Prakarana 7
This Sopāna marks the soul’s initiation into Tyāga-yoga: dharma is no longer an ideal but a lived renunciation. Ayodhya—symbol of ordered consciousness—witnesses the wrenching shift from ‘gṛha’ (secure, scripted duty) to ‘vana’ (austere, unscripted surrender). The staircase-step here is Vairāgya tempered by Prem: the devotee learns that love does not cancel duty; it sanctifies separation, hardship, and obedience into bhakti-sādhana.
ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ (ದೋಹಾ 60–69) ಪ್ರಧಾನ ರಸ ಕರುಣ; ಅದು ವಿರಹ-ಶೃಂಗಾರ (ವಿಯೋಗದ ಪ್ರೀತಿ)ದಿಂದ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಧರ್ಮ-ವೀರ (ತ್ಯಾಗದ ವೀರತ್ವ)ದ ಛಾಯೆಯಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿದೆ. ತಂದೆಯ ವಚನವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ರಾಮನ ಸಂಕಲ್ಪವೇ ಅಕ್ಷ; ಅದರ ಸುತ್ತ ಮಾತೃ-ಮಮತೆ ಮತ್ತು ಪತ್ನಿ-ಭಕ್ತಿ ಅಲೆಗಳಂತೆ ಏರಿ ಮುರಿಯುತ್ತವೆ. ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಸೀತೆಗೆ ನೀಡುವ ಉಪದೇಶವು ಗೃಹಧರ್ಮದ ಬೋಧಕ ಪಾಠ: ಹಿರಿಯರ ಸೇವೆ, ಸಂಯಮ, ಮತ್ತು ಗೃಹಸ್ಥ-ಪುಣ್ಯದ ‘ಸುರಕ್ಷಿತ’ ಮಾರ್ಗ. ಸೀತೆಯ ಉತ್ತರವು ಕೇವಲ ಜಾಗ್ರತಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿ-ತರ್ಕದಿಂದ ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ: ಪ್ರಭುವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲ ಸಮೃದ್ಧಿಯೂ ದುಃಖ; ಪ್ರಭುವೊಂದಿಗಿದ್ದರೆ ವಲ್ಕಲವೂ ಸ್ವರ್ಗ. ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಮಾನಸವು ಸಗುಣ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು (ಪತಿ-ಪರಮೇಶ್ವರ) ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾ, ಮೌನವಾಗಿ ನಿರ್ಗುಣ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ: ರಾಮನ ಸಮಭಾವ ಮತ್ತು ಸತ್ಯ-ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯೇ ರೂಪವಂತ ಲೀಲೆಯೊಳಗಿನ ರೂಪರಹಿತ ಧರ್ಮ. ಸೋಪಾನ-ಸ್ಥಾನ ಮಹತ್ವದ್ದು: ಸಾಧಕನಿಗೆ ಮುಕ್ತಿಯ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಹೃದಯದ ಸಮ್ಮತಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪಾಠ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
In this prakarana
People
Verses
ಚೌಪಾಯಿ 60.1-4
बन हित कोल किरात किसोरी।रचीं बिरंचि बिषय सुख भोरी।।
पाइन कृमि जिमि कठिन सुभाऊ।तिन्हहि कलेसु न कानन काऊ।।
कै तापस तिय कानन जोगू।जिन्ह तप हेतु तजा सब भोगू।।
सिय बन बसिहि तात केहि भाँती।चित्रलिखित कपि देखि डेराती।।
सुरसर सुभग बनज बन चारी।डाबर जोगु कि हंसकुमारी।।
अस बिचारि जस आयसु होई।मैं सिख देउँ जानकिहि सोई।।
जौं सिय भवन रहै कह अंबा।मोहि कहँ होइ बहुत अवलंबा।।
सुनि रघुबीर मातु प्रिय बानी।सील सनेह सुधाँ जनु सानी।।
bana hita kola kirāta kisorī |racīṁ biraṁci biṣaya sukha bhorī ||
pāina kṛmi jimi kaṭhina subhāū |tinhahi kalesu na kānana kāū ||
kai tāpasa tiya kānana jogū |jinha tapa hetu tajā saba bhogū ||
siya bana basihi tāta kehi bhā̃tī |citralikhita kapi dekhi ḍerātī ||
surasara subhaga banaja bana cārī |ḍābara jogu ki haṁsakumārī ||
asa bicāri jasa āyasu hoī |maiṁ sikha deũ jānakihi soī ||
jauṁ siya bhavana rahai kaha aṁbā |mohi kahã hoi bahuta avalaṁbā ||
suni raghubīra mātu priya bānī |sīla saneha sudhā̃ janu sānī ||
ಕಾಡಿಗಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಕೋಲ್ ಮತ್ತು ಕಿರಾತರ ಯುವತಿಯರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು, ಭೌತಿಕ ಸುಖಗಳಲ್ಲಿ ಸರಳರಾದವರು. ಅವರ ಸ್ವಭಾವ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹುಳುವಿನಂತೆ ಕಠಿಣವಾದದ್ದು; ಕಾಡು ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕ್ಲೇಶವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅಥವಾ ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಭೋಗಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ತಪಸ್ವಿಗಳ ಪತ್ನಿಯರು ಕಾಡಿಗೆ ಯೋಗ್ಯರು. ಮಗನೇ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕೋತಿಯನ್ನು ನೋಡಿಯೂ ಹೆದರುವ ಸೀತೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ವಾಸಿಸುವಳು? ದೇವನದಿಯ ಸುಂದರ ಕಮಲದ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡಿದ ಯುವ ಹಂಸ, ಮಣ್ಣಿನ ಕೆರೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವೇ? ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿ, ಯಾವ ಆಜ್ಞೆ ಬರುತ್ತದೋ, ಅದನ್ನೇ ನಾನು ಜಾನಕಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುವೆ. ಸೀತೆ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ತಾಯಿ ಹೇಳಿದರೆ, ನನಗೆ ಬಹಳ ಆಧಾರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಮೃದುತ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯ ಅಮೃತದಲ್ಲಿ ನೆನೆದಂತೆ ಕಾಣುವ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ರಘುವೀರನು,
ದೋಹಾ 60
कहि प्रिय बचन बिबेकमय कीन्हि मातु परितोष।लगे प्रबोधन जानकिहि प्रगटि बिपिन गुन दोष।।60।।
kahi priya bacana bibekamaya kīnhi mātu paritoṣa |lage prabodhana jānakihi pragaṭi bipina guna doṣa ||60||
ಜ್ಞಾನಭರಿತ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ರಾಮನು ತಾಯಿಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ಜಾನಕಿಗೆ ಉಪದೇಶ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು, ಕಾಡಿನ ಜೀವನದ ಒಳಿತು ಕೆಡುಕುಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದನು.
