Pātāla; và các vị thủ lĩnh dòng tộc an trú trong thánh địa ấy.”

Verse 35

तत्र श्रावणपंचम्यां यस्तान्पूजयते नरः । स प्राप्नोति नरोऽभीष्टं तेषामेव प्रसादतः

Tại đó, vào ngày Śrāvaṇa Pañcamī, người nào chí thành thờ phụng các Nāga ấy sẽ đạt điều mình mong cầu—nhờ chính ân phúc của các Ngài.

Verse 36

तस्य वंशेऽपि सर्पाणां न भयं स्यान्न किल्बिषम् । न रोगो नोपसर्गश्च न च भूतभयं क्वचित्

Ngay cả trong dòng tộc của người sùng kính ấy cũng không còn sợ rắn, không vướng tội lỗi; không bệnh tật, không tai ương, và chẳng nơi nào phải sợ các loài linh quỷ.

Verse 37

अपुत्रस्तत्र यः श्राद्धं करोति सुतवांछया । पुत्रं विशिष्टमासाद्य पितॄणामनृणो हि सः

Tại thánh địa ấy, người đàn ông không có con, nếu làm lễ śrāddha với ước nguyện có con, sẽ được một người con trai ưu tú; nhờ vậy, quả thật trả xong món nợ đối với các Pitṛ (tổ tiên).

Verse 38

तथा वंध्या च या नारी पंचम्यां भास्करोदये । श्रावणे कुरुते स्नानं कृष्णपक्षे विशेषतः । सा सद्यो लभते पुत्रं स्ववंशोद्धरणक्षमम्

Cũng vậy, người phụ nữ hiếm muộn, nếu vào ngày mồng năm, lúc mặt trời mọc, trong tháng Śrāvaṇa—đặc biệt vào nửa tháng tối (Kṛṣṇa-pakṣa)—tắm tại đó, sẽ mau chóng được một con trai có thể nâng đỡ và làm rạng rỡ dòng tộc mình.

Verse 39

सर्वरोगविनिर्मुक्तं सुरूपं विनयान्वितम् । भ्रष्टराज्यो नरो यो वा तत्र स्नानं समाचरेत्

Ai tắm tại đó sẽ được giải thoát khỏi mọi bệnh tật, được dung mạo đoan nghiêm và đức hạnh nhu hòa; ngay cả người đã mất ngôi quyền cũng nhờ tắm tại đó mà vận may được phục hồi.

Verse 40

ततः पूजयते नागाञ्छ्रावणे पंचमीदिने । स हत्वाऽरिगणा न्सर्वान्भूयोराज्यमवाप्नुयात्

Sau đó, vào ngày thứ năm của tháng Shravana, người ta nên thờ cúng các Naga. Sau khi đánh bại mọi kẻ thù, người đó sẽ giành lại vương quốc.

Verse 41

येषां मृत्युर्मनुष्याणां जायते सर्पभक्षणात् । न तेषां जायते मुक्तिः प्रेतभावात्कथंचन

Đối với những người chết do rắn cắn, sự giải thoát sẽ không đến; họ rơi vào trạng thái của một ngạ quỷ (preta).

Verse 42

यावन्न क्रियते श्राद्धं तस्मिंस्तीर्थे द्विजोत्तमाः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मृतस्याहिप्रदंक्षणात् । श्राद्धं कार्यं प्रयत्नेन तस्मिंस्तीर्थेऽहिसंभवे

Hỡi những người ưu tú trong hàng hai lần sinh, chừng nào lễ Shraddha chưa được thực hiện tại thánh địa đó, thì chưa có sự giải thoát. Do đó, lễ Shraddha phải được thực hiện một cách siêng năng tại Tirtha nguồn gốc rắn đó.

Verse 43

अत्र वः कीर्तयिष्यामि पुरावृत्तां कथां शुभाम् । इन्द्रसेनस्य राजर्षेः सर्वपातकनाशिनीम्

Tại đây, ta sẽ kể cho các ngươi nghe một câu chuyện cổ xưa tốt lành về vị vua hiền triết Indrasena, một câu chuyện tiêu trừ mọi tội lỗi.

Verse 44

इन्द्रसेनो महीपालः पुरासीद्रिपुदर्पहा । अश्वमेधसहस्रेण इष्टं तेन महात्मना

Indrasena từng là một vị vua đã đập tan sự kiêu ngạo của kẻ thù. Linh hồn vĩ đại đó đã thực hiện một nghìn lễ tế Ashvamedha.

