Adhyaya 55

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ज्योतिश्चक्रे सूर्यगत्यादिकथनं नाम चतुःपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच छरिओत् ओफ़् सूर्य सौरं संक्षेपतो वक्ष्ये रथं शशिन एव च ग्रहाणाम् इतरेषां च यथा गच्छति चाम्बुपः

Như vậy, trong Śrī Liṅga Mahāpurāṇa, phần Pūrva-bhāga, thuộc mục “bánh xe các thiên thể”, mở đầu chương thứ năm mươi bốn nói về hành trình của Mặt Trời và các điều liên hệ. Sūta nói: “Ta sẽ nói vắn tắt về cỗ xe của Mặt Trời, cũng như cỗ xe của Mặt Trăng, và cách các hành tinh khác vận hành theo quỹ đạo của mình trên bầu trời.”

Verse 2

सौरस्तु ब्रह्मणा सृष्टो रथस्त्वर्थवशेन सः संवत्सरस्यावयवैः कल्पितश् च द्विजर्षभाः

Hỡi các bậc hiền thánh song sinh tối thượng, Thần Mặt Trời (Saura) do Phạm Thiên tạo dựng; còn cỗ xe của Ngài, được chế tác đúng theo dụng ý, lại kết thành từ chính các phần thể của năm—để thời gian vận hành theo trật tự đo lường.

Verse 3

त्रिनाभिना तु चक्रेण पञ्चारेण समन्वितः सौवर्णः सर्वदेवानाम् आवासो भास्करस्य तु

Cung điện của Bhāskara (Mặt Trời) rực ánh vàng, có một bánh xe với ba trục và năm nan; đó là nơi cư ngụ của hết thảy chư thiên.

Verse 4

नवयोजनसाहस्रो विस्तारायामतः स्मृतः द्विगुणो ऽपि रथोपस्थाद् ईषादण्डः प्रमाणतः

Bề ngang và bề dọc của xe được truyền dạy là chín nghìn do-tuần; và theo chuẩn lượng đã nêu, cây càng-trục (īṣā-daṇḍa) vươn ra từ sàn xe được nói là dài gấp đôi kích thước ấy.

Verse 5

असङ्गैस्तु हयैर्युक्तो यतश्चक्रं ततः स्थितैः वाजिनस्तस्य वै सप्त छन्दोभिर् निर्मितास्तु ते

Cỗ xe vũ trụ ấy được thắng bởi những tuấn mã “không vướng mắc”, đứng yên nơi bánh xe đã an vị; và bảy con ngựa của nó quả thật được tạo thành từ các thể luật Veda (chandas).

Verse 6

चक्रपक्षे निबद्धास्तु ध्रुवे चाक्षः समर्पितः सहाश्वचक्रो भ्रमते सहाक्षो भ्रमते ध्रुवः

Gắn vào bên bánh xe vũ trụ, trục xe được đặt tựa nơi Dhruva (Sao Bắc Cực). Cùng với ngựa và bánh xe, nó xoay vần; và cùng với trục ấy, Dhruva cũng được nói là xoay vần—do thánh lệnh của Đấng Chúa Tể gìn giữ trật tự các thế giới.

Verse 7

अक्षः सहैकचक्रेण भ्रमते ऽसौ ध्रुवेरितः प्रेरको ज्योतिषां धीमान् ध्रुवो वै वातरश्मिभिः

Được Dhruva (Sao Bắc Cực) thúc đẩy, trục ấy quay cùng với một bánh xe. Dhruva bậc trí, nhờ những tia sáng như gió, trở thành lực phát động khiến các thiên quang vận hành—tỏ bày trật tự vũ trụ do Pati (Chúa Tể) an bài, trong đó mọi pashu (chúng hữu tình) chuyển động dưới quyền nhiếp trì của Ngài.

Verse 8

युगाक्षकोटिसम्बद्धौ द्वौ रश्मी स्यन्दनस्य तु ध्रुवेण भ्रमते रश्मिनिबद्धः स युगाक्षयोः

Hai tia của cỗ xe Mặt Trời được buộc vào các đầu của những cán ách. Bị ràng bởi các tia ấy, nó quay quanh Dhruva (Sao Bắc Cực), xoay vòng như được giữ bởi các đầu ách—nhờ vậy vận hành vũ trụ diễn tiến theo trật tự đã định.

Verse 9

भ्रमतो मण्डलानि स्युः खेचरस्य रथस्य तु युगाक्षकोटी ते तस्य दक्षिणे स्यन्दनस्य हि

Khi cỗ xe du hành trên không trung ấy xoay chuyển, các quỹ đạo tròn liền hình thành. Ách, trục và các đầu nhô ra của nó được đặt về phía bên phải của xe—đó là mô tả về cấu trúc của cỗ xe thần linh.

Verse 10

ध्रुवेण प्रगृहीते वै विचक्राश्वे च रज्जुभिः भ्रमन्तमनुगच्छन्ति ध्रुवं रश्मी च तावुभौ

Được Dhruva (Sao Bắc Cực) nắm giữ vững chắc, và bị buộc bằng dây vào cỗ xe trời có bánh và ngựa, hai điều—Dhruva và tia dẫn đường—đi theo vòng quay ấy, nâng đỡ sự xoay chuyển có trật tự của bầu trời. Như vậy vũ trụ vận hành theo sắc lệnh của Pati (Chúa Tể), còn thế giới pashu (chúng hữu tình) vẫn bị ràng trong nhịp điệu của nghiệp và thời gian.