ಚೌಪಾಯಿ 61.1-4
मातु समीप कहत सकुचाहीं।बोले समउ समुझि मन माहीं।।
राजकुमारि सिखावन सुनहू।आन भाँति जियँ जनि कछु गुनहू।।
आपन मोर नीक जौं चहहू।बचनु हमार मानि गृह रहहू।।
आयसु मोर सासु सेवकाई।सब बिधि भामिनि भवन भलाई।।
एहि ते अधिक धरमु नहिं दूजा।सादर सासु ससुर पद पूजा।।
जब जब मातु करिहि सुधि मोरी।होइहि प्रेम बिकल मति भोरी।।
तब तब तुम्ह कहि कथा पुरानी।सुंदरि समुझाएहु मृदु बानी।।
कहउँ सुभायँ सपथ सत मोही।सुमुखि मातु हित राखउँ तोही।।
mātu samīpa kahata sakucāhīṁ |bole samau samujhi mana māhīṁ ||
rājakumāri sikhāvana sunahū |āna bhā̃ti jiyã jani kachu gunahū ||
āpana mora nīka jauṁ cahahū |bacanu hamāra māni gṛha rahahū ||
āyasu mora sāsu sevakāī |saba bidhi bhāmini bhavana bhalāī ||
ehi te adhika dharamu nahiṁ dūjā |sādara sāsu sasura pada pūjā ||
jaba jaba mātu karihi sudhi morī |hoihi prema bikala mati bhorī ||
taba taba tumha kahi kathā purānī |suṁdari samujhāehu mṛdu bānī ||
kahaũ subhāyã sapatha sata mohī |sumukhi mātu hita rākhaũ tohī ||
ತಾಯಿಯ ಮುಂದೆ ಮಾತನಾಡಲು ಸಿಗುಬಿದ್ದನು; ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಮಯವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಮಾತನಾಡಿದನು. "ರಾಜಕುಮಾರಿ, ನನ್ನ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೇಳು; ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೇನನ್ನೂ ಯೋಚಿಸಬೇಡ." "ನಿನಗೂ ನನಗೂ ಒಳ್ಳೆಯದು ಬೇಕಾದರೆ, ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರು." "ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆ ಇದು: ನನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸು. ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಸುಂದರಿ, ಇದು ಮನೆಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದು." "ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಧರ್ಮ ಬೇರೊಂದಿಲ್ಲ: ಅತ್ತೆ ಮತ್ತು ಮಾವನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುವುದು." "ನನ್ನ ತಾಯಿ ನನ್ನನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗಲೆಲ್ಲಾ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕಲಕಿ, ಮನಸು ಕೆಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತದೆ." "ಆಗಾಗ, ಸುಂದರಿ, ಹಳೆಯ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸು." "ನಾನು ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ನಿನಗೆ ನೂರು ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಸುಮುಖಿ: ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಒಳ್ಳೆಯದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ."
ದೋಹಾ 61
गुर श्रुति संमत धरम फलु पाइअ बिनहिं कलेस।हठ बस सब संकट सहे गालव नहुष नरेस।।61।।
gura śruti saṁmata dharama phalu pāia binahiṁ kalesa |haṭha basa saba saṁkaṭa sahe gālava nahuṣa naresa ||61||
ಗುರುವಿನ ಮಾತಿಗೂ ವೇದಗಳಿಗೂ ಇಣಙಾಗಿರುವ ಧರ್ಮದ ಫಲವು ಯಾವುದೇ ಕಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಹಠದಿಂದ ಗಾಲವ ಮತ್ತು ರಾಜ ನಹುಷ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು.
