Prakarana 6
राजधर्म बनाम प्रेम—यह सोपान साधक को ‘स्वत्व’ (अहं-हित) से उठाकर ‘धर्म-हित’ (ईश-आज्ञा) में स्थिर करता है। अयोध्या काण्ड में राम का राज्य-त्याग और वन-गमन बाह्य घटना नहीं, वैराग्य-दीक्षा है: आसक्ति का परित्याग, वचन-पालन, और लोक-कल्याण हेतु स्वेच्छा से कष्ट-स्वीकार। इस चरण पर साधक सीखता है कि मुक्ति-मार्ग में ‘उचित’ वही है जो ईश्वर-आज्ञा और सत्य-प्रतिज्ञा के साथ हो, चाहे मन-प्रिय न हो।
Rasa chính của Ayodhyā Kāṇḍa là karuṇa, nhưng lòng bi mẫn ấy không phải là sầu muộn (viṣāda), mà là lòng bi mẫn rực rỡ với hào quang của Dharma. Khi lễ đăng quang đến gần, "số mệnh nghịch đảo" (viparīta vidhi) định đoạt sự lưu đày; do đó bản tính con người (sự giận dữ, ngoan cố, sợ hãi, tham lam) đối diện với bản tính thần thánh (sự tha thứ, chân lý, từ bỏ, quy phục). Trong phần này, đối lập với sự ngoan cố của Kaikeyī là những lời khôn ngoan của các bạn đồng hành bà; rồi tiếng than khóc của nhân dân; và rồi trái tim mẫu tử của Kauśalyā, trong ba vòng tròn này, ý thức tập thể của Ayodhyā rung chuyển. Việc Rāma "không khao khát ngai vàng" gợi ý về nirguṇa-vairāgya, trong khi sự khiêm cung của Ngài dưới chân cha mẹ là sự ngọt ngào của saguṇa-bhakti. Như vậy Tulsī kết hợp nirguṇa-tattva (sự xả ly) và saguṇa-līlā (tình mẫu tử, nỗi đau trần thế) trên một bước chân duy nhất, nơi sự từ bỏ trở thành ngôn ngữ cao quý nhất của tình yêu.
Verses
Chaupai 50.1-4
अस बिचारि उर छाड़हु कोहू।सोक कलंक कोठि जनि होहू।।
भरतहि अवसि देहु जुबराजू।कानन काह राम कर काजू।।
नाहिन रामु राज के भूखे।धरम धुरीन बिषय रस रूखे।।
गुर गृह बसहुँ रामु तजि गेहू।नृप सन अस बरु दूसर लेहू।।
जौं नहिं लगिहहु कहें हमारे।नहिं लागिहि कछु हाथ तुम्हारे।।
जौं परिहास कीन्हि कछु होई।तौ कहि प्रगट जनावहु सोई।।
राम सरिस सुत कानन जोगू।काह कहिहि सुनि तुम्ह कहुँ लोगू।।
उठहु बेगि सोइ करहु उपाई।जेहि बिधि सोकु कलंकु नसाई।।
asa bicāri ura chāṛahu kohū |soka kalaṁka koṭhi jani hohū ||
bharatahi avasi dehu jubarājū |kānana kāha rāma kara kājū ||
nāhina rāmu rāja ke bhūkhe |dharama dhurīna biṣaya rasa rūkhe ||
gura gṛha basahũ rāmu taji gehū |nṛpa sana asa baru dūsara lehū ||
jauṁ nahiṁ lagihahu kaheṁ hamāre |nahiṁ lāgihi kachu hātha tumhāre ||
jauṁ parihāsa kīnhi kachu hoī |tau kahi pragaṭa janāvahu soī ||
rāma sarisa suta kānana jogū |kāha kahihi suni tumha kahũ logū ||
uṭhahu begi soi karahu upāī |jehi bidhi soku kalaṁku nasāī ||
Suy nghĩ như vậy, hãy buông bỏ cơn giận khỏi lòng, và đừng trở thành kho chứa nỗi buồn và nhục nhã. Hãy trao cho Bharata ngôi vị thái tử; nhưng Rama có việc gì trong rừng? Rama không thèm khát vương quốc; ngài là bậc tối cao về chính pháp và thờ ơ với thú vui dục lạc. Hãy để Rama rời khỏi cung điện và sống tại nhà thầy đạo. Hãy xin vua điều này như ân huệ thứ hai. Nếu ngài không làm theo lời ta nói, sẽ không có gì lọt vào tay ngài. Nếu điều ngài làm chỉ là trò đùa, thì hãy nói ra và tuyên bố rõ ràng điều đó. Một người con như Rama có xứng đáng với rừng rậm không? Người ta sẽ nói gì với ngài khi nghe điều đó? Hãy đứng dậy mau chóng và thực hiện biện pháp mà nhờ đó nỗi buồn và nhục nhã có thể bị tiêu diệt.
