Prakarana 8
यह सोपान ‘त्याग-धर्म’ का द्वार है: राजसुख के शिखर पर खड़े होकर भी राम-धर्म के लिए स्वेच्छा से वनगमन स्वीकारते हैं। साधक के भीतर यही रूपांतरण घटता है—‘मेरा अधिकार’ से ‘ईश्वर-आज्ञा’ की ओर, तथा गृह-आश्रय से नाम-आश्रय की ओर। अयोध्या यहाँ ‘अहं-गृह’ का प्रतीक भी है; राम का निष्क्रमण वैराग्य नहीं, धर्म-निष्ठा और लोक-कल्याण-हित करुणा है।
Sự dệt nên rasa của Ayodhyā Kāṇḍa là sự hợp nhất của lòng bi mẫn và an bình, trong đó dòng chảy của dāsya-bhakti tuôn chảy mạnh mẽ nhất. Trong phần này (Dohā 70, 79), sự dâng trào đầy tình yêu của Lakṣmaṇa, sự kiên định trong hành xử đúng đắn của Rāma, lời khuyên như ngọn đèn về sự từ bỏ của Sumitrā, và sự can thiệp cứng rắn của Kaikeyī, cùng nhau biến chuyển "khủng hoảng của dharma" thành "sự kiên định trong dharma." Tulsī không bác bỏ trật tự gia chủ; ngài thanh lọc nó bằng cách làm cho nó phụ thuộc vào Rāma, thông qua những lời như "Ayodhyā ở nơi Rāma ngự," chính thành phố được linh thiêng hóa. Trong cấu trúc tác phẩm, sau dòng tường thuật chảy trôi của chaupāī, dohā/sorathā đến như một "điểm vững chãi," như thể định tâm trí bồn chồn của người tìm đạo vào nguyên tắc đạo đức. Ở cấp độ của Kāṇḍa này, thần học của Manas cho thấy Rāma saguṇa (vị hoàng tử) chính là nền tảng của nirguṇa-dharma, trong chính maryādā mà con đường giải thoát mở ra.
In this prakarana
People
Places
Verses
Chaupai 70.1-4
समाचार जब लछिमन पाए।ब्याकुल बिलख बदन उठि धाए।।
कंप पुलक तन नयन सनीरा।गहे चरन अति प्रेम अधीरा।।
कहि न सकत कछु चितवत ठाढ़े।मीनु दीन जनु जल तें काढ़े।।
सोचु हृदयँ बिधि का होनिहारा।सबु सुखु सुकृत सिरान हमारा।।
मो कहुँ काह कहब रघुनाथा।रखिहहिं भवन कि लेहहिं साथा।।
राम बिलोकि बंधु कर जोरें।देह गेह सब सन तृनु तोरें।।
बोले बचनु राम नय नागर।सील सनेह सरल सुख सागर।।
तात प्रेम बस जनि कदराहू।समुझि हृदयँ परिनाम उछाहू।।
samācāra jaba lachimana pāe |byākula bilakha badana uṭhi dhāe ||
kaṁpa pulaka tana nayana sanīrā |gahe carana ati prema adhīrā ||
kahi na sakata kachu citavata ṭhāṛhe |mīnu dīna janu jala teṁ kāṛhe ||
socu hṛdayã bidhi kā honihārā |sabu sukhu sukṛta sirāna hamārā ||
mo kahũ kāha kahaba raghunāthā |rakhihahiṁ bhavana ki lehahiṁ sāthā ||
rāma biloki baṁdhu kara joreṁ |deha geha saba sana tṛnu toreṁ ||
bole bacanu rāma naya nāgara |sīla saneha sarala sukha sāgara ||
tāta prema basa jani kadarāhū |samujhi hṛdayã parināma uchāhū ||
Khi Lakshmana nhận được tin tức, chàng bật dậy và chạy đi, tâm trí bồn chồn, gương mặt đầy đau đớn. Thân chàng run rẩy và nổi gai ốc, đôi mắt đầy nước mắt, và với tình yêu tràn đầy không tự chủ, chàng ôm lấy chân Rama. Chàng không nói được lời nào, chỉ đứng ngắm nhìn, như một con cá khốn khổ bị kéo ra khỏi nước. Trong lòng chàng nỗi lo ấy: "Ôi Định mệnh, điều gì sẽ xảy ra? Mọi hạnh phúc và công đức của chúng ta đã tận cùng. Đức Chúa tể dòng Raghu sẽ nói gì với ta? Ngài sẽ để ta ở nhà, hay đem ta theo?" Rama nhìn người em đứng chắp tay, đã dứt bỏ thân thể, nhà cửa và tất cả, như thể bẻ một ngọn cỏ. Rồi Rama, bậc am tường đạo lý đúng đắn, bể cả của sự hiền hòa, tình thương, chất phác và niềm vui, cất lời rằng: "Em à, đừng vì tình yêu mà nản lòng; hãy suy xét trong lòng kết quả, và hãy vui lên."
