Adhyaya 3

Verse 1

ऑपनआक्रात बछ। अर तृतीयो<थध्याय: व्यासजीके द्वारा अमंगलसूचक उत्पातों तथा विजयसूचक लक्षणोंका वर्णन व्यास उवाच खरा गोषु प्रजायन्ते रमन्ते मातृभि: सुता: । अनार्तवं पुष्पफलं दर्शयन्ति वनद्रुमा:

Vyāsa nói: “Tâu Đại vương, lừa lại sinh ra từ bò; con trai thì tư thông với chính mẹ mình. Cây rừng trổ hoa kết trái trái mùa. Đó là những điềm dữ, báo hiệu trật tự tự nhiên và sự tiết chế đạo đức đang sụp đổ khi đại chiến sắp kề.”

Verse 2

इस प्रकार श्रीमह्ााभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत जम्बूखण्डविनिर्माणपर्वमें श्रीवेदव्यासदर्शनविषयक दूसरा अध्याय पूरा हुआ

Vaiśampāyana nói: “Những phụ nữ mang thai, thay vì sinh con trai, lại sinh ra từ bụng mình những loài ghê rợn. Ngay cả loài ăn thịt cũng cùng chim chóc ăn chung một chỗ, rồi nuốt chửng lẫn nhau.” Đó là điềm dữ—dấu hiệu của sự đảo lộn luân thường và nghịch chuyển quy luật tự nhiên—báo trước bạo lực khốc liệt và sự suy sụp của dharma trong chiến tranh.

Verse 3

त्रिविषाणाश्षतुर्नेत्रा: पज्चपादा द्विमेहना: । द्विशीर्षाश्न द्विपुच्छाश्च दंष्टिग: पशवोडशिवा:,इति श्रीमहाभारते भीष्मपर्वणि जम्बूखण्डविनिर्माणपर्वणि निमित्ताख्याने तृतीयो<5ध्याय:

Vyāsa nói: “Có những loài thú điềm gở: kẻ thì ba sừng bốn mắt, kẻ thì năm chân và hai cơ quan tiểu tiện, kẻ thì hai đầu hai đuôi, kẻ thì nanh vuốt sắc nhọn.” Trong mạch truyện, các sinh vật dị dạng ấy là điềm dữ, báo hiệu thế gian rối loạn; khi tự nhiên đã méo mó, hạnh kiểm con người cũng dễ rời xa dharma.

Verse 4

जायन्ते विवृतास्याश्च व्याहरन्तो5शिवा गिर: । तीन सींग, चार नेत्र, पाँच पैर, दो मूत्रेन्द्रिय, दो मस्तक, दो पूँछ और अनेक दाँढ़ोंवाले अमंगलमय पशु जन्म लेते तथा मुँह फैलाकर अमंगलसूचक वाणी बोलते हैं ।।

Vyāsa nói: “Những loài vật điềm gở được sinh ra—há miệng rộng và thốt lên tiếng kêu bất tường. Có kẻ mang ba sừng, bốn mắt, năm chân, hai cơ quan tiểu tiện, hai đầu, hai đuôi và vô số nanh. Những sự sinh nở và âm thanh ấy được hiểu là điềm dữ, báo sự rối loạn đạo lý trong thế gian và tai ương sẽ theo sau adharma.”

Verse 5

तथैवान्याश्न दृश्यने स्त्रियो वै ब्रह्मवादिनाम्‌ । वैनतेयान्‌ मयूरांश्व जनयन्ति पुरे तव

“Cũng vậy, còn thấy những cảnh lạ khác: vợ của các bậc Bà-la-môn hiền triết, chuyên tâm vào lời Veda, được nói rằng ngay trong thành của ngài lại sinh ra những loài như Garuḍa (Vainateya—con của Vinatā) và chim công.” Lời ấy nhấn mạnh bầu không khí kỳ dị và sự đảo lộn trật tự thường nhiên, như thể thiên nhiên tự mình phô bày điềm báo trong cõi của ngài.

Verse 6

गोवत्सं वडवा सूते श्वा सृगालं महीपते । कुक्कुरान्‌ करभाश्नैव शुकाश्नाशुभवादिन:

Vyāsa nói: “Tâu Đại vương, trật tự tự nhiên đã bị đảo lộn: ngựa cái sinh bê; chó cái đẻ chó rừng; ngay cả lừa cái cũng sinh chó; và bầy vẹt cũng bắt đầu thốt ra những lời điềm gở, báo hung. Những điềm ấy cho thấy đạo lý bị chấn động, adharma đang chín muồi, báo trước tai ương trước đại chiến.”

Verse 7

स्त्रिय: काश्रित्प्रजायन्ते चतस्र: पजच कन्यका: । जातमात्राश्च नृत्यन्ति गायन्ति च हसन्ति च

Vyāsa thuật lại những điềm lạ đáng sợ trong đời: có người đàn bà sinh một lúc bốn hay năm con gái; và những bé gái ấy vừa lọt lòng đã nhảy múa, ca hát, cười vang. Lời kể đặt các kỳ dị ấy như điềm dữ của sự rối loạn đạo lý và vũ trụ quanh cuộc chiến sắp đến: khi dharma bị chấn động, tự nhiên cũng phô bày những điều trái thường.

Verse 8

पृथग्जनस्य सर्वस्य क्षुद्रका: प्रहसन्ति च । नृत्यन्ति परिगायन्ति वेदयन्तो महद्‌ भयम्‌

Vyāsa nói: “Giữa dân chúng khắp nơi, ngay cả những đứa trẻ sinh ra nơi hèn kém—như đứa một mắt, đứa gù lưng—cũng cười vang, hát và nhảy múa, như thể đang loan báo một nỗi kinh hoàng lớn lao và điềm dữ. Cả thế gian dường như phát ra lời cảnh báo rằng cuộc xung đột sắp tới sẽ đem nỗi sợ và hỗn loạn lan tràn.”

Verse 9

प्रतिमाश्चवालिखन्त्येता: सशस्त्रा: कालचोदिता: । अन्योन्यमभिधावन्ति शिशवो दण्डपाणय:

Vyāsa kể những điềm dữ do chính Thời gian thúc đẩy: những hình tượng vũ trang được thấy như đang phác họa và nặn đúc; và ngay cả trẻ nhỏ, tay cầm gậy, cũng xông vào nhau như giao chiến. Cảnh ấy gợi một sự suy đồi đạo lý trong xã hội—sự ngây thơ nghiêng về bạo lực—báo trước cuộc chiến sắp leo thang không thể tránh.

Verse 10

अन्योन्यमभिमृद्नन्ति नगराणि युयुत्सव: । पद्मोत्पलानि वृक्षेषु जायन्ते कुमुदानि च

Vyāsa tả một thế giới bị đảo ngược: kẻ ham chiến dựng những “thành” giả rồi giày xéo, nghiền nát thành quách của nhau thành bụi; và ngay cả tự nhiên cũng như lộn trái—sen, sen xanh (utpala) và bạch liên (kumuda) lại được nói là mọc trên cây. Câu kệ gợi sự rối loạn đạo lý khi đại chiến đến gần, lúc lòng người hiếu chiến và trật tự vũ trụ đều méo mó khác thường.

