Prakarana 7
This Sopāna marks the soul’s initiation into Tyāga-yoga: dharma is no longer an ideal but a lived renunciation. Ayodhya—symbol of ordered consciousness—witnesses the wrenching shift from ‘gṛha’ (secure, scripted duty) to ‘vana’ (austere, unscripted surrender). The staircase-step here is Vairāgya tempered by Prem: the devotee learns that love does not cancel duty; it sanctifies separation, hardship, and obedience into bhakti-sādhana.
Trong đoạn này (Dohā 60, 69), rasa chủ đạo là karuṇa, đan xen với śṛṅgāra-in-vipralambha (tình yêu trong sự chia ly) và được nhuốm màu bởi dharma-vīra (sự anh hùng của sự từ bỏ). Quyết tâm của Rāma trong việc tôn trọng lời hứa của cha mình là trục chính; xung quanh nó, tình mẫu tử và sự tận tụy của người vợ dâng lên và vỡ tan như những đợt sóng. Lời khuyên của Kauśalyā dành cho Sītā đọc như một văn bản giáo huấn về dharma gia đình: phục vụ người lớn tuổi, sự tiết chế, và con đường 'an toàn' của công đức gia đình. Câu trả lời của Sītā lật ngược sự khôn ngoan đơn thuần bằng logic của bhakti: không có Chúa, mọi sự thịnh vượng đều là nỗi đau; có Ngài, ngay cả chiếc áo vỏ cây cũng là thiên đường. Về mặt thần học, Manas ở đây trình bày sự thân mật saguṇa (pati-parameśvara) đồng thời âm thầm chỉ ra sự kiên định nirguṇa: sự điềm tĩnh của Rāma và satya-pratijñā là dharma vô hình trong līlā hữu hình. Việc sắp xếp sopāna là quan trọng: người tìm kiếm đạo được dạy rằng cầu thang dẫn đến giải thoát bắt đầu không phải trong rừng già mà trong sự đồng ý của trái tim để hy sinh.
In this prakarana
People
Verses
Chaupai 60.1-4
बन हित कोल किरात किसोरी।रचीं बिरंचि बिषय सुख भोरी।।
पाइन कृमि जिमि कठिन सुभाऊ।तिन्हहि कलेसु न कानन काऊ।।
कै तापस तिय कानन जोगू।जिन्ह तप हेतु तजा सब भोगू।।
सिय बन बसिहि तात केहि भाँती।चित्रलिखित कपि देखि डेराती।।
सुरसर सुभग बनज बन चारी।डाबर जोगु कि हंसकुमारी।।
अस बिचारि जस आयसु होई।मैं सिख देउँ जानकिहि सोई।।
जौं सिय भवन रहै कह अंबा।मोहि कहँ होइ बहुत अवलंबा।।
सुनि रघुबीर मातु प्रिय बानी।सील सनेह सुधाँ जनु सानी।।
bana hita kola kirāta kisorī |racīṁ biraṁci biṣaya sukha bhorī ||
pāina kṛmi jimi kaṭhina subhāū |tinhahi kalesu na kānana kāū ||
kai tāpasa tiya kānana jogū |jinha tapa hetu tajā saba bhogū ||
siya bana basihi tāta kehi bhā̃tī |citralikhita kapi dekhi ḍerātī ||
surasara subhaga banaja bana cārī |ḍābara jogu ki haṁsakumārī ||
asa bicāri jasa āyasu hoī |maiṁ sikha deũ jānakihi soī ||
jauṁ siya bhavana rahai kaha aṁbā |mohi kahã hoi bahuta avalaṁbā ||
suni raghubīra mātu priya bānī |sīla saneha sudhā̃ janu sānī ||
Vì khu rừng, đấng Brahma đã tạo ra các thiếu nữ của bộ tộc Kol và Kirat, những người giản dị trong thú vui của giác quan. Bản tính của họ cứng cỏi như con giun sống trong đá, và khu rừng không gây cho họ bất kỳ phiền não nào. Hoặc các bà vợ của người tu khổ hạnh mới hợp với khu rừng, những người đã từ bỏ mọi thú vui vì sự tu tập. Con ơi, làm sao Sita có thể sống trong rừng, khi mà nàng dù thấy khỉ trong tranh cũng sợ hãi? Thiên nga non từng dạo chơi trong những đầm sen xinh đẹp của dòng sông trên trời, liệu có hợp với vũng bùn không? Nghĩ như vậy, dù con có truyền lệnh gì, mẹ cũng sẽ dạy bảo Janaki đúng như vậy. Nếu Sita ở lại nhà, như Mẹ nói, mẹ sẽ có được chỗ dựa lớn. Nghe những lời yêu thương của mẹ, như thể đượm chất ngọt của sự dịu dàng và tình cảm, Raghuvir,
Doha 60
कहि प्रिय बचन बिबेकमय कीन्हि मातु परितोष।लगे प्रबोधन जानकिहि प्रगटि बिपिन गुन दोष।।60।।
kahi priya bacana bibekamaya kīnhi mātu paritoṣa |lage prabodhana jānakihi pragaṭi bipina guna doṣa ||60||
Nói những lời vừa yêu thương vừa đầy trí tuệ, ngài làm hài lòng mẹ mình; rồi ngài bắt đầu hướng dẫn Sita, trình bày rõ ràng những ưu điểm và nhược điểm của cuộc sống trong rừng.