Doha 70
मातु पिता गुरु स्वामि सिख सिर धरि करहि सुभायँ।लहेउ लाभु तिन्ह जनम कर नतरु जनमु जग जायँ।।70।।
mātu pitā guru svāmi sikha sira dhari karahi subhāyã |laheu lābhu tinha janama kara nataru janamu jaga jāyã ||70||
Hãy mang trên đầu lời khuyên của mẹ, cha, đạo sư và chủ nhân, và làm theo nó một cách tự nguyện. Họ đã đạt được lợi ích thực sự của đời này; nếu không, đời này trên thế gian là vô nghĩa.
Chaupai 71.1-4
अस जियँ जानि सुनहु सिख भाई।करहु मातु पितु पद सेवकाई।।
भवन भरतु रिपुसूदन नाहीं।राउ बृद्ध मम दुखु मन माहीं।।
मैं बन जाउँ तुम्हहि लेइ साथा।होइ सबहि बिधि अवध अनाथा।।
गुरु पितु मातु प्रजा परिवारू।सब कहुँ परइ दुसह दुख भारू।।
रहहु करहु सब कर परितोषू।नतरु तात होइहि बड़ दोषू।।
जासु राज प्रिय प्रजा दुखारी।सो नृपु अवसि नरक अधिकारी।।
रहहु तात असि नीति बिचारी।सुनत लखनु भए ब्याकुल भारी।।
सिअरें बचन सूखि गए कैंसें।परसत तुहिन तामरसु जैसें।।
asa jiyã jāni sunahu sikha bhāī |karahu mātu pitu pada sevakāī ||
bhavana bharatu ripusūdana nāhīṁ |rāu bṛddha mama dukhu mana māhīṁ ||
maiṁ bana jāũ tumhahi lei sāthā |hoi sabahi bidhi avadha anāthā ||
guru pitu mātu prajā parivārū |saba kahũ parai dusaha dukha bhārū ||
rahahu karahu saba kara paritoṣū |nataru tāta hoihi baṛa doṣū ||
jāsu rāja priya prajā dukhārī |so nṛpu avasi naraka adhikārī ||
rahahu tāta asi nīti bicārī |sunata lakhanu bhae byākula bhārī ||
siareṁ bacana sūkhi gae kaiṁseṁ |parasata tuhina tāmarasu jaiseṁ ||
Hiểu điều này trong lòng, hỡi anh em, hãy nghe lời khuyên của ta: hãy hầu hạ chân của mẹ và cha. Bharata và Shatrughna không có ở nhà, vua đã già, và nỗi buồn vì ta ở trong lòng ngài. Nếu ta vào rừng và đưa ngươi theo cùng, Ayodhya sẽ không còn người bảo vệ theo mọi đường. Đạo sư, cha, các mẹ, thần dân và cả gia tộc: trên tất cả sẽ đổ gánh nặng đau buồn không thể chịu nổi. Hãy ở lại và làm cho tất cả được thỏa lòng; bằng không, hỡi anh em, sẽ sinh ra tội lỗi lớn. Vị vua mà trong thời kỳ trị vì thần dân yêu dấu chịu khổ đau, chắc chắn sẽ bị đày xuống địa ngục. Hãy ở lại, hỡi anh em, sau khi suy xét đạo lý này. Nghe vậy, Lakshmana trở nên vô cùng đau khổ. Trước những lời lạnh lẽo ấy, chàng héo tàn, như hoa sen héo khi chạm phải sương giá.
Doha 71
उतरु न आवत प्रेम बस गहे चरन अकुलाइ।नाथ दासु मैं स्वामि तुम्ह तजहु त काह बसाइ।।71।।
utaru na āvata prema basa gahe carana akulāi |nātha dāsu maiṁ svāmi tumha tajahu ta kāha basāi ||71||
Không lời đáp được thốt ra, bị tình yêu chế ngự, trong sự bồn chồn ôm lấy chân, rồi thưa, 'Lạy Chúa, con là tôi tớ và Ngài là chủ của con. Nếu Ngài bỏ con, con sẽ trú ngụ nơi đâu?'