Verse 11

युगाक्षकोटिस्त्वेतस्य वातोर्मिस्यन्दनस्य तु कीले सक्ता यथा रज्जुर् भ्रमते सर्वतोदिशम्

Đầu trục ách của cỗ xe này, được dẫn động bởi những làn sóng gió (tiến trình thế gian), quay tứ phía—như sợi dây buộc vào một cọc, xoay tròn khắp quanh.

Verse 12

भ्राम्यतस्तस्य रश्मी तु मण्डलेषूत्तरायणे वर्धेते दक्षिणे चैव भ्रमता मण्डलानि तु

Khi Mặt Trời xoay vần, các tia sáng của Ngài tăng trưởng trong những vòng quỹ đạo vào kỳ uttarāyaṇa (Bắc hành); và trong kỳ dakṣiṇāyana (Nam hành) cũng vậy, các vòng mạn-đà-la vẫn tiếp tục chuyển động theo trật tự xoay vần.

Verse 13

आकृष्येते यदा ते वै ध्रुवेणाधिष्ठिते तदा आभ्यन्तरस्थः सूर्यो ऽथ भ्रमते मण्डलानि तु

Khi các thiên cầu ấy được kéo vào và được Dhruva (Sao Bắc Cực) nắm giữ làm chỗ nương, bấy giờ Mặt Trời, an trụ ở bên trong, liền vận hành xoay vòng qua các mạn-đà-la quỹ đạo của mình. Nhờ sự an bài vũ trụ ấy, Đức Pati (Chúa Tể) nâng giữ trật tự vận chuyển của các thế giới; còn chúng sinh paśu bị ràng buộc thì chuyển động trong bánh xe đã được đo định.

Verse 14

अशीतिमण्डलशतं काष्ठयोरन्तरं द्वयोः ध्रुवेण मुच्यमानाभ्यां रश्मिभ्यां पुनरेव तु

Khoảng cách giữa hai kāṣṭhā liên tiếp được nói là một trăm tám mươi mạn-đà-la; và lại nữa, điều ấy được tính theo các tia sáng được Dhruva (Sao Bắc Cực) phóng ra, khi chúng vươn dài rồi trở về theo lộ trình của mình.

Verse 15

तथैव बाह्यतः सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु उद्वेष्टयन् स वेगेन मण्डलानि तु गच्छति

Cũng vậy, trên lộ trình bên ngoài, Mặt Trời vận hành xoay vòng qua các mạn-đà-la; quấn quanh những vòng ấy, Ngài tiến đi mau lẹ dọc theo các thiên giới quỹ đạo.

Verse 16

देवाश्चैव तथा नित्यं मुनयश् च दिवानिशम् यजन्ति सततं देवं भास्करं भवमीश्वरम्

Vì thế, chư Thiên và các bậc hiền thánh (muni) ngày đêm không ngừng, luôn luôn thờ phụng Đức Chúa: Bhāskara, Bhava, Đấng Īśvara tối thượng—Pati, Ngài chiếu rạng như ánh sáng nội tâm và ban giải thoát khỏi mọi ràng buộc.

Verse 17

सरथो ऽधिष्ठितो देवैर् आदित्यैर्मुनिभिस् तथा गन्धर्वैरप्सरोभिश् च ग्रामणीसर्पराक्षसैः

Cỗ xe ấy được các Thiên thần lên ngự và hộ tống—cả các Āditya và các bậc Muni—cùng với Gandharva và Apsaras, lại có các thủ lĩnh đoàn chúng, các Nāga (rắn thần) và các Rākṣasa.

Verse 18

एते वसन्ति वै सूर्ये द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु आप्याययन्ति चादित्यं तेजोभिर् भास्करं शिवम्

Những vị ấy ngự trong Mặt Trời, mỗi lần hai tháng, theo thứ tự; và bằng chính quang huy của mình, họ nuôi dưỡng Āditya—Bhāskara—đấng chính là Śiva.

Verse 19

ग्रथितैः स्वैर्वचोभिस्तु स्तुवन्ति मुनयो रविम् गन्धर्वाप्सरसश्चैव नृत्यगेयैरुपासते

Các bậc Muni dùng lời tụng dệt khéo của mình mà ca ngợi Ravi (Mặt Trời); còn Gandharva và Apsaras cũng phụng thờ Ngài bằng ca hát và vũ điệu.

Verse 20

ग्रामणीयक्षभूतानि कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम् सर्पा वहन्ति वै सूर्यं यातुधाना अनुयान्ति च

Các Yakṣa và Bhūta bậc thủ lĩnh thu góp các tia sáng của Mặt Trời; các Nāga quả thật nâng chở Sūrya, còn các Yātudhāna theo hầu phía sau. Như vậy, niyati—trật tự vũ trụ của Chúa Tể—được gìn giữ bởi những đoàn chúng đã được an bài.

