Adhyaya 3

Verse 1

। सूत उवाच । ततः प्रणम्य भूयः स वसिष्ठं मुनिपुंगवम् । ययौ तत्र सुतास्तस्य यत्र ते शतसंख्यकाः

Sūta nói: Rồi ông lại đảnh lễ Vasiṣṭha, bậc tối thượng trong hàng hiền thánh, và đi đến nơi các con trai của vị ấy—đông đến hàng trăm—đang hiện diện.

Verse 2

तानपि प्राह नत्वा स तमेवार्थं नराधिपः । वसिष्ठवचनं कृत्स्नं तस्य तैरपि शंसितम्

Đảnh lễ họ xong, nhà vua cũng trình bày đúng việc ấy; và toàn bộ lời dạy của Vasiṣṭha lại được họ xác nhận, tán đồng.

Verse 3

ततस्तान्स पुनः प्राह युष्माकं जनकोऽधुना । अशक्तो मा दिवं नेतुं सशरीरं विसर्जितः

Rồi ông lại nói với họ: “Cha của các ngươi nay đã được cho thôi việc ấy, vì không đủ khả năng đưa ta lên cõi trời ngay với thân này.”

Verse 4

तस्माद्यदि न मां यूयं याजयिष्यथ सांप्रतम् । परित्यज्य करिष्यामि शीघ्रमन्यं पुरोहितम्

“Vì thế, nếu các ngươi không chủ tế lễ tế tự cho ta ngay bây giờ, thì bỏ các ngươi lại, ta sẽ mau chóng lập một vị tế sư khác.”

Verse 5

यो मां यज्ञप्रभावेन नयिष्यति सुरालयम् । अनेनैव शरीरेण सहितं गुरुपुत्रकाः

“Hỡi các con của bậc đạo sư, ai nhờ uy lực của tế lễ (yajña) mà dẫn ta đến cõi trú của chư thiên, cùng với chính thân này—ta sẽ hướng về người ấy.”

Verse 6

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते मुनिसत्तमाः । परं कोपं समाविष्टास्तमूचुः परुषाक्षरैः

Nghe lời ấy của ông, tất cả các bậc hiền thánh tối thượng đều bị cơn phẫn nộ dữ dội chiếm lấy, rồi nói với ông bằng những lời cay nghiệt.

Verse 7

यस्मात्त्वया गुरुस्त्यक्तो हितकृत्पापवानसि । तस्माद्भवाधुना पाप चंडालो लोकनिंदितः

“Vì ngươi đã ruồng bỏ bậc đạo sư vốn mưu cầu điều lợi cho ngươi, ngươi là kẻ tội lỗi; vậy nên, hỡi kẻ tội lỗi, từ nay hãy trở thành một caṇḍāla, bị thế gian khinh miệt.”

Verse 8

अथ तद्वचनांते स तत्क्षणात्पृथिवीपतिः । बभूवांत्यजरूपाढ्यो विकृताकारदेहभृत्

Khi lời ấy vừa dứt, vị chúa tể của cõi đất lập tức mang hình dạng kẻ tiện dân, thân thể biến dạng, dung mạo méo mó.

Verse 9

यवमध्यः कृशग्रीवः पिंगाक्षो भुग्ननासिकः । कृष्णांगः शंकुवर्णश्च दुर्गंधेन समावृतः

Ông trở nên eo hẹp, cổ gầy, mắt vàng nâu, mũi gãy; tay chân đen sẫm, sắc da nhợt nhạt, và bị bao phủ bởi mùi hôi thối ghê gớm.

Verse 10

अथात्मानं समालोक्य विकृतं स नराधिपः । चण्डालधर्मिणं सद्यो लज्जयाऽधोमुखः स्थितः

Bấy giờ, khi thấy mình bị biến đổi, nhà vua—nay sống theo lối của một caṇḍāla—lập tức cúi mặt xuống vì xấu hổ.

Verse 11

याहियाहीति विप्रैस्तैर्भर्त्स्यमानो मुहुर्मुहुः । सर्वतः सारमेयैश्च क्लिश्यमानो निरर्गलैः । काककोकिलसंकाशो जीर्णवस्त्रावगुंठितः

Bị các brāhmaṇa liên tục mắng nhiếc bằng những tiếng "Đi đi! Đi đi!", và bị lũ chó dữ quấy nhiễu tứ phía, ông trông giống như một con quạ hay con tu hú, quấn mình trong những tấm áo rách rưới.

Verse 12

ततः स चिन्तयामास दुःखेन महता वृतः । किं करोमि क्व गच्छामि कथं शांतिर्भविष्यति

Sau đó, ông chìm vào suy tư lo lắng, lòng tràn ngập nỗi buồn đau tột cùng: "Ta phải làm gì đây? Ta nên đi đâu? Làm sao ta mới tìm được sự bình an?"