Chaupai 72.1-4
दीन्हि मोहि सिख नीकि गोसाईं।लागि अगम अपनी कदराईं।।
नरबर धीर धरम धुर धारी।निगम नीति कहुँ ते अधिकारी।।
मैं सिसु प्रभु सनेहँ प्रतिपाला।मंदरु मेरु कि लेहिं मराला।।
गुर पितु मातु न जानउँ काहू।कहउँ सुभाउ नाथ पतिआहू।।
जहँ लगि जगत सनेह सगाई।प्रीति प्रतीति निगम निजु गाई।।
मोरें सबइ एक तुम्ह स्वामी।दीनबंधु उर अंतरजामी।।
धरम नीति उपदेसिअ ताही।कीरति भूति सुगति प्रिय जाही।।
मन क्रम बचन चरन रत होई।कृपासिंधु परिहरिअ कि सोई।।
dīnhi mohi sikha nīki gosāīṁ |lāgi agama apanī kadarāīṁ ||
narabara dhīra dharama dhura dhārī |nigama nīti kahũ te adhikārī ||
maiṁ sisu prabhu sanehã pratipālā |maṁdaru meru ki lehiṁ marālā ||
gura pitu mātu na jānaũ kāhū |kahaũ subhāu nātha patiāhū ||
jahã lagi jagata saneha sagāī |prīti pratīti nigama niju gāī ||
moreṁ sabai eka tumha svāmī |dīnabaṁdhu ura aṁtarajāmī ||
dharama nīti upadesia tāhī |kīrati bhūti sugati priya jāhī ||
mana krama bacana carana rata hoī |kṛpāsiṁdhu pariharia ki soī ||
Lạy Chúa, Ngài đã cho con lời khuyên tốt lành, nhưng đối với con, trong sự yếu đuối của lòng mình, điều ấy dường như vượt quá tầm với. Chỉ những người ưu tú nhất, kiên định và gánh vác trọng trách của chính đạo, mới xứng đáng với Veda và các quy tắc ứng xử. Con chỉ là một đứa trẻ, được nuôi dưỡng bằng tình yêu của Chúa con. Liệu thiên nga có thể nâng được Núi Mandara hay Núi Meru chăng? Con không biết đến đạo sư, cha, hay mẹ nào. Lạy Chúa, con nói ra bản tính thật của mình; xin Ngài tin con. Tất cả tình yêu và tình thân họ hàng tồn tại trên thế gian, tất cả sự trìu mến và tin tưởng mà Veda đã hát theo cách riêng của mình, đối với con tất cả đều là một, và đó chính là Ngài, chủ của con, bạn của người nghèo và người biết rõ bí mật của lòng. Hãy dạy đạo lý và quy tắc ứng xử cho người trân trọng danh tiếng, sự giàu có và một vận mệnh tốt đẹp ở kiếp sau. Nhưng người tận tụy với chân Ngài trong tâm trí, hành động và lời nói, lạy đại dương của lòng thương xót, lẽ nào người như vậy lại bị ruồng bỏ?
Doha 72
करुनासिंधु सुबंध के सुनि मृदु बचन बिनीत।समुझाए उर लाइ प्रभु जानि सनेहँ सभीत।।72।।
karunāsiṁdhu subaṁdha ke suni mṛdu bacana binīta |samujhāe ura lāi prabhu jāni sanehã sabhīta ||72||
Nghe những lời nói nhẹ nhàng và khiêm nhường của người anh em tốt, Chúa, đại dương lòng thương xót, biết rằng y sợ hãi vì tình yêu thương, nên ôm y vào lòng và an ủi y.
Chaupai 73.1-4
मागहु बिदा मातु सन जाई।आवहु बेगि चलहु बन भाई।।
मुदित भए सुनि रघुबर बानी।भयउ लाभ बड़ गइ बड़ि हानी।।
हरषित ह्दयँ मातु पहिं आए।मनहुँ अंध फिरि लोचन पाए।।
जाइ जननि पग नायउ माथा।मनु रघुनंदन जानकि साथा।।
पूँछे मातु मलिन मन देखी।लखन कही सब कथा बिसेषी।।
गई सहमि सुनि बचन कठोरा।मृगी देखि दव जनु चहु ओरा।।
लखन लखेउ भा अनरथ आजू।एहिं सनेह बस करब अकाजू।।
मागत बिदा सभय सकुचाहीं।जाइ संग बिधि कहिहि कि नाही।।
māgahu bidā mātu sana jāī |āvahu begi calahu bana bhāī ||
mudita bhae suni raghubara bānī |bhayau lābha baṛa gai baṛi hānī ||
haraṣita hdayã mātu pahiṁ āe |manahũ aṁdha phiri locana pāe ||
jāi janani paga nāyau māthā |manu raghunaṁdana jānaki sāthā ||
pū̃che mātu malina mana dekhī |lakhana kahī saba kathā biseṣī ||
gaī sahami suni bacana kaṭhorā |mṛgī dekhi dava janu cahu orā ||
lakhana lakheu bhā anaratha ājū |ehiṁ saneha basa karaba akājū ||
māgata bidā sabhaya sakucāhīṁ |jāi saṁga bidhi kahihi ki nāhī ||
"Hãy đi xin phép mẹ ngươi, hỡi em, rồi hãy trở lại mau chóng, và chúng ta hãy đi vào rừng." Y vui mừng khi nghe lời của Rama, bậc tối thượng trong dòng Raghu; một lợi ích lớn đã đến với y, và một thiệt hại lớn đã qua đi. Với lòng vui mừng y đến bên mẹ, như người mù lại được mắt. Y đến và cúi đầu dưới chân mẹ, nhưng tâm y ở cùng Rama, niềm vui của dòng Raghu, và ở cùng Janaki. Thấy tâm trí y buồn bã, mẹ y hỏi y, và Lakshmana kể lại toàn bộ câu chuyện một cách chi tiết. Bà rùng mình sợ hãi khi nghe những lời gay gắt, như con nai cái thấy lửa rừng bốn phía. Lakshmana thấy vậy và nghĩ: "Tai họa đã đến hôm nay; vì tình yêu thương của mẹ, mẹ sẽ làm hại ta bằng cách cản trở ta ra đi." Sợ hãi và do dự, y ngần ngại không dám xin phép, nghĩ rằng, "Liệu số phận có cho ta đi cùng Rama hay không?"