Verse 21

वालखिल्या नयन्त्यस्तं परिवार्योदयाद्रविम् इत्येते वै वसन्तीह द्वौ द्वौ मासौ दिवाकरे

“Các Vālakhilya, vây quanh Ravi từ lúc Ngài mọc, dẫn Ngài đến khi lặn. Vì thế, những vị tùy tùng ấy ở cùng Chúa Tể của Ban Ngày, mỗi lần hai tháng.”

Verse 22

मधुश् च माधवश्चैव शुक्रश् च शुचिरेव च नभोनभस्यौ विप्रेन्द्रा इषश्चोर्जस्तथैव च

Hỡi bậc Bà-la-môn tối thượng, các tháng thiêng được gọi là Madhu và Mādhava; cũng vậy Śukra và Śuci; lại có Nabha và Nabhasya; và tương tự Iṣa cùng Ūrjas—như thế chu kỳ thời gian được thánh hiến đã được liệt kê.

Verse 23

सहःसहस्यौ च तथा तपस्यश् च तपः पुनः एते द्वादश मासास्तु वर्षं वै मानुषं द्विजाः

‘Saha và Sahasya, cùng với Tapasya và lại Tapa—đó là mười hai tháng; hỡi các bậc nhị sinh, chính những tháng ấy hợp thành năm của loài người.’

Verse 24

वासन्तिकस् तथा ग्रैष्मः शुभो वै वार्षिकस् तथा शारदश् च हिमश्चैव शैशिर ऋतवः स्मृताः

Các mùa được ghi nhớ là: Vāsantika (xuân), Graiṣma (hạ), Vārṣika cát tường (mùa mưa), Śārada (thu), Hima (đông), và Śaiśira (mùa sương). Như vậy, chu kỳ các ṛtu được dạy như một phần của sự hiển lộ có trật tự của Đấng Chúa (Pati) trong thế gian.

Verse 25

धातार्यमाथ मित्रश् च वरुणश्चेन्द्र एव च विवस्वांश्चैव पूषा च पर्जन्यो ऽंशुर् भगस् तथा

Dhātṛ và Aryaman, Mitra và Varuṇa, cùng cả Indra; Vivasvān, Pūṣan, Parjanya, Aṃśu và Bhaga—đó là những quyền năng thần linh nâng đỡ trật tự vũ trụ.

Verse 26

त्वष्टा विष्णुः पुलस्त्यश् च पुलहश्चात्रिरेव च वसिष्ठश्चाङ्गिराश्चैव भृगुर्बुद्धिमतां वरः

Tvaṣṭṛ, Viṣṇu, Pulastya, Pulaha, Atri, Vasiṣṭha, Aṅgiras và Bhṛgu—bậc tối thượng trong hàng trí giả—được tuyên xưng nơi đây như những vị tổ tiên/hiền thánh khai sáng trong sự triển khai của tạo hóa.

Verse 27

भारद्वाजो गौतमश् च कश्यपश् च क्रतुस् तथा जमदग्निः कौशिकश् च वासुकिः कङ्कणीकरः

Trong thánh truyện Shaiva, các bậc đáng tôn kính được kể tên: Bhāradvāja, Gautama, Kaśyapa và Kratu; lại nữa Jamadagni, Kauśika, Vāsuki và Kaṅkaṇīkara—đều được ghi nhận trong pháp thoại thiêng liêng về Śiva.

Verse 28

तक्षकश् च तथा नाग एलापत्रस् तथा द्विजाः शङ्खपालस् तथा चान्यस् त्व् ऐरावत इति स्मृतः

Takṣaka, Nāga, Elāpatra và các bậc dvija (sinh hai lần); lại có Śaṅkhapāla và một vị khác nữa—Airāvata cũng được ghi nhớ trong số ấy.

Verse 29

धनञ्जयो महापद्मस् तथा कर्कोटकः स्मृतः कम्बलो ऽश्वतरश्चैव तुम्बुरुर्नारदस् तथा

Dhanañjaya, Mahāpadma và Karkoṭaka cũng được ghi nhớ; lại có Kambala và Aśvatara—cùng với Tumburu và Nārada nữa.

Verse 30

हाहा हूहूर्मुनिश्रेष्ठा विश्वावसुरनुत्तमः उग्रसेनो ऽथ सुरुचिर् अन्यश्चैव परावसुः

Hỡi bậc hiền triết tối thượng, có Hāhā và Hūhū, cùng Viśvāvasu vô song; lại có Ugrasena, rồi Suruci, và một vị khác nữa—Parāvasu—đều lừng danh trong hàng tùy tùng thiên giới phụng sự Chúa Tể.

Verse 31

चित्रसेनो महातेजाश् चोर्णायुश्चैव सुव्रताः धृतराष्ट्रः सूर्यवर्चा देवी साक्षात् कृतस्थला

Có Citrāsena rực rỡ đại quang; lại có Corṇāyu kiên định trong các hạnh nguyện thanh tịnh; Dhṛtarāṣṭra và Sūryavarcā; cùng Nữ Thần Kṛtasthalā hiện thân rõ ràng—đều được xưng danh trong hàng thánh chúng hầu cận Pati, Đấng tháo gỡ xiềng xích của paśu.