Chaupai 61.1-4
मातु समीप कहत सकुचाहीं।बोले समउ समुझि मन माहीं।।
राजकुमारि सिखावन सुनहू।आन भाँति जियँ जनि कछु गुनहू।।
आपन मोर नीक जौं चहहू।बचनु हमार मानि गृह रहहू।।
आयसु मोर सासु सेवकाई।सब बिधि भामिनि भवन भलाई।।
एहि ते अधिक धरमु नहिं दूजा।सादर सासु ससुर पद पूजा।।
जब जब मातु करिहि सुधि मोरी।होइहि प्रेम बिकल मति भोरी।।
तब तब तुम्ह कहि कथा पुरानी।सुंदरि समुझाएहु मृदु बानी।।
कहउँ सुभायँ सपथ सत मोही।सुमुखि मातु हित राखउँ तोही।।
mātu samīpa kahata sakucāhīṁ |bole samau samujhi mana māhīṁ ||
rājakumāri sikhāvana sunahū |āna bhā̃ti jiyã jani kachu gunahū ||
āpana mora nīka jauṁ cahahū |bacanu hamāra māni gṛha rahahū ||
āyasu mora sāsu sevakāī |saba bidhi bhāmini bhavana bhalāī ||
ehi te adhika dharamu nahiṁ dūjā |sādara sāsu sasura pada pūjā ||
jaba jaba mātu karihi sudhi morī |hoihi prema bikala mati bhorī ||
taba taba tumha kahi kathā purānī |suṁdari samujhāehu mṛdu bānī ||
kahaũ subhāyã sapatha sata mohī |sumukhi mātu hita rākhaũ tohī ||
Người cảm thấy ngại ngùng khi nói trước mặt mẹ, nhưng sau khi suy xét thời điểm trong tâm trí, người lên tiếng. "Công chúa, hãy nghe lời khuyên của ta, và đừng nghĩ đến điều gì khác trong lòng nàng." "Nếu nàng muốn điều tốt cho chính nàng và cho ta, hãy nghe lời ta và ở lại nhà." "Mệnh lệnh của ta là thế này: hãy hầu hạ mẹ ta. Bằng mọi cách, người yêu của ta, đó là điều tốt cho gia đình." "Không có bổn phận nào lớn hơn thế này: thành kính thờ phụng đôi chân của cha chồng và mẹ chồng nàng." "Bất cứ khi nào mẹ ta nhớ đến ta, và tâm trí đơn giản của người trở nên bồn chồn vì tình yêu," "thì lúc đó, người đẹp, hãy kể những câu chuyện cổ và an ủi người bằng những lời nhẹ nhàng." "Ta nói từ tận đáy lòng, và ta thề trăm lần với nàng, người có khuôn mặt xinh đẹp: vì lợi ích của mẹ ta mà ta để nàng ở lại."
Doha 61
गुर श्रुति संमत धरम फलु पाइअ बिनहिं कलेस।हठ बस सब संकट सहे गालव नहुष नरेस।।61।।
gura śruti saṁmata dharama phalu pāia binahiṁ kalesa |haṭha basa saba saṁkaṭa sahe gālava nahuṣa naresa ||61||
Bằng cách tuân theo con đường được chấp thuận bởi đạo sư và Kinh Vệ-đà, người ta đạt được quả báo của chính đạo mà không phải chịu khổ đau. Do sự cứng đầu, Vua Nahusha và Galava đã chịu đựng mọi tai ương khốn khổ.