ಚೌಪಾಯಿ 62.1-4
मैं पुनि करि प्रवान पितु बानी।बेगि फिरब सुनु सुमुखि सयानी।।
दिवस जात नहिं लागिहि बारा।सुंदरि सिखवनु सुनहु हमारा।।
जौ हठ करहु प्रेम बस बामा।तौ तुम्ह दुखु पाउब परिनामा।।
काननु कठिन भयंकरु भारी।घोर घामु हिम बारि बयारी।।
कुस कंटक मग काँकर नाना।चलब पयादेहिं बिनु पदत्राना।।
चरन कमल मुदु मंजु तुम्हारे।मारग अगम भूमिधर भारे।।
कंदर खोह नदीं नद नारे।अगम अगाध न जाहिं निहारे।।
भालु बाघ बृक केहरि नागा।करहिं नाद सुनि धीरजु भागा।।
maiṁ puni kari pravāna pitu bānī |begi phiraba sunu sumukhi sayānī ||
divasa jāta nahiṁ lāgihi bārā |suṁdari sikhavanu sunahu hamārā ||
jau haṭha karahu prema basa bāmā |tau tumha dukhu pāuba parināmā ||
kānanu kaṭhina bhayaṁkaru bhārī |ghora ghāmu hima bāri bayārī ||
kusa kaṁṭaka maga kā̃kara nānā |calaba payādehiṁ binu padatrānā ||
carana kamala mudu maṁju tumhāre |māraga agama bhūmidhara bhāre ||
kaṁdara khoha nadīṁ nada nāre |agama agādha na jāhiṁ nihāre ||
bhālu bāgha bṛka kehari nāgā |karahiṁ nāda suni dhīraju bhāgā ||
ನಾನು ಮತ್ತೆ ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಬೇಗನೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತೇನೆ. ಕೇಳು, ಸುಂದರ ಮುಖದ ಬುದ್ಧಿವಂತೆ. ದಿನಗಳು ಕಳೆಯುತ್ತವೆ, ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ತಗಲುವುದಿಲ್ಲ. ಸುಂದರಿ, ನನ್ನ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹಠ ಮಾಡಿದರೆ, ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ನೀನು ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸುತ್ತೀಯೆ. ಕಾಡು ಕಠಿಣವಾದದ್ದು, ಭಯಂಕರವಾದದ್ದು, ದೊಡ್ಡದು, ತೀವ್ರ ಬಿಸಿಲು, ಚಳಿ, ಮಳೆ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ದರ್ಭೆ, ಮುಳ್ಳುಗಳು, ಹಲವು ಬಗೆಯ ಸಣ್ಣ ಕಲ್ಲುಗಳಿವೆ, ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯಬೇಕು. ನಿನ್ನ ಕಮಲದಂತಹ ಪಾದಗಳು ಮೃದುವಾದವು, ಸುಂದರವಾದವು, ಆದರೆ ದಾರಿ ದಾಟಲಾಗದು, ದೊಡ್ಡ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಗುಹೆಗಳು, ಕಣಿವೆಗಳು, ನದಿಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಹೊಳೆಗಳು, ದಾಟಲಾಗದ, ಆಳ ತಿಳಿಯದ, ನೋಡಲೇ ಆಗದವು. ಕರಡಿಗಳು, ಹುಲಿಗಳು, ತೋಳಗಳು, ಸಿಂಹಗಳು, ಆನೆಗಳು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಧೈರ್ಯ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತದೆ.
ದೋಹಾ 62
भूमि सयन बलकल बसन असनु कंद फल मूल।ते कि सदा सब दिन मिलिहिं सबुइ समय अनुकूल।।62।।
bhūmi sayana balakala basana asanu kaṁda phala mūla |te ki sadā saba dina milihiṁ sabui samaya anukūla ||62||
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಗುವುದು, ತೊಗಟೆಯ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸುವುದು, ಕಂದಮೂಲ, ಹಣ್ಣು, ಬೇರು ತಿನ್ನುವುದು. ಇವು ಕೂಡ ಯಾವಾಗಲೂ ಎಲ್ಲಾ ದಿನವೂ ಸಿಗುತ್ತವೆಯೇ? ಎಲ್ಲವೂ ಕಾಲ ಅನುಕೂಲವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 63.1-4
नर अहार रजनीचर चरहीं।कपट बेष बिधि कोटिक करहीं।।
लागइ अति पहार कर पानी।बिपिन बिपति नहिं जाइ बखानी।।
ब्याल कराल बिहग बन घोरा।निसिचर निकर नारि नर चोरा।।
डरपहिं धीर गहन सुधि आएँ।मृगलोचनि तुम्ह भीरु सुभाएँ।।
हंसगवनि तुम्ह नहिं बन जोगू।सुनि अपजसु मोहि देइहि लोगू।।
मानस सलिल सुधाँ प्रतिपाली।जिअइ कि लवन पयोधि मराली।।
नव रसाल बन बिहरनसीला।सोह कि कोकिल बिपिन करीला।।
रहहु भवन अस हृदयँ बिचारी।चंदबदनि दुखु कानन भारी।।
nara ahāra rajanīcara carahīṁ |kapaṭa beṣa bidhi koṭika karahīṁ ||
lāgai ati pahāra kara pānī |bipina bipati nahiṁ jāi bakhānī ||
byāla karāla bihaga bana ghorā |nisicara nikara nāri nara corā ||
ḍarapahiṁ dhīra gahana sudhi āẽ |mṛgalocani tumha bhīru subhāẽ ||
haṁsagavani tumha nahiṁ bana jogū |suni apajasu mohi deihi logū ||
mānasa salila sudhā̃ pratipālī |jiai ki lavana payodhi marālī ||
nava rasāla bana biharanasīlā |soha ki kokila bipina karīlā ||
rahahu bhavana asa hṛdayã bicārī |caṁdabadani dukhu kānana bhārī ||
ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ತಿನ್ನುವ ರಾಕ್ಷಸರು ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವರು ಕೋಟಿ ವಿಧಗಳಿಂದ ಮೋಸದ ವೇಷಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪರ್ವತಗಳ ನೀರು ಬಹಳ ಹಾನಿಕಾರಕ, ಕಾಡಿನ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರ ಹಾವುಗಳು ಮತ್ತು ಘೋರ ಪಕ್ಷಿಗಳಿವೆ, ಹೆಂಗಸರನ್ನು ಗಂಡಸರನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ರಾಕ್ಷಸ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ. ಆಳವಾದ ಕಾಡನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳೂ ನಡುಕುತ್ತಾರೆ; ಮೃಗಲೋಚನೀ, ನೀನು ಸ್ವಭಾವತಃ ಭಯಭೀತ ಸ್ವಭಾವದವಳು. ಹಂಸಗತಿಯಿಂದ ನಡೆಯುವವಳೇ, ನಿನಗೆ ಕಾಡು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ; ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಜನರು ನನಗೆ ಅಪಕೀರ್ತಿ ತರುವರು. ಮಾನಸ ಸರೋವರದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಹಂಸ, ಉಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬದುಕಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಹೊಸ ಮಾವಿನ ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುವ ಸ್ವಭಾವದ ಕೋಗಿಲೆ, ಕರೀಲ್ ಮುಳ್ಳ ಪೊದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣಸುತ್ತದೆಯೇ? ಇದನ್ನು ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸಿ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಇರು, ಚಂದ್ರವದನೀ; ಕಾಡಿನ ಕಷ್ಟ ಭಾರೀ.
