Adhyaya 37

Verse 1

इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे षट्त्रिशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कथं दारुवनं प्राप्तो भगवान् गोवृषध्वजः / मोहयामास विप्रेन्द्रान् सूत वक्तुमिहार्हसि

Các hiền triết thưa rằng: “Bậc Thế Tôn, Đấng có cờ mang hình bò, đã đến rừng Daru bằng cách nào? Và Ngài đã khiến các bậc Bà-la-môn tối thượng nơi ấy mê lầm ra sao? Ôi Sūta, xin hãy thuật lại cho chúng tôi tại đây.”

Verse 2

सूत उवाच पुरा दारुवन् रम्ये देवसिद्धनिषेविते / सपुत्रदारा मुनयस्तपश्चेरुः सहस्रशः

Sūta thưa: Thuở xưa, trong khu rừng Daruvana tươi đẹp, nơi chư thiên và các bậc thành tựu (siddha) thường lui tới, hàng ngàn vị ẩn sĩ—cùng với con trai và vợ—đã thực hành khổ hạnh.

Verse 3

प्रवृत्तं विविधं कर्म प्रकुर्वाणा यथाविधि / यजन्ति विविधैर्यज्ञैस्तपन्ति च महर्षयः

Các đại hiền triết chuyên tâm vào muôn việc hành nghiệp, thực hiện đúng theo nghi thức; họ thờ phụng bằng nhiều loại tế lễ và cũng tu tập khổ hạnh.

Verse 4

तेषां प्रवृत्तिविन्यस्तचेतसामथ शूलधृक् / ख्यापयन् स महादोषं ययौ दारुवनं हरः

Bấy giờ Hara, Đấng cầm cây tam xoa, thấy tâm họ đặt cả vào sự hành động hướng ngoại, liền đi đến rừng Daru để phơi bày cho họ lỗi lầm lớn ấy.

Verse 5

कृत्वा विश्वगुरुं विष्णुं पार्श्वे देवो महेश्वरः / ययौ निवृत्तविज्ञानस्थापनार्थं च शङ्करः

Đặt Vishnu—Bậc Thầy của thế gian—ở bên cạnh mình, Chúa Maheshvara (Shiva) lên đường; và Shankara đi với mục đích thiết lập trí tuệ của sự ly thoái, tức minh triết nivṛtti-jñāna.

Verse 6

आस्थाय विपुलं वेशमूनविंशतिवत्सरः / लीलालसो महाबाहुः पीनाङ्गश्चारुलोचनः

Khoác y phục huy hoàng, Ngài hiện ra như một thiếu niên chưa tròn hai mươi tuổi—tính tình khoáng đạt vui đùa, cánh tay hùng mạnh, thân thể nở nang rắn chắc, đôi mắt đẹp dịu sáng.

Verse 7

चामीकरवपुः श्रीमान् पूर्णचन्द्रनिभाननः / मत्तमातङ्गगामनो दिग्वासा जगदीश्वरः

Thân Ngài sắc vàng rực rỡ, tỏa ánh cát tường; dung nhan như trăng tròn. Bước đi uy nghi như voi say; lấy bốn phương làm y phục—Ngài chính là Đấng Chúa Tể của muôn loài, Jagadīśvara.

Verse 8

कुशेशयमयीं मालं सर्वरत्नैरलङ्कृताम् / दधानो भगवानीशः समागच्छति सस्मितः

Mang vòng hoa làm bằng sen, trang sức bởi mọi loại châu báu, Đấng Thế Tôn—chính Īśa—tiến đến, nở nụ cười hiền hòa.

Verse 9

यो ऽनन्तः पुरुषो योनिर्लोकानामव्ययो हरिः / स्त्रीवेषं विष्णुरास्थाय सो ऽनुगच्छति शूलिनम्

Hari bất hoại—Vishnu—Đấng Purusha vô tận, là nguồn thai của các thế giới, khoác hình nữ nhân và theo sau Śūlin (Śiva), bậc cầm cây tam xoa.

Verse 10

सम्पूर्णचन्द्रवदनं पीनोन्नतपयोधरम् / शुचिस्मितं सुप्रसन्नं रणन्नुपुरकद्वयम्

Dung nhan như trăng tròn; bầu ngực đầy đặn, cao nở. Nụ cười trong sạch dịu hiền, sắc mặt an hòa hoan hỷ; đôi vòng chân ngân vang leng keng theo mỗi bước đi.

Verse 11

सुपीतवसनं दिव्यं श्यामलं चारुलोचनम् / उदारहंसचलनं विलासि सुमनोहरम्

Ngài khoác y phục vàng rực rỡ, sáng chói và thiêng liêng—thân sắc sẫm, đôi mắt đẹp—bước đi uyển chuyển như thiên nga cao quý; dáng vẻ đùa vui, mê hoặc trọn vẹn tâm trí.

Verse 12

एवं स भगवानीशो देवदारुवने हरः / चचार हरिणा भिक्षां मायया मोहयन् जगत्

Như vậy, Đấng Thế Tôn—Īśa, Hara—đi lang thang trong rừng Devadāru, khất thực với con nai làm dáng/đồng hành; và bằng māyā của Ngài, Ngài khiến thế gian mê lầm.

Verse 13

दृष्ट्वा चरन्तं विश्वेशं तत्र तत्र पिनाकिनम् / मायया मोहिता नार्यो देवदेवं समन्वयुः

Thấy Đấng Viśveśa, kẻ cầm cung Pināka, đi đây đi đó, những người nữ bị māyā làm mê muội liền theo sau Thần của các thần.

Verse 14

विस्त्रस्तवस्त्राभरणास्त्यक्त्वा लज्जां पतिव्रताः / सहैव तेन कामार्ता विलासिन्यश्चरन्तिहि

Y phục và trang sức rối bời, họ gạt bỏ sự e thẹn—dẫu mang lời thệ nguyện của người vợ tiết hạnh—những người nữ ham vui ấy, bị dục vọng giày vò, quả thật lang thang đùa lả cùng Ngài.

Verse 15

ऋषीणां पुत्रका ये स्युर्युवानो जितमानसाः / अन्वगच्छन् हृषीकेशं सर्वे कामप्रपीडिताः

Những người con trai trẻ của các ṛṣi—dẫu đã chế ngự tâm và giữ kỷ luật—vẫn theo sau Hṛṣīkeśa, Chúa tể các căn; tất cả đều bị sức dục vọng bức bách.

Verse 16

गायन्ति नृत्यन्ति विलासबाह्या नारीगणा मायिनमेकमीशम् / दृष्ट्वा सपत्नीकमतीवकान्त- मिच्छन्त्यथालिङ्गनमाचरन्ति

Vừa ca hát vừa múa với những cử chỉ đùa vui, các đoàn thiếu nữ nhìn thấy Đấng Chúa Tối Thượng duy nhất—bậc Huyễn Sư mê hoặc. Dẫu Ngài ở bên Thánh phối, dung nhan vẫn tuyệt mỹ; vì khát vọng dâng trào, họ mong được ôm lấy Ngài và liền làm như thế.

Verse 17

पदे निपेतुः स्मितमाचरन्ति गायन्ति गीतानि मुनीशपुत्राः / आलोक्य पद्मापतिमादिदेवं भ्रूभङ्गमन्ये विचरन्ति तेन

Có kẻ sụp xuống dưới chân Ngài; có kẻ mỉm cười trong niềm kính mộ hoan hỷ; các con của bậc đại hiền triết cất tiếng tụng ca. Và khi chiêm ngưỡng Padmāpati—Đấng Thần Nguyên Sơ—một số khác đi lại với mày chau, bị choáng ngợp bởi cảnh tượng ấy.

Verse 18

आसामथैषामपि वासुदेवो मायी मुरारिर्मनसि प्रविष्टः / करोति भोगान् मनसि प्रवृत्तिं मायानुभूयन्त इतिव सम्यक्

Đối với những hữu tình ấy cũng vậy, Vāsudeva—Murāri, bậc vận dụng Māyā—đi vào trong tâm, khiến phát sinh các thọ dụng (bhoga) và sự hướng ngoại của tâm. Vì thế họ trải nghiệm Māyā, như thể, đúng theo cơ chế vận hành của nó.