Chaupai 62.1-4
मैं पुनि करि प्रवान पितु बानी।बेगि फिरब सुनु सुमुखि सयानी।।
दिवस जात नहिं लागिहि बारा।सुंदरि सिखवनु सुनहु हमारा।।
जौ हठ करहु प्रेम बस बामा।तौ तुम्ह दुखु पाउब परिनामा।।
काननु कठिन भयंकरु भारी।घोर घामु हिम बारि बयारी।।
कुस कंटक मग काँकर नाना।चलब पयादेहिं बिनु पदत्राना।।
चरन कमल मुदु मंजु तुम्हारे।मारग अगम भूमिधर भारे।।
कंदर खोह नदीं नद नारे।अगम अगाध न जाहिं निहारे।।
भालु बाघ बृक केहरि नागा।करहिं नाद सुनि धीरजु भागा।।
maiṁ puni kari pravāna pitu bānī |begi phiraba sunu sumukhi sayānī ||
divasa jāta nahiṁ lāgihi bārā |suṁdari sikhavanu sunahu hamārā ||
jau haṭha karahu prema basa bāmā |tau tumha dukhu pāuba parināmā ||
kānanu kaṭhina bhayaṁkaru bhārī |ghora ghāmu hima bāri bayārī ||
kusa kaṁṭaka maga kā̃kara nānā |calaba payādehiṁ binu padatrānā ||
carana kamala mudu maṁju tumhāre |māraga agama bhūmidhara bhāre ||
kaṁdara khoha nadīṁ nada nāre |agama agādha na jāhiṁ nihāre ||
bhālu bāgha bṛka kehari nāgā |karahiṁ nāda suni dhīraju bhāgā ||
Và ta, sau khi thực hiện lời cha ta, sẽ trở về mau lẹ. Hãy nghe ta, người có gương mặt xinh đẹp và khôn ngoan. Những ngày sẽ trôi qua và sẽ không lâu. Hãy nghe lời khuyên của ta, người đẹp à. Nếu nàng cứ ngoan cố vì tình yêu, hỡi vợ ta, thì rốt cuộc nàng sẽ chịu khổ đau. Rừng sâu khắc nghiệt, kinh khủng và rộng lớn, với nắng gắt, lạnh, mưa và gió. Con đường đầy cỏ kusha, gai góc và đủ loại sỏi đá, và phải đi bằng chân không giày. Đôi chân sen mềm mại và đẹp đẽ của nàng, trong khi con đường không thể đi qua, với những ngọn núi lớn dọc đường. Có hang động, khe sâu, sông suối, dòng chảy lớn và thác nước, không thể vượt qua và không thể đo lường, đến mức không thể chịu nổi khi nhìn thấy. Gấu, hổ, chó sói, sư tử và voi gầm gừ, và nghe thấy chúng, lòng can đảm liền bỏ trốn.
Doha 62
भूमि सयन बलकल बसन असनु कंद फल मूल।ते कि सदा सब दिन मिलिहिं सबुइ समय अनुकूल।।62।।
bhūmi sayana balakala basana asanu kaṁda phala mūla |te ki sadā saba dina milihiṁ sabui samaya anukūla ||62||
Bạn sẽ ngủ trên đất trần, mặc áo bằng vỏ cây, và ăn củ, quả, cùng rễ. Và những thứ đó có luôn tìm được mỗi ngày không? Mọi thứ đều phụ thuộc vào mùa thuận lợi.
Chaupai 63.1-4
नर अहार रजनीचर चरहीं।कपट बेष बिधि कोटिक करहीं।।
लागइ अति पहार कर पानी।बिपिन बिपति नहिं जाइ बखानी।।
ब्याल कराल बिहग बन घोरा।निसिचर निकर नारि नर चोरा।।
डरपहिं धीर गहन सुधि आएँ।मृगलोचनि तुम्ह भीरु सुभाएँ।।
हंसगवनि तुम्ह नहिं बन जोगू।सुनि अपजसु मोहि देइहि लोगू।।
मानस सलिल सुधाँ प्रतिपाली।जिअइ कि लवन पयोधि मराली।।
नव रसाल बन बिहरनसीला।सोह कि कोकिल बिपिन करीला।।
रहहु भवन अस हृदयँ बिचारी।चंदबदनि दुखु कानन भारी।।
nara ahāra rajanīcara carahīṁ |kapaṭa beṣa bidhi koṭika karahīṁ ||
lāgai ati pahāra kara pānī |bipina bipati nahiṁ jāi bakhānī ||
byāla karāla bihaga bana ghorā |nisicara nikara nāri nara corā ||
ḍarapahiṁ dhīra gahana sudhi āẽ |mṛgalocani tumha bhīru subhāẽ ||
haṁsagavani tumha nahiṁ bana jogū |suni apajasu mohi deihi logū ||
mānasa salila sudhā̃ pratipālī |jiai ki lavana payodhi marālī ||
nava rasāla bana biharanasīlā |soha ki kokila bipina karīlā ||
rahahu bhavana asa hṛdayã bicārī |caṁdabadani dukhu kānana bhārī ||
Quỷ dữ ăn thịt người rảo quanh, và chúng hóa trang giả mạo bằng hàng triệu cách. Nước trên núi rất nguy hại, và gian nan trong rừng không thể diễn tả. Có rắn độc đáng sợ và chim chóc kinh hoàng trong rừng, và bầy quỷ dữ bắt cóc đàn bà đàn ông. Kẻ dũng cảm cũng run sợ khi nhớ đến rừng sâu; và nàng, hỡi người mắt nai, vốn nhút nhát bản tính. Hỡi nàng bước đi như thiên nga, nàng không hợp với rừng; nghe chuyện ấy, người ta sẽ đổ nhục lên ta. Thiên nga được nuôi dưỡng trên nước Hồ Manasa liệu có thể sống trong đại dương mặn chát? Chim cuốc, vốn thích bay lượn trong những rừng xoài non tươi mát, liệu có đẹp trong bụi gai karil? Hãy ở lại nhà, suy nghĩ như vậy trong lòng, hỡi người mặt trăng; nỗi khổ trong rừng thật nặng nề.