Verse 32

शुभानना शुभश्रोणिर् दिव्या वै पुञ्जिकस्थला मेनका सहजन्या च प्रम्लोचाथ शुचिस्मिता

Śubhānanā mặt đẹp, Śubhaśroṇī eo duyên, Divyā rực sáng, Puñjikasthalā, Menakā, Sahajanyā, Pramlocā và Śucismitā—những tiên nữ (apsarā) lừng danh ấy được thuật trong thánh truyện. Sự hiện diện của họ trong dòng chuyện thế gian trở thành phương tiện trong sự nhiếp trì của Īśvara, đối với các paśu bị dây pāśa trói buộc.

Verse 33

अनुम्लोचा घृताची च विश्वाची चोर्वशी तथा पूर्वचित्तिरिति ख्याता देवी साक्षात्तिलोत्तमा

Anumlocā, Ghṛtācī, Viśvācī và cả Urvaśī—cùng với Pūrvacitti—đều được xưng tụng là nổi danh; và chính vị nữ thần ấy hiển lộ rõ ràng là Tilottamā tự thân.

Verse 34

रंभा चाम्भोजवदना रथकृद् ग्रामणीः शुभः रथौजा रथचित्रश् च सुबाहुर्वै रथस्वनः

Ngài là Rambhā—đáng mến và mê hoặc; Ngài là Đóa Sen Diện; là Đấng tạo xe chiến; là Thủ lãnh các đoàn; là Đấng Cát Tường. Ngài hùng mạnh trong chiến trận xa luân, kỳ diệu trong hình tướng xa luân, tay lực kiên cường, âm vang như tiếng xe rền—Pati, Chúa Tể dẫn dắt paśu vượt khỏi trói buộc pāśa.

Verse 35

वरुणश् च तथैवान्यः सुषेणः सेनजिच्छुभः तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश् च क्षतजित् सत्यजित्तथा

Ngài là Varuṇa; và cũng là Đấng Vô Song. Ngài là Suṣeṇa, Chúa của các đoàn quân cao quý; Senajit, bậc thắng quân; Đấng Cát Tường. Ngài là Tārkṣya và Ariṣṭanemi; Kṣatajit, bậc dẹp trừ tổn hại; và Satyajit, bậc chiến thắng Chân Lý—như thế Pati được tán dương bằng những danh xưng này.

Verse 36

रक्षोहेतिः प्रहेतिश् च पौरुषेयो वधस् तथा सर्पो व्याघ्रः पुनश्चापो वातो विद्युद्दिवाकरः

“Những nguyên nhân của tai hại” gồm: sự công kích của rakṣasa, những đòn đánh bất ngờ, bạo lực do con người gây ra và cái chết; cũng như hiểm họa từ rắn và hổ; lại nữa, từ vũ khí, từ gió dữ, từ sét, và từ mặt trời thiêu đốt. Trong các nguy biến ấy, hãy tìm đến Pati—Śiva—làm nơi nương tựa tối thượng, Đấng chặt đứt các dây pāśa trói buộc paśu.

Verse 37

ब्रह्मोपेतश् च रक्षेन्द्रो यज्ञोपेतस्तथैव च एते देवादयः सर्वे वसन्त्यर्के क्रमेण तु

Chúa tể của loài Rakṣas, cùng với Phạm Thiên (Brahmā), và thần Tế lễ (Yajña) cũng vậy (cùng đoàn tùy tùng) — hết thảy chư thiên và các bậc linh hữu này đều an trú trong Mặt Trời, mỗi vị ở đó theo đúng thứ tự. Vì thế, sự điều hành vũ trụ vận hành theo trình tự đã được định lập dưới quyền Đấng Pati, bậc nâng đỡ các thế giới.

Verse 38

स्थानाभिमानिनो ह्येते गणा द्वादश सप्तकाः धात्रादिविष्णुपर्यन्ता देवा द्वादश कीर्तिताः

Quả thật đây là các gaṇa giữ quyền chủ quản những vị trí vũ trụ của mình—mười hai nhóm, mỗi nhóm bảy vị. Từ Dhātṛ cho đến Viṣṇu, mười hai thần linh ấy được kể tên như vậy.

Verse 39

आदित्यं परमं भानुं भाभिराप्याययन्ति ते पुलस्त्याद्याः कौशिकान्ता मुनयो मुनिसत्तमाः

Những bậc hiền thánh tối thắng—từ Pulastya cho đến Kauśika—dùng chính quang lực tu chứng của mình mà nuôi dưỡng, làm rạng tăng Đấng Mặt Trời Tối Thượng, Bhānu, ánh huy hoàng cao cả nhất.

Verse 40

द्वादशैव स्तवैर्भानुं स्तुवन्ति च यथाक्रमम् नागाश्चाश्वतरान्तास्तु वासुकिप्रमुखाः शुभाः

Theo đúng thứ tự, họ ca tụng Bhānu (Mặt Trời) bằng mười hai bài tán; và các Nāga cát tường—từ Vāsuki cho đến Aśvatara—cũng dâng lên sự tôn kính theo trật tự ấy.