Verse 19

विभाति विश्वामरभूतभर्ता स माधवः स्त्रीगणमध्यविष्टः / अशेषशक्त्यासनसंनिविष्टो यथैकशक्त्या सह देवदेवः

Mādhava—đấng nâng đỡ toàn thế giới, chư thiên và muôn loài—rạng ngời, ngự giữa hội chúng các Śakti. An tọa trên ngai của vô lượng quyền năng, Ngài như Thần của các thần, an trụ cùng một Śakti tối thượng.

Verse 20

करोति नृत्यं परमप्रभावं तदा विरूढः पुनरेव भूयः / ययौ समारुह्य हरिः स्वभावं तदीशवृत्तामृतमादिदेवः

Bấy giờ Ngài thực hiện vũ điệu với uy lực tối thượng. Rồi lại đứng dậy, Hari—Đấng Thần Nguyên Sơ—thăng lên bản tính tự nhiên của mình và ra đi, để lại câu chuyện về thánh hạnh của Chúa, ngọt như cam lộ.

Verse 21

दृष्ट्वा नारीकुलं रुद्रं पुत्राणामपि केशवम् / मोहयन्तं मुनिश्रेष्ठाः कोपं संदधिरे भृशम्

Các bậc hiền thánh tối thượng thấy Rudra làm mê hoặc đoàn phụ nữ, và Keśava (Viṣṇu) cũng khiến ngay cả các con trai của họ lầm lạc; vì thế các hiền giả bừng lên cơn phẫn nộ dữ dội.

Verse 22

अतीव परुषं वाक्यं प्रोचुर्देवं कपर्दिनम् / शेषुश्च शापैर्विविधैर्मायया तस्य मोहिताः

Họ thốt ra những lời vô cùng cay nghiệt với thần Kapardin (Śiva); và những người khác nữa—bị Māyā của Ngài làm mê muội—cũng dùng đủ loại lời nguyền rủa mà công kích.

Verse 23

तपांसि तेषां सर्वेषां प्रत्याहन्यन्त शङ्करे / यथादित्यप्रकाशेन तारका नभसि स्थिताः

Trước mặt Śaṅkara, mọi công phu khổ hạnh của họ đều trở nên vô hiệu—như các vì sao trên trời bị ánh quang của mặt trời lấn át.

Verse 24

ते भग्नतपसो विप्राः समेत्य वृषभध्वजम् / को भवानिति देवेशं पृच्छन्ति स्म विमोहिताः

Các hiền giả Bà-la-môn ấy—khi khổ hạnh đã bị phá vỡ—cùng đến gần Đấng mang cờ hình bò (Śiva) và, trong cơn mê lầm, hỏi Chúa tể chư thiên: “Ngài là ai?”

Verse 25

सो ऽब्रवीद् भगवानीशस्तपश्चर्तुमिहागतः / इदानीं भार्यया देशे भवद्भिरिह सुव्रताः

Bấy giờ Đấng Thế Tôn, Īśvara, phán: “Ta đến đây để tu khổ hạnh. Nay, hỡi những vị giữ giới nguyện thanh cao, Ta sẽ ở lại nơi đất này cùng với hiền thê của Ta, ngay trước mặt các ông.”

Verse 26

तस्य ते वाक्यमाकर्ण्य भृग्वाद्या मुनिपुङ्गवाः / ऊचुर्गृहीत्वा वसनं त्यक्त्वा भार्यां तपश्चर

Nghe lời của ngài, các bậc hiền triết tối thượng—Bhrigu và những vị khác—đã nói: “Hãy khoác y phục khổ hạnh, từ bỏ thê tử và tu hành khổ hạnh (tapas).”

Verse 27

अथोवाच विहस्येशः पिनाकी नीललोहितः / संप्रेक्ष्य जगतो योनिं पार्श्वस्थं च जनार्दनम्

Bấy giờ Đấng Chúa—người mang Pināka, sắc xanh pha đỏ—mỉm cười rồi cất lời, sau khi nhìn “tử cung của vũ trụ” và Janārdana đứng bên cạnh Ngài.

Verse 28

कथं भवद्भिरुदितं स्वभार्यापोषणोत्सुकैः / त्यक्तव्या मम भार्येति धर्मज्ञैः शान्तमानसैः

Sao các vị—những người thiết tâm nuôi dưỡng thê tử của mình—lại có thể nói rằng: “Vợ ta phải bị bỏ”? Nhất là các vị vốn biết dharma và tâm đã an tịnh.

Verse 29

ऋषय ऊचुः व्यभिचाररता नार्यः संत्याज्याः पतिनेरिताः / अस्माभिरेषा सुभगा तादृशी त्यागमर्हति

Các hiền triết nói: “Những người nữ ham thích tà dâm phải bị ruồng bỏ, như điều đã dạy cho người chồng. Theo chúng ta, người phụ nữ phúc lành này cũng như thế, nên đáng bị bỏ.”

Verse 30

महादेव उवाच न कदाचिदियं विप्रा मनसाप्यन्यमिच्छति / नाहमेनामपि तथा विमुञ्चामि कदाचन

Mahādeva nói: “Hỡi các brāhmaṇa, nàng chưa từng—dẫu chỉ trong tâm—mong muốn một ai khác; và ta cũng vậy, chưa từng bao giờ bỏ nàng.”

Verse 31

ऋषय ऊचुः दृष्ट्वा व्यभिचरन्तीह ह्यस्माभिः पुरुषाधम / उक्तं ह्यसत्यं भवता गम्यतां क्षिप्रमेव हि

Các hiền triết nói: “Chúng ta đã thấy ngươi ở đây hành xử tà vạy, hỡi kẻ hèn mạt nhất trong loài người. Ngươi đã nói lời dối trá; vậy hãy lập tức rời đi—mau chóng!”

Verse 32

एवमुक्ते महादेवः सत्यमेव मयेरितम् / भवतां प्रतिभात्येषेत्युक्त्वासौ विचचार ह

Nghe vậy, Mahādeva (Śiva) đáp: “Quả thật, điều ta nói ra chính là chân thật. Nếu các ngươi thấy điều ấy là phải,”—nói xong, Ngài liền tiếp tục lên đường.

Verse 33

सो ऽगच्छद्धरिणा सार्धं मुनिन्द्रस्य महात्मनः / वसिष्ठस्याश्रमं पुण्यं भिक्षार्थो परमेश्वरः

Bấy giờ, Đấng Tối Thượng (Parameśvara), vì cầu khất thực, cùng con nai đi đến đạo tràng thanh tịnh của đại thánh hiền Vasiṣṭha—bậc tối thắng trong hàng hiền triết.

Verse 34

दृष्ट्वा समागतं देवं भिक्षमाणमरुन्धती / वसिष्ठस्य प्रिया भार्या प्रत्युद्गम्य ननाम नम्

Thấy vị thần linh đến như một sa-môn khất thực cầu cơm, Arundhatī—người vợ yêu dấu của Vasiṣṭha—bước ra nghênh đón và cúi đầu đảnh lễ cung kính.

Verse 35

प्रक्षाल्य पादौ विमलं दत्त्वा चासनमुत्तमम् / संप्रेक्ष्य शिथिलं गात्रमभिघातहतं द्विजैः / संधयामास भैषज्यैर्विष्णा वदना सती

Nàng rửa chân Ngài cho sạch trong, dâng một chỗ ngồi thượng hảo. Rồi Sati—dung nhan rạng ngời như ánh Viṣṇu—nhìn thấy thân thể Ngài rã rời, bị các bậc “nhị sinh” đánh đập tổn thương, liền dùng dược liệu trị liệu, nắn chỉnh cho được lành lại.

Verse 36

चकार महतीं पूजां प्रार्थयामास भार्यया / को भवान् कुत आयातः किमाचारो भवानिति / उवाच तां महादेवः सिद्धानां प्रवरो ऽस्म्यहम्

Ông đã cử hành một đại lễ cúng dường và cùng với vợ kính cẩn khẩn cầu: “Ngài là ai? Từ đâu đến? Hạnh kiểm của ngài thế nào?” Bấy giờ Mahādeva nói với nàng: “Ta là bậc tối thượng trong hàng các Siddha.”