Doha 73
समुझि सुमित्राँ राम सिय रूप सुसीलु सुभाउ।नृप सनेहु लखि धुनेउ सिरु पापिनि दीन्ह कुदाउ।।73।।
samujhi sumitrā̃ rāma siya rūpa susīlu subhāu |nṛpa sanehu lakhi dhuneu siru pāpini dīnha kudāu ||73||
Sau khi ngẫm nghĩ về vẻ đẹp, đức hạnh và bản tính dịu dàng của Rama và Sita, và thấy tình yêu của nhà vua dành cho họ, Sumitra đập đầu mình và nói: 'Người đàn bà độc ác đã giở trò ác độc.'
Chaupai 74.1-4
धीरजु धरेउ कुअवसर जानी।सहज सुह्द बोली मृदु बानी।।
तात तुम्हारि मातु बैदेही।पिता रामु सब भाँति सनेही।।
अवध तहाँ जहँ राम निवासू।तहँइँ दिवसु जहँ भानु प्रकासू।।
जौ पै सीय रामु बन जाहीं।अवध तुम्हार काजु कछु नाहिं।।
गुर पितु मातु बंधु सुर साई।सेइअहिं सकल प्रान की नाईं।।
रामु प्रानप्रिय जीवन जी के।स्वारथ रहित सखा सबही कै।।
पूजनीय प्रिय परम जहाँ तें।सब मानिअहिं राम के नातें।।
अस जियँ जानि संग बन जाहू।लेहु तात जग जीवन लाहू।।
dhīraju dhareu kuavasara jānī |sahaja suhda bolī mṛdu bānī ||
tāta tumhāri mātu baidehī |pitā rāmu saba bhā̃ti sanehī ||
avadha tahā̃ jahã rāma nivāsū |tahãĩ divasu jahã bhānu prakāsū ||
jau pai sīya rāmu bana jāhīṁ |avadha tumhāra kāju kachu nāhiṁ ||
gura pitu mātu baṁdhu sura sāī |seiahiṁ sakala prāna kī nāīṁ ||
rāmu prānapriya jīvana jī ke |svāratha rahita sakhā sabahī kai ||
pūjanīya priya parama jahā̃ teṁ |saba māniahiṁ rāma ke nāteṁ ||
asa jiyã jāni saṁga bana jāhū |lehu tāta jaga jīvana lāhū ||
Biết rằng thời khắc không thuận lợi, Sumitra nén lòng can đảm, và như một người bạn tự nhiên, bà nói với giọng nhẹ nhàng. "Con ơi, mẹ con là Sita, con gái xứ Videha, và cha con là Rama, người yêu thương con theo mọi cách. Ayodhya là nơi Rama ngự; ban ngày là nơi mặt trời chiếu sáng. Nếu Sita và Rama đi vào rừng, con không có việc gì ở Ayodhya. Thầy, cha, mẹ, họ hàng, chư thần và chủ nhân, tất cả đều phải được phụng sự như chính mạng sống của mình. Nhưng Rama còn quý hơn mạng sống, là sinh mệnh của sinh mệnh, và là người bạn vô tư đối với tất cả. Bất cứ ai xứng đáng được tôn thờ và được yêu quý nhất trên thế gian này, tất cả đều được tôn kính nhờ mối quan hệ với Rama. Hiểu như vậy trong lòng, con hãy cùng họ đi vào rừng, và đạt lấy, con ơi, phần thưởng chân chính của việc sống trên đời."
Doha 74
भूरि भाग भाजनु भयहु मोहि समेत बलि जाउँ।जौम तुम्हरें मन छाड़ि छलु कीन्ह राम पद ठाउँ।।74।।
bhūri bhāga bhājanu bhayahu mohi sameta bali jāũ |jauma tumhareṁ mana chāṛi chalu kīnha rāma pada ṭhāũ ||74||
Người đã trở thành vật chứa phước lành lớn lao, và tôi cũng cùng với người; tôi dâng mình làm tế lễ, nếu trong lòng người đã từ bỏ mọi sự dối trá và đặt chân Rama làm nơi cư ngụ của mình.