Chhand 50
जेहि भाँति सोकु कलंकु जाइ उपाय करि कुल पालही।हठि फेरु रामहि जात बन जनि बात दूसरि चालही।।
जिमि भानु बिनु दिनु प्रान बिनु तनु चंद बिनु जिमि जामिनी।तिमि अवध तुलसीदास प्रभु बिनु समुझि धौं जियँ भामिनी।।
jehi bhā̃ti soku kalaṁku jāi upāya kari kula pālahī |haṭhi pheru rāmahi jāta bana jani bāta dūsari cālahī ||
jimi bhānu binu dinu prāna binu tanu caṁda binu jimi jāminī |timi avadha tulasīdāsa prabhu binu samujhi dhauṁ jiyã bhāminī ||
Hãy tìm cách nào để nỗi buồn và sự nhục nhã này qua đi, và hãy bảo vệ gia tộc của ngươi. Hãy ép Rama quay lại khỏi việc đi vào rừng, và đừng nêu lên chuyện gì khác. Như ban ngày không có mặt trời, thân thể không có sinh mạng, và đêm không có trăng, như vậy, Tulsidas nói, Ayodhya không có Chúa của mình. Hãy suy nghĩ kỹ điều này trong lòng, hỡi người phụ nữ.
Soratha 50
सखिन्ह सिखावनु दीन्ह सुनत मधुर परिनाम हित।तेइँ कछु कान न कीन्ह कुटिल प्रबोधी कूबरी।।50।।
sakhinha sikhāvanu dīnha sunata madhura parināma hita |teĩ kachu kāna na kīnha kuṭila prabodhī kūbarī ||50||
Bạn bè của bà đã cho bà lời khuyên nghe ngọt ngào và có kết quả tốt đẹp, nhưng bà không thèm để ý, vì Kubari gian xảo, tức Manthara, đã dạy bảo bà từ trước.
Chaupai 51.1-4
उतरु न देइ दुसह रिस रूखी।मृगिन्ह चितव जनु बाघिनि भूखी।।
ब्याधि असाधि जानि तिन्ह त्यागी।चलीं कहत मतिमंद अभागी।।
राजु करत यह दैअँ बिगोई।कीन्हेसि अस जस करइ न कोई।।
एहि बिधि बिलपहिं पुर नर नारीं।देहिं कुचालिहि कोटिक गारीं।।
जरहिं बिषम जर लेहिं उसासा।कवनि राम बिनु जीवन आसा।।
बिपुल बियोग प्रजा अकुलानी।जनु जलचर गन सूखत पानी।।
अति बिषाद बस लोग लोगाई।गए मातु पहिं रामु गोसाई।।
मुख प्रसन्न चित चौगुन चाऊ।मिटा सोचु जनि राखै राऊ।।
utaru na dei dusaha risa rūkhī |mṛginha citava janu bāghini bhūkhī ||
byādhi asādhi jāni tinha tyāgī |calīṁ kahata matimaṁda abhāgī ||
rāju karata yaha daiã bigoī |kīnhesi asa jasa karai na koī ||
ehi bidhi bilapahiṁ pura nara nārīṁ |dehiṁ kucālihi koṭika gārīṁ ||
jarahiṁ biṣama jara lehiṁ usāsā |kavani rāma binu jīvana āsā ||
bipula biyoga prajā akulānī |janu jalacara gana sūkhata pānī ||
ati biṣāda basa loga logāī |gae mātu pahiṁ rāmu gosāī ||
mukha prasanna cita cauguna cāū |miṭā socu jani rākhai rāū ||
Nàng không đáp lại, nhưng ngồi với cơn giận không thể chịu nổi và gay gắt, nhìn các người phụ nữ như hổ cái đói nhìn nai. Biết bệnh của nàng không thể chữa khỏi, họ bỏ nàng mà đi, nói rằng: "Kẻ ngu dốt này trí óc tối tăm và số phận hẩm hiu. Số phận đã hủy hoại nàng ngay khi nàng sắp lên ngôi. Nàng đã làm việc mà không ai khác làm." Như vậy, những người đàn ông và phụ nữ trong thành đều than khóc, và trút hàng triệu lời nguyền rủa lên người phụ nữ độc ác kia. Họ bừng bừng như sốt cao và thở dài: "Hy vọng sống còn gì nữa khi không có Rama?" Dân chúng đau đớn tột cùng vì nỗi ly biệt lớn lao, như đàn sinh vật dưới nước khi nước cạn dần. Trong khi dân chúng chìm trong nỗi buồn sâu thẳm nhất, Chúa Rama đi đến gặp mẹ. Mặt ngài rạng rỡ và lòng tràn đầy khao khát gấp bốn; nỗi lo của ngài đã tan biến, e rằng nhà vua sẽ giữ ngài lại.