Verse 37

यदेतन्मण्डलं शुद्धं भाति ब्रह्ममयं सदा / एषैव देवता मह्यं धारयामि सदैव तत्

Maṇḍala thanh tịnh ấy luôn rực sáng, tràn đầy Brahman; chính điều ấy là Thần linh mà ta tôn thờ, và ta hằng giữ gìn, quán niệm không gián đoạn, mọi thời mọi lúc.

Verse 38

हत्युक्त्वा प्रययौ श्रीमाननुगृह्य पतिव्रताम् / ताडयाञ्चक्रिरे दण्डैर्लोष्टिभिर्मुष्टिभिद्विजाः

Nói xong những lời cay nghiệt ấy, bậc rạng ngời liền ra đi, sau khi ban ân cho người vợ trinh chính. Rồi các bà-la-môn bắt đầu đánh (kẻ bị coi là phạm lỗi) bằng gậy, bằng đất cục và bằng nắm đấm.

Verse 39

दृष्ट्वा चरन्तं गिरिशं नग्नं विकृतलक्षणम् / प्रोचुरेतद् भवांल्लिङ्गमुत्पाटयतु दुर्मते

Thấy Girīśa (Śiva) lang thang trần truồng, mang dáng vẻ kỳ dị biến đổi, họ nói: “Hãy để kẻ tâm địa ác này tự giật phăng liṅga của hắn!”

Verse 40

तानब्रवीन्महायोगी करिष्यामीति शङ्करः / युष्माकं मामके लिङ्गे यदि द्वेषो ऽभिजायते

Śaṅkara, bậc Đại Du-gi, nói với họ: “Ta sẽ làm. Nếu đối với liṅga của ta, trong các ngươi khởi lên lòng oán ghét…”

Verse 41

इत्युक्त्वोत्पाटयामास भगवान् भगनेत्रहा / नापश्यंस्तत्क्षणेनेशं केशवं लिङ्गमेव च

Nói xong, Đấng Thế Tôn—Bhaganetra-hā, kẻ diệt con mắt của Bhaga—liền tức khắc xé bật nó lên; và ngay trong khoảnh khắc ấy, họ chẳng còn thấy Chúa Keśava hay bất cứ điều gì nữa—chỉ còn Liṅga hiện hữu.

Verse 42

तदोत्पाता बभूवुर्हि लोकानां भयशंसिनः / न राजते सहस्रांशुश्चचाल पृथिवी पुनः / निष्प्रभाश्च ग्रहाः सर्वे चुक्षुभे च महोदधिः

Bấy giờ quả thật dấy lên những điềm dữ ghê rợn, gieo sợ hãi cho muôn dân: mặt trời ngàn tia không còn chiếu sáng; đất lại rung chuyển; các hành tinh đều mất ánh; và đại dương cuộn lên, xao động dữ dội.

Verse 43

अपश्यच्चानुसूयात्रेः स्वप्नं भार्या पतिव्रता / कथयामास विप्राणां भयादाकुलितेक्षणा

Anusūyā, người vợ trinh thuận của Atri, đã thấy một giấc mộng; rồi với đôi mắt rối bời vì sợ hãi, nàng thuật lại cho các hiền thánh brāhmaṇa.

Verse 44

तेजसा भासयन् कृत्स्नं नारायणसहायवान् / भिक्षमाणः शिवो नूनं दृष्टो ऽस्माकं गृहेष्विति

“Chắc hẳn Śiva đã hiện đến trong nhà chúng ta—đi khất thực—lấy hào quang của Ngài soi sáng khắp nơi, và có Nārāyaṇa làm bạn đồng hành.”

Verse 45

तस्या वचनमाकर्ण्य शङ्कमाना महर्षयः / सर्वे जग्मुर्महायोगं ब्रह्माणं विश्वसंभवम्

Nghe lời nàng, các đại hiền thánh sinh lòng nghi hoặc; tất cả cùng đến gặp Brahmā, bậc Đại Du-già, nguồn phát sinh của vũ trụ.

Verse 46

उपास्यमानममलैर्योगिभिर्ब्रह्मवित्तमैः / चतुर्वेदैर्मूर्तिमद्भिः सावित्र्या सहितं प्रभुम्

Con kính lễ Đấng Chúa Tể tối thượng, được các du-gi thanh tịnh—những bậc tối thắng trong hàng người biết Phạm (Brahman)—tôn thờ; Ngài hiện thân thành bốn Veda và được Sāvitrī (thần chú Gāyatrī) hầu cận.

Verse 47

आसीनमासने रम्ये नानाश्चर्यसमन्विते / प्रभासहस्रकलिले ज्ञानैश्वर्यादिसंयुते

Ngài ngự trên bảo tọa mỹ lệ, trang nghiêm bởi bao điều kỳ diệu; hào quang Ngài thấm nhuần như ngàn vầng sáng, và Ngài đầy đủ trí tuệ, uy quyền tối thượng cùng các đức tính thần linh khác.

Verse 48

विभ्राजमानं वपुषा सस्तितं शुभ्रलोचनम् / चतुर्मुखं महाबाहुं छन्दोमयमजं परम्

Thân Ngài rực rỡ huy hoàng, an trụ vững bền, đôi mắt trắng sáng chói; bốn mặt, tay lực lưỡng—(người ấy chiêm ngưỡng) Thực tại Tối thượng, Vô sinh, được cấu thành bởi các Chandas của Veda (những thể kệ thánh).

Verse 49

विलोक्य वेदपुरुषं प्रसन्नवदनं शुभम् / शिरोभिर्धरणीं गत्वा तोषयामासुरीश्वरम्

Chiêm ngưỡng Veda‑Puruṣa—đấng cát tường, dung nhan an nhiên—nàng phủ phục, cúi đầu chạm đất, và nhờ vậy làm đẹp lòng Đấng Íśvara, Chúa tể của muôn loài.

Verse 50

तान् प्रसन्नमना देवश्चतुर्मूर्तिश्चतुर्मुखः / व्याजहार मुनिश्रेष्ठाः किमागमनकारणम्

Bấy giờ thần Brahmā—bốn mặt, hiển lộ trong bốn phương diện—tâm ý an nhiên, cất lời với các bậc hiền thánh tối thắng: “Vì duyên cớ gì các ngài đến đây?”

Verse 51

तस्य ते वृत्तमखिलं ब्रह्मणः परमात्मनः / ज्ञापयाञ्चक्रिरे सर्वे कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्

Bấy giờ, tất cả đều chắp tay cung kính đặt trên đỉnh đầu, và tường trình trọn vẹn lên Phạm Thiên—Đấng Tối Thượng, Đại Ngã—mọi điều đã xảy ra liên quan đến Ngài (Chúa).

Verse 52

ऋषय ऊचुः कश्चिद् दारुवनं पुण्यं पुरुषो ऽतीवशोभनः / भार्यया चारुसर्वाङ्ग्या प्रविष्टो नग्न एव हि

Các hiền triết thưa rằng: “Có một người nam tuấn mỹ phi thường đã bước vào rừng Daru linh thiêng—quả thật, ông vào trong tình trạng khỏa thân—cùng với người vợ có thân thể thon đẹp, mọi chi phần đều duyên dáng.”

Verse 53

मोहयामास वपुषा नारीणां कुलमीश्वरः / कन्यकानां प्रिया चास्य दूषयामास पुत्रकान्

Mang lấy dung mạo mê hoặc, vị Chúa Tể đầy uy lực ấy làm cho các gia thất của phụ nữ rơi vào mê lầm; lại trở nên người được các thiếu nữ yêu mến, và khiến những con trai trẻ sa vào hư hoại.

Verse 54

अस्माभिर्विविधाः शापाः प्रदत्ताश्च पराहताः / ताडितो ऽस्माभिरत्यर्थं लिङ्गन्तु विनिपातितम्

“Chúng ta đã thốt ra đủ loại lời nguyền và phóng ra; lại còn đánh mạnh đến mức chính Liṅga cũng bị quật ngã, rơi xuống.”