Verse 41

द्वादशैव महादेवं वहन्त्येवं यथाक्रमम् क्रमेण सूर्यवर्चान्तास् तुम्बुरुप्रमुखाम्बुपम्

Vì thế, theo đúng trật tự, mười hai vị ấy rước và nâng đỡ Mahādeva—khởi từ Sūryavarcā rồi tiếp nối theo thứ tự cho đến vị cuối—do Tumburu đứng đầu, đưa Chúa Tể tiến bước theo sự an bài đã định.

Verse 42

गीतैरेनमुपासन्ते गन्धर्वा द्वादशोत्तमाः कृतस्थलाद्या रंभान्ता दिव्याश्चाप्सरसो रविम्

Bằng những khúc ca, mười hai Gandharva tối thắng phụng thờ Ngài—Ravi, Thần Mặt Trời. Các Apsaras thiên giới cũng vậy: từ Kṛtasthalā ở đầu đến Rambhā ở cuối, đều hầu cận Ravi trong lòng tôn kính và sùng mộ.

Verse 43

ताण्डवैः सरसैः सर्वाश् चोपासन्ते यथाक्रमम् दिव्याः सत्यजिदन्ताश् च ग्रामण्यो रथकृन्मुखाः

Tất cả họ, theo đúng thứ bậc, phụng thờ (Đấng Chúa) bằng những điệu tāṇḍava uyển chuyển. Các chúng thiên giới, cùng các đoàn mang danh Satyajitānta, các Grāmaṇya, và những vị do Rathakṛn dẫn đầu—mỗi nhóm dâng lễ bái theo phẩm trật của mình.

Verse 44

द्वादशास्य क्रमेणैव कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम् प्रयान्ति यज्ञोपेतान्ता रक्षोहेतिमुखाः सह

Theo đúng trình tự của chu kỳ “mười hai mặt”, họ tụ hội vào trong các tia sáng (của Mặt Trời). Rồi, cùng với những phần kết của lễ tế, họ đồng hành tiến bước—những vị lấy việc xua đuổi rākṣasa làm mục đích hàng đầu, mang theo khí giới hộ vệ.

Verse 45

सायुधा द्वादशैवैते राक्षसाश्च यथाक्रमम् धातार्यमा पुलस्त्यश् च पुलहश् च प्रजापतिः

Mang khí giới, mười hai Rākṣasa ấy hiện khởi theo đúng thứ tự: Dhātā và Aryamā, lại có Pulastya và Pulaha, vị Prajāpati—được kể tên tuần tự như vậy.

Verse 46

उरगो वासुकिश्चैव कङ्कणीकश् च तावुभौ तुम्बुरुर् नारदश्चैव गन्धर्वौ गायतां वरौ

Uraga, Vāsuki, và Kaṅkaṇīka—hai vị ấy; rồi Tumburu cùng Nārada—hai Gandharva tối thắng trong nghệ thuật ca xướng—đã cất tiếng tán dương, dâng nhạc thánh làm bhakti lên Pati (Chúa Śiva), Đấng giải thoát các paśu bị trói buộc.

Verse 47

कृतस्थलाप्सराश्चैव तथा वै पुञ्जिकस्थला ग्रामणी रथकृच्चैव रथौजाश्चैव तावुभौ

Các Apsaras tên Kṛtasthalā và Puñjikasthalā; lại có Grāmaṇī, cùng Rathakṛt và Rathaujā—hai vị thành một đôi—đều được kể vào hàng thiên chúng trong đoàn tùy tùng vũ trụ do Thánh Ý của Śiva an lập.

Verse 48

रक्षोहेतिः प्रहेतिश् च यातुधानावुदाहृतौ मधुमाधवयोरेष गणो वसति भास्करे

Rakṣoheti và Praheti được tuyên xưng là các Yātudhāna. Chính gaṇa này trú trong Mặt Trời (Bhāskara) vào các tháng Madhu và Mādhava, vận hành theo thánh lệnh của Śiva trong trật tự vũ trụ vốn ràng buộc rồi giải thoát pashu (linh hồn cá thể).

Verse 49

वसन्ति ग्रीष्मकौ मासौ मित्रश् च वरुणश् च ह ऋषिरत्रिर्वसिष्ठश् च तक्षको नाग एव च

Với hai mùa Xuân và Hạ, các quyền năng chủ trì là Mitra và Varuṇa; các hiền triết Atri và Vasiṣṭha cũng chủ trì, và cả Takṣaka—vị nāga—nữa. Như vậy thời gian được an bài bởi chư thần, ṛṣi và các hữu thể vi tế, dưới sự nhiếp trì của Chúa Tể Pati (Śiva), nhờ đó thế giới vận hành giữ nhịp điệu và luật tắc.

Verse 50

मेनका सहजन्या च गन्धर्वौ च हाहाहूहूः सुबाहुनामा ग्रामण्यौ रथचित्रश् च तावुभौ

Menakā và Sahajanyā; cùng các Gandharva Hāhā và Hūhū; lại có hai vị trưởng làng tên Subāhu và Rathacitra—hai vị thành một đôi—cũng được nêu lên trong sự liệt kê này.