Doha 51
नव गयंदु रघुबीर मनु राजु अलान समान।छूट जानि बन गवनु सुनि उर अनंदु अधिकान।।51।।
nava gayaṁdu raghubīra manu rāju alāna samāna |chūṭa jāni bana gavanu suni ura anaṁdu adhikāna ||51||
Tâm trí của Rama, anh hùng của dòng tộc Raghu, như một con voi non, và ngôi vương như cột trói buộc nó. Nghe tin Người lên đường vào rừng, Người coi đó như sự giải thoát, và niềm hoan hỷ tràn ngập trong lòng.
Chaupai 52.1-4
रघुकुलतिलक जोरि दोउ हाथा।मुदित मातु पद नायउ माथा।।
दीन्हि असीस लाइ उर लीन्हे।भूषन बसन निछावरि कीन्हे।।
बार बार मुख चुंबति माता।नयन नेह जलु पुलकित गाता।।
गोद राखि पुनि हृदयँ लगाए।स्रवत प्रेमरस पयद सुहाए।।
प्रेमु प्रमोदु न कछु कहि जाई।रंक धनद पदबी जनु पाई।।
सादर सुंदर बदनु निहारी।बोली मधुर बचन महतारी।।
कहहु तात जननी बलिहारी।कबहिं लगन मुद मंगलकारी।।
सुकृत सील सुख सीवँ सुहाई।जनम लाभ कइ अवधि अघाई।।
raghukulatilaka jori dou hāthā |mudita mātu pada nāyau māthā ||
dīnhi asīsa lāi ura līnhe |bhūṣana basana nichāvari kīnhe ||
bāra bāra mukha cuṁbati mātā |nayana neha jalu pulakita gātā ||
goda rākhi puni hṛdayã lagāe |sravata premarasa payada suhāe ||
premu pramodu na kachu kahi jāī |raṁka dhanada padabī janu pāī ||
sādara suṁdara badanu nihārī |bolī madhura bacana mahatārī ||
kahahu tāta jananī balihārī |kabahiṁ lagana muda maṁgalakārī ||
sukṛta sīla sukha sīvã suhāī |janama lābha kai avadhi aghāī ||
Viên ngọc của dòng họ Raghu, chắp hai tay, cúi đầu vui vẻ dưới chân mẹ. Bà chúc phúc và ôm vào lòng, rồi vung trang sức và y phục quanh người và ném đi như lễ vật. Lần lại lần nữa mẹ hôn lên mặt, mắt đầy nước mắt yêu thương và thân thể rạo rực vui sướng. Bà đặt lên đùi rồi áp vào ngực, và dịch yêu thương chảy từ bầu ngực xinh đẹp. Tình yêu và niềm vui không thể nào tả hết; như kẻ nghèo đã đạt được địa vị Kubera, người ban của cải. Dịu dàng ngắm nhìn khuôn mặt đẹp trai, người mẹ nói những lời ngọt ngào. "Hãy nói đi, con trai, mẹ này dâng hiến cho con: khi nào đến ngày cưới mang lại niềm vui và phước lành?" Con là ranh giới đẹp đẽ của công đức, hạnh kiểm và hạnh phúc, và là giới hạn của thành quả kiếp sinh, trong đó mẹ hoàn toàn thỏa nguyện.
Doha 52
जेहि चाहत नर नारि सब अति आरत एहि भाँति।जिमि चातक चातकि तृषित बृष्टि सरद रितु स्वाति।।52।।
jehi cāhata nara nāri saba ati ārata ehi bhā̃ti |jimi cātaka cātaki tṛṣita bṛṣṭi sarada ritu svāti ||52||
Tất cả nam nữ khao khát Ngài đều đau khổ tột độ theo cách này, như chim chataka và bạn đời khát khao mưa của ngôi sao Swati vào mùa thu.