Verse 11

विष्वग्वाताश्न वान्त्युग्रा रजो नाप्युपशाम्यति । अभीक्षणं कम्पते भूमिरर्क राहुरुपैति च

Vyāsa thuật lại những điềm dữ vào đêm trước cuộc đại chiến: gió dữ nổi lên khắp bốn phương, bụi mù không chịu lắng; mặt đất liên tiếp rung chuyển; và Rāhu tiến sát mặt trời như thể muốn chộp lấy. Những dấu hiệu ấy đặt cuộc chiến vào khuôn khổ một cơn khủng hoảng đạo lý của thế gian—thiên nhiên tự thân phản chiếu sự đảo lộn được khơi dậy khi quyền lực kṣatriya quay sang hủy diệt huynh đệ tương tàn, khiến dharma bị căng đến tận cùng.

Verse 12

श्वेतो ग्रहस्तथा चित्रां समतिक्रम्य तिष्ठति । अभावं हि विशेषेण कुरूणां तत्र पश्यति,केतु चित्राका अतिक्रमण करके स्वातीपर स्थित हो रहा है; उसकी विशेषरूपसे कुरुवंशके विनाशपर ही दृष्टि है

Vyāsa nói: “Hành tinh sáng (Śveta) đã vượt qua Citrā và nay đứng tại Svātī. Trong điềm này, dường như nó đặc biệt dõi nhìn về sự diệt vong sắp đến của dòng Kuru.”

Verse 13

धूमकेतुर्महाघोर: पुष्यं चाक्रम्य तिष्ठति । सेनयोरशिवं घोर करिष्यति महाग्रह:,अत्यन्त भयंकर धूमकेतु पुष्य नक्षत्रपर आक्रमण करके वहीं स्थित हो रहा है। यह महान्‌ उपग्रह दोनों सेनाओंका घोर अमंगल करेगा

Vyāsa nói: “Một sao chổi vô cùng ghê rợn (Dhūmaketu) đã tiến đến chòm Puṣya và nay đứng tại đó. Điềm trời lớn lao này sẽ gieo tai ương đáng sợ lên cả hai đạo quân.”

Verse 14

मघास्वड्रारको वक्र: श्रवणे च बृहस्पति: । भगं नक्षत्रमाक्रम्य सूर्यपुत्रेण पीड्यते

Vyāsa nói: “Sao Hỏa ở thế nghịch hành trong chòm Maghā, và sao Mộc đứng tại Śravaṇa. Sao Thổ, con của Mặt Trời, đã tiến đến asterism Bhaga (Pūrvaphālgunī) và đang gây áp bức lên đó.” Những cấu hình hành tinh u ám này được nêu như điềm báo, gợi rằng trật tự vũ trụ bị xáo trộn—phản chiếu sự rối loạn đạo lý và xã hội đang đẩy cuộc chiến đi tới.

Verse 15

शुक्र: प्रोष्ठपदे पूर्वे समारुह्मु विरोचते । उत्तरे तु परिक्रम्य सहित: समुदीक्षते

Vyāsa mô tả một dấu hiệu u ám trên trời: sao Kim (Venus), sau khi mọc tại asterism Pūrvā Proṣṭhapadā, tỏa sáng nổi bật. Rồi, theo một lộ trình như xoay vòng, nó được thấy đồng hành với thiên thể dạng sao chổi gọi là Pari-gha, và hướng thế chiếu về Uttarā Proṣṭhapadā—một chỉ dấu, trong bối cảnh chiến tranh của sử thi, về sự xáo trộn sắp đến và những hệ quả nghiêm trọng.

Verse 16

श्वेतो ग्रह: प्रजज्लित: सधूम इव पावक: । ऐन्द्रं तेजस्वि नक्षत्र ज्येष्ठामाक्रम्य तिषतति,केतु नामक उपग्रह धूमयुक्त अग्निके समान प्रज्वलित हो इन्द्रदेवतासम्बन्धी तेजस्वी ज्येष्ठा नक्षत्रपर जाकर स्थित है

Vyāsa nói: “Một thiên thể trắng bùng cháy, như ngọn lửa quấn trong khói. Vật thể rực sáng ấy, gắn với Indra, đã tiến đến nakṣatra Jyeṣṭhā và đứng tại đó.” Trong bầu không khí điềm gở trước chiến tranh của Bhīṣma Parva, điềm này báo sự xáo trộn trật tự vũ trụ, như thể adharma và bạo lực sắp tới cũng phủ bóng lên cả trời cao.

Verse 17

ध्रुवं प्रजजलितो घोरमपसपव्यं प्रवर्तते । रोहिणीं पीडयत्येवमुभी च शशिभास्करौ । चित्रास्वात्यन्तरे चैव विछित: परुषग्रह:

Vyāsa nói: “Một điềm dữ rực cháy, ghê rợn, hẳn đang hiện ra: hiện tượng lửa ấy chuyển về phía trái của Dhruva, báo hiệu tai ương lớn. Cũng vậy, hành tinh khắc nghiệt Rāhu, đứng giữa Citrā và Svātī, luôn đi theo đường cong quái dị, hành hạ Rohiṇī và làm khổ cả Mặt Trăng lẫn Mặt Trời.”

Verse 18

वक्रानुवक्रं कृत्वा च श्रवण पावकप्रभ: । ब्रह्मराशिं समावृत्य लोहिताजड़ी व्यवस्थित:

Vyāsa nói: “Hành tinh Maṅgala (Sao Hỏa), rực sáng như lửa, uốn lượn rồi lại uốn lượn. Nó bao phủ hoàn toàn nakṣatra Śravaṇa trong ‘Brahma-rāśi’, và đứng đó, đỏ như máu.”

Verse 19

सर्वसस्यपरिच्छन्ना पृथिवी सस्यमालिनी । पज्चशीर्षा यवाशक्षापि शतशीर्षाश्ष शालय:

Vyāsa nói: Trái đất được phủ kín bởi mùa màng, như được trang sức bằng những vòng hoa lúa thóc. Mỗi thân lúa mạch mang năm bông, còn lúa gạo mang đến một trăm bông—một hình ảnh phì nhiêu phi thường, gợi rằng có một mùa mà thiên nhiên tự thân cũng thuận lợi cho việc canh tác và nuôi sống con người.

Verse 20

प्रधाना: सर्वलोकस्य यास्वायत्तमिदं जगत्‌ | ता गाव: प्रस्नुता वत्सै: शोणितं प्रक्षरन्त्युत

Những con bò ấy—được xem là bậc tối thượng của mọi cõi, như những người mẹ mà cả vũ trụ nương tựa—khi bị bê con ép và rút sữa, lại thấy máu chảy ra từ núm vú. Lời ấy nhấn mạnh một sự đảo lộn nghiêm trọng của trật tự tự nhiên và đạo lý: đến cả những hữu thể được tôn kính như mẹ của muôn loài cũng phải chịu khổ, báo rằng adharma đang lan tràn và điềm dữ đang vây quanh cuộc chiến.