Doha 63
सहज सुह्द गुर स्वामि सिख जो न करइ सिर मानि।सो पछिताइ अघाइ उर अवसि होइ हित हानि।।63।।
sahaja suhda gura svāmi sikha jo na karai sira māni |so pachitāi aghāi ura avasi hoi hita hāni ||63||
Người nào không cúi đầu và không nghe lời khuyên của một người bạn chân thành, một vị thầy, hay một vị chủ, ắt sẽ hối hận tận trong lòng và chắc chắn sẽ chịu thiệt hại cho điều thiện lành của chính mình.
Chaupai 64.1-4
सुनि मृदु बचन मनोहर पिय के।लोचन ललित भरे जल सिय के।।
सीतल सिख दाहक भइ कैंसें।चकइहि सरद चंद निसि जैंसें।।
उतरु न आव बिकल बैदेही।तजन चहत सुचि स्वामि सनेही।।
बरबस रोकि बिलोचन बारी।धरि धीरजु उर अवनिकुमारी।।
लागि सासु पग कह कर जोरी।छमबि देबि बड़ि अबिनय मोरी।।
दीन्हि प्रानपति मोहि सिख सोई।जेहि बिधि मोर परम हित होई।।
मैं पुनि समुझि दीखि मन माहीं।पिय बियोग सम दुखु जग नाहीं।।
suni mṛdu bacana manohara piya ke |locana lalita bhare jala siya ke ||
sītala sikha dāhaka bhai kaiṁseṁ |cakaihi sarada caṁda nisi jaiṁseṁ ||
utaru na āva bikala baidehī |tajana cahata suci svāmi sanehī ||
barabasa roki bilocana bārī |dhari dhīraju ura avanikumārī ||
lāgi sāsu paga kaha kara jorī |chamabi debi baṛi abinaya morī ||
dīnhi prānapati mohi sikha soī |jehi bidhi mora parama hita hoī ||
maiṁ puni samujhi dīkhi mana māhīṁ |piya biyoga sama dukhu jaga nāhīṁ ||
Nghe những lời nhẹ nhàng và duyên dáng của người yêu, đôi mắt đẹp của Sita tràn ngập nước mắt. Lời khuyên mát mẻ ấy lại thiêu đốt nàng, như trăng mùa thu ban đêm thiêu đốt chim chakwi. Nàng con gái xứ Videha trong nỗi đau khổ không thể tìm ra lời đáp, vì chúa nhân từ thanh khiết của nàng muốn để nàng lại. Cưỡng lại dòng nước mắt chảy từ mắt, nàng con gái của Đất mẹ lấy can đảm trong lòng. Nàng sụp lạy dưới chân mẹ chồng và nói với đôi tay chắp lại: "Xin tha thứ cho thiếp, thưa bà, về sự liều lĩnh quá đáng của thiếp. Chúa tể sinh mệnh của thiếp đã ban cho thiếp lời khuyên mà qua đó điều thiện hảo nhất của thiếp sẽ được thực hiện. Nhưng thiếp đã suy nghĩ và nhận thấy trong lòng mình rằng không có nỗi buồn nào trên đời sánh bằng nỗi buồn chia lìa người yêu."
Doha 64
प्राननाथ करुनायतन सुंदर सुखद सुजान।तुम्ह बिनु रघुकुल कुमुद बिधु सुरपुर नरक समान।।64।।
prānanātha karunāyatana suṁdara sukhada sujāna |tumha binu raghukula kumuda bidhu surapura naraka samāna ||64||
Chúa của mạng sống con, nơi trú ngụ của lòng từ bi, xinh đẹp, người ban niềm vui, người khôn ngoan; không có chàng, hỡi mặt trăng của hoa sen dòng Raghu, thành phố của các vị thần giống như địa ngục.