Verse 51

पौरुषेयो वधश्चैव यातुधानावुदाहृतौ एते वसन्ति वै सूर्ये मासयोः शुचिशुक्रयोः

‘Pauruṣeya’ và ‘Vadha’ được tuyên xưng là các Yātudhāna. Những vị ấy trú trong Mặt Trời vào các tháng Śuci và Śukra. Trong kiến giải Shaiva, ngay cả các lực dữ này cũng vận hành dưới thánh lệnh của Pati (Śiva), vì mọi vị trí trong vũ trụ đều nằm trong quyền năng śakti có trật tự của Ngài, không hề ngoài chủ quyền ấy.

Verse 52

ततः सूर्ये पुनश्चान्या निवसन्तीह देवताः इन्द्रश्चैव विवस्वांश् च अङ्गिरा भृगुरेव च

Sau đó, trong cõi của Mặt Trời, các vị thần khác cũng cư ngụ: Indra, chính Vivasvān (Thần Mặt Trời), cùng các hiền triết Aṅgiras và Bhṛgu.

Verse 53

एलापत्रस् तथा सर्पः शङ्खपालश् च तावुभौ विश्वावसूग्रसेनौ च वरुणश् च रथस्वनः

Cũng vậy, (được xưng danh) Elāpatra, Sarpa và Śaṅkhapāla—hai vị ấy; lại có Viśvāvasu và Agrasena; Varuṇa và Rathasvana. Những bậc đáng tôn kính này được liệt kê để người mộ đạo tưởng niệm Pati—Śiva, Đấng thống nhiếp mọi đoàn chúng và trật tự vũ trụ.

Verse 54

प्रम्लोचा चैव विख्याता अनुम्लोचा च ते उभे यातुधानास् तथा सर्पो व्याघ्रश्चैव तु तावुभौ

Pramlocā—nổi danh—và Anumlocā nữa: hai vị ấy đã hiển lộ. Cũng vậy, các Yātudhāna xuất hiện; và cả con rắn cùng con hổ—hai loài ấy cũng vậy. Thế nên trong tạo hóa, muôn loại hữu tình sinh khởi theo ý chỉ của Pati, Śiva, Đấng chủ trì mọi hiển hiện.

Verse 55

नभोनभस्ययोरेष गणो वसति भास्करे पर्जन्यश्चैव पूषा च भरद्वाजो ऽथ गौतमः

Vào các tháng Nabhas và Nabhasya, đoàn tùy tùng thiêng này trú trong Mặt Trời: Parjanya và Pūṣan, cùng các hiền triết Bharadvāja và Gautama.

Verse 56

धनञ्जय इरावांश् च सुरुचिः सपरावसुः घृताची चाप्सरःश्रेष्ठा विश्वाची चातिशोभना

Dhanañjaya và Irāvān, Suruci và Saparāvasu; lại có Ghṛtācī—bậc tối thắng trong các Apsaras—và Viśvācī rực rỡ phi thường: đó là những danh xưng trong hàng thiên chúng hiển hách, tùy thuộc thánh lệnh của Đấng Chúa Tể.

Verse 57

सेनजिच्च सुषेणश् च सेनानीर् ग्रामणीश् च तौ आपो वातश् च तावेतौ यातुधानावुभौ स्मृतौ

Senajit và Suṣeṇa—cũng được gọi là Senānī và Grāmaṇī—được ghi nhớ như một đôi. Lại nữa, hai vị được đồng nhất với nguyên lý Nước (Āpaḥ) và Gió (Vāta), và cả hai đều được xếp vào hàng Yātudhāna, những hữu thể huyền thuật gây chướng ngại.

Verse 58

वसन्त्येते तु वै सूर्ये मास ऊर्ज इषे च ह हैमन्तिकौ तु द्वौ मासौ वसन्ति च दिवाकरे

Những tháng ấy quả thật an trú trong Mặt Trời: Ūrja và Iṣa. Cũng vậy, hai tháng mùa đông cũng cư ngụ nơi Đấng Tạo Ngày (Mặt Trời). Nhờ quỹ đạo đã được Mặt Trời ấn định, thời gian và mùa tiết được duy trì—tỏ bày Pati, Đấng Chúa Tể, là bậc điều ngự nội tại đứng sau trật tự đo lường của vũ trụ.

Verse 59

अंशुर्भगश् च द्वावेतौ कश्यपश् च क्रतुः सह भुजङ्गश् च महापद्मः सर्पः कर्कोटकस् तथा

Lại có Aṃśu và Bhaga—hai vị ấy—cùng với Kaśyapa và Kratu; lại nữa là Bhujanga, Mahāpadma, Sarpa, và cả Karkoṭaka.

Verse 60

चित्रसेनश् च गन्धर्व ऊर्णायुश्चैव तावुभौ उर्वशी पूर्वचित्तिश् च तथैवाप्सरसावुभे

Citrasena và Ūrṇāyu—cả hai đều là những Gandharva lừng danh—đã hiện diện; và cũng vậy, Urvaśī và Pūrvacitti—cả hai đều là những Apsaras nổi tiếng.