Chaupai 75.1-4
पुत्रवती जुबती जग सोई।रघुपति भगतु जासु सुतु होई।।
नतरु बाँझ भलि बादि बिआनी।राम बिमुख सुत तें हित जानी।।
तुम्हरेहिं भाग रामु बन जाहीं।दूसर हेतु तात कछु नाहीं।।
सकल सुकृत कर बड़ फलु एहू।राम सीय पद सहज सनेहू।।
राग रोषु इरिषा मदु मोहू।जनि सपनेहुँ इन्ह के बस होहू।।
सकल प्रकार बिकार बिहाई।मन क्रम बचन करेहु सेवकाई।।
तुम्ह कहुँ बन सब भाँति सुपासू।सँग पितु मातु रामु सिय जासू।।
जेहिं न रामु बन लहहिं कलेसू।सुत सोइ करेहु इहइ उपदेसू।।
putravatī jubatī jaga soī |raghupati bhagatu jāsu sutu hoī ||
nataru bā̃jha bhali bādi biānī |rāma bimukha suta teṁ hita jānī ||
tumharehiṁ bhāga rāmu bana jāhīṁ |dūsara hetu tāta kachu nāhīṁ ||
sakala sukṛta kara baṛa phalu ehū |rāma sīya pada sahaja sanehū ||
rāga roṣu iriṣā madu mohū |jani sapanehũ inha ke basa hohū ||
sakala prakāra bikāra bihāī |mana krama bacana karehu sevakāī ||
tumha kahũ bana saba bhā̃ti supāsū |sãga pitu mātu rāmu siya jāsū ||
jehiṁ na rāmu bana lahahiṁ kalesū |suta soi karehu ihai upadesū ||
Chỉ người duy nhất trên thế gian là người phụ nữ được ban phước có con, mà con trai là một tín đồ của Chúa tể Raghu. Bằng không thà son sẻ còn hơn, vì đã mang thai một cách vô ích; hãy biết rằng một người con quay lưng khỏi Rama thì chẳng mang lại lợi ích gì. Chính nhờ phước lành của ngươi mà Rama đi vào rừng; không có lý do nào khác, con trai ta. Đây là phần thưởng lớn của mọi việc thiện: tình yêu tự nhiên và tự phát nơi đôi chân Rama và Sita. Đam mê, tức giận, đố kỵ, kiêu ngạo và ảo tưởng: đừng bao giờ rơi vào quyền lực của những điều ấy, ngay cả trong giấc mơ. Từ bỏ mọi thứ hư hỏng, hãy hầu hạ họ bằng tâm, hành động và lời nói. Đối với ngươi, rừng rậm thoải mái theo mọi cách, vì cùng ngươi đi có Rama và Sita, như cha và mẹ. Con trai ta, hãy làm điều gì để Rama không gặp khó khăn trong rừng; đây là lời dạy của ta.
Chhand 75
उपदेसु यहु जेहिं तात तुम्हरे राम सिय सुख पावहीं।पितु मातु प्रिय परिवार पुर सुख सुरति बन बिसरावहीं।।
तुलसी प्रभुहि सिख देइ आयसु दीन्ह पुनि आसिष दई।रति होउ अबिरल अमल सिय रघुबीर पद नित नित नई।।
upadesu yahu jehiṁ tāta tumhare rāma siya sukha pāvahīṁ |pitu mātu priya parivāra pura sukha surati bana bisarāvahīṁ ||
tulasī prabhuhi sikha dei āyasu dīnha puni āsiṣa daī |rati hou abirala amala siya raghubīra pada nita nita naī ||
Đây là lời khuyên ta, con ta: hãy làm sao cho Rama và Sita được hạnh phúc, và trong rừng họ quên được kỷ niệm về sự an ủi của cha mẹ, gia đình thân yêu, và thành phố. Tulsidas nói: Sau khi dạy bảo chủ nhân, cho phép người ra đi, rồi ban phước cho người: "Nguyện tình yêu của ngươi đối với đôi chân của Sita và Anh hùng dòng Raghu không đứt đoạn và không vết ố, luôn luôn mới mỗi ngày."
Soratha 75
मातु चरन सिरु नाइ चले तुरत संकित हृदयँ।बागुर बिषम तोराइ मनहुँ भाग मृगु भाग बस।।75।।
mātu carana siru nāi cale turata saṁkita hṛdayã |bāgura biṣama torāi manahũ bhāga mṛgu bhāga basa ||75||
Cúi đầu dưới chân mẹ, Lakshmana lập tức lên đường với trái tim đầy sợ hãi, như một con nai nhờ may mắn đã thoát khỏi bẫy nguy hiểm và bỏ chạy.