Verse 55

अन्तर्हितश्च भगवान् सभार्यो लिङ्गमेव च / उत्पाताश्चाभवन् घोराः सर्वभूतभयङ्कराः

Rồi Đấng Thế Tôn, cùng với Thánh phối ngẫu, bỗng ẩn mất khỏi tầm mắt—và chính Liṅga cũng vậy. Những điềm dữ ghê gớm liền nổi lên, khiến muôn loài kinh hãi.

Verse 56

क एष पुरुषो देव भीताः स्म पुरुषोत्तम / भवन्तमेव शरणं प्रपन्ना वयमच्युत

Ôi Lạy Chúa! Người ấy là ai? Ôi Đấng Tối Thượng, chúng con sợ hãi. Ôi Acyuta, chúng con chỉ nương tựa nơi Ngài, lấy Ngài làm chỗ che chở duy nhất.

Verse 57

त्वं हि वेत्सि जगत्यस्मिन् यत्किञ्चिदपि चेष्टितम् / अनुग्रहेण विश्वेश तदस्माननुपालय

Chỉ một mình Ngài biết mọi chuyển động và mọi ý định trong thế gian này. Vì vậy, ô Đấng Chủ Tể vũ trụ, xin lấy ân điển từ bi mà che chở chúng con.

Verse 58

विज्ञापितो मुनिगणैर्विश्वात्मा कमलोद्भवः / ध्यात्वा देवं त्रिशूलाङ्कं कृताञ्जलिरभाषत

Được đoàn thể các bậc hiền triết thưa thỉnh như vậy, Đấng Sinh từ Hoa Sen (Phạm Thiên), Tự Ngã nội tại của vũ trụ, liền nhập định quán niệm vị Thần mang dấu đinh ba (Śiva). Chắp tay cung kính, Ngài bèn cất lời.

Verse 59

ब्रह्मोवाच हा कष्टं भवतामद्य जातं सर्वार्थनाशनम् / धिग्बलं धिक् तपश्चर्या मिथ्यैव भवतामिह

Phạm Thiên nói: “Than ôi! Hôm nay tai ương nặng nề đã giáng xuống các ngươi, phá tan mọi mục đích. Hổ thẹn cho sức mạnh! Hổ thẹn cho khổ hạnh! Ở đây, đối với các ngươi, tất cả đã thành vô ích.”

Verse 60

संप्राप्य पुण्यसंस्कारान्निधीनां परमं निधिम् / उपेक्षितं वृथाचारैर्भवद्भिरिह मोहितैः

Nhờ những chủng tử công đức, các ngươi đã đạt được Kho Báu tối thượng giữa mọi kho báu; thế nhưng vì mê muội nơi đây, các ngươi lại bỏ quên nó, mải theo những hành vi hư vọng và vô ích.

Verse 61

काङ्क्षन्ते योगिनो नित्यं यतन्तो यतयो निधिम् / यमेव तं समासाद्य हा भवद्भिरुपेक्षितम्

Các du-già hành giả khổ hạnh luôn tinh tấn và hằng khao khát Kho Báu ấy; thế mà khi đã thật sự gặp chính Đấng ấy rồi—than ôi—các ngươi lại lãng quên Ngài.

Verse 62

यजन्ति यज्ञैर्विविधैर्यत्प्राप्त्यैर्वेदवादिनः / महानिधिं समासाद्य हा भवद्भिरुपेक्षितम्

Những kẻ biện luận về Veda cử hành muôn loại tế lễ để đạt đến Đấng ấy; nhưng khi đã gặp được kho báu lớn lao—than ôi—các ngươi lại bỏ quên.

Verse 63

यं समासाद्य देवानैमैश्वर्यमखिलं जगत् / तमासाद्याक्षयनिधिं हा भवद्भिरुपेक्षितम्

Nhờ đạt đến Ngài, chư thiên được quyền uy thống trị khắp vũ trụ; thế mà khi đã đến chính Đấng ấy—kho báu bất hoại—than ôi, các ngươi lại lãng quên Ngài.

Verse 64

यत्समापत्तिजनितं विश्वेशत्वमिदं मम / तदेवोपेक्षितं दृष्ट्वा निधानं भाग्यवर्जितैः

Quyền làm Chúa tể vũ trụ của Ta—phát sinh từ samāpatti (định nhập viên mãn)—chính kho báu ấy lại bị những kẻ thiếu phúc duyên xem thường và bỏ quên.

Verse 65

यस्मिन् समाहितं दिव्यमैश्वर्यं यत् तदव्ययम् / तमासाद्य निधिं ब्राह्म हा भवद्भिर्वृथाकृतम्

Trong kho báu ấy, quyền năng thần thánh được quy tụ và an lập, bất hoại; vậy mà khi đã chạm đến kho báu ấy, hỡi Bà-la-môn, than ôi, các ngươi lại hành động uổng công (không thật sự nương tựa).

Verse 66

एष देवो महादेवो विज्ञेयस्तु महेश्वरः / न तस्य परमं किञ्चित् पदं समधिगम्यते

Vị Thiên này cần được nhận biết là Mahādeva—quả thật là Maheśvara. Đối với Ngài, không có địa vị tối thượng nào có thể hoàn toàn đạt tới hay thấu triệt được.

Verse 67

देवतानामृषीणां च पितॄणां चापि शाश्वतः / सहस्रयुगपर्यन्ते प्रलये सर्वदेहिनाम् / संहरत्येष भगवान् कालो भूत्वा महेश्वरः

Vào thời kỳ tan hoại, khi một nghìn yuga đã trôi qua, chính Đấng Chúa vĩnh hằng này—trở thành Thời Gian trong tư cách Maheśvara—thu nhiếp vào nơi Ngài mọi loài hữu thân, gồm cả chư thiên, các ṛṣi và các tổ tiên.

Verse 68

एष चैव प्रजाः सर्वाः सृजत्येकः स्वतेजसा / एष चक्री च वज्री च श्रीवत्सकृतलक्षणः

Chỉ một mình Ngài, bằng quang huy tự thân, sáng tạo muôn loài. Ngài là Đấng mang đĩa luân (cakra) và chày kim cang (vajra), được ghi dấu bằng điềm lành Śrīvatsa.

Verse 69

योगी कृतयुगे देवस्त्रेतायां यज्ञ उच्यते / द्वापरे भगवान् कालो धर्मकेतुः कलौ युगे

Trong Kṛta Yuga, Thần linh được xưng là Yogi; trong Tretā Yuga, Ngài được gọi là Yajña, Chúa tể của tế lễ. Trong Dvāpara, Ngài là Kāla—Thời Gian chí phúc; và trong Kali Yuga, Ngài là Dharma-ketu, ngọn cờ và dấu hiệu của Dharma.

Verse 70

रुद्रस्य मूर्तयस्तिस्त्रो याभिर्विश्वमिदं ततम् / तमो ह्यग्नी रजो ब्रह्मा सत्त्वं विष्णुरिति प्रभुः

Rudra có ba hóa thân, nhờ đó toàn thể vũ trụ này được thấm nhuần: trong tamas Ngài là Agni; trong rajas Ngài là Brahmā; và trong sattva Ngài là Viṣṇu—Đấng Chủ Tể tối thượng.

Verse 71

मूर्तिरन्या स्मृता चास्य दिग्वासा वै शिवा ध्रुवा / यत्र तिष्ठति तद् ब्रह्म योगेन तु समन्वितम्

Một hình tướng khác của Ngài được ghi nhớ là Śiva cát tường, kiên cố, lấy bốn phương làm y phục. Nơi nào Ngài an trụ, nơi ấy chính là Brahman, được viên mãn và chứng ngộ nhờ Yoga.

Verse 72

या चास्य पार्श्वगा भार्या भवद्भिरभिवीक्षिता / सा हि नारायणो देवः परमात्मा सनातनः

Và người phối ngẫu đứng bên cạnh Ngài, mà các vị vừa chiêm bái—chính nàng là Thần Nārāyaṇa, là Paramātman tối thượng, hằng hữu muôn đời.