Chaupai 53.1-4
तात जाउँ बलि बेगि नहाहू।जो मन भाव मधुर कछु खाहू।।
पितु समीप तब जाएहु भैआ।भइ बड़ि बार जाइ बलि मैआ।।
मातु बचन सुनि अति अनुकूला।जनु सनेह सुरतरु के फूला।।
सुख मकरंद भरे श्रियमूला।निरखि राम मनु भवरुँ न भूला।।
धरम धुरीन धरम गति जानी।कहेउ मातु सन अति मृदु बानी।।
पिताँ दीन्ह मोहि कानन राजू।जहँ सब भाँति मोर बड़ काजू।।
आयसु देहि मुदित मन माता।जेहिं मुद मंगल कानन जाता।।
जनि सनेह बस डरपसि भोरें।आनँदु अंब अनुग्रह तोरें।।
tāta jāũ bali begi nahāhū |jo mana bhāva madhura kachu khāhū ||
pitu samīpa taba jāehu bhaiā |bhai baṛi bāra jāi bali maiā ||
mātu bacana suni ati anukūlā |janu saneha surataru ke phūlā ||
sukha makaraṁda bhare śriyamūlā |nirakhi rāma manu bhavarũ na bhūlā ||
dharama dhurīna dharama gati jānī |kaheu mātu sana ati mṛdu bānī ||
pitā̃ dīnha mohi kānana rājū |jahã saba bhā̃ti mora baṛa kājū ||
āyasu dehi mudita mana mātā |jehiṁ muda maṁgala kānana jātā ||
jani saneha basa ḍarapasi bhoreṁ |ānãdu aṁba anugraha toreṁ ||
"Con ơi, mẹ dâng hiến cho con; hãy đi mau và tắm rửa, rồi ăn chút gì ngọt ngào, bất cứ gì lòng con ưa thích." "Rồi, con ơi, hãy đến bên cha con. Đã rất muộn rồi; mẹ con dâng hiến cho con." Nghe lời mẹ, đầy ân cần, như những bông hoa của cây thiên đường, cây tình yêu, đầy mật ngọt của niềm vui và bén rễ vào sự thịnh vượng, tâm trí Rama, như một con ong, không bị phân tâm khi ngắm nhìn chúng. Rama, người gánh vác chính nghĩa, hiểu rõ con đường chính nghĩa, và nói với mẹ bằng lời rất dịu dàng. "Cha đã cho con vương quốc của rừng sâu, nơi mà theo mọi cách con có công việc lớn phải làm." "Mẹ ơi, hãy cho con lệnh của mẹ với lòng vui vẻ, để con có thể đi vào rừng với niềm vui và phước lành." "Đừng, vì tình yêu, mà sợ hãi một cách lầm lẫn. Mẹ ơi, niềm vui của con dựa vào ân sủng của mẹ."
Doha 53
बरष चारिदस बिपिन बसि करि पितु बचन प्रमान।आइ पाय पुनि देखिहउँ मनु जनि करसि मलान।।53।।
baraṣa cāridasa bipina basi kari pitu bacana pramāna |āi pāya puni dekhihaũ manu jani karasi malāna ||53||
Sau khi sống trong rừng mười bốn năm và giữ trọn lời cha, ta sẽ trở lại và được nhìn thấy chân ngài một lần nữa; chớ để tâm hồn buồn rầu.
Chaupai 54.1-4
बचन बिनीत मधुर रघुबर के।सर सम लगे मातु उर करके।।
सहमि सूखि सुनि सीतलि बानी।जिमि जवास परें पावस पानी।।
कहि न जाइ कछु हृदय बिषादू।मनहुँ मृगी सुनि केहरि नादू।।
नयन सजल तन थर थर काँपी।माजहि खाइ मीन जनु मापी।।
धरि धीरजु सुत बदनु निहारी।गदगद बचन कहति महतारी।।
तात पितहि तुम्ह प्रानपिआरे।देखि मुदित नित चरित तुम्हारे।।
राजु देन कहुँ सुभ दिन साधा।कहेउ जान बन केहिं अपराधा।।
तात सुनावहु मोहि निदानू।को दिनकर कुल भयउ कृसानू।।
bacana binīta madhura raghubara ke |sara sama lage mātu ura karake ||
sahami sūkhi suni sītali bānī |jimi javāsa pareṁ pāvasa pānī ||
kahi na jāi kachu hṛdaya biṣādū |manahũ mṛgī suni kehari nādū ||
nayana sajala tana thara thara kā̃pī |mājahi khāi mīna janu māpī ||
dhari dhīraju suta badanu nihārī |gadagada bacana kahati mahatārī ||
tāta pitahi tumha prānapiāre |dekhi mudita nita carita tumhāre ||
rāju dena kahũ subha dina sādhā |kaheu jāna bana kehiṁ aparādhā ||
tāta sunāvahu mohi nidānū |ko dinakara kula bhayau kṛsānū ||
Những lời khiêm nhường và ngọt ngào của Raghupati cắm vào lòng mẹ như những mũi tên xuyên sắc. Nghe những lời mát lạnh và dịu dàng ấy, bà co rúm vì sợ và héo úa, như cây jawasa khi mưa đổ xuống trong mùa mưa. Nỗi buồn trong lòng bà không thể kể được; bà như con nai cái nghe tiếng gầm của sư tử. Mắt bà đầy nước mắt và thân mình run rẩy khắp nơi, như con cá đã ăn mồi độc của trận lũ mưa đầu mùa. Gathering can đảm, bà nhìn mặt con trai, và người mẹ nói với giọng nghẹn ngào vì xúc động. "Con yêu, con là người yêu dấu của mạng sống cha con; cha vui mừng mỗi ngày khi nhìn thấy hạnh kiểm của con. Ngài đã định một ngày tốt lành để trao cho con vương quốc; vì tội lỗi gì mà ngài nay ra lệnh cho con vào rừng? Con yêu, hãy kể cho mẹ nghe toàn bộ nguyên do: ai đã trở thành lửa cho dòng họ Mặt Trời?"