ದೋಹಾ 63
सहज सुह्द गुर स्वामि सिख जो न करइ सिर मानि।सो पछिताइ अघाइ उर अवसि होइ हित हानि।।63।।
sahaja suhda gura svāmi sikha jo na karai sira māni |so pachitāi aghāi ura avasi hoi hita hāni ||63||
ಸಹಜ ಸ್ನೇಹಿತ, ಗುರು, ಅಥವಾ ಸ್ವಾಮಿಯವರ ಸಲಹೆಗೆ ತಲೆ ಬಾಗಿ ಗೌರವಿಸದವನು, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಡುತ್ತಾನೆ, ತನ್ನ ಒಳಿತಿಗೆ ನಷ್ಟ ಉಂಟಾಗುವುದು ಖಂಡಿತ.
ಚೌಪಾಯಿ 64.1-4
सुनि मृदु बचन मनोहर पिय के।लोचन ललित भरे जल सिय के।।
सीतल सिख दाहक भइ कैंसें।चकइहि सरद चंद निसि जैंसें।।
उतरु न आव बिकल बैदेही।तजन चहत सुचि स्वामि सनेही।।
बरबस रोकि बिलोचन बारी।धरि धीरजु उर अवनिकुमारी।।
लागि सासु पग कह कर जोरी।छमबि देबि बड़ि अबिनय मोरी।।
दीन्हि प्रानपति मोहि सिख सोई।जेहि बिधि मोर परम हित होई।।
मैं पुनि समुझि दीखि मन माहीं।पिय बियोग सम दुखु जग नाहीं।।
suni mṛdu bacana manohara piya ke |locana lalita bhare jala siya ke ||
sītala sikha dāhaka bhai kaiṁseṁ |cakaihi sarada caṁda nisi jaiṁseṁ ||
utaru na āva bikala baidehī |tajana cahata suci svāmi sanehī ||
barabasa roki bilocana bārī |dhari dhīraju ura avanikumārī ||
lāgi sāsu paga kaha kara jorī |chamabi debi baṛi abinaya morī ||
dīnhi prānapati mohi sikha soī |jehi bidhi mora parama hita hoī ||
maiṁ puni samujhi dīkhi mana māhīṁ |piya biyoga sama dukhu jaga nāhīṁ ||
ತನ್ನ ಪ್ರಿಯನ ಮೃದುವಾದ ಮನೋಹರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸೀತೆಯ ಸುಂದರವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದವು. ಆತನ ತಂಪುಗೊಳಿಸುವ ಸಲಹೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಸುಟ್ಟಿತು, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಶರದೃತುವಿನ ಚಂದ್ರ ಚಕವಿಯನ್ನು ಸುಡುವಂತೆ. ವೈದೇಹಿ ಕಲಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಉತ್ತರವನ್ನೂ ಕೊಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಆಕೆಯ ಪವಿತ್ರನಾದ ಪ್ರಿಯ ಸ್ವಾಮಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದನು. ಕಣ್ಣುಗಳ ನೀರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ತಡೆದು, ಭೂಮಿಯ ಮಗಳು ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ತಾಳಿಕೊಂಡಳು. ತನ್ನ ಮಾವಿನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದು, ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, "ನನ್ನ ದೊಡ್ಡ ಧೈರ್ಯಕ್ಕೆ ನನ್ನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ, ದೇವಿ" ಎಂದಳು. "ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಾಧಿಪತಿ ನನಗೆ ಆ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ, ಅದರಿಂದ ನನ್ನ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಹಿತ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ." "ಆದರೆ ನಾನು ಆಲೋಚಿಸಿ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೋಡಿದೆನು, ಪ್ರಿಯನಿಂದ ದೂರವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ದುಃಖ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ."
ದೋಹಾ 64
प्राननाथ करुनायतन सुंदर सुखद सुजान।तुम्ह बिनु रघुकुल कुमुद बिधु सुरपुर नरक समान।।64।।
prānanātha karunāyatana suṁdara sukhada sujāna |tumha binu raghukula kumuda bidhu surapura naraka samāna ||64||
ನನ್ನ ಪ್ರಾಣನಾಥ, ಕರುಣೆಯ ಆಶ್ರಯ, ಸುಂದರ, ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವ, ಜ್ಞಾನಿ, ರಘು ಕುಲದ ಕಮಲಕ್ಕೆ ಚಂದ್ರ, ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದೇವತೆಗಳ ಪುರವೂ ನರಕಕ್ಕೆ ಸಮಾನ.