Verse 45

ततः स दैवयोगेन प्रसुप्तः शयने शुभे । दष्टः सर्पेण मुक्तश्च इन्द्रसेनो महीपतिः । वियुक्तश्चैव सहसा जीवितव्येन तत्क्षणात्

Bấy giờ, do sức mạnh của định mệnh, khi vua Indrasena đang ngủ trên giường cát tường, ngài bị rắn cắn và lìa khỏi mạng sống; ngay trong khoảnh khắc ấy, thọ mạng của ngài bỗng bị cắt đứt đột ngột.

Verse 46

ततस्तस्य सुतोऽभीष्टस्तस्योद्देशेन कृत्स्नशः । चकार प्रेतकार्याणि स्मृत्युक्तानि च भक्तितः

Sau đó, người con trai yêu quý của ngài, dâng hiến các nghi lễ về cho phụ vương, đã cử hành trọn vẹn các nghi thức dành cho người quá vãng—đúng như Smṛti đã truyền dạy—và với lòng sùng kính.

Verse 47

गंगायामस्थिपातं च कृत्वा श्राद्धानि षोडश । गयां गत्वा ततश्चक्रे श्राद्धं श्रद्धासमन्वितः

Sau khi thả tro cốt xuống sông Gaṅgā, ông cử hành mười sáu lễ śrāddha; rồi đi đến Gayā, ông cũng làm śrāddha tại đó, tràn đầy lòng tin kính.

Verse 48

अथ स्वप्नांतरे प्राप्तः पिता तस्य स भूपतिः । प्रोवाच दुःखितः पुत्रं बाष्पव्याकुललोचनम्

Rồi trong một giấc mộng, phụ vương của ông—vị quốc vương—hiện đến và buồn bã nói với người con, đôi mắt ngấn lệ.

Verse 49

सर्पमृत्योः सकाशान्मे प्रेतत्वं पुत्र संस्थितम् । तेन मे भवता दत्तं न किञ्चिदुपतिष्ठते

“Hỡi con, vì chết do rắn cắn, cha đã rơi vào cảnh giới preta. Bởi vậy, những lễ vật con dâng lên, không điều gì đến được với cha.”

Verse 50

चमत्कारपुरं क्षेत्रं तस्मात्त्वं गच्छ सत्वरम् । तत्र तीर्थे कुरु श्राद्धं सर्पाणां मत्कृते सुत

Vì vậy, con hãy mau chóng đến thánh địa (kṣetra) Cāmatkārapura. Tại thánh tắm (tīrtha) ấy, hãy cử hành lễ śrāddha dâng cúng các loài rắn (Nāga), vì ta, hỡi con trai.

Verse 51

येन संजायते मोक्षः प्रेतत्वा द्दारुणान्मम । स ततः प्रातरुत्थाय तत्स्मृत्वा नृपतेर्वचः

Nhờ nghi lễ ấy và nhờ tīrtha ấy, ta được giải thoát (mokṣa) khỏi cảnh giới preta đáng sợ này. Rồi người ấy dậy sớm, nhớ lại lời của nhà vua.

Verse 52

प्रेतरूपस्य दुःखार्तस्तत्तीर्थं सत्वरं गतः । चकार च ततः श्राद्धं श्रावणे पंच मीदिने

Đau xót vì cha mình chịu khổ trong hình dạng preta, người ấy vội vã đến tīrtha đó; rồi vào ngày mồng năm của tháng Śrāvaṇa, người ấy cử hành lễ śrāddha.

Verse 53

स्नात्वा श्रद्धासमोपेतः संनिवेश्य पुरोधसम् । ततः स दर्शनं प्राप्तो भूयोऽपि च यथा पुरा

Tắm gội xong, lòng đầy tín tâm, người ấy an tọa vị tư tế gia tộc (purohita). Rồi người ấy lại được thấy linh hiện (darśana) như trước.

Verse 55

फलं श्राद्धस्य चात्र त्वं कारणं शृणु पुत्रक । श्राद्धार्हा ब्राह्मणाश्चात्र चमत्कारपुरोद्भवाः

Này con yêu, hãy nghe nguyên do vì sao lễ śrāddha ở đây sinh quả: các Bà-la-môn tại nơi này, sinh từ Cāmatkārapura, thật là những bậc xứng đáng thọ nhận śrāddha.