Chaupai 65.1-4
मातु पिता भगिनी प्रिय भाई।प्रिय परिवारु सुहृद समुदाई।।
सासु ससुर गुर सजन सहाई।सुत सुंदर सुसील सुखदाई।।
जहँ लगि नाथ नेह अरु नाते।पिय बिनु तियहि तरनिहु ते ताते।।
तनु धनु धामु धरनि पुर राजू।पति बिहीन सबु सोक समाजू।।
भोग रोगसम भूषन भारू।जम जातना सरिस संसारू।।
प्राननाथ तुम्ह बिनु जग माहीं।मो कहुँ सुखद कतहुँ कछु नाहीं।।
जिय बिनु देह नदी बिनु बारी।तैसिअ नाथ पुरुष बिनु नारी।।
नाथ सकल सुख साथ तुम्हारें।सरद बिमल बिधु बदनु निहारें।।
mātu pitā bhaginī priya bhāī |priya parivāru suhṛda samudāī ||
sāsu sasura gura sajana sahāī |suta suṁdara susīla sukhadāī ||
jahã lagi nātha neha aru nāte |piya binu tiyahi taranihu te tāte ||
tanu dhanu dhāmu dharani pura rājū |pati bihīna sabu soka samājū ||
bhoga rogasama bhūṣana bhārū |jama jātanā sarisa saṁsārū ||
prānanātha tumha binu jaga māhīṁ |mo kahũ sukhada katahũ kachu nāhīṁ ||
jiya binu deha nadī binu bārī |taisia nātha puruṣa binu nārī ||
nātha sakala sukha sātha tumhāreṁ |sarada bimala bidhu badanu nihāreṁ ||
Mẹ, cha, chị em gái, và người anh em trai yêu quý, gia đình yêu quý và toàn thể bạn bè, mẹ chồng, cha chồng, thầy giáo, họ hàng và những người giúp đỡ, cùng người con trai đẹp trai, đức hạnh, và mang lại niềm vui: chừng nào còn tình yêu và những mối quan hệ họ hàng, lạy chúa ngài, đối với người đàn bà không có người yêu thì tất cả còn nóng hơn cả mặt trời. Thân thể, tài sản, nhà cửa, đất đai, thành phố, và vương quốc: không có chồng tất cả đều chỉ là sự tụ tập của nỗi buồn. Khoái lạc như bệnh tật, trang sức là gánh nặng, và thế gian như những cực hình của địa ngục Yama. Lạy chúa của sinh mệnh con, không có ngài thì trên cõi đời này không có gì ở đâu mang lại cho con niềm vui. Như thân thể không có sinh khí và dòng sông không có nước, như vậy, lạy chúa ngài, người đàn bà không có chồng. Lạy chúa ngài, mọi niềm vui đều ở bên ngài, khi con được ngắm nhìn dung nhan ngài, sáng như vầng trăng thu trong vắt.
Doha 65
खग मृग परिजन नगरु बनु बलकल बिमल दुकूल।नाथ साथ सुरसदन सम परनसाल सुख मूल।।65।।
khaga mṛga parijana nagaru banu balakala bimala dukūla |nātha sātha surasadana sama paranasāla sukha mūla ||65||
Chim chóc và hươu nai là người thân của con, khu rừng là thành phố của con; y phục từ vỏ cây là trang phục sáng ngời của con. Chúa ơi, với chàng, một nơi trú ẩn giữa lá cây là nơi ở của phúc lạc, ngang hàng với thiên giới của các vị thần.
Chaupai 66.1-4
बनदेवीं बनदेव उदारा।करिहहिं सासु ससुर सम सारा।।
कुस किसलय साथरी सुहाई।प्रभु सँग मंजु मनोज तुराई।।
कंद मूल फल अमिअ अहारू।अवध सौध सत सरिस पहारू।।
छिनु छिनु प्रभु पद कमल बिलोकि।रहिहउँ मुदित दिवस जिमि कोकी।।
बन दुख नाथ कहे बहुतेरे।भय बिषाद परिताप घनेरे।।
प्रभु बियोग लवलेस समाना।सब मिलि होहिं न कृपानिधाना।।
अस जियँ जानि सुजान सिरोमनि।लेइअ संग मोहि छाड़िअ जनि।।
बिनती बहुत करौं का स्वामी।करुनामय उर अंतरजामी।।
banadevīṁ banadeva udārā |karihahiṁ sāsu sasura sama sārā ||
kusa kisalaya sātharī suhāī |prabhu sãga maṁju manoja turāī ||
kaṁda mūla phala amia ahārū |avadha saudha sata sarisa pahārū ||
chinu chinu prabhu pada kamala biloki |rahihaũ mudita divasa jimi kokī ||
bana dukha nātha kahe bahutere |bhaya biṣāda paritāpa ghanere ||
prabhu biyoga lavalesa samānā |saba mili hohiṁ na kṛpānidhānā ||
asa jiyã jāni sujāna siromani |leia saṁga mohi chāṛia jani ||
binatī bahuta karauṁ kā svāmī |karunāmaya ura aṁtarajāmī ||
Các nữ thần và thần rừng rộng lượng sẽ chăm sóc tôi tận tụy như cha mẹ chồng. Giường bằng cỏ kusha và lá non tươi đẹp, cùng với Chúa tôi, sẽ êm ái như giường êm của Kama. Củ, rễ và trái cây sẽ là thức ăn như thần dược, và các ngọn núi sẽ như hàng trăm cung điện Ayodhya. Mỗi khoảnh khắc ngắm nhìn sen chân Chúa, tôi sẽ sống trong niềm vui, như chim chakwi ban ngày. Chúa tôi, Ngài đã kể cho tôi rất nhiều nỗi khổ trong rừng: nỗi sợ, nỗi buồn và vô vàn đau khổ. Chúa tôi, kho tàng lòng thương xót, tất cả những điều đó cộng lại không bằng một phần nhỏ nỗi đau chia lìa Ngài. Biết điều này trong lòng Ngài, hỡi vương miện của những bậc trí giả, hãy đưa tôi theo Ngài và đừng bỏ tôi lại. Cớ sao tôi phải khẩn cầu dài dòng, Chúa tôi? Ngài đầy lòng trắc ẩn và biết rõ lòng mọi người.