Verse 21

निश्चेरुरचिषश्चापात्‌ खड्गाश्न॒ ज्वलिता भृशम्‌ | व्यक्त पश्यन्ति शस्त्राणि संग्रामं समुपस्थितम्‌

Từ những cánh cung của các chiến sĩ, lửa bùng phun ra; gươm kiếm rực cháy dữ dội. Tựa như mọi binh khí đều nhìn thấy rõ ràng rằng chiến trận đã đến trước mặt.

Verse 22

अग्निवर्णा यथा भास: शस्त्राणामुदकस्य च । कवचानां ध्वजानां च भविष्यति महाक्षय:,शस्त्रोंकी, जलकी, कवचोंकी और ध्वजाओंकी कान्तियाँ अग्निके समान लाल हो गयी हैं; अतः निश्चय ही महान्‌ जनसंहार होगा

Vyāsa nói: “Ánh loé của binh khí, của nước, của áo giáp và của cờ xí đã hóa đỏ như lửa, như đang bốc cháy. Đó là điềm báo: chắc chắn một cuộc tàn sát lớn sắp xảy ra.”

Verse 23

पृथिवी शोणितावर्ता ध्वजोडुपसमाकुला । कुरूणां वैशसे राजन्‌ पाण्डवैः सह भारत

Vyāsa nói: “Hỡi đại vương, hỡi dòng dõi Bhārata—khi người Kuru lao vào cuộc tàn sát cùng với các Pāṇḍava, mặt đất sẽ hóa thành dòng thác máu, cuộn lên những xoáy đỏ thẫm; và những cờ trên chiến xa sẽ rải khắp trên các dòng ấy như những chiếc thuyền con.”

Verse 24

दिक्षु प्रज्वलितास्याश्व व्याहरन्ति मृगद्धिजा: । अत्याहितं दर्शयन्तो वेदयन्ति महद्‌ भयम्‌

Vyāsa nói: “Khắp bốn phương, thú và chim kêu thét, miệng như bốc lửa. Bằng những điềm dữ báo tai ương chết chóc, tiếng kêu của chúng loan tin một nỗi kinh hoàng lớn đang đến gần.”

Verse 25

एकपफक्षाक्षिचरण: शकुनि: खचरो निशि । रौद्रं वदति संरब्ध: शोणितं छर्दयन्निव

Vyāsa nói: “Trong đêm, có một loài chim điềm dữ bay lượn giữa trời, chỉ có một cánh, một mắt và một chân. Nó giận dữ cất tiếng kêu ghê rợn—âm thanh như thể đang nôn ra máu—báo trước một cuộc tàn sát bạo liệt, phi nghĩa, cùng nỗi kinh hoàng sẽ theo sát cuộc chiến sắp tới.”

Verse 26

शस्त्राणि चैव राजेन्द्र प्रज्वलन्तीव सम्प्रति । सप्तर्षीणामुदाराणां समवच्छाद्यते प्रभा,राजेन्द्र! सभी शस्त्र इस समय जलते-से प्रतीत होते हैं। उदार सप्तर्षियोंकी प्रभा फीकी पड़ती जाती है

Vyāsa nói: “Tâu Đại vương, nay cả các binh khí đều như đang bừng cháy. Ánh quang của bảy vị Thất Tiên cao quý đang bị che phủ và dần mờ đi.”

Verse 27

संवत्सरस्थायिनौ च ग्रहौ प्रज्वलितावुभौ । विशाखाया: समीपस्थौ बृहस्पतिशनैश्लरी,वर्षपर्यन्त एक राशिपर रहनेवाले दो प्रकाशमान ग्रह बृहस्पति और शनैश्वर तिर्यग्वेधके द्वारा विशाखा नक्षत्रके समीप आ गये हैं

Vyāsa nói: “Hai hành tinh rực cháy—Mộc tinh (Bṛhaspati) và Thổ tinh (Śanaiścara)—cùng ở trong một cung hoàng đạo trọn một năm, nay đã tiến đến gần tú Viśākhā.”

Verse 28

चन्द्रादित्यावुभौ ग्रस्तावेकाद्नवा हि त्रयोदशीम्‌ । अपर्वणि ग्रहं यातौ प्रजासंक्षयमिच्छत:

Vyāsa nói: “Vào ngày tithi thứ mười ba, khi trật tự lịch pháp bị rối loạn đến mức các tithi như co sụp vào một ngày, Rāhu đã nuốt chửng cả Mặt Trăng lẫn Mặt Trời mà không đúng thời khắc lễ tiết. Hai đấng quang minh ấy rơi vào cảnh nhật nguyệt thực, trông như thể đang mong sự diệt vong của muôn dân.”

Verse 29

अशोभिता दिश: सर्वा: पांसुवर्ष: समन्ततः । उत्पातमेघा रौद्राश्न रात्रौ वर्षन्ति शोणितम्‌,चारों ओर धूलकी वर्षा होनेसे सम्पूर्ण दिशाएँ शोभाहीन हो गयी हैं। उत्पातसूचक भयंकर मेघ रातमें रक्तकी वर्षा करते हैं

Vyāsa nói: “Bốn phương đều mất vẻ đẹp, vì bụi rơi như mưa khắp mọi nơi. Những đám mây dữ—điềm gở của tai ương—đáng sợ vô cùng, đổ mưa máu trong đêm.”

Verse 30

कृत्तिकां पीडयंस्ती&णैर्नक्षत्रं पृथिवीपते । अभीक्षणवाता वायन्ते धूमकेतुमवस्थिता:

Vyāsa nói: “Tâu chúa tể của cõi đất, Rāhu—kẻ được nhận ra bởi những tác động sắc lạnh và tàn bạo—nay đang hành hạ tú Kṛttikā. Hết lần này đến lần khác, nương theo điềm sao chổi, những trận cuồng phong dữ dội lại nổi lên và gào thét.”

Verse 31

विषमं जनयन्त्येत आक्रन्दजननं महत्‌ । त्रिषु सर्वेषु नक्षत्रनक्षत्रेषु विशाम्पते । गृथ्र: सम्पतते शीर्ष जनयन्‌ भयमुन्तमम्‌

Những điềm lạ ấy gây nên một sự lệch lạc ghê gớm, làm dấy lên tiếng kêu khóc vang trời. Hỡi bậc chúa của muôn dân, trong cả ba phân khu của cái gọi là “các nhóm nakṣatra”, một con kền kền sà xuống điểm tối thượng, gieo nỗi kinh hoàng tột bậc. Nay đã hiện ra một sự hội tụ hung ác như thế—điềm báo tai ương và tàn sát trong chiến tranh, khi dharma bị che khuất bởi cơn hỗn loạn bạo liệt.