Verse 56

क्षेत्रेऽपि गर्हिताः श्राद्धे येऽन्यत्र व्यंगकादयः । अत्र यत्क्रियते किञ्चिद्दानं वा व्रतमेव च

Ngay cả những người ở nơi khác bị chê trách khi dự việc śrāddha—như kẻ tật nguyền và những hạng tương tự—tại kṣetra này, bất cứ điều gì được làm, dù là bố thí hay thọ nguyện (vrata), đều trở nên có ý nghĩa và linh nghiệm.

Verse 57

तथान्यदपि विप्रार्हं कर्म यज्ञसमुद्भवम् । तत्तेषां वचनात्सर्वं पूर्णं स्यादपि खंडितम् । परोक्षे वापि संपूर्णं वृथा संजायते स्फुटम्

Cũng vậy, mọi hành sự khác xứng đáng dành cho các Bà-la-môn, phát sinh từ bổn phận tế tự: chỉ nhờ lời của các ngài, mọi việc đều được viên mãn, dù có làm dang dở. Nhưng nếu các ngài vắng mặt, thì ngay cả điều vốn trọn vẹn cũng hiển nhiên trở nên vô ích, không kết quả.

Verse 58

तस्मादस्मात्पुराद्विप्रान्समानीय ततः परम् । मम नाम्ना कुरु श्राद्धं येन मुक्तिः प्रजायते

Vì thế, hãy mời tụ hội các Bà-la-môn học rộng từ chính thành này; rồi sau đó hãy cử hành lễ śrāddha nhân danh ta—nhờ vậy mà sự giải thoát (mukti) được sinh khởi.

Verse 59

अथासौ प्रातरुत्थाय स्मरमाणः पितुर्वचः । दुःखेन महताविष्टः प्रविवेश पुरोत्तमे

Bấy giờ, lúc rạng đông, ông thức dậy, nhớ lời cha dặn; bị nỗi sầu lớn bao phủ, ông bước vào thành phố ưu thắng.

Verse 60

ततश्चान्वेषयामास श्राद्धार्हान्ब्राह्मणान्नृपः । यत्नतोऽपि न लेभे स धनाढ्या ब्राह्मणा यतः

Bấy giờ nhà vua tìm kiếm các Bà-la-môn xứng đáng thọ nhận lễ śrāddha; nhưng dẫu cố gắng vẫn không gặp ai, vì các Bà-la-môn nơi ấy đều giàu có.

Verse 61

न तत्र दुःखितः कश्चिद्दरिद्रोऽपि न दुःखितः । नाकर्मनिरतो वापि पाखण्डनिरतोऽथवा

Ở nơi ấy không ai sầu khổ; ngay cả người nghèo cũng chẳng buồn than. Không ai đắm vào vô vi lười nhác, cũng không ai sa vào giả đạo, ngụy tín hay tà vờ thánh thiện.

Verse 62

स्थानेस्थाने महानादा उत्सवाश्च गृहेगृहे । वेदविद्याविनोदाश्च स्मृति वादास्तथैव च

Khắp nơi vang dậy tiếng reo mừng, và nhà nhà đều có lễ hội. Người ta vui thích trong học vấn Veda, và cũng có những cuộc luận bàn dựa trên Smṛti.

Verse 63

श्रूयंते याज्ञिकानां च यज्ञकर्मसमुद्भवाः । न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं नृणाम् । न मृत्युः कस्यचित्तत्र पुरे ब्राह्मण सेविते

Nghe vang lên những âm thanh phát sinh từ các nghi lễ tế tự do các tư tế yajña cử hành. Không có nạn đói, không có bệnh tật, và không có cái chết yểu trong dân chúng; trong thành ấy, được các bà-la-môn phụng sự và nâng đỡ, cái chết chẳng giáng xuống một ai.

Verse 64

यथर्तुवर्षी पर्जन्यः सस्यानि गुणवन्ति च । भूरिक्षीरस्रवा गावः क्षीराण्याजाविकानि च

Mưa rơi đúng mùa đúng tiết, và mùa màng đều tốt lành. Bò cho sữa dồi dào, và sữa của dê cùng cừu cũng phong phú như vậy.