ಚೌಪಾಯಿ 65.1-4
मातु पिता भगिनी प्रिय भाई।प्रिय परिवारु सुहृद समुदाई।।
सासु ससुर गुर सजन सहाई।सुत सुंदर सुसील सुखदाई।।
जहँ लगि नाथ नेह अरु नाते।पिय बिनु तियहि तरनिहु ते ताते।।
तनु धनु धामु धरनि पुर राजू।पति बिहीन सबु सोक समाजू।।
भोग रोगसम भूषन भारू।जम जातना सरिस संसारू।।
प्राननाथ तुम्ह बिनु जग माहीं।मो कहुँ सुखद कतहुँ कछु नाहीं।।
जिय बिनु देह नदी बिनु बारी।तैसिअ नाथ पुरुष बिनु नारी।।
नाथ सकल सुख साथ तुम्हारें।सरद बिमल बिधु बदनु निहारें।।
mātu pitā bhaginī priya bhāī |priya parivāru suhṛda samudāī ||
sāsu sasura gura sajana sahāī |suta suṁdara susīla sukhadāī ||
jahã lagi nātha neha aru nāte |piya binu tiyahi taranihu te tāte ||
tanu dhanu dhāmu dharani pura rājū |pati bihīna sabu soka samājū ||
bhoga rogasama bhūṣana bhārū |jama jātanā sarisa saṁsārū ||
prānanātha tumha binu jaga māhīṁ |mo kahũ sukhada katahũ kachu nāhīṁ ||
jiya binu deha nadī binu bārī |taisia nātha puruṣa binu nārī ||
nātha sakala sukha sātha tumhāreṁ |sarada bimala bidhu badanu nihāreṁ ||
ತಾಯಿ, ತಂದೆ, ಸಹೋದರಿ, ಪ್ರಿಯ ಸಹೋದರ, ಪ್ರಿಯ ಕುಟುಂಬ, ಸ್ನೇಹಿತರ ಸಮೂಹ, ಅತ್ತೆ, ಮಾವ, ಗುರು, ಬಂಧುಗಳು, ಸಹಾಯಕರು, ಸುಂದರ, ಸದ್ಗುಣಶಾಲಿ, ಸುಖ ನೀಡುವ ಮಗ, ನಾಥನೇ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳು ಎಷ್ಟೇ ಇದ್ದರೂ, ಪ್ರಿಯನಿಲ್ಲದ ಸ್ತ್ರೀಗೆ ಅವು ಸೂರ್ಯನಿಗಿಂತಲೂ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ದೇಹ, ಸಂಪತ್ತು, ಮನೆ, ಭೂಮಿ, ನಗರ, ರಾಜ್ಯ - ಪತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ದುಃಖದ ಸಮೂಹವೇ. ಭೋಗಗಳು ರೋಗಗಳಂತೆ, ಆಭರಣಗಳು ಭಾರವಾಗಿ, ಪ್ರಪಂಚವು ಯಮನ ಹಿಂಸೆಯಂತೆ ಇವೆ. ನನ್ನ ಪ್ರಾಣನಾಥನೇ, ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ನನಗೆ ಸುಖ ನೀಡುವುದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರಾಣವಿಲ್ಲದ ದೇಹ, ನೀರಿಲ್ಲದ ನದಿ ಹೇಗೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾಥನೇ, ಪತಿಯಿಲ್ಲದ ಸ್ತ್ರೀ. ನಾಥನೇ, ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಸುಖಗಳು ನನ್ನದು, ಶುದ್ಧ ಶರದೃತುವಿನ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ನಿನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವವರೆಗೆ.
ದೋಹಾ 65
खग मृग परिजन नगरु बनु बलकल बिमल दुकूल।नाथ साथ सुरसदन सम परनसाल सुख मूल।।65।।
khaga mṛga parijana nagaru banu balakala bimala dukūla |nātha sātha surasadana sama paranasāla sukha mūla ||65||
ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳು ನನ್ನ ಬಂಧುಗಳು, ಕಾಡು ನನ್ನ ನಗರ, ನಿರ್ಮಲವಾದ ಮರದ ತೊಗಟೆಯ ವಸ್ತ್ರಗಳು ನನ್ನ ಸುಂದರ ರೇಷ್ಮೆ. ನನ್ನ ನಾಥನು ನನ್ನೊಂದಿಗಿದ್ದರೆ, ಎಲೆಗಳಿಂದ ಹೊದಿಕೆಯ ಗುಡಿಸಲು ದೇವತೆಗಳ ಅರಮನೆಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ, ಸುಖದ ಮೂಲವಾಗಿರಲಿ.