Verse 32

चतुर्दशी पञ्चदशीं भूतपूर्वां च षोडशीम्‌ । इमां तु नाभिजाने5हममावास्यां त्रयोदशीम्‌ । चन्द्रसूर्यावु भौ ग्रस्तावेकमासीं त्रयोदशीम्‌

Vyāsa nói: “Thuở trước ta từng thấy ngày sóc (amāvāsyā) rơi vào ngày thứ mười bốn, thứ mười lăm, thậm chí thứ mười sáu—khi một tithi bị khuyết hoặc khi tithi bị kéo dài. Nhưng ta không nhớ đã từng có ngày sóc rơi vào ngày thứ mười ba. Trong một tháng này, chỉ trong mười ba ngày, cả Mặt Trăng lẫn Mặt Trời đều bị ‘nuốt’ (bị thực).” Lời ấy đặt các lần nhật thực, nguyệt thực như những rối loạn điềm gở của trật tự vũ trụ, báo trước cơn chấn động đạo lý và xã hội dẫn tới chiến tranh.

Verse 33

अपर्वणि ग्रहेणैतौ प्रजा: संक्षपयिष्यत: । मांसवर्ष पुनस्तीव्रमासीत्‌ कृष्णचतुर्दशीम्‌ । शोणितैर्वक्त्रसम्पूर्णा अतृप्तास्तत्र राक्षसा:

Vyāsa nói: “Vì nhật thực, nguyệt thực xảy ra vào một thời điểm trái mùa và bất tường, Mặt Trời và Mặt Trăng sẽ trở thành tác nhân hủy diệt dân chúng. Lại nữa, vào ngày thứ mười bốn của nửa tháng tối, đã có một trận mưa thịt dữ dội. Khi ấy bọn rākṣasa miệng đầy máu; uống mãi mà vẫn không thỏa.”

Verse 34

प्रतिस्रोतो महानद्य: सरित: शोणितोदका: । फेनायमाना: कूपाश्च कूर्दन्ति वृषभा इव

Vyāsa nói: Những con sông lớn và các dòng suối nay chảy ngược dòng tự nhiên, nước đỏ như máu. Giếng nước sủi bọt và trào vọt lên, như thể những con bò mộng đang nhảy dựng—điềm gở cho thấy trật tự đạo lý đã bị xáo trộn, và cuộc chiến sắp tới sẽ đẫm bạo lực.

Verse 35

पतन्त्युल्का सनिर्घाता: शक्राशनिसमप्रभा: । अद्य चैव निशां व्युष्टामनयं समवाप्स्यथ

Vyāsa nói: “Những sao băng rực lửa, nổ vang cùng tiếng sấm, chói lòa như lưỡi sét của Indra, đang rơi xuống. Và khi đêm nay qua đi, bình minh vừa đến, các ngươi sẽ bắt đầu nhận lấy quả báo của sự bất công mình đã gây.”

Verse 36

विनि:सृत्य महोल्काभिस्तिमिरं सर्वतोदिशम्‌ । अन्योन्यमुपतिष्ठद्धिस्तत्र चोक्त महर्षिभि:

Khi bóng tối lan tràn khắp mọi phương, các đại hiền triết rời khỏi nơi cư trú, tay cầm những ngọn đuốc rực cháy. Họ tụ lại sát bên nhau và bày tỏ phán đoán chín chắn về những điềm gở ấy—đọc đó như dấu hiệu rằng trật tự đạo lý đang bị rung chuyển và những hậu quả nghiêm trọng đang đến gần.

Verse 37

भूमिपालसहस्राणां भूमि: पास्यति शोणितम्‌ | कैलासमन्दराभ्यां तु तथा हिमवता विभो

Vyāsa nói: “Đất mẹ sẽ uống máu của hàng nghìn vị vua. Hỡi bậc hùng lực, với Kailāsa và Mandara cũng vậy, và cả Himavat nữa.”

Verse 38

महाभूता भूमिकम्पे चत्वार: सागरा: पृथक्‌ । वेलामुद्वर्तयन्तीव क्षोभयन्तो वसुंधराम्‌

Vyāsa mô tả một cơn biến động điềm gở: khi đất rung chuyển, bốn đại dương—mỗi biển ở một phương—dường như dâng trào vượt khỏi bờ cõi vốn định, khuấy đảo cả thế gian. Hình ảnh ấy báo hiệu sự sụp đổ của những ranh giới tự nhiên—một rối loạn đạo lý và vũ trụ, phản chiếu bạo lực chiến tranh đang tới gần.

Verse 39

वृक्षानुन्मथ्य वान्त्युग्रा वाता: शर्करकर्षिण: । आभग्ना: सुमहावातैरशनीभि: समाहता:

Vyāsa mô tả những điềm gở: gió dữ nhổ bật cây cối, cuốn theo sỏi đá và bụi cát. Những cơn cuồng phong làm gãy nát muôn vật, như bị sét đánh—dấu hiệu một thế gian rối loạn trước thềm chiến tranh và cơn chấn động của adharma.

Verse 40

नीललोहितपीतश्च भवत्यग्निहुतो द्विजै:

Vyāsa nói: “Khi các bậc dvija (người ‘sinh hai lần’) dâng lễ hiến, ngọn lửa tế tự—dẫu đã được nhóm lên—lại hiện những sắc màu điềm dữ: đen, đỏ và vàng. Lửa bốc lên xoáy về bên trái; mùi hôi thối toả ra, và nó không ngừng phát ra những âm thanh ghê rợn. Tâu Đại vương, ngay cả trật tự của các giác quan—xúc chạm, khứu giác và vị giác—cũng đã đảo ngược.”

Verse 41

वामार्चिर्दष्टगन्धश्न॒ मुज्चन्‌ वै दारुणं स्वनम्‌ । स्पर्शा गन्धा रसाश्चैव विपरीता महीपते

Vyāsa nói: “Tâu Đại vương, ngọn lửa tế tự—dẫu được nhóm lên bởi các lễ vật của Bà-la-môn—vẫn hiện ra những điềm gở: lưỡi lửa cuộn theo chiều bên trái, bốc mùi hôi thối và phát ra âm thanh rùng rợn. Ngay cả xúc giác, khứu giác và vị giác cũng trở nên đảo nghịch. Sự đảo lộn nơi trật tự của các giác quan ấy báo rằng dharma đang bị khuấy động, và là lời cảnh báo tai ương trong cuộc chiến sắp tới.”

Verse 42

धूमं ध्वजा: प्रमुडचन्ति कम्पमाना मुहुर्मुहु: । मुज्चन्त्यज्रारवर्ष च भेर्यश्व॒ पटहास्तथा,ध्वज बारंबार कम्पित होकर धूआँ छोड़ते हैं। ढोल, नगाड़े अंगारोंकी वर्षा करते हैं

Vyāsa thuật lại những điềm gở nơi chiến địa: các lá cờ hiệu run bần bật hết lần này đến lần khác, như thể tỏa ra khói; còn trống trận—trống lớn và các nhạc khí gõ—vang rền như đang rắc mưa tàn lửa. Cảnh tượng ấy làm tăng sức nặng đạo lý của cuộc tàn sát sắp đến, như thể ngay cả những biểu tượng vô tri của chiến tranh cũng cùng tham dự vào lời báo trước về sự hủy diệt do adharma dẫn dắt.