Verse 65

यंयं प्रार्थयते विप्रं स श्राद्धार्थं महीपतिः । स स तं भर्त्सयामास दुरुक्तैः कोपसंयुतः

Nhà vua hễ thỉnh vị bà-la-môn nào để cử hành lễ śrāddha, thì chính vị ấy lại quở trách vua, buông lời cay nghiệt, đầy cơn giận dữ.

Verse 66

धिग्धिक्पापसमाचार क्षत्रियापसदात्मक । किं कश्चिद्ब्राह्मणोऽश्नाति प्रेतश्राद्धे विशेषतः

“Hỡi ôi, hỡi ôi—hạnh kiểm của ngươi đầy tội lỗi, ngươi là cặn bã trong hàng Sát-đế-lỵ! Có Bà-la-môn nào lại ăn lễ vật của ngươi, nhất là trong nghi lễ preta-śrāddha (cúng cho vong linh)?”

Verse 67

तस्माद्गच्छ द्रुतं यावन्न कश्चिच्छपते द्विजः । निहन्ति वा प्रकोपेन स्वर्गमार्गनिरोधकम्

“Vì vậy hãy đi mau—trước khi có Bà-la-môn nào nguyền rủa ngươi; hoặc trong cơn phẫn nộ, đánh hạ ngươi, chặn mất con đường lên cõi trời.”

Verse 68

सूत उवाच । ततः स दुःखितो राजा निश्चक्राम भयार्दितः । चमत्कारपुरात्तस्माद्वैलक्ष्यं परमं गतः

Sūta nói: Bấy giờ vị vua đau khổ ấy, bị nỗi sợ bủa vây, rời khỏi thành Camatkārapura, rơi vào cơn bối rối và bất an sâu thẳm.

Verse 69

चिन्तयामास राजेंद्र स्मृत्वावस्थां पितुश्च ताम् । किं करोमि क्व गच्छामि कथं मे स्यात्पितुर्गतिः

Nhớ lại cảnh trạng của phụ vương, đấng quân vương trầm tư: “Ta phải làm gì? Ta sẽ đi đâu? Làm sao để phụ vương ta được một cảnh giới tốt lành, chân chính ở đời sau?”

Verse 70

ततः स सचिवान्सर्वान्प्रेषयित्वा गृहं प्रति । एकाकी भिक्षुरूपेण स्थितस्तत्रैव सत्पुरे

Rồi nhà vua sai tất cả quần thần trở về nhà; còn chính ngài ở lại nơi thành cao quý ấy, một mình, cải trang trong hình dạng một vị khất sĩ.

Verse 71

स ज्ञात्वा नगरे तत्र ब्राह्मणं शंसितव्रतम् । सर्वेषां ब्राह्मणेंद्राणां मध्ये दाक्षिण्यभाजनम्

Tại đó, ông được biết trong thành ấy có một vị Bà-la-môn nổi danh vì những lời nguyện thanh tịnh; giữa hàng Bà-la-môn tối thượng, ngài là bậc xứng đáng nhận sự tôn kính và bố thí.

Verse 72

देवशर्माभिधानं तु शरणागतवत्सलम् । आहिताग्निं चतुर्वेदं स्मृतिमार्गानुयायिनम्

Tên ngài là Devaśarmā—hiền từ với những ai đến nương tựa; ngài đã an lập các thánh hỏa, thông hiểu bốn bộ Veda và bước theo con đường do Smṛti truyền dạy.

Verse 73

ततस्तु प्रातरुत्थाय कृत्वांत्यजमयं वपुः । शोधयामास कृच्छ्रेण मलोत्सर्गनिकेतनम्

Rồi khi trời vừa rạng, ông thức dậy, mang lấy thân phận như kẻ tiện dân; với bao nhọc nhằn, ông bắt đầu tẩy rửa nơi dành để đổ bỏ uế vật.

Verse 74

अथ यः कुरुते कर्म तत्र विष्ठाप्रशोधनम् । सोऽभ्येत्य तमुवाचेदं कोपसंरक्तलोचनः

Bấy giờ, người có phận sự dọn phân uế ở đó tiến lại gần ông và nói những lời này, đôi mắt đỏ ngầu vì giận dữ.