Verse 13

किं मयैतत्सुमूर्खेण वांछितं दुर्लभं पदम् । तत्प्रभावेन विभ्रष्टः कुलधर्मोऽपि मे स्वकः

"Tại sao ta—một kẻ ngu ngốc—lại khao khát địa vị khó đạt được đó? Bởi sức mạnh của ham muốn ấy, ngay cả pháp (dharma) tổ tiên của chính ta cũng đã rời bỏ ta."

Verse 14

किं जलं प्रविशाम्यद्य किं वा दीप्तं हुताशनम् । भक्षयामि विषं किं वा कथं स्यान्मृत्युरद्य मे

"Hôm nay ta nên gieo mình xuống nước chăng? Hay lao vào ngọn lửa đang bùng cháy? Ta có nên nuốt thuốc độc không? Bằng cách nào cái chết sẽ đến với ta hôm nay?"

Verse 15

अनेन वपुषा दारान्वीक्षयिष्यामि तान्कथम् । तादृशेन शरीरेण याभिः संक्रीडितं मया

Với thân thể này, làm sao ta có thể nhìn mặt các hiền thê ấy—những người ta từng vui đùa cùng khi còn mang thân thể như thuở trước?

Verse 16

कथं पुत्रांस्तथा पौत्रान्सुहृत्संबंधिबांधवान् । वीक्षयिष्यामि तान्भूयस्तथान्यं सेवकं जनम्

Làm sao ta còn có thể đối diện các con, các cháu, bạn hữu, thân quyến và bà con—cũng như những người khác đang phụng sự ta?

Verse 17

तेऽद्य मामीदृशं श्रुत्वा हर्षं यास्यंति निर्भयाः

Nghe rằng ta đã trở nên như thế này, hôm nay họ sẽ hân hoan—không chút sợ hãi.

Verse 18

ये मया तर्पिता दानैर्ब्राह्मणा वेदपारगाः । तेऽद्य मामीदृशं श्रुत्वा संभविष्यंति दुःखिताः

Những vị Bà-la-môn tinh thông Vệ-đà, những người ta từng làm thỏa lòng bằng bố thí—nghe hôm nay ta trở nên như vậy—ắt sẽ buồn khổ.

Verse 19

तथा ये सुहृदोऽभीष्टा नित्यं मम हिते रताः । कामवस्थां प्रयास्यन्ति दृष्ट्वा मां स्थितमीदृशम्

Và những người bạn thân yêu của ta, luôn tận tâm vì lợi ích của ta—thấy ta đứng trong cảnh ngộ như thế—sẽ bị xô vào nỗi thống khổ não nề.

Verse 20

भद्रजात्या गजा ये मे मदान्धाः षष्टिहायनाः । मया विना मिथो युद्धे कस्तानद्य नियोक्ष्यति

Những voi của ta, giống nòi cao quý—say cuồng vì kỳ phát, đã tròn sáu mươi tuổi—khi chúng tự giao chiến với nhau, hôm nay không có ta thì ai sẽ điều khiển và sai khiến chúng?

Verse 21

अश्वास्तित्तिरकल्माषाः सुदांताः सादिभिर्दृढैः । कस्तांश्चित्रपदन्यासैर्नियाम्यति मया विना

Những ngựa của ta—màu tittira và kalmāṣa—được thuần luyện, cương chắc trong tay; không có ta, ai sẽ điều khiển và kềm giữ chúng bằng những bước đi uyển chuyển?

Verse 22

तथा मे भृत्यवर्गास्ते कुलीना युद्धदुर्मदाः । मां विना कस्य यास्यंति समीपेऽद्य सुदुःखिताः

Và đoàn tùy tùng của ta—những người dòng dõi, kiêu hãnh nơi chiến trận—không có ta, hôm nay họ sẽ đến bên ai, trong nỗi sầu khổ sâu dày?

Verse 23

संख्याहीनस्तथा कोशस्तादृङ्मे बहुरत्नभाक् । कस्य यास्यति संभोगं मया हीनस्तु रक्षितः

Và kho tàng của ta nữa—xưa đầy ắp châu báu—sẽ trở nên hao hụt. Thiếu vắng ta, dưới sự che chở của ai mà nó được an ổn và hưởng dụng?

Verse 24

तथा मे संख्यया हीनं धान्यं गोजाविकं महत् । भविष्यति कथं हीनं मयाभीष्टैस्तु रक्षितम्

Cũng vậy, những kho dự trữ lớn của ta—lúa thóc, bò, cùng đàn dê và cừu—sẽ giảm sút về số lượng. Sao những gì được ta và người thân tín gìn giữ lại có thể trở nên hao hụt như thế?