Verse 73

तस्मात् सर्वमिदं जातं तत्रैव च लयं व्रजेत् / स एव मोहयेत् कृत्स्नं स एव परमा गतिः

Từ Ngài, toàn thể vũ trụ này sinh khởi, và cũng chỉ nơi Ngài mà tan nhập. Chính Ngài làm muôn loài mê lầm, và chính Ngài là cứu cánh tối thượng, nơi nương tựa cao nhất.

Verse 74

सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् / एकशृङ्गो महानात्मा पुराणो ऽष्टाक्षरो हरिः

Đấng Puruṣa tối thượng có ngàn đầu, ngàn mắt, ngàn chân—“một sừng” (độc nhất và nhất tâm), Đại Ngã, bậc Cổ xưa: Hari, được biểu lộ trong thần chú thiêng tám âm tiết.

Verse 75

चतुर्वेदश्चतुर्मूर्तिस्त्रिमूर्तिस्त्रिगुणः परः / एकमूर्तिरमेयात्मा नारायण इति श्रुतिः

Ngài là bốn Veda; là bốn hình tướng; là Trimūrti và là Đấng Tối thượng vượt trên ba guṇa. Dẫu hiện ra muôn hình, bản thể của Ngài vẫn là Một—tự tánh vô lượng, không thể đo lường. Vì thế, Śruti tuyên thuyết: “Ngài là Nārāyaṇa.”

Verse 76

ऋतस्य गर्भो भगवानापो मायातनुः प्रभुः / स्तूयते विविधैर्मन्त्रैर्ब्राह्मणैर्धर्ममोक्षिभिः

Đấng Thế Tôn—thai tạng của Ṛta (trật tự vũ trụ), chính là các Thủy (Āpaḥ), bậc Chúa Tể có thân là Māyā—được các Bà-la-môn hướng về Dharma và giải thoát ca ngợi bằng vô số thần chú Veda.

Verse 77

संहृत्य सकलं विश्वं कल्पान्ते पुरुषोत्तमः / शेते योगामृतं पीत्वा यत् तद् विष्णोः परं पदम्

Vào cuối kiếp, Đấng Tối Thượng thu nhiếp toàn thể vũ trụ; sau khi uống cam lộ của Yoga, Ngài an nghỉ trong cảnh giới tối thượng ấy—thượng vị của Vishnu.

Verse 78

न जायते न म्रियते वर्धते न च विश्वसृक् / मूलप्रकृतिरव्यक्ता गीयते वैदिकैरजः

Nó không sinh, không diệt, không tăng trưởng, cũng chẳng phải đấng tạo tác vũ trụ. Các bậc hiền triết Veda ca tụng đó là Aja—Mūla-Prakṛti, Căn Tánh vô hiển.

Verse 79

ततो निशायां वृत्तायां सिसृक्षुरखिलञ्जगत् / अजस्य नाभौ तद् बीजं क्षिपत्येष महेश्वरः

Rồi khi đêm đã qua, khởi ý muốn sáng tạo toàn thể thế gian, Maheshvara gieo hạt giống ấy vào nơi rốn của Đấng Vô Sinh (Brahmā).

Verse 80

तं मां वित्त महात्मानं ब्रह्माणं विश्वतो मुखम् / महान्तं पुरुषं विश्वमपां गर्भमनुत्तमम्

Hãy biết Ta là Brahman đại hồn, Chúa Tể có muôn mặt khắp phương; là Đại Nhân chính là vũ trụ, là “Thai tạng của Nước” (Apāṃ-garbha) vô thượng, nguồn tối cao từ đó sự sáng tạo khởi sinh.

Verse 81

न तं विदाथ जनकं मोहितास्तस्य मायया / देवदेवं महादेवं भूतानामीश्वरं हरम्

Bị māyā của Ngài mê hoặc, các ngươi không nhận ra Đấng Tổ Sinh ấy—Hara—Thần của chư thần, Đại Thần (Mahādeva), Chúa tể tối thượng của muôn loài hữu tình.

Verse 82

एष देवो महादेवो ह्यनादिर्भगवान् हरः / विष्णुना सह संयुक्तः करोति विकरोति च

Chính vị Deva này là Mahādeva—Hara, Đấng Bhagavān vô thủy. Hiệp nhất cùng Viṣṇu, Ngài vừa làm phát sinh tạo hóa, vừa khiến biến dịch và tiêu dung.

Verse 83

न तस्य विद्यते कार्यं न तस्माद् विद्यते परम् / स वेदान् प्रददौ पूर्वं योगमायातनुर्मम

Đối với Ngài không có bổn phận nào phải làm, và vượt trên Ngài không có gì cao hơn. Thuở ban sơ, Ngài đã ban trao các Veda—Đấng mà thân thể chính là Yogamāyā của ta.

Verse 84

स मायी मायया सर्वं करोति विकरोति च / तमेव मुक्तये ज्ञात्वा व्रजेत शरणं भवम्

Đấng ấy là Chủ tể của māyā; bằng māyā của mình, Ngài khiến muôn vật sinh khởi và cũng làm chúng biến đổi, tiêu dung. Biết chỉ Ngài là con đường giải thoát, hãy đến nương tựa Bhava (Śiva).

Verse 85

इतीरिता भगवता मरीचिप्रमुखा विभुम् / प्रणम्य देवं ब्रह्माणं पृच्छन्ति स्म सुदुः खिताः

Được Đức Thế Tôn chỉ dạy như vậy, các hiền triết đứng đầu là Marīci cúi lạy thần Brahmā, bậc đại hùng lực, rồi trong nỗi ưu sầu sâu nặng, bắt đầu thưa hỏi Ngài.

Verse 86

मुनय ऊचुः कथं पश्येम तं देवं पुनरेव पिनाकिनम् / ब्रूहि विश्वामरेशान त्राता त्वं शरणैषिणाम्

Các hiền triết thưa rằng: “Làm sao chúng con lại được chiêm bái Thần ấy—Pinākin (Śiva), Đấng mang cung—một lần nữa? Xin Ngài chỉ dạy, ô Chúa tể chư thiên của vũ trụ; Ngài là Đấng che chở những ai tìm nơi nương tựa.”

Verse 87

पितामह उवाच यद् दृष्टं भवता तस्य लिङ्गं भुवि निपातितम् / तल्लिङ्गानुकृतीशस्य कृत्वा लिङ्गमनुत्तमम्

Pitāmaha (Phạm Thiên Brahmā) phán: “Liṅga mà các ngươi đã thấy—đã rơi xuống mặt đất. Hãy tạo tác một liṅga vô thượng, mô phỏng chính liṅga ấy của Īśa (Śiva)…”

Verse 88

पूजयध्वं सपत्नीकाः सादरं पुत्रसंयुताः / वैदिकैरेव नियमैर्विविधैर्ब्रह्मचारिणः

“Hãy tôn thờ với lòng cung kính—cùng với vợ và có các con trai đi theo; và các brahmacārin hãy chỉ hành trì theo những giới luật, kỷ cương và nghi quỹ Veda đa dạng.”

Verse 89

संस्थाप्य शाङ्करैर्मन्त्रैरृग्यजुः सामसंभवैः / तपः परं समास्थाय गृणन्तः शतरुद्रियम्

Sau khi an vị nghi lễ bằng các thần chú Śaiva phát sinh từ Ṛg, Yajus và Sāma Veda, họ nương nơi khổ hạnh tối thượng và tụng bài thánh ca Śatarudrīya để tán dương Rudra.

Verse 90

समाहिताः पूजयध्वं सपुत्राः सह बन्धुभिः / सर्वे प्राञ्जलयो भूत्वा शूलपाणिं प्रपद्यथ

Với tâm định tĩnh, hãy thờ phụng Ngài—cùng với các con trai và quyến thuộc. Tất cả hãy chắp tay, quy y nơi Śūlapāṇi, Chúa tể cầm cây đinh ba.