Verse 75

कुतस्त्वमिह संप्राप्तो मद्वृत्तेरुपघातकृत् । तस्माद्गच्छ द्रुतं नो चेन्नयिष्ये यमसादनम्

“Ngươi từ đâu đến đây, kẻ làm hại kế sinh nhai của ta? Vậy hãy đi mau—bằng không ta sẽ đưa ngươi đến cõi của Yama!”

Verse 76

तस्यैवं वदतोऽप्याशु बलात्स पृथिवीपतिः । शोधयामास तत्स्थानं देवशर्मसमुद्भवम्

Ngay khi còn đang nói như thế, đấng chúa tể của cõi đất, nhờ sức mạnh của quyết tâm, liền mau chóng tiếp tục tẩy uế nơi chốn ấy, nơi gắn với Devaśarmā.

Verse 77

ततः संवत्सरस्यांते चंडालेन द्विजोत्तमाः । स प्रोक्त उचिते काले प्रणिपत्य च दूरतः

Rồi đến cuối một năm, hỡi bậc tối thượng trong hàng lưỡng sinh, người caṇḍāla đã nói với ông đúng thời; và ông cúi lạy từ xa.

Verse 78

स्वामिंस्तव कुलेप्येवं गूथाशोधनकर्मकृत् । तदस्माकं न चान्यस्य तत्किमन्यः प्रवेशितः

“Bạch chủ nhân, ngay trong dòng tộc của ngài cũng có người làm việc dọn uế. Việc ấy thuộc về chúng tôi, không thuộc về ai khác—cớ sao lại đưa người khác vào để đảm nhận?”

Verse 79

अथ श्रुत्वा च तद्वाक्यं स प्राह द्विजसत्तमः । न मया कश्चिदन्योऽत्र निर्दिष्टो गोप्यकर्मणि । अधिकारस्त्वयात्मीयस्तथा कार्यो यथा पुरा

Nghe lời ấy, bậc tối thượng trong hàng lưỡng sinh đáp: “Ta không hề chỉ định ai khác ở đây cho việc kín nhiệm này. Quyền phận là của ngươi; hãy làm như trước.”

Verse 80

तदान्यदिवसे प्राप्ते सोंऽत्यजः कोपसंयुतः । शस्त्रमादाय संप्राप्तो वधार्थं तस्य भूपतेः

Vào một ngày khác, kẻ antyaja ấy, bị cơn giận chi phối, cầm vũ khí đến đó với ý định sát hại vị vua kia.

Verse 81

शस्त्रोद्यतकरं दृष्ट्वा प्रहारेकृतनिश्चयम् । ततस्तं लीलया भूयो मुष्टिना मूर्ध्न्यताडयत्

Thấy hắn giơ vũ khí, quyết tâm ra đòn, liền đó ngài như đùa mà lại nện thêm một cú bằng nắm tay lên đỉnh đầu hắn.

Verse 82

ततस्तस्य विनिष्क्रांते लोचने तत्क्षणाद्द्विजाः । सुस्राव रुधिरं पश्चात्पपात गतजीवितः

Rồi ngay khoảnh khắc ấy, đôi mắt hắn bật ra, hỡi các Bà-la-môn; máu tuôn trào, và chẳng bao lâu sau hắn ngã xuống, không còn sinh khí.

Verse 83

तं श्रुत्वा निहतं तेन चंडालं निजकिंकरम् । देवशर्मातिकोपेन तद्वधार्थमुपागतः

Nghe tin kẻ Caṇḍāla, tôi tớ của mình, đã bị người ấy giết, Devaśarmā bừng bừng phẫn nộ, liền đến đó với ý định sát hại người kia.

Verse 84

ततः पुत्रैश्च पौत्रैश्च सहितोऽन्यैश्च बन्धुभिः । लोष्टैस्तं ताडयामास भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

Rồi ông ta cùng các con, các cháu và những thân quyến khác, lấy những cục đất nện vào người kia, vừa đánh vừa mắng nhiếc liên hồi.

Verse 85

सोऽपि संताड्यमानस्तु प्रहारैर्जर्जरीकृतः । वेदोच्चारं ततश्चक्रे दर्शयित्वोपवीतकम्

Dẫu bị đánh đập đến thân thể tả tơi, ngài liền cất tiếng tụng đọc Veda, đồng thời giơ lên cho thấy sợi dây thiêng (upavīta) của mình.