ಚೌಪಾಯಿ 66.1-4
बनदेवीं बनदेव उदारा।करिहहिं सासु ससुर सम सारा।।
कुस किसलय साथरी सुहाई।प्रभु सँग मंजु मनोज तुराई।।
कंद मूल फल अमिअ अहारू।अवध सौध सत सरिस पहारू।।
छिनु छिनु प्रभु पद कमल बिलोकि।रहिहउँ मुदित दिवस जिमि कोकी।।
बन दुख नाथ कहे बहुतेरे।भय बिषाद परिताप घनेरे।।
प्रभु बियोग लवलेस समाना।सब मिलि होहिं न कृपानिधाना।।
अस जियँ जानि सुजान सिरोमनि।लेइअ संग मोहि छाड़िअ जनि।।
बिनती बहुत करौं का स्वामी।करुनामय उर अंतरजामी।।
banadevīṁ banadeva udārā |karihahiṁ sāsu sasura sama sārā ||
kusa kisalaya sātharī suhāī |prabhu sãga maṁju manoja turāī ||
kaṁda mūla phala amia ahārū |avadha saudha sata sarisa pahārū ||
chinu chinu prabhu pada kamala biloki |rahihaũ mudita divasa jimi kokī ||
bana dukha nātha kahe bahutere |bhaya biṣāda paritāpa ghanere ||
prabhu biyoga lavalesa samānā |saba mili hohiṁ na kṛpānidhānā ||
asa jiyã jāni sujāna siromani |leia saṁga mohi chāṛia jani ||
binatī bahuta karauṁ kā svāmī |karunāmaya ura aṁtarajāmī ||
ಕಾಡಿನ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವರುಗಳು ಉದಾರಿಗಳು; ಮಾವಂದಿರು ಮತ್ತು ಅತ್ತೆಯಂದಿರಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವರು. ದರ್ಭೆ ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಮೃದು ಎಲೆಗಳ ಸುಂದರ ಹಾಸು, ಪ್ರಭುವಿನೊಂದಿಗೆ, ಮನ್ಮಥನ ಮೃದು ಪಂಜದಂತೆ ಇರುವುದು. ಗಡ್ಡೆಗಳು, ಬೇರುಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು ಅಮೃತದಂತಹ ಆಹಾರ; ಪರ್ವತಗಳು ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ನೂರು ಅರಮನೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ. ಪ್ರಭುವಿನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ ನೋಡುತ್ತಾ, ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಯಂತೆ ಆನಂದದಿಂದ ಇರುವೆ. ನಾಥನೇ, ನೀನು ಕಾಡಿನ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಹೇಳಿದಿರಿ; ಭಯಗಳು, ದುಃಖಗಳು, ಅಸಂಖ್ಯ ಬಾಧೆಗಳು. ಪ್ರಭುವಿನ ವಿಯೋಗ ಬಾಧೆಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗಕ್ಕೂ ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿದರೂ ಸಮವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಕೃಪಾನಿಧಾನನೇ. ಹೀಗೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದು, ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಶಿಖರಮಣಿಯೇ, ನನ್ನನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗು, ನನ್ನನ್ನು ಬಿಡಬೇಡ. ಏಕೆ ಇಷ್ಟು ಬೇಡಬೇಕು, ಸ್ವಾಮಿ? ನೀನು ಕರುಣಾಮಯನು, ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯು.
ದೋಹಾ 66
राखिअ अवध जो अवधि लगि रहत न जनिअहिं प्रान।दीनबंधु संदर सुखद सील सनेह निधान।।66।।
rākhia avadha jo avadhi lagi rahata na janiahiṁ prāna |dīnabaṁdhu saṁdara sukhada sīla saneha nidhāna ||66||
ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ವನವಾಸದ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಇಟ್ಟರೆ, ನನ್ನ ಪ್ರಾಣ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಡಿ. ದೀನಬಂಧುವೇ, ಸುಂದರನೇ, ಸುಖದಾತನೇ, ಶೀಲ ಸ್ನೇಹ ನಿಧಾನನೇ.
ಚೌಪಾಯಿ 67.1-4
मोहि मग चलत न होइहि हारी।छिनु छिनु चरन सरोज निहारी।।
सबहि भाँति पिय सेवा करिहौं।मारग जनित सकल श्रम हरिहौं।।
पाय पखारी बैठि तरु छाहीं।करिहउँ बाउ मुदित मन माहीं।।
श्रम कन सहित स्याम तनु देखें।कहँ दुख समउ प्रानपति पेखें।।
सम महि तृन तरुपल्लव डासी।पाग पलोटिहि सब निसि दासी।।
बारबार मृदु मूरति जोही।लागहि तात बयारि न मोही।।
को प्रभु सँग मोहि चितवनिहारा।सिंघबधुहि जिमि ससक सिआरा।।
मैं सुकुमारि नाथ बन जोगू।तुम्हहि उचित तप मो कहुँ भोगू।।
mohi maga calata na hoihi hārī |chinu chinu carana saroja nihārī ||
sabahi bhā̃ti piya sevā karihauṁ |māraga janita sakala śrama harihauṁ ||
pāya pakhārī baiṭhi taru chāhīṁ |karihaũ bāu mudita mana māhīṁ ||
śrama kana sahita syāma tanu dekheṁ |kahã dukha samau prānapati pekheṁ ||
sama mahi tṛna tarupallava ḍāsī |pāga paloṭihi saba nisi dāsī ||
bārabāra mṛdu mūrati johī |lāgahi tāta bayāri na mohī ||
ko prabhu sãga mohi citavanihārā |siṁghabadhuhi jimi sasaka siārā ||
maiṁ sukumāri nātha bana jogū |tumhahi ucita tapa mo kahũ bhogū ||
ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವಾಗ ನನಗೆ ದಣಿವುಂಟಾಗಲಾರದು, ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ನಿಮ್ಮ ಪದ್ಮ ಪಾದಗಳನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿರುವೆ. ನನ್ನ ಪ್ರಿಯನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಮಾಡುವೆ, ಪ್ರಯಾಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಶ್ರಮವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವೆ. ನಿಮ್ಮ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು, ಮರದ ನೆರಳಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿ, ಮನಸ್ಸು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಬೀಸುವೆ. ಬೆವರು ಹನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಕಪ್ಪು ದೇಹವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಪ್ರಾಣಪತಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ನನಗೆ ದುಃಖ ಎಲ್ಲಿ? ಸಮವಾದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಮರದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹರಡಿ, ನಿಮ್ಮ ದಾಸಿ ರಾತ್ರಿ ಪೂರ್ತಿ ನಿಮ್ಮ ಪಾದಗಳನ್ನು ಮಸಾಜು ಮಾಡುವಳು. ನಿಮ್ಮ ಮೃದುವಾದ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೋಡುತ್ತಾ, ನಾಥ, ನನಗೆ ಬಿಸಿಯಾದ ಗಾಳಿಯೂ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲಾರದು. ನನ್ನ ಪ್ರಭುವಿನೊಂದಿಗೆ ಇರುವಾಗ ನನ್ನನ್ನು ಯಾರು ನೋಡಲು ಧೈರ್ಯ ಮಾಡುವರು? ಸಿಂಹಿಣಿಯ ಮುಂದೆ ಮೊಲ ಅಥವಾ ನರಿ ನೋಡಲು ಧೈರ್ಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ. ನಾನು ಇಷ್ಟು ಮೃದುವಾದವಳು, ಕಾಡಿಗೆ ಯೋಗ್ಯಳೇ, ನಾಥ? ತಪಸ್ಸು ನಿಮಗೆ ಯೋಗ್ಯ, ಭೋಗ ನನಗೆ ಯೋಗ್ಯವೇ?