Verse 91

ततो द्रक्ष्यथ देवेशं दुर्दर्शमकृतात्मभिः / यं दृष्ट्वा सर्वमज्ञानमधर्मश्च प्रणश्यति

Rồi các ngươi sẽ được chiêm bái Đấng Chúa Tể của chư thiên—Đấng khó thấy đối với kẻ nội tâm chưa được điều phục. Khi đã thấy Ngài, mọi vô minh và phi pháp đều bị tiêu diệt.

Verse 92

ततः प्रणम्य वरदं ब्रह्माणममितौजसम् / जग्मुः संहृष्टमनसो देवदारुवनं पुनः

Rồi họ đảnh lễ Brahmā—Đấng ban ân, uy quang vô lượng—và lại lên đường đến rừng Devadāru, lòng tràn hoan hỷ.

Verse 93

आराधयितुमारब्धा ब्रह्मणा कथितं यथा / अजानन्तः परं देवं वीतरागा विमत्सराः

Họ bắt đầu tu tập và phụng thờ đúng như Brahmā đã chỉ dạy; tuy chưa nhận ra Thượng Đế Tối Cao, họ đã lìa tham ái và không còn ganh ghét.

Verse 94

स्थण्डिलेषु विचित्रेषु पर्वतानां गुहासु च / नदीनां च विविक्तेषु पुलिनेषु शुभेषु च

Tại những bãi đất trống thanh vắng muôn vẻ, trong các hang núi, và trên những doi cát tốt lành, cô tịch dọc theo sông ngòi—nên an trú và hành thiền quán nơi ấy.

Verse 95

शैवालभोजनाः केचित् केचिदन्तर्जलेशयाः / केचिदभ्रावकाशास्तु पादाङ्गुष्ठाग्रविष्ठिताः

Có người lấy rong rêu làm thức ăn; có người nằm chìm trong nước; có người ở trần dưới bầu trời rộng; và có người đứng vững, thăng bằng trên đầu ngón chân cái.

Verse 96

दन्तो ऽलूखलिनस्त्वन्ये ह्यश्मकुट्टास्तथा परे / शाकपर्णाशिनः केचित् संप्रक्षाला मरीचिपाः

Có người sống bằng thứ chỉ cần nhai bằng răng; có người giã thức ăn trong cối; có người nghiền nát bằng đá. Có kẻ chỉ ăn rau và lá; có kẻ ăn sau khi rửa sạch kỹ lưỡng; lại có người chỉ “uống” những tia nắng mặt trời—khổ hạnh đến mức tối giản nhất.

Verse 97

वृक्षमूलनिकेताश्च शिलाशय्यास्तथा परे / कालं नयन्ति तपसा पूजयन्तो महेश्वरम्

Có người trú dưới gốc cây; có người lấy đá trần làm giường. Họ trải thời gian trong khổ hạnh, chuyên tâm thờ phụng Maheśvara (Śiva) bằng tapas có kỷ luật.

Verse 98

ततस्तेषां प्रसादार्थं प्रपन्नार्तिहरो हरः / चका भगवान् बुद्धिं प्रबोधाय वृषध्वजः

Bấy giờ, để ban ân sủng cho họ, Hara—Đấng xóa khổ cho người nương tựa—đã khơi dậy trí hiểu biết của họ; Đức Thế Tôn mang cờ Bò (Vṛṣadhvaja) làm bừng tỉnh tuệ giác phân biệt.

Verse 99

देवः कृतयुगे ह्यस्मिन् शृङ्गे हिमवतः शुभे / देवदारुवनं प्राप्तः प्रसन्नः परमेश्वरः

Trong thời Kṛta Yuga này, Thần linh—Parameśvara, an nhiên và đầy ân phúc—đã đến đỉnh lành của Himavat và bước vào rừng Devadāru.

Verse 100

भस्मपाण्डुरदिग्धाङ्गो नग्नो विकृतलक्षणः / उल्मुकव्यग्रहस्तश्च रक्तपिङ्गललोचनः

Thân Ngài bôi tro nên nhợt trắng; Ngài trần truồng, mang những dấu tướng khác thường của bậc khổ hạnh. Tay cầm đuốc lửa, mắt nâu đỏ, Ngài hiện ra trong dáng vẻ sa-môn dữ dội và nghiêm khắc.

Verse 101

क्वचिच्च हसते रौद्रं क्वचिद् गायति विस्मितः / क्वचिन्नृत्यति शृङ्गारी क्वचिद्रौति मुहुर्मुहुः

Khi thì Ngài cười với vẻ dữ dội, phẫn nộ; khi khác lại cất tiếng hát trong nỗi kinh ngạc bàng hoàng. Lúc này Ngài múa, bị ý tình ái luyến cuốn hút; rồi hết lần này đến lần khác, Ngài bật lên tiếng khóc.

Verse 102

आश्रमे ऽभ्यागतो भिक्षां याचते च पुनः पुनः / मायां कृत्वात्मनो रूपं देवस्तद् वनमागतः

Ngài đến am thất, rồi hết lần này đến lần khác xin vật thực bố thí. Dùng māyā mà hiện ra chính hình tướng của mình, vị Deva ấy đã đến khu rừng kia.

Verse 103

कृत्वा गिरिसुतां गौरीं पार्श्वेदेवः पिनाकधृक् / सा च पूर्ववद् देवेशी देवदारुवनं गता

Cầm cung Pināka, Śiva—tại đó được gọi là Pārśvadeva—đã hóa hiện Gaurī, Ái Nữ của Núi. Và vị Nữ Thần ấy, Đấng Nữ Chúa của chư thiên, lại một lần nữa như trước đi đến rừng Devadāru.

Verse 104

दृष्ट्वा समागतं देवं देव्या सह कपर्दिनम् / प्रणेमुः शिरसा भूमौ तोषयामासुरीश्वरम्

Thấy Chúa Kapardin (Śiva) đến cùng với Nữ Thần, họ cúi lạy, đầu chạm đất, và nhờ đó làm đẹp lòng Đấng Chúa Tể của chư thiên.

Verse 105

वैदिकैर्विविधैर्मन्त्रैः सूक्तैर्माहेश्वरैः शुभैः / अथर्वशिरसा चान्ये रुद्राद्यैर्ब्रह्मभिर्भवम्

Với các thần chú Veda muôn vẻ và những thánh tụng Mahāśaiva cát tường; lại có người tụng Atharvaśiras; họ thờ phụng Bhava (Śiva) bằng các mật ngữ thiêng như Rudra-mantra và những thánh ca Brahma liên hệ.

Verse 106

नमो देवादिदेवाय महादेवाय ते नमः / त्र्यम्बकाय नमस्तुभ्यं त्रिशूलवरधारिणे

Kính lễ Ngài, Thần của các thần, Đại Thần Mahādeva. Kính lễ Ngài, Đấng Tam Nhãn (Tryambaka), bậc cầm cây đinh ba tối thắng.

Verse 107

नमो दिग्वाससे तुभ्यं विकृताय पिनाकिने / सर्वप्रणतदेहाय स्वयमप्रणतात्मने

Kính lễ Ngài, Đấng khoác trời làm y (Digvāsas), bậc kỳ diệu, uy nghi, mang cung Pināka. Kính lễ Ngài: thân Ngài được muôn loài cúi lạy, nhưng Tự Ngã của Ngài chẳng cúi trước bất kỳ ai.

Verse 108

अन्तकान्तकृते तुभ्यं सर्वसंहरणाय च / नमो ऽस्तु नृत्यशीलाय नमो भैरवरूपिणे

Kính lễ Ngài, Đấng diệt Thần Chết, và Đấng khiến muôn loài tan rã vào kỳ hoại diệt. Kính lễ Ngài, bậc hoan hỷ trong vũ điệu vũ trụ; kính lễ Ngài, Đấng hiện thân Bhairava.

Verse 109

नरनारीशरीराय योगिनां गुरवे नमः / नमो दान्ताय शान्ताय तापसाय हराय च

Kính lễ Ngài, Đấng mang thân vừa nam vừa nữ, bậc Đạo sư của các yogin. Lại kính lễ Hara: bậc tự chế, an tịnh, và khổ hạnh.