Verse 86

अथ ते विस्मिताः सर्वे देवशर्मपुरःसराः । ब्राह्मणास्तं समुद्वीक्ष्य वेदोच्चारपरायणम्

Bấy giờ tất cả—do Devaśarmā dẫn đầu—đều kinh ngạc; các bà-la-môn thấy ông hoàn toàn chuyên chú vào việc tụng đọc Veda.

Verse 87

पृष्टश्च किमिदं कर्म तवांत्यजजनोचितम् । एषा वेदात्मिका वाणी स्पष्टाक्षरकलस्वना । तत्किं शापपरिभ्रष्टस्त्वं कश्चिद्ब्राह्मणोत्तमः

Và họ hỏi ông: “Vì sao ông làm việc này, vốn hợp với hạng antyaja? Thế nhưng lời nói của ông lại mang bản chất Veda, âm tiết rõ ràng, thanh điệu êm đềm. Vậy ông có phải là một bà-la-môn ưu tú nào đó, vì lời nguyền mà sa sút chăng?”

Verse 88

येनैवं कुरुषे कर्म गर्हितं चांत्यजैरपि । ततः स प्रहसन्नाह क्षत्रियोऽहं महीपतिः । विष्णुसेन इति ख्यातो हैहयान्वयसंभवः

Nghe lời: “Vì cớ gì ông làm việc ấy—điều bị lên án ngay cả bởi kẻ hèn mọn nhất?”, ông mỉm cười đáp: “Ta là Kṣatriya, một bậc quốc vương. Ta được biết đến với danh Viṣṇusena, sinh trong dòng dõi Haihaya.”

Verse 89

सोहमाराधनार्थाय त्वस्मिन्स्थान उपागतः । अद्य संवत्सरो जातः कर्मण्यस्मिन्रतस्य च

“Ta đến nơi này vì mục đích thờ phụng và cầu sự gia hộ. Hôm nay tròn một năm kể từ khi ta chuyên tâm vào chính hạnh nguyện này.”

Verse 90

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स विप्रः कृपयान्वितः । कृतांजलिपुटो भूत्वा तमुवाच महीपतिम्

Sūta nói: Nghe lời ấy, vị bà-la-môn kia khởi lòng thương xót; chắp tay cung kính rồi thưa với nhà vua.

Verse 92

नास्ति मे किञ्चिदप्राप्तं तथाऽसाध्यं महीपते । तस्मात्तव करिष्यामि कृत्यं यद्यपि दुर्लभम्

Tâu Đại vương, đối với ta không có điều gì không đạt được, cũng không có việc gì bất khả. Vì vậy ta sẽ thành tựu nghi lễ mà bệ hạ cần, dẫu khó cầu khó được.

Verse 93

राजोवाच । पिता ममाहिना दष्टः प्रेतत्वं समुपागतः । सोऽत्र नागह्रदे श्राद्धे कृते मुक्तिमवाप्नुयात्

Nhà vua thưa: “Phụ vương ta bị rắn cắn, đã rơi vào cảnh giới preta. Nếu làm lễ śrāddha tại Nāgahrada này, người có thể đạt giải thoát.”

Verse 94

तस्मात्तत्तारणार्थाय विप्रकृत्यं समाचर । एतदर्थं मयैतत्ते कृतं कर्म विगर्हितम्

“Vì thế, để cứu độ người, hãy thực hành nghi lễ đúng pháp của bậc brāhmaṇa. Chính vì mục đích ấy mà ta đã làm điều đối với ngươi—dẫu đáng bị chê trách.”

Verse 95

देवशर्मोवाच । एवं कुरु नृपश्रेष्ठ श्राद्धेऽहं ते पितुः स्वयम् । ब्राह्मणः संभविष्यामि तस्माच्छ्राद्धं समाचर

Devaśarman nói: “Xin hãy làm như vậy, hỡi bậc vương tối thượng. Trong lễ śrāddha cho phụ vương của ngài, chính ta sẽ làm brāhmaṇa (người thọ nhận/chủ lễ). Vì thế, hãy cử hành śrāddha.”

Verse 96

सूत उवाच । अथ ते सुहृदस्तस्य पुत्राः पौत्राश्च बांधवाः । प्रोचुर्नैतत्प्रयुक्तं ते श्राद्धं भोक्तुं विगर्हितम्

Sūta nói: Bấy giờ các bằng hữu của ông—cùng con, cháu và thân tộc—đều tuyên bố: “Thọ thực lễ śrāddha do ngài sắp đặt là điều không hợp pháp, đáng bị chê trách.”