Doha 54
निरखि राम रुख सचिवसुत कारनु कहेउ बुझाइ।सुनि प्रसंगु रहि मूक जिमि दसा बरनि नहिं जाइ।।54।।
nirakhi rāma rukha sacivasuta kāranu kaheu bujhāi |suni prasaṁgu rahi mūka jimi dasā barani nahiṁ jāi ||54||
Nhìn vẻ mặt của Rama, con trai của đại thần giải thích nguyên nhân; nghe câu chuyện, bà im lặng, và tình trạng của bà không thể diễn tả.
Chaupai 55.1-4
राखि न सकइ न कहि सक जाहू।दुहूँ भाँति उर दारुन दाहू।।
लिखत सुधाकर गा लिखि राहू।बिधि गति बाम सदा सब काहू।।
धरम सनेह उभयँ मति घेरी।भइ गति साँप छुछुंदरि केरी।।
राखउँ सुतहि करउँ अनुरोधू।धरमु जाइ अरु बंधु बिरोधू।।
कहउँ जान बन तौ बड़ि हानी।संकट सोच बिबस भइ रानी।।
बहुरि समुझि तिय धरमु सयानी।रामु भरतु दोउ सुत सम जानी।।
सरल सुभाउ राम महतारी।बोली बचन धीर धरि भारी।।
तात जाउँ बलि कीन्हेहु नीका।पितु आयसु सब धरमक टीका।।
rākhi na sakai na kahi saka jāhū |duhū̃ bhā̃ti ura dāruna dāhū ||
likhata sudhākara gā likhi rāhū |bidhi gati bāma sadā saba kāhū ||
dharama saneha ubhayã mati gherī |bhai gati sā̃pa chuchuṁdari kerī ||
rākhaũ sutahi karaũ anurodhū |dharamu jāi aru baṁdhu birodhū ||
kahaũ jāna bana tau baṛi hānī |saṁkaṭa soca bibasa bhai rānī ||
bahuri samujhi tiya dharamu sayānī |rāmu bharatu dou suta sama jānī ||
sarala subhāu rāma mahatārī |bolī bacana dhīra dhari bhārī ||
tāta jāũ bali kīnhehu nīkā |pitu āyasu saba dharamaka ṭīkā ||
Bà không thể giữ lại và cũng không thể bảo đi. Cả hai cách, ngọn lửa tàn nhẫn đều thiêu đốt lòng bà. Như người định viết 'trăng' mà lại viết 'Rahu'. Đường vận mệnh luôn trái ngược với mọi người. Bổn phận và tình thương cùng vây bọc tâm trí bà, và tình cảnh bà trở như con rắn với chuột xạ trong miệng. Nếu ta giữ con lại bằng cách nài nỉ, bổn phận mất đi và họ hàng chống lại ta. Nếu ta bảo con đi vào rừng, sự thiệt hại sẽ lớn. Hoàng hậu bất lực trong nỗi lo âu khốn khổ. Rồi người phụ nữ khôn ngoan suy nghĩ về bổn phận của người vợ, và biết rằng Rama và Bharata đều là con mình ngang nhau, Mẹ của Rama, tính tình ngay thẳng và hiền lành, lấy hết can đảm và nói những lời này. "Con ơi, mẹ dâng mình cho con; con đã làm tốt. Mệnh lệnh của cha là vương miện của mọi bổn phận."
Doha 55
राजु देन कहि दीन्ह बनु मोहि न सो दुख लेसु।तुम्ह बिनु भरतहि भूपतिहि प्रजहि प्रचंड कलेसु।।55।।
rāju dena kahi dīnha banu mohi na so dukha lesu |tumha binu bharatahi bhūpatihi prajahi pracaṁḍa kalesu ||55||
Người nói sẽ trao vương quốc, rồi lại trao khu rừng thay vào đó; thế nhưng ta không cảm thấy chút đau buồn nào vì điều đó. Nhưng thiếu người, Bharata, đức vua, và toàn thể bá tánh sẽ phải chịu nỗi khổ đau tột cùng.