Verse 61

तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश् च सेनानीर् ग्रामणीश् च तौ विद्युद्दिवाकरश्चोभौ यातुधानावुदाहृतौ

Tārkṣya và Ariṣṭanemi, cùng với Senānī và Grāmaṇī—hai vị ấy; lại nữa, Vidyut và Divākara—cả hai—đều được tuyên xưng là Yātudhāna, một hạng hữu thể dữ dằn gây chướng ngại.

Verse 62

सहे चैव सहस्ये च वसन्त्येते दिवाकरे ततः शैशिरयोश्चापि मासयोर् निवसन्ति वै

Trong các tháng Sahā và Sahasya, những quyền năng thiêng liêng ấy ngự nơi Mặt Trời; rồi về sau, các ngài cũng trú trong hai tháng của tiết Śaiśira—đó thật là chỗ an trụ của các ngài.

Verse 63

त्वष्टा विष्णुर्जमदग्निर् विश्वामित्रस्तथैव च काद्रवेयौ तथा नागौ कम्बलाश्वतरावुभौ

Tvaṣṭṛ, Viṣṇu, Jamadagni, và cả Viśvāmitra; lại thêm hai vị Kādraveya—những Nāga là Kambala và Aśvatara—đều nên được tưởng niệm trong sự liệt kê thiêng này.

Verse 64

धृतराष्ट्रः सगन्धर्वः सूर्यवर्चास्तथैव च तिलोत्तमाप्सराश्चैव देवी रंभा मनोहरा

Trong hàng Gandharva có Dhṛtarāṣṭra, lại có Sūryavarcā; trong hàng Apsaras có Tilottamā; cùng với nữ thần Rambhā diễm lệ, quyến rũ—đều được xưng danh trong hội chúng thiên giới hầu cận Đức Chúa (Pati).

Verse 65

रथजित्सत्यजिच्चैव ग्रामण्यौ लोकविश्रुतौ ब्रह्मोपेतस् तथा रक्षो यज्ञोपेतश् च यः स्मृतः

Rathajit và Satyajit—cả hai nổi danh trong đời là bậc đứng đầu các thôn ấp—được ghi nhớ; lại có Brahmopeta, và vị Rakṣa mang danh Yajñopeta, được truyền thống nhắc đến.

Verse 66

एते देवा वसन्त्यर्के द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु स्थानाभिमानिनो ह्येते गणा द्वादश सप्तकाः

Các vị thần ấy ngự trong Mặt Trời, theo thứ tự, mỗi đôi an trú suốt hai tháng. Các ngài là những quyền năng chủ trì các vị trí vũ trụ của mình; quả thật, đó là mười hai “thất chúng” gaṇa hộ tùng.

Verse 67

सूर्यमाप्याययन्त्येते तेजसा तेज उत्तमम् ग्रथितैः स्वैर्वचोभिस्तु स्तुवन्ति मुनयो रविम्

Các bậc hiền triết ấy, nhờ tejas rực sáng của chính mình, nuôi dưỡng Mặt Trời—tejas tối thượng—và bằng lời tụng được dệt khéo, họ ca ngợi Ravi.

Verse 68

गन्धर्वाप्सरसश्चैव नृत्यगेयैरुपासते ग्रामणीयक्षभूतानि कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम्

Các Gandharva và Apsara thờ phụng Ngài bằng vũ điệu và ca khúc; còn các Yakṣa và Bhūta đứng đầu đảm nhiệm việc thu góp và sắp đặt trật tự những tia sáng rực rỡ của Ngài, phụng sự Đấng Pati theo chức phận đã định.

Verse 69

सर्पा वहन्ति वै सूर्यं यातुधाना अनुयान्ति वै वालखिल्या नयन्त्यस्तं परिवार्योदयाद्रविम्

Rắn thần quả thật nâng đỡ cỗ xe Mặt Trời; các yātudhāna theo hầu phía sau; và các hiền triết Vālakhilya, vây quanh Mặt Trời từ lúc mọc, dẫn Ngài đến khi lặn—đoàn rước vũ trụ ấy gìn giữ quỹ đạo đã được an bài.

Verse 70

एतेषामेव देवानां यथा तेजो यथा तपः यथायोगं यथामन्त्रं यथाधर्मं यथाबलम्

Đối với chính các vị thần ấy, chức phận và vị trí phải được sắp đặt đúng mực—tùy theo tejas, theo tapas, theo sự thích hợp của yoga, theo uy lực của mantra, theo sự thuận dharma và theo sức mạnh.

Verse 71

तथा तपत्यसौ सूर्यस् तेषामिद्धस्तु तेजसा इत्येते वै वसन्तीह द्वौ द्वौ मासौ दिवाकरे

Vì thế, Mặt Trời bừng cháy, được nhóm lên bởi tejas của họ. Theo cách ấy, trong Mặt Trời—đấng tạo nên ban ngày—các tháng an trú nơi đây theo từng cặp, như mùa xuân (Vasanta).