Chaupai 76.1-4
गए लखनु जहँ जानकिनाथू।भे मन मुदित पाइ प्रिय साथू।।
बंदि राम सिय चरन सुहाए।चले संग नृपमंदिर आए।।
कहहिं परसपर पुर नर नारी।भलि बनाइ बिधि बात बिगारी।।
तन कृस दुखु बदन मलीने।बिकल मनहुँ माखी मधु छीने।।
कर मीजहिं सिरु धुनि पछिताहीं।जनु बिन पंख बिहग अकुलाहीं।।
भइ बड़ि भीर भूप दरबारा।बरनि न जाइ बिषादु अपारा।।
सचिवँ उठाइ राउ बैठारे।कहि प्रिय बचन रामु पगु धारे।।
सिय समेत दोउ तनय निहारी।ब्याकुल भयउ भूमिपति भारी।।
gae lakhanu jahã jānakināthū |bhe mana mudita pāi priya sāthū ||
baṁdi rāma siya carana suhāe |cale saṁga nṛpamaṁdira āe ||
kahahiṁ parasapara pura nara nārī |bhali banāi bidhi bāta bigārī ||
tana kṛsa dukhu badana malīne |bikala manahũ mākhī madhu chīne ||
kara mījahiṁ siru dhuni pachitāhīṁ |janu bina paṁkha bihaga akulāhīṁ ||
bhai baṛi bhīra bhūpa darabārā |barani na jāi biṣādu apārā ||
sacivã uṭhāi rāu baiṭhāre |kahi priya bacana rāmu pagu dhāre ||
siya sameta dou tanaya nihārī |byākula bhayau bhūmipati bhārī ||
Lakshmana đi đến nơi Chúa của Janaki đang ở, và lòng ông vui sướng khi được ở bên người yêu dấu. Cúi lạy trước đôi chân đẹp của Rama và Sita, ông đi cùng họ và đến hoàng cung của nhà vua. Những người đàn ông và đàn bà trong thành nói với nhau, "Định mệnh đã sắp đặt một kế hoạch thật tốt, rồi lại làm hỏng chuyện!" Thân thể họ gầy gò, mặt mày họ ủ rũ, lòng họ đau khổ; họ vô cùng bối rối, như những con ong mất mật. Họ vò tay, đập đầu và than khóc, như những con chim không cánh, vùng vẫy trong đau khổ. Một đám đông lớn tụ tập tại triều đình của nhà vua, và nỗi buồn vô bờ bến ở đó không thể nào diễn tả được. Đại thần nâng nhà vua dậy và cho ngồi, và Rama, nói những lời yêu thương, đặt chân mình trước mặt ngài. Thấy hai con trai cùng với Sita, nhà vua vô cùng đau khổ và bồn chồn.
Doha 76
सीय सहित सुत सुभग दोउ देखि देखि अकुलाइ।बारहिं बार सनेह बस राउ लेइ उर लाइ।।76।।
sīya sahita suta subhaga dou dekhi dekhi akulāi |bārahiṁ bāra saneha basa rāu lei ura lāi ||76||
Thấy Sita và hai người con trai cao quý của mình, và nhìn họ lần nữa, ngài bị choáng ngợp bởi nỗi đau đớn; lần lại lần nữa, trong vòng tay của tình yêu, nhà vua ôm họ vào lòng.
Chaupai 77.1-4
सकइ न बोलि बिकल नरनाहू।सोक जनित उर दारुन दाहू।।
नाइ सीसु पद अति अनुरागा।उठि रघुबीर बिदा तब मागा।।
पितु असीस आयसु मोहि दीजै।हरष समय बिसमउ कत कीजै।।
तात किएँ प्रिय प्रेम प्रमादू।जसु जग जाइ होइ अपबादू।।
सुनि सनेह बस उठि नरनाहाँ।बैठारे रघुपति गहि बाहाँ।।
सुनहु तात तुम्ह कहुँ मुनि कहहीं।रामु चराचर नायक अहहीं।।
सुभ अरु असुभ करम अनुहारी।ईस देइ फलु ह्दयँ बिचारी।।
करइ जो करम पाव फल सोई।निगम नीति असि कह सबु कोई।।
sakai na boli bikala naranāhū |soka janita ura dāruna dāhū ||
nāi sīsu pada ati anurāgā |uṭhi raghubīra bidā taba māgā ||
pitu asīsa āyasu mohi dījai |haraṣa samaya bisamau kata kījai ||
tāta kiẽ priya prema pramādū |jasu jaga jāi hoi apabādū ||
suni saneha basa uṭhi naranāhā̃ |baiṭhāre raghupati gahi bāhā̃ ||
sunahu tāta tumha kahũ muni kahahīṁ |rāmu carācara nāyaka ahahīṁ ||
subha aru asubha karama anuhārī |īsa dei phalu hdayã bicārī ||
karai jo karama pāva phala soī |nigama nīti asi kaha sabu koī ||
Nhà vua không thể nói lên lời, bị khuất phục bởi nỗi buồn; một ngọn lửa dữ dội, sinh ra từ nỗi đau, tràn ngập trái tim ngài. Cúi đầu dưới chân cha với tình yêu sâu sắc, Rama, bậc tối cao của dòng Raghu, rồi đứng dậy và xin phép ra đi. "Cha, xin hãy ban cho con phước lành và mệnh lệnh của cha. Sao lại chìm vào nỗi buồn bã vào lúc vui mừng? "Cha, nếu vì say mê gắn bó với người yêu dấu mà trở nên khinh suất, danh tiếng trong thế gian sẽ mất và ô nhục sẽ theo sau." Nghe vậy, nhà vua đứng dậy trong tình yêu thương, nắm lấy Rama, Chúa tể dòng Raghu, ở cánh tay và cho ngài ngồi xuống. "Hãy nghe đây, con trai: các đạo sĩ nói rằng Rama là chủ tể của vạn vật, hữu tình và vô tình. Thượng Đế, sau khi suy xét trong lòng, ban cho mỗi người quả báo tương xứng với việc thiện và việc ác của họ. Ai làm việc gì thì nhận lấy quả báo đó: đó là quy tắc của Veda, và mọi người đều nói như vậy."