Verse 43

शिखराणां समृद्धानामुपरिष्टात्‌ समन्तत: । वायसाश्व रुवन्त्युग्रं वामं मण्डलमाश्रिता:,फल-फूलसे सम्पन्न वृक्षोंकी शिखाओंपर बायीं ओरसे घूम-घूमकर सब ओर कौए बैठते हैं और भयंकर काँव-काँवका कोलाहल करते हैं

Vyāsa nói: “Trên những ngọn cây cao vút, sum suê hoa trái, khắp bốn phía, quạ tụ lại và, theo vòng xoay về bên trái, kêu lên khàn khàn, tạo thành một thứ huyên náo ghê rợn.” Trong bối cảnh chiến tranh, đó là điềm dữ—như thể thiên nhiên tự thân đang cảnh báo về sự hủy diệt sắp đến và sức nặng đạo lý của cuộc xung đột.

Verse 44

पकक्‍्वापक्वेति सुभृशं वावाश्यन्ते वयांसि च । निलीयमन्ते ध्वजाग्रेषु क्षयाय पृथिवीक्षिताम्‌

Bầy chim kêu to, lặp đi lặp lại: “chín—chưa chín”, rồi ẩn mình trên chóp các lá cờ. Đó là điềm dữ báo trước sự diệt vong của các bậc quân vương cai trị cõi đất. Trong khung đạo lý của sử thi, những điềm ấy cho thấy cuộc xung đột do adharma thúc đẩy đang “chín” dần tới kết cục tàn lụi không thể tránh.

Verse 45

ध्यायन्त: प्रकिरन्तश्न व्याला वेपथुसंयुता: । दीनास्तुरड्रमा: सर्वे वारणा: सलिलाश्रया:

Vyāsa nói: “Muôn thú bị nỗi sợ làm run rẩy, đứng lặng như trầm tư, rồi trong cơn hoảng loạn mà thải ra uế vật. Ngựa thì rũ rượi tuyệt vọng; còn những voi lớn—bám víu vào nước để tìm chút dịu mát—đẫm mồ hôi.” Cảnh ấy báo một bầu khí đạo lý u ám: khi adharma tụ lại để gây chiến, ngay cả loài vật cũng phản chiếu nỗi kinh hoàng và sự rối loạn trước tai ương.

Verse 46

एतच्छुत्वा भवानत्र प्राप्तकालं व्यवस्यताम्‌ । यथा लोक: समुच्छेदं नायं गच्छेत भारत,भारत! यह सुनकर (और उसके परिणामपर विचार करके) तुम इस अवसरके अनुरूप ऐसा कोई उपाय करो, जिससे यह संसार विनाशसे बच जाय

Nghe vậy rồi, ngay tại đây và lúc này, ngài hãy quyết định con đường hành động hợp với cơn nguy biến hiện thời, để thế gian này—hỡi Bhārata—không rơi vào cảnh diệt vong hoàn toàn.

Verse 47

वैशम्पायन उवाच पितुर्वचो निशम्यैतद्‌ धृतराष्ट्रोडब्रवीदिदम्‌ । दिष्टमेतत्‌ पुरा मन्ये भविष्यति नरक्षय:

Vaiśampāyana nói: Hỡi Janamejaya! Nghe lời của phụ thân (Vyāsa) như thế, Dhṛtarāṣṭra liền thưa rằng: “Bạch bậc Thánh hiền! Ta cho rằng điều này đã được định sẵn bởi thiên mệnh từ trước; vì vậy, cuộc tàn sát sinh linh ắt sẽ xảy ra.”

Verse 48

राजान: क्षत्रधर्मेण यदि वध्यन्ति संयुगे । वीरलोकं समासाद्य सुखं प्राप्स्पन्ति केवलम्‌,“यदि राजालोग क्षत्रियधर्मके अनुसार युद्धमें मारे जायँगे तो वीरलोकको प्राप्त होकर केवल सुखके भागी होंगे

Vaiśampāyana nói: “Nếu các bậc quân vương, giữ đúng kṣatriya-dharma, mà ngã xuống nơi chiến địa, thì khi đến cõi của các anh hùng, họ sẽ chỉ hưởng an lạc mà thôi.”

Verse 49

इह कीर्ति परे लोके दीर्घकालं महत्‌ सुखम्‌ । प्राप्स्यन्ति पुरुषव्याप्रा: प्राणांस्त्यकत्वा महाहवे

Vaiśampāyana nói: “Ở đời này họ sẽ được danh tiếng; còn ở đời sau họ sẽ hưởng hạnh phúc lớn lao lâu dài—những bậc trượng phu anh hùng, trong đại chiến, đã xả bỏ sinh mạng.”

Verse 50

वैशम्पायन उवाच एवमुक्तो मुनिस्तत्त्वं कवीन्द्रो राजसत्तम । धृतराष्ट्रेण पुत्रेण ध्यानमन्वगमत्‌ परम्‌

Vaiśampāyana nói: Hỡi bậc quân vương tối thượng! Được con trai của Dhṛtarāṣṭra thưa như thế bằng lời lẽ chân thật, đại hiền Vyāsa—bậc nhất trong hàng trí giả, chúa tể của thi nhân—liền nhập vào sự trầm tư sâu thẳm và tối thượng.

Verse 51

स मुहूर्त तथा ध्यात्वा पुनरेवाब्रवीद्‌ वच: । असंशयं पार्थिवेन्द्र काल: संक्षिपते जगत्‌

Suy ngẫm trong chốc lát, ông lại cất lời: “Ôi bậc chúa tể của cõi đất, không chút nghi ngờ—Chính Thời gian đang co rút thế gian này, cuốn vạn vật mau chóng tiến về tận cùng.”

Verse 52

सृजते च पुनर्लोकान्‌ नेह विद्यति शाश्वतम्‌ । दो घड़ीतक चिन्तन करनेके बाद वे पुन: इस प्रकार बोले--'राजेन्द्र! इसमें संशय नहीं है कि काल ही इस जगत्‌का संहार करता है और वही पुनः इन सम्पूर्ण लोकोंकी सृष्टि करता है। यहाँ कोई वस्तु सदा रहनेवाली नहीं है ।।

Vaiśampāyana nói: “Và chính Thời gian lại sinh ra các thế giới. Ở cõi này, chẳng có gì vĩnh cửu.” Sau khi suy ngẫm trong chốc lát, ông tiếp lời: “Ôi bậc minh quân, không chút nghi ngờ—chỉ Thời gian mới hủy diệt vũ trụ này, và cũng chỉ Thời gian mới tạo dựng lại muôn cõi. Vậy nên, hãy khuyên dạy thân tộc của ngài—dòng Kuru—cùng bà con và những người thiện chí, đi theo con đường dharma; bởi ngài có thể ngăn họ lại. Việc tàn sát chính huyết tộc mình bị tuyên là hành vi hèn mạt nhất; điều ấy khiến ta vô cùng chán ghét. Xin đừng làm việc đáng căm này.”

Verse 53

धर्म्य देशय पन्थानं समर्थों ह्सि वारणे । क्षुद्रे जातिवरध॑ प्राहुर्मा कुरुष्व ममाप्रियम्‌

Vaiśampāyana nói: “Hãy dạy họ con đường chính nghĩa. Ngài có thể ngăn họ lại. Việc giết chính huyết tộc mình bị tuyên là hành vi hèn mạt nhất—điều ấy ta vô cùng căm ghét. Xin đừng làm việc tội lỗi nặng nề này.”