Verse 72

ऋषयो देवगन्धर्वपन्नगाप्सरसां गणाः ग्रामण्यश् च तथा यक्षा यातुधानाश् च मुख्यतः

Các bậc hiền triết; đoàn chúng chư Thiên, Gandharva, Nāga và Apsaras; cùng các vị thủ lĩnh của họ; lại có cả Yakṣa và, nổi bật hơn cả, các Yātudhāna—tất thảy tụ hội đông đảo.

Verse 73

एते तपन्ति वर्षन्ति भान्ति वान्ति सृजन्ति च भूतानामशुभं कर्म व्यपोहन्तीह कीर्तिताः

Những quyền năng thiêng này bừng cháy nhiệt lực, đổ mưa, tỏa sáng, thổi thành gió, và cũng làm phát khởi sự sáng tạo; và nơi đây được tán dương là những đấng xua tan nghiệp bất tường của muôn loài—nhờ ân điển của Pati, Chúa tể Śiva, mà nới lỏng pasha (xiềng buộc) của pashu (linh hồn).

Verse 74

मानवानां शुभं ह्येते हरन्ति च दुरात्मनाम् दुरितं सुप्रचाराणां व्यपोहन्ति क्वचित् क्वचित्

Quả thật, những pháp hành thiện lành này đem lại điềm lành cho loài người; và đối với kẻ tâm tà, chúng cuốn trôi tội lỗi. Với người bước theo chánh đạo, chúng nhiều lần trừ sạch điều bất thiện—nới lỏng pasha trói buộc pashu và hướng tâm về Pati, Chúa tể Śiva.

Verse 75

विमाने च स्थिता दिव्ये कामगे वातरंहसि एते सहैव सूर्येण भ्रमन्ति दिवसानुगाः

An trụ trên cỗ xa thiên giới—đi theo ý nguyện và nhanh như gió—những tùy tùng này, theo dòng vận hành của ngày, cùng quay chuyển với Mặt Trời.

Verse 76

वर्षन्तश् च तपन्तश् च ह्लादयन्तश् च वै द्विजाः गोपायन्तीह भूतानि सर्वाणि द्यामनुक्षयात्

Vừa làm mưa, vừa ban nhiệt, lại đem sự mát lành—hỡi các bậc Bà-la-môn—những quyền năng ‘nhị sinh’ này nơi đây hộ trì muôn loài, nâng giữ trật tự thiên giới không suy giảm.

Verse 77

स्थानाभिमानिनाम् एतत् स्थानं मन्वन्तरेषु वै अतीतानागतानां वै वर्तन्ते सांप्रतं च ये

Đây là vị trí đã được ấn định cho các quyền năng chủ trì, những vị đồng nhất mình với chức phận. Trải qua các Manvantara, điều ấy áp dụng cho kẻ đã qua, kẻ sẽ đến, và cả những vị đang hiện hữu ngay bây giờ.

Verse 78

एते वसन्ति वै सूर्ये सप्तकास्ते चतुर्दश चतुर्दशसु सर्वेषु गणा मन्वन्तरेष्विह

Quả thật, các vị ấy cư trú trong Mặt Trời: những nhóm theo bảy, tổng cộng là mười bốn. Trong cả mười bốn Manvantara, chính các gaṇa ấy đều hiện diện nơi đây trong trật tự vũ trụ.

Verse 79

संक्षेपाद्विस्तराच्चैव यथावृत्तं यथाश्रुतम् कथितं मुनिशार्दूला देवदेवस्य धीमतः

Hỡi các bậc hiền triết dũng mãnh như hổ, ta đã thuật lại—cả vắn tắt lẫn tường tận—đúng như đã xảy ra và đúng như đã được nghe truyền, câu chuyện về Đấng Thần của các thần, Śiva, bậc trí tuệ.

Verse 80

एते देवा वसन्त्यर्के द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु स्थानाभिमानिनो ह्येते गणा द्वादश सप्तकाः

Các vị thần này ngự trong Mặt Trời, theo thứ tự, mỗi lần hai tháng. Quả thật họ là các gaṇa chủ trì những vị trí của mình—mười hai nhóm, mỗi nhóm bảy vị—gìn giữ nhịp điệu vũ trụ để phụng sự Pati qua hình thái Thái Dương của Ngài.

Verse 81

इत्येष एकचक्रेण सूर्यस्तूर्णं रथेन तु हरितैरक्षरैरश्वैः सर्पते ऽसौ दिवाकरः

Vì thế, Mặt Trời—đấng tạo nên ban ngày—chạy mau trên cỗ xe một bánh, được kéo bởi những ngựa xanh, chính là các âm tiết bất hoại, nâng đỡ trật tự vũ trụ phụng sự Pati.

Verse 82

अहोरात्रं रथेनासाव् एकचक्रेण तु भ्रमन् सप्तद्वीपसमुद्राङ्गां सप्तभिः सर्पते दिवि

Ngày đêm, Ngài vận hành trên cỗ xe chỉ một bánh; xoay vần không dứt, Ngài rong ruổi giữa trời, bao quanh bảy châu và bảy biển, được bảy tuấn mã kéo đi. Như thế, Thời Gian (Kāla) tiến hành, ràng buộc các thế giới vào nhịp vận hành trật tự dưới quyền của Đấng Chủ Tể (Pati).