ದೋಹಾ 67
ऐसेउ बचन कठोर सुनि जौं न हृदउ बिलगान।तौ प्रभु बिषम बियोग दुख सहिहहिं पावँर प्रान।।67।।
aiseu bacana kaṭhora suni jauṁ na hṛdau bilagāna |tau prabhu biṣama biyoga dukha sahihahiṁ pāvãra prāna ||67||
ಇಂತಹ ಕಠಿಣವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ನನ್ನ ಹೃದಯ ಒಡೆಯದಿದ್ದರೆ, ಆಗ, ಪ್ರಭೂ, ನನ್ನ ಈ ಸೊಕ್ಕದ ಪ್ರಾಣಗಳು ನಿಮ್ಮಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಭಯಂಕರ ವಿಯೋಗ ದುಃಖವನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 68.1-4
अस कहि सीय बिकल भइ भारी।बचन बियोगु न सकी सँभारी।।
देखि दसा रघुपति जियँ जाना।हठि राखें नहिं राखिहि प्राना।।
कहेउ कृपाल भानुकुलनाथा।परिहरि सोचु चलहु बन साथा।।
नहिं बिषाद कर अवसरु आजू।बेगि करहु बन गवन समाजू।।
कहि प्रिय बचन प्रिया समुझाई।लगे मातु पद आसिष पाई।।
बेगि प्रजा दुख मेटब आई।जननी निठुर बिसरि जनि जाई।।
फिरहि दसा बिधि बहुरि कि मोरी।देखिहउँ नयन मनोहर जोरी।।
सुदिन सुघरी तात कब होइहि।जननी जिअत बदन बिधु जोइहि।।
asa kahi sīya bikala bhai bhārī |bacana biyogu na sakī sãbhārī ||
dekhi dasā raghupati jiyã jānā |haṭhi rākheṁ nahiṁ rākhihi prānā ||
kaheu kṛpāla bhānukulanāthā |parihari socu calahu bana sāthā ||
nahiṁ biṣāda kara avasaru ājū |begi karahu bana gavana samājū ||
kahi priya bacana priyā samujhāī |lage mātu pada āsiṣa pāī ||
begi prajā dukha meṭaba āī |jananī niṭhura bisari jani jāī ||
phirahi dasā bidhi bahuri ki morī |dekhihaũ nayana manohara jorī ||
sudina sugharī tāta kaba hoihi |jananī jiata badana bidhu joihi ||
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಸೀತೆ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲಳಾದಳು; ವಿಯೋಗವೆಂಬ ಪದವನ್ನು ತಡೆಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಕೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ರಘುಪತಿ ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅರಿತನು; ಒತ್ತಾಯಿಸಿ ಇಟ್ಟರೆ ಆಕೆ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರಳು. ಕರುಣಾಳುವಾದ ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಒಡೆಯ ಹೇಳಿದನು: ನಿನ್ನ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿಗೆ ಬಾ. ಇಂದು ದುಃಖಕ್ಕೆ ಸಮಯವಿಲ್ಲ; ಬೇಗನೆ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುವ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗು. ಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಿಸಿ, ತಾಯಿಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆದನು. ಬೇಗನೆ ಪ್ರಜೆಗಳ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಬಾ; ನಿನ್ನ ಕಠಿಣ ಹೃದಯದ ತಾಯಿಯನ್ನು ಮರೆತು ಹೋಗಬೇಡ. ವಿಧಿ ನನ್ನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೋ, ಆಗ ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳು ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಸುಂದರ ಜೋಡಿಯನ್ನು ನೋಡುವುದೋ? ಮಗಾ, ಆ ಶುಭದಿನ ಯಾವಾಗ ಬರುವುದು, ನಿನ್ನ ತಾಯಿ ಜೀವಿಸಿರುವಾಗ ನಿನ್ನ ಚಂದ್ರನಂತಹ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುವಳೋ?
ದೋಹಾ 68
बहुरि बच्छ कहि लालु कहि रघुपति रघुबर तात।कबहिं बोलाइ लगाइ हियँ हरषि निरखिहउँ गात।।68।।
bahuri baccha kahi lālu kahi raghupati raghubara tāta |kabahiṁ bolāi lagāi hiyã haraṣi nirakhihaũ gāta ||68||
ಮತ್ತೆ "ಮಗು," "ಪ್ರಿಯ," "ರಘುಪತಿ," "ರಘುವರ," "ನನ್ನ ಮಗನೇ" ಎಂದು ಕರೆದು, ಯಾವಾಗ ನಿನ್ನನ್ನು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದು, ನನ್ನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಸಂತೋಷದಿಂದ ನಿನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡುವೆನೋ?