Verse 54

कालो<थयं पुत्ररूपेण तव जातो विशाम्पते । न वध: पूज्यते वेदे हितं॑ नैव कथंचन

“Ôi chúa tể của muôn dân, chính Thời gian ấy đã sinh ra làm con trai của ngài. Kinh Veda không tán dương việc giết chóc; và từ bạo lực, chẳng thể nảy sinh phúc lợi chân thật bằng bất cứ cách nào.”

Verse 55

हन्यात्‌ स एन॑ यो हन्यात्‌ कुलधर्म स्विकां तनुम्‌ | कालेनोत्पथगन्तासि शक्‍्ये सति यथा55पदि

Vaiśampāyana nói: “Kẻ hủy hoại dharma của dòng tộc thì khác nào tự hủy hoại chính thân mình; và chính dharma ấy sẽ quay lại quật ngã kẻ đó. Khi ngài vẫn còn có thể giữ gìn chính đạo—trước khi tai ương không thể tránh khỏi ập đến—ngài lại bị Thời gian xui khiến mà rời bỏ dharma, bước theo đường tà, như người đời thường chỉ làm vậy khi đã sa vào khốn cảnh.”

Verse 56

कुलस्यास्य विनाशाय तथैव च महीक्षिताम्‌ | अनर्थों राज्यरूपेण तव जातो विशाम्पते,“राजन! तुम्हारे कुलका तथा अन्य बहुत-से राजाओंका विनाश करनेके लिये यह तुम्हारे राज्यके रूपमें अनर्थ ही प्राप्त हुआ है

Vaiśaṃpāyana nói: “Hỡi bậc chúa tể của muôn dân, vương quyền này đến với ngài như một tai ương—đã được định sẵn để đưa dòng tộc của chính ngài đến chỗ diệt vong, và cũng vậy, khiến nhiều bậc quân vương khác tiêu tan. Quyền lực, khi bị giành lấy hay nắm giữ mà không biết tự chế, sẽ hóa thành chính công cụ hủy diệt cả gia tộc lẫn quốc độ.”

Verse 57

लुप्तधर्मा परेणासि धर्म दर्शय वै सुतान्‌ । कि ते राज्येन दुर्धर्ष येन प्राप्तोडसि किल्बिषम्‌

“Dharma của ngài đã bị bóng tối của ảnh hưởng kẻ khác che lấp. Hãy chỉ cho các con trai ngài con đường chính đạo. Hỡi dũng sĩ khó ai khuất phục, vương quốc có ích gì cho ngài, nếu vì nó mà ngài phải gánh lấy gánh nặng tội lỗi?”

Verse 58

यशो धर्म च कीर्ति च पालयन्‌ स्वर्गमाप्स्यसि । लभन्तां पाण्डवा राज्यं शमं गच्छन्तु कौरवा:

“Nếu nghe theo lời khuyên của ta, ngài sẽ gìn giữ danh dự, chính pháp và tiếng thơm bền lâu—nhờ đó mà đạt đến cõi trời. Hãy để các Pāṇḍava lấy lại vương quốc chính đáng của mình, và hãy để các Kaurava hòa giải với nhau mà trở về an bình.”

Verse 59

एवं ब्रुवति विप्रेन्द्रे धृतराष्ट्रीडम्बिकासुतः । आक्षिप्य वाक्यं॑ वाक्यज्ञो वाक्‍्यं चैवाब्रवीत्‌ पुन:

Khi vị đại Bà-la-môn đang nói như thế, Dhṛtarāṣṭra—con của Ambikā, người thạo lời đối đáp—liền cắt ngang lời và lại nói như sau.

Verse 60

धृतराष्ट उवाच यथा भवान्‌ वेत्ति तथैव वेत्ता भावाभावी विदितौ मे यथार्थो स्वार्थे हि सम्मुह्ाति तात लोको मां चापि लोकात्मकमेव विद्धि

Dhṛtarāṣṭra nói: “Này hiền giả, như ngài hiểu thế nào thì ta cũng hiểu như vậy. Bản tính chân thật của ‘hữu’ và ‘vô’ ta cũng biết đúng như thực. Thế nhưng thế gian, vì lợi riêng, thường sa vào mê lầm. Hãy biết rằng ta cũng là kẻ có bản tính gắn chặt với thế gian.”

Verse 61

प्रसादये त्वामतुलप्रभाव॑ं त्वं नो गतिर्दर्शयिता च धीर: । न चापि ते मद्वशगा महर्षे न चाधर्म कर्तुमर्हा हि मे मति:

Dhṛtarāṣṭra nói: “Ta mong được làm vừa lòng ngài, hỡi bậc có uy lực vô song. Ngài là nơi nương tựa của chúng ta, là người chỉ đường, là bậc trí giả kiên định. Nhưng, ô đại hiền triết, các con ta không ở trong quyền ta; và chính tâm trí ta cũng không thuận làm điều phi nghĩa—vậy ta biết làm sao đây?”

Verse 62

त्वं हि धर्मप्रवृत्तिश्न यश: कीर्तिश्व भारती । कुरूणां पाण्डवानां च मान्यश्वलापि पितामह:,आप ही हम भरतवंशियोंकी धर्मप्रवृत्ति, यश तथा कीर्तिके हेतु हैं। आप कौरवों और पाण्डवों--दोनोंके माननीय पितामह हैं

Dhṛtarāṣṭra nói: “Quả thật, ngài chính là nguồn cội và chỗ nương của nếp sống theo dharma, cũng là nền tảng cho danh tiếng và vinh quang của dòng Bhārata. Ngài là vị tổ phụ đáng tôn kính, được cả nhà Kuru lẫn các Pāṇḍava đồng lòng kính trọng.”

Verse 63

व्याय उवाच वैचित्रवीर्य नृपते यत्‌ ते मनसि वर्तते । अभिधत्स्व यथाकामं छेत्तास्मि तव संशयम्‌

Vyāsa nói: “Hỡi con của Vicitravīrya, hỡi bậc quân vương—mọi điều nghi hoặc hay ý nghĩ đang lay động trong lòng ngài, cứ tùy ý mà nói ra. Ta sẽ chém đứt sự do dự và dứt sạch mối nghi của ngài.”

Verse 64

धृतराष्ट्र रवाच यानि लिड्डनि संग्रामे भवन्ति विजयिष्यताम्‌ | तानि सर्वाणि भगवज्छोतुमिच्छामि तत्त्वतः

Dhṛtarāṣṭra nói: “Bạch đấng tôn kính, ta muốn được nghe cho tường tận, đúng như thực tướng, mọi điềm lành hiện ra giữa chiến trận đối với những người đã được định phần chiến thắng.”

Verse 65

व्यास उवाच प्रसन्नभा: पावक ऊर्ध्वरश्मि: प्रदक्षिणावर्त शिखो विधूम: । पुण्या गन्धाश्चाहुतीनां प्रवान्ति जयस्यैतद्‌ भाविनो रूपमाहु:

Vyāsa nói: “Khi lửa tế lễ tỏa ánh sáng trong trẻo, an hòa; khi ngọn lửa vươn thẳng lên, cuộn về bên phải mà tuyệt nhiên không có khói; và khi những lễ vật thả vào đó tỏa hương thanh khiết, lan theo gió khắp nơi—ấy được gọi là những dấu hiệu hữu hình của chiến thắng sắp đến.”