Chaupai 56.1-4
जौं केवल पितु आयसु ताता।तौ जनि जाहु जानि बड़ि माता।।
जौं पितु मातु कहेउ बन जाना।तौं कानन सत अवध समाना।।
पितु बनदेव मातु बनदेवी।खग मृग चरन सरोरुह सेवी।।
अंतहुँ उचित नृपहि बनबासू।बय बिलोकि हियँ होइ हराँसू।।
बड़भागी बनु अवध अभागी।जो रघुबंसतिलक तुम्ह त्यागी।।
जौं सुत कहौ संग मोहि लेहू।तुम्हरे हृदयँ होइ संदेहू।।
पूत परम प्रिय तुम्ह सबही के।प्रान प्रान के जीवन जी के।।
ते तुम्ह कहहु मातु बन जाऊँ।मैं सुनि बचन बैठि पछिताऊँ।।
jauṁ kevala pitu āyasu tātā |tau jani jāhu jāni baṛi mātā ||
jauṁ pitu mātu kaheu bana jānā |tauṁ kānana sata avadha samānā ||
pitu banadeva mātu banadevī |khaga mṛga carana saroruha sevī ||
aṁtahũ ucita nṛpahi banabāsū |baya biloki hiyã hoi harā̃sū ||
baṛabhāgī banu avadha abhāgī |jo raghubaṁsatilaka tumha tyāgī ||
jauṁ suta kahau saṁga mohi lehū |tumhare hṛdayã hoi saṁdehū ||
pūta parama priya tumha sabahī ke |prāna prāna ke jīvana jī ke ||
te tumha kahahu mātu bana jāū̃ |maiṁ suni bacana baiṭhi pachitāū̃ ||
Nếu đó chỉ là lệnh của cha con, con trai, thì đừng đi, nhưng hãy coi mẹ con là trọng hơn. Nhưng nếu cả cha và mẹ đều bảo con đi vào rừng, thì đối với con, rừng sâu trăm lần ngang bằng với Ayodhya. Các vị thần rừng sẽ là cha con, các nữ thần rừng sẽ là mẹ con, và chim chóc cùng nai sẽ hầu hạ đôi chân sen của con. Cuối cùng thì việc vua chúa sống trong rừng cũng là điều hợp lý; nhưng khi nhìn tuổi thơ của con, lòng mẹ buồn bã. Phúc cho khu rừng và xui xẻo cho Ayodhya, nếu con, vương miện của dòng Raghu, lìa bỏ nó. Nếu mẹ nói, 'Con trai, hãy dẫn mẹ đi cùng,' thì trong lòng con có thể nảy sinh nghi ngờ. Con trai, con là người được yêu thương nhất của tất cả mọi người, sinh mạng của sinh mạng chúng ta, chính mạng sống của tâm hồn. Thế mà con nói, 'Mẹ ơi, con đi vào rừng,' và nghe lời con nói, mẹ ngồi xuống và ân hận.
Doha 56
यह बिचारि नहिं करउँ हठ झूठ सनेहु बढ़ाइ।मानि मातु कर नात बलि सुरति बिसरि जनि जाइ।।56।।
yaha bicāri nahiṁ karaũ haṭha jhūṭha sanehu baṛhāi |māni mātu kara nāta bali surati bisari jani jāi ||56||
Suy nghĩ về điều này, ta không cố chấp, cũng không giả tạo tình yêu thương bằng cách phóng đại nó. Ta dâng mình cho ngươi như một hy sinh: hãy nhận rằng ta là mẹ ngươi, và ghi nhớ mối liên hệ ấy, đừng quên ta mà ra đi.
Chaupai 57.1-4
देव पितर सब तुन्हहि गोसाई।राखहुँ पलक नयन की नाई।।
अवधि अंबु प्रिय परिजन मीना।तुम्ह करुनाकर धरम धुरीना।।
अस बिचारि सोइ करहु उपाई।सबहि जिअत जेहिं भेंटेहु आई।।
जाहु सुखेन बनहि बलि जाऊँ।करि अनाथ जन परिजन गाऊँ।।
सब कर आजु सुकृत फल बीता।भयउ कराल कालु बिपरीता।।
बहुबिधि बिलपि चरन लपटानी।परम अभागिनि आपुहि जानी।।
दारुन दुसह दाहु उर ब्यापा।बरनि न जाहिं बिलाप कलापा।।
राम उठाइ मातु उर लाई।कहि मृदु बचन बहुरि समुझाई।।
deva pitara saba tunhahi gosāī |rākhahũ palaka nayana kī nāī ||
avadhi aṁbu priya parijana mīnā |tumha karunākara dharama dhurīnā ||
asa bicāri soi karahu upāī |sabahi jiata jehiṁ bheṁṭehu āī ||
jāhu sukhena banahi bali jāū̃ |kari anātha jana parijana gāū̃ ||
saba kara āju sukṛta phala bītā |bhayau karāla kālu biparītā ||
bahubidhi bilapi carana lapaṭānī |parama abhāgini āpuhi jānī ||
dāruna dusaha dāhu ura byāpā |barani na jāhiṁ bilāpa kalāpā ||
rāma uṭhāi mātu ura lāī |kahi mṛdu bacana bahuri samujhāī ||
Mong tất cả các vị thần và tổ tiên bảo vệ ngài, thưa chúa tôi, như mi mắt bảo vệ đôi mắt. Thời gian lưu đày như nước, và thân nhân cùng gia quyến yêu dấu của ngài như cá trong đó. Ngài là nguồn từ bi và gánh vác trọng trách chính nghĩa. Nghĩ đến điều đó, hãy tìm một cách để ngài có thể trở về và gặp lại tất cả họ khi còn sống. Hãy vui vẻ đi vào rừng, tôi tận hiến với ngài; dù ngài để lại những người hầu cận, thân nhân và cả thành phố mồ côi. Hôm nay quả báo của việc thiện trong quá khứ của mọi người đã hết, và số phận kinh khủng đã quay ngược chống lại họ. Khóc lóc đủ cách, bà ôm lấy chân người con, tự coi mình là người đàn bà bạc mệnh nhất. Một niềm đau đớn khủng khiếp và không thể chịu nổi lan tràn trong lòng bà, và toàn bộ nỗi than khóc không thể nào diễn tả. Rama nâng mẹ dậy và ôm vào lòng, rồi nói những lời dịu dàng, ngài an ủi bà thêm lần nữa.