Verse 110

विभीषणाय रुद्राय नमस्ते कृत्तिवाससे / नमस्ते लेलिहानाय शितिकण्ठाय ते नमः

Kính lễ Ngài, Rudra uy mãnh đáng sợ, Đấng khoác y da thú. Kính lễ Ngài, Đấng bừng cháy như lửa nuốt trọn; kính lễ Ngài, Đấng Cổ Xanh (Śitikaṇṭha)—con lại kính lễ Ngài mãi mãi.

Verse 111

अघोरघोररूपाय वामदेवाय वै नमः / नमः कनकमालाय देव्याः प्रियकराय च

Kính lễ Vāmadeva, đấng có hình tướng vừa hiền hòa vừa uy nghi đáng sợ. Kính lễ Kanakamālā nữa—đấng được Nữ Thần yêu mến và đem niềm hoan hỷ đến cho Người.

Verse 112

गङ्गासलिलधाराय शम्भवे परमेष्ठिने / नमो योगाधिपतये ब्रह्माधिपतये नमः

Kính lễ Śambhu, Đấng Tối Thượng, trên Người dòng nước sông Hằng tuôn đổ. Đảnh lễ Chúa tể của Yoga; đảnh lễ Chúa tể của Brahman (Tuyệt đối).

Verse 113

प्राणाय च नमस्तुभ्यं नमो भस्माङ्गरागिने / नमस्ते घनवाहाय दंष्ट्रिणे वह्निरेतसे

Kính lễ Ngài như chính Prāṇa—hơi thở của sự sống; kính lễ Ngài, đấng được xức bôi bằng tro thiêng. Kính lễ Ngài, đấng cưỡi mây; kính lễ Đấng Nanh Ngà, có tinh lực là Lửa.

Verse 114

ब्रह्मणश्च शिरो हर्त्रे नमस्ते कालरूपिणे / आगतिं ते न जनीमो गतिं नैव च नैव च / विश्वेश्वर महादेव यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते

Kính lễ Ngài—đấng đoạt lấy đầu của Brahmā, đấng mang hình tướng của Thời Gian. Chúng con chẳng biết sự đến của Ngài, cũng chẳng biết sự đi của Ngài. Ôi Viśveśvara, ôi Mahādeva—Ngài là gì, Ngài chính là như thế; xin cúi lạy Ngài.

Verse 115

नमः प्रमथनाथाय दात्रे च शुभसंपदाम् / कपालपाणये तुभ्यं नमो मीढुष्टमाय ते / नमः कनकलिङ्गाय वारिलिङ्गाय ते नमः

Kính lễ Chúa tể của các Pramatha, đấng ban phát phúc lộc cát tường. Kính lễ Ngài, đấng cầm sọ trong tay; kính lễ Ngài, ô đấng ban ân huệ tối lành. Kính lễ Liṅga vàng; kính lễ Ngài như Liṅga của Nước.

Verse 116

नमो वह्न्यर्कलिङ्गाय ज्ञानलिङ्गाय ते नमः / नमो भुजङ्गहाराय कर्णिकारप्रियाय च / किरीटिने कुण्डलिने कालकालाय ते नमः

Kính lễ Ngài, Liṅga của lửa và mặt trời; kính lễ Ngài, Liṅga của trí tuệ thiêng liêng. Kính lễ Đấng lấy rắn làm trang sức, Đấng yêu mến hoa karṇikāra. Kính lễ Đấng đội vương miện, mang hoa tai—kính lễ Ngài, Kālakāla, “Cái chết của cái chết”, Đấng vượt ngoài thời gian.

Verse 117

वामदेव महेशान देवदेव त्रिलोचन / क्षम्यतां यत्कृतं मोहात् त्वमेव शरणं हि नः

Ôi Vāmadeva, ôi Maheśāna, ôi Thần của các thần, ôi Đấng Ba Mắt—xin tha thứ mọi điều đã làm trong mê lầm. Chỉ riêng Ngài thật sự là nơi nương tựa của chúng con.

Verse 118

चरितानि विचित्राणि गुह्यानि गहनानि च / ब्रह्मादीनां च सर्वेषां दुर्विज्ञेयो ऽसि शङ्कर

Những hành trạng của Ngài thật kỳ diệu—bí mật và thẳm sâu khó dò; ngay cả Brahmā và hết thảy chư thiên cũng khó thấu hiểu Ngài, ôi Śaṅkara.

Verse 119

अज्ञानाद् यदि वा ज्ञानाद् यत्किञ्चित्कुरुते नरः / तत्सर्वं भगवानेन कुरुते योगमायया

Dù do vô minh hay do trí biết mà con người làm bất cứ điều gì—tất cả đều do chính Bhagavān thành tựu, nhờ năng lực Yoga-māyā của Ngài.

Verse 120

एवं स्तुत्वा महादेवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना / ऊचुः प्रणम्य गिरिशं पश्यामस्त्वां यथा पुरा

Vậy, sau khi tán thán Mahādeva, lòng sâu thẳm tràn đầy hoan hỷ, họ cúi lạy Girīśa và thưa: “Xin cho chúng con được chiêm ngưỡng Ngài như thuở trước.”

Verse 121

तेषां संस्तवमाकर्ण्य सोमः मोमविभूषणः / स्वमेव परमं रूपं दर्शयामास शङ्करः

Nghe bài tán dương của họ, Soma—Đấng được trang sức bằng vầng trăng lưỡi liềm—Śaṅkara đã tự mình hiển lộ cho họ thấy hình tướng tối thượng của Ngài.

Verse 122

तं ते दृष्ट्वाथ गिरिशं देव्या सह पिनाकिनम् / यथा पूर्वं स्थिता विप्राः प्रणेमुर्हृष्टमानसाः

Rồi khi thấy Girīśa—Śiva, Đấng cầm cung Pināka—cùng với Nữ Thần, các hiền giả Bà-la-môn ấy vẫn đứng như trước và cúi lạy cung kính, lòng tràn hoan hỷ.

Verse 123

ततस्ते मुनयः सर्वे संस्तूय च महेश्वरम् / भृग्वङ्गिरोवसिष्ठास्तु विश्वामित्रस्तथैव च

Bấy giờ tất cả các vị hiền triết ấy, sau khi tán thán Maheśvara, đều đứng đó—như Bhṛgu, Aṅgiras, Vasiṣṭha, và cả Viśvāmitra nữa.

Verse 124

गौतमो ऽत्रिः सुकेशश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः / मरीचिः कश्यपश्चापि संवर्तश्च महातपाः / प्रणम्य देवदेवेशमिदं वचनमब्रुवन्

Gautama, Atri, Sukeśa, Pulastya, Pulaha, Kratu, Marīci, Kaśyapa và Saṃvarta—những bậc đại khổ hạnh—đảnh lễ Đấng Chúa tể của chư thiên, rồi thưa những lời này.

Verse 125

कथं त्वां देवदेवेश कर्मयोगेन वा प्रभो / ज्ञानेन वाथ योगेन पूजयामः सदैव हि

Ôi Chúa tể của chư thiên, ôi Đấng Tối Thượng! Chúng con phải thờ phụng Ngài luôn mãi bằng cách nào: bằng Karma-yoga, hay bằng trí tuệ (jñāna), hay bằng Yoga?

Verse 126

केन वा देवमार्गेण संपूज्यो भगवानिह / किं तत् सेव्यमसेव्यं वा सर्वमेतद् ब्रवीहि नः

Bằng con đường thiêng nào, chúng con nên phụng thờ Đức Thế Tôn tại đây cho viên mãn? Điều gì nên theo, điều gì nên tránh? Xin Ngài nói rõ tất cả cho chúng con.

Verse 127

देवदेव उवाच एतद् वः संप्रवक्ष्यामि गूढं गहनमुत्तमम् / ब्रह्मणे कथितं पूर्वमादावेव महर्षयः

Devadeva phán: “Hỡi các đại hiền, nay Ta sẽ tuyên thuyết cho các ông giáo pháp tối thượng—bí mật, thâm sâu và thù thắng—xưa kia đã được nói với Phạm Thiên ngay từ thuở khởi nguyên.”