Doha 77
औरु करै अपराधु कोउ और पाव फल भोगु।अति बिचित्र भगवंत गति को जग जानै जोगु।।77।।
auru karai aparādhu kou aura pāva phala bhogu |ati bicitra bhagavaṁta gati ko jaga jānai jogu ||77||
Một người phạm lỗi, và người khác nhận quả báo và chịu đựng nó. Những con đường của Chúa thật kỳ diệu vô cùng; ai có thể biết điều gì là phù hợp trên đời này?
Chaupai 78.1-4
रायँ राम राखन हित लागी।बहुत उपाय किए छलु त्यागी।।
लखी राम रुख रहत न जाने।धरम धुरंधर धीर सयाने।।
तब नृप सीय लाइ उर लीन्ही।अति हित बहुत भाँति सिख दीन्ही।।
कहि बन के दुख दुसह सुनाए।सासु ससुर पितु सुख समुझाए।।
सिय मनु राम चरन अनुरागा।घरु न सुगमु बनु बिषमु न लागा।।
औरउ सबहिं सीय समुझाई।कहि कहि बिपिन बिपति अधिकाई।।
सचिव नारि गुर नारि सयानी।सहित सनेह कहहिं मृदु बानी।।
तुम्ह कहुँ तौ न दीन्ह बनबासू।करहु जो कहहिं ससुर गुर सासू।।
rāyã rāma rākhana hita lāgī |bahuta upāya kie chalu tyāgī ||
lakhī rāma rukha rahata na jāne |dharama dhuraṁdhara dhīra sayāne ||
taba nṛpa sīya lāi ura līnhī |ati hita bahuta bhā̃ti sikha dīnhī ||
kahi bana ke dukha dusaha sunāe |sāsu sasura pitu sukha samujhāe ||
siya manu rāma carana anurāgā |gharu na sugamu banu biṣamu na lāgā ||
aurau sabahiṁ sīya samujhāī |kahi kahi bipina bipati adhikāī ||
saciva nāri gura nāri sayānī |sahita saneha kahahiṁ mṛdu bānī ||
tumha kahũ tau na dīnha banabāsū |karahu jo kahahiṁ sasura gura sāsū ||
Nhà vua, để giữ Rama ở lại, đã thử nhiều cách, gạt bỏ mọi mưu lừa. Nhưng ngài nhìn vẻ mặt Rama và biết ngài sẽ không ở lại, vì Rama là bậc tối cao giữ gìn chính pháp, kiên định và khôn ngoan. Bấy giờ nhà vua ôm Sita vào lòng, và với tình thương sâu sắc đã khuyên bảo nàng rất nhiều bằng nhiều cách. Ngài kể cho nàng nghe những nỗi khổ trong rừng không thể chịu đựng, và giải thích cho nàng sự an vui khi sống cùng mẹ chồng, cha chồng, và cha. Nhưng lòng Sita đã gắn bó với đôi chân Rama; nhà không thấy dễ dàng với nàng, và rừng không thấy hiểm trở. Những người khác cũng đều khuyên Sita, hết lần này đến lần khác tả đủ mọi hiểm nguy trong rừng hoang vu. Vợ của đại thần và vợ của đạo sư, cả hai đều khôn ngoan, nói với nàng bằng lời lẽ dịu dàng, đầy tình thương. "Nàng, dẫu sao, cũng không bị đày đi rừng. Hãy làm theo lời cha chồng, đạo sư, và mẹ chồng bảo."