Verse 66

गम्भीरघोषाश्न महास्वनाश्र शड्खा मृदड्भाश्न नदन्ति यत्र । विशुद्धरश्मिस्तपन: शशी च जयस्यैतद्‌ भाविनो रूपमाहु:

Vyāsa nói: “Về phía nào, tù và và trống trận vang lên trầm hùng như sấm dậy, và nơi đó ánh quang của Mặt Trời cùng Mặt Trăng hiện ra trong trẻo, tinh khiết—thì được tuyên là điềm lành của chiến thắng sắp đến.”

Verse 67

इष्टा वाच: प्रसृता वायसानां सम्प्रस्थितानां च गमिष्यतां च । ये पृष्ठतस्ते त्वरयन्ति राजन्‌ ये चाग्रतस्ते प्रतिषेधयन्ति

Vyāsa nói: “Khi người ta đang lên đường, hoặc vừa sửa soạn xuất phát, mà tiếng quạ nghe êm dịu lan khắp quanh mình, thì đó được xem là điềm báo thành công. Tâu Đại vương, quạ kêu từ phía sau như thúc giục mau tiến, như báo tin đạt được; còn quạ kêu từ phía trước như ngăn lại, như cảnh cáo chớ bước vào chiến trận.”

Verse 68

कल्याणवाच: शकुना राजहंसा: शुका: क्रौज्चा: शतपत्राश्न यत्र । प्रदक्षिणाश्रैव भवन्ति संख्ये ध्रुवं जयस्तत्र वदन्ति विप्रा:

Vyāsa nói: “Ở nơi nào những loài chim cất tiếng lành, đem phúc lợi—thiên nga vương giả, vẹt, sếu krauñca và chim công—bay vòng bên phải quanh đạo quân giữa chiến địa, thì các Bà-la-môn uyên bác tuyên rằng: chiến thắng của phía ấy ắt là điều chắc chắn.”

Verse 69

अलड्कारै: कवचै: केतुभिश्न सुखप्रणादैहेंषितैर्वा हयानाम्‌ । भ्राजिष्मती दुष्प्रतिवीक्षणीया येषां चमूस्ते विजयन्ति शत्रून्‌

Vyāsa nói: “Những ai có đạo quân rực rỡ với đồ trang sức, áo giáp và cờ xí; với tiếng hô chiến trận cát tường, đầy tự tín, cùng tiếng ngựa hí—chói lọi đến nỗi kẻ thù khó lòng dám nhìn thẳng—thì những chiến sĩ ấy ắt sẽ khuất phục đối phương.”

Verse 70

हृष्टा वाचस्तथा सत्त्वं योधानां यत्र भारत । न म्लायन्ति स्रजश्नैव ते तरन्ति रणोदधिम्‌

Vyāsa nói: “Hỡi Bhārata, phía nào mà chiến sĩ nói năng đầy hoan hỷ và khí phách tự tin—ý chí bên trong vẫn sáng rỡ, và những vòng hoa trên cổ họ cũng chẳng héo tàn—thì những người ấy vượt qua được đại dương của chiến trận.”

Verse 71

इष्टा वाच: प्रविष्टस्य दक्षिणा: प्रविविक्षत: । पश्चात्‌ संधारयन्त्यर्थमग्रे च प्रतिषेधिका:

Vyāsa nói: Khi các chiến binh sắp xông vào trận doanh của địch—hoặc đã xông vào rồi—nếu họ thốt ra những lời quả quyết, hùng dũng, đáng nghe và phô bày tài nghệ chiến trận, thì như thể họ đã định trước ý nghĩa sẽ đến về sau: chiến thắng của mình. Nhưng nếu ngay nơi tuyến đầu, lúc toan nhập vào hàng ngũ quân thù, họ lại gặp những lời ngăn cản, làm nản chí, thì đó là điềm báo bại vong.

Verse 72

शब्दरूपरसस्पर्शगन्धाश्वाविकृता: शुभा: । सदा हर्षश्व योधानां जयतामिह लक्षणम्‌

Vyāsa nói: “Khi âm thanh, hình sắc, vị, xúc chạm và hương đều hiện ra thanh tịnh, cát tường; và khi trong lòng các chiến binh luôn giữ được niềm vui cùng khí phách bền vững—ấy chính là dấu hiệu tốt lành nơi đây rằng họ được định phần chiến thắng.”

Verse 73

अनुगा वायवो वान्ति तथाभ्राणि वयांसि च | अनुप्लवन्ति मेघाश्न तथैवेन्द्रधनूंषि च

Vyāsa nói: “Tâu Đại vương, khi gió thổi thuận chiều cho một người; khi mây và chim cũng chuyển động hòa theo hướng ấy; khi mây như theo sau che rợp tựa tán lọng; và cả cầu vồng cũng hiện ra ở phương cát tường—đó là những điềm lành của chiến thắng dành cho các anh hùng được định phần thắng trận. Nhưng với kẻ gần kề cái chết, những điềm ấy lại hiện ra trái ngược, hóa thành hung triệu.”

Verse 74

एतानि जयमानानां लक्षणानि विशाम्पते | भवन्ति विपरीतानि मुमूर्षणां जनाधिप

Vyāsa nói: “Hỡi bậc chúa tể muôn dân, đó là những điềm lành đi kèm kẻ đang vươn lên đến chiến thắng. Nhưng, tâu Đại vương—đấng trị vì loài người—với kẻ gần kề cái chết, chính những dấu hiệu ấy lại hiện ra đảo ngược, biến thành hung triệu.”

Verse 75

अल्पायां वा महत्यां वा सेनायामिति निश्चय: । हर्षो योधगणस्यैको जयलक्षणमुच्यते,सेना छोटी हो या बड़ी, उसमें सम्मिलित होनेवाले सैनिकोंका एकमात्र हर्ष ही निश्चितरूपसे विजयका लक्षण बताया जाता है

Vyāsa khẳng định như một kết luận dứt khoát: Dù quân ít hay quân nhiều, dấu hiệu chắc chắn duy nhất của chiến thắng chính là niềm hân hoan và khí phách đồng lòng của đoàn chiến sĩ.

Verse 76

एको दीर्णो दारयति सेनां सुमहतीमपि । तां दीर्णामनुदीर्यन्ते योधा: शूरतरा अपि

Vyāsa nói: Chỉ một binh sĩ, khi tinh thần đã vỡ vụn và lùi bước, cũng có thể làm rối loạn cả một đạo quân vô cùng lớn. Khi đạo quân ấy đã bị phá tán, ngay cả những chiến binh dũng mãnh hơn cũng bị cuốn theo và buộc phải tháo chạy theo sau.