Doha 66
राखिअ अवध जो अवधि लगि रहत न जनिअहिं प्रान।दीनबंधु संदर सुखद सील सनेह निधान।।66।।
rākhia avadha jo avadhi lagi rahata na janiahiṁ prāna |dīnabaṁdhu saṁdara sukhada sīla saneha nidhāna ||66||
Nếu ngài để thiếp lại ở Ayodhya cho đến khi mãn hạn lưu đày, xin đừng nghĩ rằng mạng sống thiếp sẽ còn trong thiếp. Ôi bạn của kẻ hèn mọn, đấng duyên dáng và ban hạnh phúc, kho tàng đức hạnh dịu dàng và tình yêu thương.
Chaupai 67.1-4
मोहि मग चलत न होइहि हारी।छिनु छिनु चरन सरोज निहारी।।
सबहि भाँति पिय सेवा करिहौं।मारग जनित सकल श्रम हरिहौं।।
पाय पखारी बैठि तरु छाहीं।करिहउँ बाउ मुदित मन माहीं।।
श्रम कन सहित स्याम तनु देखें।कहँ दुख समउ प्रानपति पेखें।।
सम महि तृन तरुपल्लव डासी।पाग पलोटिहि सब निसि दासी।।
बारबार मृदु मूरति जोही।लागहि तात बयारि न मोही।।
को प्रभु सँग मोहि चितवनिहारा।सिंघबधुहि जिमि ससक सिआरा।।
मैं सुकुमारि नाथ बन जोगू।तुम्हहि उचित तप मो कहुँ भोगू।।
mohi maga calata na hoihi hārī |chinu chinu carana saroja nihārī ||
sabahi bhā̃ti piya sevā karihauṁ |māraga janita sakala śrama harihauṁ ||
pāya pakhārī baiṭhi taru chāhīṁ |karihaũ bāu mudita mana māhīṁ ||
śrama kana sahita syāma tanu dekheṁ |kahã dukha samau prānapati pekheṁ ||
sama mahi tṛna tarupallava ḍāsī |pāga paloṭihi saba nisi dāsī ||
bārabāra mṛdu mūrati johī |lāgahi tāta bayāri na mohī ||
ko prabhu sãga mohi citavanihārā |siṁghabadhuhi jimi sasaka siārā ||
maiṁ sukumāri nātha bana jogū |tumhahi ucita tapa mo kahũ bhogū ||
Thiếp sẽ không mệt mỏi khi bước đi trên đường, vì từng khoảnh khắc thiếp sẽ ngắm nhìn sen đôi chân chàng. Bằng mọi cách thiếp sẽ hầu hạ chàng yêu, và sẽ gánh bỏ mọi nhọc nhằn mà cuộc hành trình mang lại. Thiếp sẽ rửa chân chàng và, khi chàng ngồi dưới bóng cây, thiếp sẽ phe phẩy cho chàng, lòng vui mừng. Khi thấy thân hình sẫm màu của chàng đượm những giọt mồ hôi, sao thiếp có thể nghĩ đến nỗi buồn nào, khi ngắm chàng là chúa tể sinh mệnh thiếp? Trải cỏ và lá cây trên mặt đất bằng phẳng, tì nữ này sẽ xoa bóp chân chàng suốt đêm. Ngắm nhìn đi ngắm lại dung nhan dịu dàng của chàng, ôi chàng ơi, ngọn gió nóng nào cũng không chạm đến thiếp. Cùng chàng, ai dám nhìn thiếp, như thỏ hay chó sói không dám nhìn sư tử cái? Thiếp, người yếu đuối, há hợp với rừng sao, chàng ơi, trong khi khổ hạnh hợp với chàng, và hưởng thụ với thiếp?