Verse 25

एवं बहुविधं राजा स विलप्य च दुःखितः । जगाम नगराभ्याशं पद्भ्यामेव शनैःशनैः

Như vậy, nhà vua than khóc muôn bề, lòng chìm trong sầu khổ, rồi hướng về vùng ngoại ô thành, tự bước đi bằng chân, chậm rãi từng bước một.

Verse 26

ततो रात्रौ समासाद्य स्वं पुरं जनवर्जितम् । द्वारे स्थित्वा समाहूय पुत्रं मंत्रिभिरन्वितम्

Rồi đến ban đêm, vua trở về thành của mình, nay đã vắng bóng dân. Đứng nơi cổng, vua cho gọi con trai, có các đại thần tháp tùng.

Verse 27

कथयामास वृत्तांतं सर्वं शापसमुद्भवम् । दूरे स्थितः स पुत्राणां वसिष्ठस्य महात्मनः

Bấy giờ vua thuật lại trọn vẹn mọi việc—tất cả những gì phát sinh từ lời nguyền—trong khi vẫn giữ mình ở xa các con của bậc đại tâm Vasiṣṭha.

Verse 28

वज्रपातोपमं वाक्यं तेऽपि तस्य निशम्य तत् । बाष्पपर्याकुलैरास्यै रुरुदुः शोकसंयुताः

Nghe lời vua như sét đánh, họ cũng òa khóc; gương mặt rối bời vì lệ, tràn ngập nỗi sầu.

Verse 29

हा नाथ हा महाराज हा नित्यं धर्मवत्सल । त्वया हीना भविष्यामः कथमद्य सुदुःखिताः

“Than ôi, bậc Chúa tể! Than ôi, Đại vương—đấng hằng thương mến Chánh pháp! Vắng Ngài, hôm nay chúng con biết sống sao, khi sầu khổ nghiền nát lòng?”

Verse 30

किमेतद्युज्यते तेषां वासिष्ठानां दुरात्मनाम् । शापं ददुः स्वयाज्यस्य विशेषाद्विनतस्य च

Làm sao có thể chấp nhận được việc những người dòng dõi Vāsiṣṭha, với tâm địa độc ác, lại buông lời nguyền rủa, đặc biệt là đối với một người khiêm cung và tận tụy với các nghi lễ tế tự của họ?

Verse 31

ते वयं राजशार्दूल परित्यज्य गृहादिकम् । अन्त्यजत्वं गमिष्यामस्त्वया सार्धमसंशयम्

Do đó, hỡi bậc quân vương dũng mãnh như hổ, chúng thần xin từ bỏ gia đình và mọi thứ khác để quyết tâm đi theo ngài, dù phải rơi vào cảnh khốn cùng của kẻ bị ruồng bỏ thấp hèn nhất.

Verse 32

त्रिशंकुरुवाच । भक्तिश्चेदस्ति युष्माकं ममोपरि निरर्गल । तन्मे पुत्रस्य मंत्रित्वं सर्वे कुरुत सांप्रतम्

Triśaṅku nói: "Nếu lòng trung thành của các ngươi đối với ta thực sự không gì ngăn cản nổi, thì hãy lập tức bổ nhiệm con trai ta; tất cả các ngươi hãy tôn nó làm quan đại thần ngay bây giờ."

Verse 33

हरिश्चंद्रः सुपुत्रोयं मम ज्येष्ठः सुवल्लभः । नियोजयध्वमव्यग्राः पदव्यां मम सत्वरम्

"Hariścandra này là đứa con trai cao quý của ta, là con trưởng và là người ta yêu thương nhất. Không chút do dự, hãy mau chóng đưa nó lên vị trí của ta."

Verse 34

अहं पुनः करिष्यामि यन्मे मनसि संस्थितम् । मृत्युं वा संप्रयास्यामि सदेहो वा सुरालयम्

"Về phần ta, ta sẽ thực hiện điều đã định trong tâm trí. Hoặc là ta sẽ đi vào cõi chết, hoặc là ta sẽ đến được nơi ở của các vị thần ngay trong thân xác này."

Verse 35

एवमुक्त्वा परित्यज्य सर्वांस्तान्स महीपतिः । जगामारण्यमाश्रित्य पद्भ्यामेव शनैः शनैः

Nói xong như vậy, nhà vua bỏ lại tất cả bọn họ, nương tựa nơi rừng thẳm, rồi tự đi bộ—chậm rãi, từng bước một.

Verse 36

तेपि सन्मंत्रिणस्तूर्णं पुत्रं तस्य सुसम्मतम् । राज्ये नियोजयासमासुर्नादवादित्रनिःस्वनैः

Các vị đại thần hiền đức ấy cũng mau chóng lập người con trai được nhà vua hết lòng chuẩn thuận lên ngôi, giữa tiếng nhạc và tiếng nhạc cụ vang rền.