Verse 77

दुर्निवर्त्या तदा चैव प्रभग्ना महती चमू: । अपामिव महावेगास्त्रस्ता मृगगणा इव

Vyāsa nói: Khi một đạo quân mênh mông đã vỡ trận và bắt đầu tháo chạy, việc quay nó trở lại trở nên vô cùng khó—như muốn chặn dòng nước cuồn cuộn đổ xuống dốc, hay như muốn gọi về bầy nai hoảng loạn đã tán loạn vì kinh sợ.

Verse 78

नैव शक्‍्या समाधातुं संनिपाते महाचमू: । दीर्णामित्येव दीर्यन्ते सुविद्वांसोईपि भारत

Vyāsa nói: Trong cảnh chen chúc của một đại quân tụ hội, một đạo quân hùng mạnh khó mà lập lại trật tự. Chỉ vừa nghe tiếng hô: “Vỡ rồi!”, thì ngay cả những người uyên bác và tinh thông binh pháp cũng bắt đầu tán loạn mà chạy, hỡi Bhārata, niềm vui của dòng Bharata.

Verse 79

भीतान्‌ भग्नांश्व सम्प्रेक्ष्य भयं भूयोडभिवर्धते । प्रभग्ना सहसा राजन्‌ दिशो विद्रवते चमू:

Vyāsa nói: Thấy quân lính hoảng sợ và đã gãy tinh thần đang tháo chạy, nỗi sợ nơi những người khác lại càng dâng cao. Rồi, hỡi Đại vương, toàn quân—bỗng chốc mất hết nhuệ khí—tán loạn và chạy trốn về mọi hướng.

Verse 80

नैव स्थापयितुं शक्‍्या शूरैरपि महाचमू: । सत्कृत्य महतीं सेनां चतुरड्रां महीपति: । उपायपूर्व मेधावी यतेत सततोत्थित:

Vyāsa nói: Ngay cả nhiều dũng sĩ cũng không thể đơn giản chặn lại và giữ vững một đại quân. Vì thế, một minh quân phải luôn cảnh giác, sẵn sàng hành động, dùng những phương kế đã cân nhắc kỹ lưỡng và, với sự tôn trọng cùng chăm lo thỏa đáng, gắng giữ cho đại quân tứ binh chủng của mình được vững vàng và nghiêm chỉnh.

Verse 81

उपायविजयं श्रेष्ठमाहुभेंदेन मध्यमम्‌ । जघन्य एष विजयो यो युद्धेन विशाम्पते

Vyāsa nói: “Chiến thắng đạt được bằng những phương kế thận trọng (chính sách) được tuyên là cao quý nhất. Chiến thắng giành bằng ‘bheda’—gieo bất hòa để chia rẽ kẻ địch—được xem là bậc trung. Còn chiến thắng đạt bằng chiến tranh, bằng tàn sát và hủy diệt, hỡi bậc chúa của muôn dân, hỡi đức vua, là thứ chiến thắng thấp kém nhất.”

Verse 82

महादोष: संनिपातस्तस्याद्य: क्षय उच्यते । परस्परज्ञा: संहृष्टा व्यवधूता: सुनिश्चिता:

Vyāsa nói: “Trong chiến tranh, việc dồn lực lượng thành khối lớn là một lỗi lầm lớn; và hệ quả đứng đầu của lỗi lầm ấy là sự hủy diệt—cuộc tàn sát hàng loạt. Nhưng nếu chỉ một toán chiến binh nhỏ—hiểu rõ nhau, tràn đầy hoan hỷ và nhiệt huyết, không vướng bận những ràng buộc làm phân tâm, và kiên quyết hướng tới chiến thắng—cùng đứng vững trong dũng lực, họ có thể nghiền nát một đạo quân lớn hơn rất nhiều. Dẫu chỉ năm, sáu, hay bảy anh hùng không hề lùi bước, cũng chắc chắn có thể thắng.”

Verse 83

पड्चाशदपि ये शूरा मृद्गन्ति महतीं चमूम्‌ । अपि वा पज्च षट्‌ सप्त विजयन्त्यनिवर्तिन:

Vyāsa nói: “Dẫu chỉ năm mươi dũng sĩ cũng có thể nghiền nát một đạo quân lớn. Thật vậy, chỉ năm, sáu, hay bảy chiến binh—nếu không hề lùi bước—cũng chắc chắn giành thắng lợi.”

Verse 84

न वैनतेयो गरुड: प्रशंसति महाजनम्‌ । दृष्टवा सुपर्णोडपचितिं महत्या अपि भारत,भारत! सुन्दर पंखोंवाले विनतानन्दन गरुड़ विशाल सेनाका भी विनाश होता देखकर अधिक जनसमूहकी प्रशंसा नहीं करते हैं

Vyāsa nói: “Ngay cả Vainateya, Garuḍa—đứa con cánh đẹp của Vinatā—cũng không ca tụng đám đông. Vì, hỡi Bhārata, dẫu đã chứng kiến sự hủy diệt mênh mông của một đạo quân hùng mạnh, bậc trí vẫn không tôn vinh chỉ riêng số lượng; họ coi trọng sự phân minh và hạnh kiểm đúng đắn hơn con số.”

Verse 85

न बाहुल्‍येन सेनाया जयो भवति नित्यश: । अध्रुवो हि जयो नाम दैवं चात्र परायणम्‌ । जयवन्तो हि संग्रामे कृतकृत्या भवन्ति हि

Vyāsa nói: “Chiến thắng không phải lúc nào cũng sinh ra chỉ bởi quân đông. Trong chiến tranh, điều gọi là ‘thắng’ vốn bấp bênh; ở đây, số mệnh (ý chỉ của thần linh) là chỗ nương tựa tối thượng. Chỉ những ai thắng trận mới được xem là đã hoàn thành mục đích.”

Verse 376

सहस्रशो महाशब्द: शिखराणि पतन्ति च । जान पड़ता है

Vyāsa nói: “Từ mọi phía vang lên những tiếng động ầm ầm, ghê rợn, hàng nghìn hàng vạn; ngay cả các đỉnh núi cũng đang gãy rời và rơi xuống. Những điềm ấy cho thấy mặt đất này sắp ‘uống’ máu của vô số bậc quân vương—một lời báo dữ về cuộc tàn sát rộng lớn, phi chính nghĩa mà chiến tranh phóng thích khi dharma bị tham vọng che khuất.”

Verse 396

वृक्षा: पतन्ति चैत्याश्व ग्रामेषु नगरेषु च । बालू और कंकड़ खींचकर बरसानेवाले भयानक बवंडर उठकर वृक्षोंको उखाड़ डालते हैं। गाँवों तथा नगरोंमें वृक्ष और चैत्यवृक्ष प्रचण्ड आँधियों तथा बिजलीके आघातोंसे टूटकर गिर रहे हैं

Vyāsa nói: “Cây cối đang đổ rạp—cả trong làng lẫn trong thành. Những cây thiêng nơi đền miếu cũng bị quật ngã, khi các cơn lốc ghê rợn nổi lên, hất tung cát và đá, nhổ bật gốc. Những trận cuồng phong dữ dội cùng những đòn sét giáng đang bẻ gãy và quăng quật cây cối khắp nơi—một điềm dữ rằng trật tự đạo lý đang bị rung chuyển khi đại chiến đến gần.”