Doha 67
ऐसेउ बचन कठोर सुनि जौं न हृदउ बिलगान।तौ प्रभु बिषम बियोग दुख सहिहहिं पावँर प्रान।।67।।
aiseu bacana kaṭhora suni jauṁ na hṛdau bilagāna |tau prabhu biṣama biyoga dukha sahihahiṁ pāvãra prāna ||67||
Nếu lòng tôi không vỡ nát khi nghe những lời khắc nghiệt như vậy, thì, lạy Chúa tôi, những hơi thở khốn khổ này sẽ tiếp tục chịu đựng nỗi đau chia lìa tàn khốc.
Chaupai 68.1-4
अस कहि सीय बिकल भइ भारी।बचन बियोगु न सकी सँभारी।।
देखि दसा रघुपति जियँ जाना।हठि राखें नहिं राखिहि प्राना।।
कहेउ कृपाल भानुकुलनाथा।परिहरि सोचु चलहु बन साथा।।
नहिं बिषाद कर अवसरु आजू।बेगि करहु बन गवन समाजू।।
कहि प्रिय बचन प्रिया समुझाई।लगे मातु पद आसिष पाई।।
बेगि प्रजा दुख मेटब आई।जननी निठुर बिसरि जनि जाई।।
फिरहि दसा बिधि बहुरि कि मोरी।देखिहउँ नयन मनोहर जोरी।।
सुदिन सुघरी तात कब होइहि।जननी जिअत बदन बिधु जोइहि।।
asa kahi sīya bikala bhai bhārī |bacana biyogu na sakī sãbhārī ||
dekhi dasā raghupati jiyã jānā |haṭhi rākheṁ nahiṁ rākhihi prānā ||
kaheu kṛpāla bhānukulanāthā |parihari socu calahu bana sāthā ||
nahiṁ biṣāda kara avasaru ājū |begi karahu bana gavana samājū ||
kahi priya bacana priyā samujhāī |lage mātu pada āsiṣa pāī ||
begi prajā dukha meṭaba āī |jananī niṭhura bisari jani jāī ||
phirahi dasā bidhi bahuri ki morī |dekhihaũ nayana manohara jorī ||
sudina sugharī tāta kaba hoihi |jananī jiata badana bidhu joihi ||
Nói xong, Sita trở nên vô cùng đau khổ, và không thể chịu đựng được lời "chia lìa." Thấy tình trạng của nàng, Rama hiểu trong lòng rằng nếu ông ép nàng ở lại, nàng sẽ không giữ được mạng sống. Vị chúa tể đầy từ bi của dòng họ Mặt Trời nói: "Hãy gạt bỏ nỗi buồn và cùng ta đi vào rừng." "Hôm nay không phải lúc để sầu muộn. Hãy mau chóng chuẩn bị cho chuyến đi vào rừng." Sau khi an ủi người yêu bằng những lời lẽ âu yếm, Rama phủ phục dưới chân mẹ và nhận được phước lành của bà. Bà nói: "Hãy mau trở về và chấm dứt nỗi khổ của dân chúng, và đừng quên người mẹ cứng lòng này rồi bỏ đi." "Liệu Định mệnh có thay đổi vận mệnh của ta một lần nữa, để đôi mắt ta được thấy hai con đáng yêu một lần nữa chăng?" "Con trai ta, khi nào mới đến ngày vui và giờ lành ấy, khi mẹ con, vẫn còn sống, được ngắm nhìn khuôn mặt con như mặt trăng?"
Doha 68
बहुरि बच्छ कहि लालु कहि रघुपति रघुबर तात।कबहिं बोलाइ लगाइ हियँ हरषि निरखिहउँ गात।।68।।
bahuri baccha kahi lālu kahi raghupati raghubara tāta |kabahiṁ bolāi lagāi hiyã haraṣi nirakhihaũ gāta ||68||
Lại gọi ngươi "đứa con," "đứa yêu," "Raghupati," "Raghubara," "con trai," khi nào ta sẽ gọi ngươi, ôm ngươi vào lòng, và vui mừng ngắm nhìn hình hài ngươi?