Doha 57
समाचार तेहि समय सुनि सीय उठी अकुलाइ।जाइ सासु पद कमल जुग बंदि बैठि सिरु नाइ।।57।।
samācāra tehi samaya suni sīya uṭhī akulāi |jāi sāsu pada kamala juga baṁdi baiṭhi siru nāi ||57||
Nghe tin tức vào lúc đó, Sita đứng dậy trong sự đau khổ; bà đi đến và cúi đầu trước đôi chân sen của mẹ chồng, chắp tay, và ngồi với đầu cúi xuống.
Chaupai 58.1-4
दीन्हि असीस सासु मृदु बानी।अति सुकुमारि देखि अकुलानी।।
बैठि नमितमुख सोचति सीता।रूप रासि पति प्रेम पुनीता।।
चलन चहत बन जीवननाथू।केहि सुकृती सन होइहि साथू।।
की तनु प्रान कि केवल प्राना।बिधि करतबु कछु जाइ न जाना।।
चारु चरन नख लेखति धरनी।नूपुर मुखर मधुर कबि बरनी।।
मनहुँ प्रेम बस बिनती करहीं।हमहि सीय पद जनि परिहरहीं।।
मंजु बिलोचन मोचति बारी।बोली देखि राम महतारी।।
तात सुनहु सिय अति सुकुमारी।सासु ससुर परिजनहि पिआरी।।
dīnhi asīsa sāsu mṛdu bānī |ati sukumāri dekhi akulānī ||
baiṭhi namitamukha socati sītā |rūpa rāsi pati prema punītā ||
calana cahata bana jīvananāthū |kehi sukṛtī sana hoihi sāthū ||
kī tanu prāna ki kevala prānā |bidhi karatabu kachu jāi na jānā ||
cāru carana nakha lekhati dharanī |nūpura mukhara madhura kabi baranī ||
manahũ prema basa binatī karahīṁ |hamahi sīya pada jani pariharahīṁ ||
maṁju bilocana mocati bārī |bolī dekhi rāma mahatārī ||
tāta sunahu siya ati sukumārī |sāsu sasura parijanahi piārī ||
Mẹ chồng bà chúc phúc bằng lời nói dịu dàng, nhưng thấy nàng quá mong manh, bà trở nên âu lo. Sita, kho tàng của vẻ đẹp và thanh khiết trong tình yêu dành cho chồng, ngồi cúi mặt, suy nghĩ. "Chúa tể của sinh mệnh nàng muốn đi vào rừng. Ai là người may mắn sẽ được đồng hành cùng ngài?" "Có phải cùng với thân xác và sinh mệnh, hay chỉ sinh mệnh mà thôi? Tác động của Định mệnh không thể nào biết được." Nàng vạch đất bằng móng đôi chân xinh đẹp, và vòng chân nàng vang lên ngọt ngào, như thi nhân đã miêu tả. Như thể, bị tình yêu chế ngự, chúng khẩn cầu: "Mong đôi chân Sita đừng bao giờ rời bỏ chúng tôi." Thấy nàng rơi nước mắt từ đôi mắt đẹp, mẹ của Rama lên tiếng. "Hãy nghe đây, con trai: Sita vô cùng mong manh, và được mẹ chồng, cha chồng, cùng toàn thể gia đình yêu thương."]}}}}```
Doha 58
पिता जनक भूपाल मनि ससुर भानुकुल भानु।पति रबिकुल कैरव बिपिन बिधु गुन रूप निधानु।।58।।
pitā janaka bhūpāla mani sasura bhānukula bhānu |pati rabikula kairava bipina bidhu guna rūpa nidhānu ||58||
Cha nàng là Janaka, viên ngọc giữa các vị vua; cha chồng nàng là mặt trời của dòng họ mặt trời; và chồng nàng, kho tàng đức hạnh và nhan sắc, là mặt trăng cho vườn hoa loa kèn của dòng họ mặt trời.