Doha 78
सिख सीतलि हित मधुर मृदु सुनि सीतहि न सोहानि।सरद चंद चंदनि लगत जनु चकई अकुलानि।।78।।
sikha sītali hita madhura mṛdu suni sītahi na sohāni |sarada caṁda caṁdani lagata janu cakaī akulāni ||78||
Lời khuyên mát mẻ, tốt lành, ngọt ngào và dịu dàng ấy, khi nghe, không làm hài lòng Sita; nàng bồn chồn như chim chakvi, loài ngỗng đỏ, khi tia sáng của mặt trăng mùa thu chạm vào mình.
Chaupai 79.1-4
सीय सकुच बस उतरु न देई।सो सुनि तमकि उठी कैकेई।।
मुनि पट भूषन भाजन आनी।आगें धरि बोली मृदु बानी।।
नृपहि प्रान प्रिय तुम्ह रघुबीरा।सील सनेह न छाड़िहि भीरा।।
सुकृत सुजसु परलोकु नसाऊ।तुम्हहि जान बन कहिहि न काऊ।।
अस बिचारि सोइ करहु जो भावा।राम जननि सिख सुनि सुखु पावा।।
भूपहि बचन बानसम लागे।करहिं न प्रान पयान अभागे।।
लोग बिकल मुरुछित नरनाहू।काह करिअ कछु सूझ न काहू।।
रामु तुरत मुनि बेषु बनाई।चले जनक जननिहि सिरु नाई।।
sīya sakuca basa utaru na deī |so suni tamaki uṭhī kaikeī ||
muni paṭa bhūṣana bhājana ānī |āgeṁ dhari bolī mṛdu bānī ||
nṛpahi prāna priya tumha raghubīrā |sīla saneha na chāṛihi bhīrā ||
sukṛta sujasu paraloku nasāū |tumhahi jāna bana kahihi na kāū ||
asa bicāri soi karahu jo bhāvā |rāma janani sikha suni sukhu pāvā ||
bhūpahi bacana bānasama lāge |karahiṁ na prāna payāna abhāge ||
loga bikala muruchita naranāhū |kāha karia kachu sūjha na kāhū ||
rāmu turata muni beṣu banāī |cale janaka jananihi siru nāī ||
Sita, bị kìm nén bởi sự thẹn thùng, không đáp lại; Kaikeyi nghe vậy, bừng dậy trong cơn thịnh nộ. Bà mang đến y phục, trang sức và vật dụng của đạo sĩ, đặt trước mặt Rama, và nói với giọng nhẹ nhàng. "Raghubira, ngươi quý như mạng sống đối với nhà vua, nhưng với sự hiền lành và yêu thương, ngài sẽ không thể tự mình nói ra điều ấy." "Dù công đức, danh tiếng tốt đẹp và hy vọng về thế giới bên kia bị mất đi, ngài sẽ không bao giờ bảo ngươi hãy đến rừng." "Xét điều này, hãy làm điều gì khiến ngươi vui." Rama vui mừng khi nghe lời khuyên của mẹ. Lời nói ấy cắm vào vua như mũi tên. "Sao sinh khí xui xẻo của ta không rời đi?" Dân chúng hoảng loạn và vua ngất lịm. Phải làm gì? Không ai nghĩ ra được điều gì. Rama lập tức mặc y phục đạo sĩ, cúi đầu trước cha mẹ, và lên đường.
Doha 79
सजि बन साजु समाजु सबु बनिता बंधु समेत।बंदि बिप्र गुर चरन प्रभु चले करि सबहि अचेत।।79।।
saji bana sāju samāju sabu banitā baṁdhu sameta |baṁdi bipra gura carana prabhu cale kari sabahi aceta ||79||
Sau khi chuẩn bị sẵn sàng mọi trang bị và đoàn tùy tùng để vào rừng, cùng với vợ và em trai mình, Chúa đã cúi lạy dưới chân các vị Bà-la-môn và đạo sư, rồi lên đường, để tất cả mọi người sững sờ và mất ý thức.
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में दोहा 70–79 का पाठ ‘सेवा-धर्म’ और ‘मर्यादा-पालन’ की बुद्धि देता है: माता-पिता-गुरु-स्वामी के चरण-आज्ञा को सिर धरने की वृत्ति (दोहा 70) दृढ़ होती है, तथा लक्ष्मण-सुमित्रा प्रसंग से दास्य-भाव और विकार-त्याग का संस्कार पुष्ट होता है—जिसे गृहस्थ-धर्म में रहते हुए भी राम-आश्रय की सिद्धि माना जाता है।
सामान्य सत्संग-परंपरा में इस खंड के साथ ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (नाम-सम्पुट) या ‘राम राम’ का जप-सम्पुट रखा जाता है; विशेषतः लक्ष्मण के दास्य-वाक्य (‘नाथ दासु मैं’) के बाद नाम-स्मरण को साधक-सम्पुट माना जाता है।
Ask anything about Prakarana 8 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