Verse 97

तस्माद्यदि भवानस्य श्राद्धे भोक्ता ततः स्वयम् । सर्वे भवन्तं त्यक्षामस्तथान्येऽपि द्विजोत्तमाः

Vì vậy, nếu chính ngài trở thành người thọ thực trong lễ śrāddha của ông ấy, thì tất cả chúng tôi sẽ rời bỏ ngài; các bậc Bà-la-môn ưu tú khác cũng vậy.

Verse 98

देवशर्मोवाच । कामं त्यजत मां सर्वे यूयमन्येऽपि ये द्विजाः । मयैवास्य प्रतिज्ञातं भोक्तुं श्राद्धे महीपतेः

Devaśarman nói: “Các vị cứ bỏ tôi—kể cả các Bà-la-môn khác, nếu muốn. Chính tôi đã tự hứa sẽ thọ thực trong lễ śrāddha của đức vua.”

Verse 99

एवमुक्त्वा स विप्रेंद्रस्तेनैव सहितस्तदा । नागह्रदं समासाद्य श्राद्धे वै भुक्तवानथ

Nói xong, vị Bà-la-môn tối thượng ấy, cùng đi với người kia, bấy giờ đến Nāgahrada; và tại đó, trong nghi lễ śrāddha, ngài đã thọ thực.

Verse 100

भुक्तमात्रे ततस्तस्मिन्वागुवाचाशरीरिणी । नादयंती जगत्सर्वं हर्षयंती महीपतिम्

Vừa khi bữa thọ thực kết thúc, một tiếng nói vô hình cất lên, vang dội khắp thế gian và làm đức vua tràn đầy hoan hỷ.

Verse 101

प्रेतभावाद्विनिर्मुक्तः पुत्राहं त्वत्प्रभावतः । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सांप्रतं त्रिदिवालयम्

“Nhờ uy lực của ngài, con—đứa con của ngài—đã được giải thoát khỏi cảnh giới preta. Con chúc phúc cho ngài: nguyện điều lành đến với ngài; nay con xin đi về cõi trời, nơi ngự của chư thiên.”

Verse 102

तत्कृत्वा नृपतिर्हृष्टस्तं प्रणम्य द्विजोत्तमम् । प्रोवाच कुरु मे वाक्यं यद्ब्रवीमि द्विजोत्तम

Sau khi việc ấy đã xong, nhà vua hoan hỷ, cúi lạy vị Bà-la-môn tối thượng và nói: “Xin hãy làm theo lời ta—điều ta sắp nói, hỡi bậc tối thắng trong hàng nhị sinh.”

Verse 103

अस्ति माहिष्मतीनाम नगरी नर्मदातटे । सा चास्माकं राजधानी पितृपर्यागता विभो

“Có một thành tên là Māhiṣmatī ở bờ sông Narmadā. Đó là kinh đô của ta, bậc tôn kính, được truyền thừa từ dòng dõi tổ tiên.”

Verse 104

अहं यच्छामि ते ब्रह्मन्समस्तविषयान्विताम् । मया भृत्येन तत्रस्थः कुरु राज्यमकंटकम्

“Bạch Bà-la-môn, ta ban cho ngài (kinh đô ấy) cùng toàn thể các quận huyện. Với ta làm kẻ tôi tớ của ngài, ở tại đó, xin ngài trị vì vương quốc không chút ngăn trở.”

Verse 106

सूत उवाच । एवं विसर्जितस्तेन जगाम स महापतिः । स्वं देशं हर्षसंयुक्तः कृतकृत्यो द्विजोत्तमाः

Sūta nói: “Được người ấy cho lui như vậy, vị đại chúa kia lên đường về xứ sở mình, tràn đầy hoan hỷ—mục đích đã viên thành, hỡi bậc tối thắng trong hàng nhị sinh.”

Verse 107

सोऽपि सर्वैः परित्यक्तो ब्राह्मणैः पुरवासिभिः । देवशर्मा समुद्दिश्य दोषं श्राद्धसमुद्भवम्

Còn ông—Devaśarmā—cũng bị mọi người ruồng bỏ: cả các Bà-la-môn lẫn dân cư trong thành, vì họ quy lỗi cho ông về một sai phạm phát sinh từ lễ śrāddha.