Chaupai 69.1-4
लखि सनेह कातरि महतारी।बचनु न आव बिकल भइ भारी।।
राम प्रबोधु कीन्ह बिधि नाना।समउ सनेहु न जाइ बखाना।।
तब जानकी सासु पग लागी।सुनिअ माय मैं परम अभागी।।
सेवा समय दैअँ बनु दीन्हा।मोर मनोरथु सफल न कीन्हा।।
तजब छोभु जनि छाड़िअ छोहू।करमु कठिन कछु दोसु न मोहू।।
सुनि सिय बचन सासु अकुलानी।दसा कवनि बिधि कहौं बखानी।।
बारहि बार लाइ उर लीन्ही।धरि धीरजु सिख आसिष दीन्ही।।
अचल होउ अहिवातु तुम्हारा।जब लगि गंग जमुन जल धारा।।
lakhi saneha kātari mahatārī |bacanu na āva bikala bhai bhārī ||
rāma prabodhu kīnha bidhi nānā |samau sanehu na jāi bakhānā ||
taba jānakī sāsu paga lāgī |sunia māya maiṁ parama abhāgī ||
sevā samaya daiã banu dīnhā |mora manorathu saphala na kīnhā ||
tajaba chobhu jani chāṛia chohū |karamu kaṭhina kachu dosu na mohū ||
suni siya bacana sāsu akulānī |dasā kavani bidhi kahauṁ bakhānī ||
bārahi bāra lāi ura līnhī |dhari dhīraju sikha āsiṣa dīnhī ||
acala hou ahivātu tumhārā |jaba lagi gaṁga jamuna jala dhārā ||
Thấy mẹ mình bị tình yêu chế ngự, không nói được và vô cùng đau đớn, Rama đã an ủi bà bằng nhiều cách; khoảnh khắc và sự dịu dàng ấy không thể diễn tả. Rồi Janaki phủ phục dưới chân mẹ chồng và nói, "Hãy nghe đây, mẹ, con là người vô cùng bạc mệnh. Đúng lúc con phải hầu hạ mẹ, số phận đã cho con rừng sâu và không làm cho nguyện vọng trong lòng con thành hiện thực. Hãy gạt đi nỗi buồn, nhưng đừng gạt bỏ tình thương của mẹ dành cho con. Số phận nghiệt ngã; con không có lỗi trong việc này." Nghe lời Sita, mẹ chồng bà bàng hoàng; làm sao con có thể diễn tả trạng thái của bà bằng lời? Bà ôm Sita vào lòng hết lần này đến lần khác, và nén lòng, trao cho nàng lời khuyên và chúc phúc. "Nguyện phúc lành hôn nhân của con mãi bền vững, bao lâu dòng nước sông Hằng và sông Yamuna còn chảy."
Doha 69
सीतहि सासु असीस सिख दीन्हि अनेक प्रकार।चली नाइ पद पदुम सिरु अति हित बारहिं बार।।69।।
sītahi sāsu asīsa sikha dīnhi aneka prakāra |calī nāi pada paduma siru ati hita bārahiṁ bāra ||69||
Mẹ chồng cho Sita nhiều lời khuyên và phước lành bằng nhiều cách. Cúi đầu xuống chân sen, nàng rời đi, với tình yêu thương sâu sắc, lần lại lần nữa.
Inside Prakarana 7
Compositional abstract
In this passage (Doha 60–69), the dominant rasa is Karuṇa braided with Śṛṅgāra-in-vipralambha (love in separation) and shaded by Dharma-vīra (heroism of renunciation). Rama’s resolve to honor the father’s word is the axis; around it, maternal tenderness and spousal devotion surge and break like waves. Kaushalya’s counsel to Sita is a didactic domestic dharma-text: service to elders, restraint, and the ‘safe’ path of household merit. Sita’s reply overturns mere prudence with bhakti-logic: without the Lord, every prosperity is grief; with Him, even bark-cloth is heaven. Theologically, the Manas here stages Saguna intimacy (पति-परमेश्वर) while quietly pointing to Nirguna steadiness: Rama’s equanimity and सत्य-प्रतिज्ञा are the formless dharma within the formed leela. The Sopāna placement is crucial: the seeker is taught that liberation’s staircase begins not in forests but in the heart’s consent to sacrifice.
The dialogue
- Tulasidas (kavi-narrator) channeling the Ayodhya household dialogue (Rama-Sita-Kaushalya-Sumitra)Sādhaka/Mana (the implied listener who must choose between comfort and dharma) · Uttar Ghat (Kakbhushundi–Garuda frame): household-leela narrated as inner instruction—how prem becomes tapas and how dharma becomes bhakti.
Frequently Asked Questions
Traditional satsang reading holds that reciting Sita’s ananyā-bhakti and Rama’s dharma-niṣṭhā strengthens vairāgya, steadies the mind in separation/sorrow, and grants ‘sahaj dhairya’ (natural fortitude) in household trials—turning grief into devotion and duty into worship.
A common practice is to insert the Ram-nāma samput—“श्रीराम जय राम जय जय राम”—especially after each Doha in this sequence, to seal the teaching that Rama’s presence alone converts ‘vana’ into ‘vaikuṇṭha’.
Ask anything about Prakarana 7 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