Chaupai 59.1-4
मैं पुनि पुत्रबधू प्रिय पाई।रूप रासि गुन सील सुहाई।।
नयन पुतरि करि प्रीति बढ़ाई।राखेउँ प्रान जानिकिहिं लाई।।
कलपबेलि जिमि बहुबिधि लाली।सींचि सनेह सलिल प्रतिपाली।।
फूलत फलत भयउ बिधि बामा।जानि न जाइ काह परिनामा।।
पलँग पीठ तजि गोद हिंड़ोरा।सियँ न दीन्ह पगु अवनि कठोरा।।
जिअनमूरि जिमि जोगवत रहऊँ।दीप बाति नहिं टारन कहऊँ।।
सोइ सिय चलन चहति बन साथा।आयसु काह होइ रघुनाथा।।
चंद किरन रस रसिक चकोरी।रबि रुख नयन सकइ किमि जोरी।।
maiṁ puni putrabadhū priya pāī |rūpa rāsi guna sīla suhāī ||
nayana putari kari prīti baṛhāī |rākheũ prāna jānikihiṁ lāī ||
kalapabeli jimi bahubidhi lālī |sīṁci saneha salila pratipālī ||
phūlata phalata bhayau bidhi bāmā |jāni na jāi kāha parināmā ||
palãga pīṭha taji goda hiṁṛorā |siyã na dīnha pagu avani kaṭhorā ||
jianamūri jimi jogavata rahaū̃ |dīpa bāti nahiṁ ṭārana kahaū̃ ||
soi siya calana cahati bana sāthā |āyasu kāha hoi raghunāthā ||
caṁda kirana rasa rasika cakorī |rabi rukha nayana sakai kimi jorī ||
Và ta cũng có được nàng dâu yêu dấu, một kho tàng vẻ đẹp, đức hạnh và tính tình dịu dàng. Ta đặt nàng làm con ngươi mắt ta và để tình yêu ta dành cho nàng lớn lên; ta đã gắn sinh mệnh mình với Janaki. Như một dây leo toại nguyện, ta đã nâng niu nàng bằng nhiều cách, tưới nước tình thương và chăm bẵm nàng. Giờ đây, khi nàng sắp nở hoa và kết trái, số phận đã quay lưng chống lại ta; ta không biết kết cục sẽ ra sao. Rời giường hay chỗ ngồi, nàng bước vào lòng ta như chiếc nôi, và Sita chưa từng đặt chân lên mặt đất cứng. Ta giữ gìn nàng như cỏ trường sinh, và chưa bao giờ ta bảo nàng nhấc bấc đèn. Chính Sita ấy muốn đi cùng ngươi vào rừng. Lệnh của ngươi là gì, hỡi Chúa tể dòng Raghu? Chim chakori say mê hút ánh trăng, làm sao nó có thể quay mắt nhìn mặt trời?
Doha 59
करि केहरि निसिचर चरहिं दुष्ट जंतु बन भूरि।बिष बाटिकाँ कि सोह सुत सुभग सजीवनि मूरि।।59।।
kari kehari nisicara carahiṁ duṣṭa jaṁtu bana bhūri |biṣa bāṭikā̃ ki soha suta subhaga sajīvani mūri ||59||
Voi, sư tử, quỷ dữ và nhiều thú dữ đi lang thang trong rừng. Con trai ta, liệu một loài thảo dược xinh đẹp và ban sự sống có thể trông đẹp trong một khu vườn độc dược không?
Frequently Asked Questions
परंपरा में इन पदों का पाठ ‘धर्म-स्थिरता’ और ‘वियोग-सहन’ की शक्ति देता माना जाता है—विशेषतः पितृ-आज्ञा, सत्य-पालन, और गृहस्थ-धर्म में वैराग्य-बुद्धि जगाने हेतु। अयोध्या काण्ड का श्रवण/पाठ शोक में भी राम-आश्रय (नाम-स्मरण) को दृढ़ करता है।
सामान्यतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (राम-नाम तारक मंत्र) या ‘राम’ नाम-संपुट का प्रयोग किया जाता है; व्रत/अनुष्ठान में ‘सीता-राम’ नाम-संपुट भी प्रचलित है, विशेषकर कौसल्या–सीता प्रसंगों में।
Ask anything about Prakarana 6 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