Verse 108

ततो नागह्रदे तस्मिन्स कृत्वा निजमन्दिरम् । निवासमकरोत्तत्र स्वाध्यायनिरतः शुचिः

Rồi tại Nāgahrada ấy, ngài dựng cho mình một chỗ ở và cư trú nơi đó—thanh tịnh, trong sạch, chuyên tâm vào svādhyāya (tự học tụng đọc thánh điển).

Verse 109

तत्रस्थस्य निरस्तस्य ये पुत्राः स्युर्द्विजोत्तमाः । तेषां संततयो ऽद्यापि ते प्रोक्ता बाह्यवासिनः

“Hỡi các bậc Bà-la-môn tối thượng, những người con sinh ra cho ngài khi ngài sống nơi ấy trong cảnh lưu đày—dòng dõi của họ cho đến hôm nay vẫn được gọi là ‘Bāhyavāsin’, tức ‘những người ở bên ngoài’.”

Verse 110

एतद्वः सर्वमाख्यातं नागतीर्थसमुद्भवम् । माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

Như vậy, ta đã thuật lại trọn vẹn cho các bậc Bà-la-môn tối thượng về đại công đức phát sinh từ Nāga-tīrtha—một thánh tích linh thiêng có năng lực tiêu trừ mọi tội lỗi.

Verse 111

यश्चैतत्पठते भक्त्या संप्राप्ते पंचमीदिने । शृणुयाद्वा न वंशेऽपि तस्य स्यात्सार्पजं भयम्

Ai tụng đọc lời này với lòng sùng kính khi đến ngày Pañcamī (mồng năm âm lịch)—hoặc chỉ cần lắng nghe—thì sẽ không còn sợ hãi tai ương do loài rắn gây ra, ngay cả trong dòng tộc của mình.

Verse 112

तथा विमुच्यते पापाद्भक्षजातान्न संशयः । कृतादज्ञानतो विप्राः सत्यमेतन्मयोदितम्

Cũng vậy, người ấy được giải thoát khỏi các tội lỗi phát sinh do ăn uống sai phép—không chút nghi ngờ. Dẫu lỡ phạm vì vô tri, hỡi các Bà-la-môn, lời ta nói đây là chân thật.

Verse 113

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन नागतीर्थमनुत्तमम् । माहात्म्यं पठनीयं वा श्रोतव्यं वा समाहितैः

Vì vậy, với mọi nỗ lực, hãy tôn kính Nāga-tīrtha vô song; bản māhātmya của nơi ấy nên được tụng đọc—hoặc ít nhất được lắng nghe—bởi những người tâm ý thu nhiếp và chuyên chú.

Verse 114

श्राद्धकाले तु संप्राप्ते यश्चैतत्पठते द्विजः । स प्राप्नोति फलं कृत्स्नं गयाश्राद्धसमुद्भवम्

Khi đến thời điểm cử hành Śrāddha, người thuộc hàng “nhị sinh” nào tụng đọc lời này sẽ đạt trọn vẹn công đức, được nói là phát sinh từ việc làm Śrāddha tại Gayā.

Verse 115

तथा ये कीर्तिता दोषाः श्राद्धे द्रव्यसमुद्भवाः । व्रतवैक्लव्यजाश्चापि तथा ब्राह्मणसंभवाः

Cũng vậy, những khiếm khuyết được nói đến trong việc Śrāddha—những lỗi do phẩm vật cúng dường, những lỗi do sự thiếu trọn trong giới nguyện (vrata), và những lỗi do các Brāhmaṇa chủ lễ—

Verse 116

ते सर्वे नाशमायांति कीर्त्यमाने समाहितैः । नागह्रदस्य माहात्म्ये श्राद्धकाल उपस्थिते

Tất cả những khiếm khuyết ấy đều tiêu diệt, khi đến thời Śrāddha, bản māhātmya của Nāgahrada được tụng đọc bởi những người chuyên chú và an định.

Verse 117

तथा विनिहता गोभिर्ब्राह्मणैः श्वापदैरपि । एतस्मिन्पठिते श्राद्धे गच्छंति परमां गतिम्

Cũng vậy, ngay cả những người đã bị giết bởi bò, bởi các Brāhmaṇa, hay thậm chí bởi thú dữ—khi lời này được tụng trong thời Śrāddha—đều đạt đến cảnh giới tối thượng.