ಚೌಪಾಯಿ 69.1-4
लखि सनेह कातरि महतारी।बचनु न आव बिकल भइ भारी।।
राम प्रबोधु कीन्ह बिधि नाना।समउ सनेहु न जाइ बखाना।।
तब जानकी सासु पग लागी।सुनिअ माय मैं परम अभागी।।
सेवा समय दैअँ बनु दीन्हा।मोर मनोरथु सफल न कीन्हा।।
तजब छोभु जनि छाड़िअ छोहू।करमु कठिन कछु दोसु न मोहू।।
सुनि सिय बचन सासु अकुलानी।दसा कवनि बिधि कहौं बखानी।।
बारहि बार लाइ उर लीन्ही।धरि धीरजु सिख आसिष दीन्ही।।
अचल होउ अहिवातु तुम्हारा।जब लगि गंग जमुन जल धारा।।
lakhi saneha kātari mahatārī |bacanu na āva bikala bhai bhārī ||
rāma prabodhu kīnha bidhi nānā |samau sanehu na jāi bakhānā ||
taba jānakī sāsu paga lāgī |sunia māya maiṁ parama abhāgī ||
sevā samaya daiã banu dīnhā |mora manorathu saphala na kīnhā ||
tajaba chobhu jani chāṛia chohū |karamu kaṭhina kachu dosu na mohū ||
suni siya bacana sāsu akulānī |dasā kavani bidhi kahauṁ bakhānī ||
bārahi bāra lāi ura līnhī |dhari dhīraju sikha āsiṣa dīnhī ||
acala hou ahivātu tumhārā |jaba lagi gaṁga jamuna jala dhārā ||
ತಾಯಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕಲಕಿ, ಮಾತನಾಡಲಾಗದೆ, ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲಳಾದಳೆಂದು ನೋಡಿ, ರಾಮನು ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದನು; ಆ ಕ್ಷಣದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗದು. ಆಗ ಜಾನಕಿ ಅತ್ತೆಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದು, "ಕೇಳು ತಾಯಿ, ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಅದೃಷ್ಟಹೀನಳು. ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಧಿ ನನಗೆ ಕಾಡನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತು; ನನ್ನ ಮನದ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಫಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ದುಃಖವನ್ನು ಬಿಡಿರಿ, ಆದರೆ ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಬಿಡಬೇಡಿರಿ; ವಿಧಿ ಕಠಿಣವಾದದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ನನ್ನ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ." ಸೀತೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅತ್ತೆ ಕಲಕಿದಳು; ಆಕೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಿ? ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಎದೆಗೆ ತಬ್ಬಿ, ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಸಂಭಾಳಿಸಿ, ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡಿದಳು. "ಗಂಗಾ ಯಮುನೆಯರ ನೀರು ಹರಿಯುವವರೆಗೆ, ನಿಮ್ಮ ದಾಂಪತ್ಯ ಸೌಭಾಗ್ಯ ಅಚಲವಾಗಿರಲಿ."
ದೋಹಾ 69
सीतहि सासु असीस सिख दीन्हि अनेक प्रकार।चली नाइ पद पदुम सिरु अति हित बारहिं बार।।69।।
sītahi sāsu asīsa sikha dīnhi aneka prakāra |calī nāi pada paduma siru ati hita bārahiṁ bāra ||69||
ಸೀತೆಯ ಮಾವಮ್ಮ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಶೀರ್ವಾದ ಮತ್ತು ಉಪದೇಶ ನೀಡಿದಳು; ಸೀತೆ ತನ್ನ ತಲೆಯನ್ನು ಆಕೆಯ ಪದ್ಮ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬಗ್ಗಿಸಿ ನಮಿಸಿ ಹೊರಟಳು.
Inside Prakarana 7
Compositional abstract
In this passage (Doha 60–69), the dominant rasa is Karuṇa braided with Śṛṅgāra-in-vipralambha (love in separation) and shaded by Dharma-vīra (heroism of renunciation). Rama’s resolve to honor the father’s word is the axis; around it, maternal tenderness and spousal devotion surge and break like waves. Kaushalya’s counsel to Sita is a didactic domestic dharma-text: service to elders, restraint, and the ‘safe’ path of household merit. Sita’s reply overturns mere prudence with bhakti-logic: without the Lord, every prosperity is grief; with Him, even bark-cloth is heaven. Theologically, the Manas here stages Saguna intimacy (पति-परमेश्वर) while quietly pointing to Nirguna steadiness: Rama’s equanimity and सत्य-प्रतिज्ञा are the formless dharma within the formed leela. The Sopāna placement is crucial: the seeker is taught that liberation’s staircase begins not in forests but in the heart’s consent to sacrifice.
The dialogue
- Tulasidas (kavi-narrator) channeling the Ayodhya household dialogue (Rama-Sita-Kaushalya-Sumitra)Sādhaka/Mana (the implied listener who must choose between comfort and dharma) · Uttar Ghat (Kakbhushundi–Garuda frame): household-leela narrated as inner instruction—how prem becomes tapas and how dharma becomes bhakti.
Frequently Asked Questions
Traditional satsang reading holds that reciting Sita’s ananyā-bhakti and Rama’s dharma-niṣṭhā strengthens vairāgya, steadies the mind in separation/sorrow, and grants ‘sahaj dhairya’ (natural fortitude) in household trials—turning grief into devotion and duty into worship.
A common practice is to insert the Ram-nāma samput—“श्रीराम जय राम जय जय राम”—especially after each Doha in this sequence, to seal the teaching that Rama’s presence alone converts ‘vana’ into ‘vaikuṇṭha’.
Ask anything about Prakarana 7 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