Verse 128

सांख्ययोगो द्विधा ज्ञेयः पुरुषाणां हि साधनम् / योगेन सहितं सांख्यं पुरुषाणां विमुक्तिदम्

Sāṃkhya và Yoga nên được hiểu là hai phương tiện cho chúng sinh mang thân. Nhưng Sāṃkhya khi kết hợp cùng Yoga thì trở thành pháp ban giải thoát cho con người.

Verse 129

न केवलेन योगेन दृश्यते पुरुषः परः / ज्ञानं तु केवलं सम्यगपवर्गफलप्रदम्

Đấng Purusha Tối Thượng không được chứng ngộ chỉ bằng Yoga; trái lại, chỉ có Chân tri—khi được an lập viên mãn—mới ban quả giải thoát (apavarga).

Verse 130

भवन्तः केवलं योगं समाश्रित्य विमुक्तये / विहाय सांख्यं विमलमकुर्वन्त परिश्रमम्

Các ông chỉ nương tựa vào Yoga để cầu giải thoát; bỏ qua Sāṃkhya thanh tịnh, không vết nhơ, các ông chỉ chuốc lấy nhọc công vô ích.

Verse 131

एतस्मात् कारणाद् विप्रानृणां केवलधर्मिणाम् / आगतो ऽहमिमं देशं ज्ञापयन् मोहसंभवम्

Vì chính lý do ấy, hỡi các Bà-la-môn—những người chỉ chuyên tâm nơi Chánh pháp—Ta đã đến miền này để chỉ bày nguồn gốc và sự sinh khởi của moha (mê lầm).

Verse 132

तस्माद् भवद्भिर्विमलं ज्ञानं कैवल्यसाधनम् / ज्ञातव्यं हि प्रयत्नेन श्रोतव्यं दृश्यमेव च

Vì vậy, các ông hãy tu dưỡng trí tuệ thanh tịnh, không cấu nhiễm—phương tiện đưa đến kaivalya (giải thoát độc lập). Quả thật phải nỗ lực mà chứng tri: cần học qua sự lắng nghe, và cũng phải tự thân trực kiến.

Verse 133

एकः सर्वत्रगो ह्यात्मा केवलश्चितिमात्रकः / आनन्दो निर्मलो नित्यं स्यादेतत् सांख्यदर्शनम्

Ātman chỉ là một, hiện hữu khắp mọi nơi, và độc nhất—chỉ thuần là ý thức tinh ròng. Ngài là an lạc, vô cấu, thường hằng: ấy là kiến giải của Sāṃkhya.

Verse 134

एतदेव परं ज्ञानमेष मोक्षो ऽत्र गीयते / एतत् कैवल्यममलं ब्रह्मभावश्च वर्णितः

Chỉ điều này là trí tuệ tối thượng; chính đây là giải thoát được tuyên xưng nơi này. Đây là Kaivalya thanh tịnh vô cấu, cũng được mô tả là trạng thái Brahman (brahma-bhāva).

Verse 135

आश्रित्य चैतत् परमं तन्निष्ठास्तत्परायणाः / पश्यन्ति मां महात्मानो यतयो विश्वमीश्वरम्

Nương tựa nơi Thực tại Tối thượng ấy—an trụ trong đó và một lòng quy hướng—các bậc đại tâm, những vị du-già khổ hạnh, chiêm kiến Ta: Īśvara, Đấng thấm nhuần và nhiếp trì toàn thể vũ trụ.

Verse 136

एतत् तत् परमं ज्ञानं केवलं सन्निरञ्जनम् / अहं हि वेद्यो भगवान् मम मूर्तिरियं शिवा

Đây chính là tri kiến tối thượng—thuần tịnh, duy nhất và không vết nhơ. Ta một mình là Đấng Bhagavān đáng được nhận biết; và Śivā này chính là sự hiển lộ (thân tướng) của Ta.

Verse 137

बहूनि साधनानीह सिद्धये कथितानि तु / तेषामभ्यधिकं ज्ञानं मामकं द्विजपुङ्गवाः

Nơi đây đã giảng dạy nhiều pháp tu (sādhana) để đạt thành tựu (siddhi). Nhưng, hỡi bậc ưu tú trong hàng lưỡng sinh, vượt trên tất cả là tri kiến thuộc về Ta—minh trí của chính Đấng Chủ Tể.

Verse 138

ज्ञानयोगरताः शान्ता मामेव शरणं गताः / ये हि मां भस्मनिरता ध्यायन्ति सततं हृदि

Những ai an trú trong Jñāna-yoga, tâm an tịnh, chỉ quy y nơi Ta—chính những người chuyên chú với thánh tro (bhasma), hằng quán niệm Ta không gián đoạn trong trái tim.

Verse 139

मद्भक्तिपरमा नित्यं यतयः क्षीणकल्मषाः / नाशयाम्यचिरात् तेषां घोरं संसारसागरम्

Những vị du-già, khổ hạnh, luôn đặt lòng sùng kính nơi Ta, tội cấu đã mòn sạch—Ta mau chóng diệt trừ cho họ biển lớn luân hồi đáng sợ (saṃsāra).

Verse 140

प्रशान्तः संयतमना भस्मोद्धूलितविग्रहः / ब्रह्मचर्यरतो नग्नो व्रतं पाशुपतं चरेत्

An tịnh, tâm được chế ngự, thân phủ thánh tro (bhasma); chuyên tu phạm hạnh, sống “trần” (không chấp thủ, không phô bày), người ấy nên hành trì giới nguyện Pāśupata.

Verse 141

निर्मितं हि मया पूर्वं व्रतं पाशुपतं परम् / गुह्याद् गुह्यतमं सूक्ष्मं वेदसारं विमुक्तये

Quả thật, thuở xưa chính Ta đã thiết lập đại thệ Pāśupata tối thượng—bí mật hơn mọi bí mật, vi tế trong pháp môn nội tại, là tinh túy của Veda—nhằm đưa đến giải thoát rốt ráo.

Verse 142

यद् वा कौपीनवसनः स्याद् वैकवसनो मुनिः / वेदाभ्यासरतो विद्वान् ध्यायेत् पशुपतिं शिवम्

Hoặc nữa, vị hiền triết chỉ mặc khố, hay chỉ khoác một y, là bậc học giả chuyên cần tụng đọc và học tập Veda, nên quán niệm Śiva—Paśupati, Chúa tể muôn loài.

Verse 143

एष पाशुपतो योगः सेवनीयो मुमुक्षुभिः / भस्मच्छन्नैर्हि सततं निष्कामैरिति विश्रुतिः

Đây chính là Pāśupata-yoga, điều mà người cầu giải thoát phải siêng năng thực hành. Truyền thống nói rằng pháp ấy cần được giữ gìn thường hằng bởi những ai bôi tro thánh và đã lìa mọi dục cầu vị kỷ.

Verse 144

वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः / बहवो ऽनेन योगेन पूता मद्भावमागताः

Lìa tham ái, sợ hãi và sân hận, tâm hòa tan trong Ta và nương tựa nơi Ta—nhiều người đã được thanh tịnh nhờ chính Yoga này và đã đạt đến cảnh giới của Ta.

Verse 145

अन्यानि चैव शास्त्राणि लोके ऽस्मिन् मोहनानितु / वेदवादविरुद्धानि मयैव कथितानि तु

Và trong đời này còn có những luận thư khác nữa—thật ra mang tính mê hoặc—trái với giáo nghĩa của Veda; nhưng chính Ta cũng là Đấng đã tuyên thuyết chúng.

Verse 146

वामं पाशुपतं सोमं लाकुलं चैव भैरवम् / असेव्यमेतत् कथितं वेदवाह्यं तथेतरम्

Các đạo Vāma, Pāśupata, Sauma, Lākula và Bhairava đã được tuyên là không nên theo—vì ở ngoài Veda và cũng trái với chánh hạnh Veda.

Verse 147

वेदमुर्तिरहं विप्रा नान्यशास्त्रार्थवेदिभिः / ज्ञायते मत्स्वरूपं तु मुक्त्वा वेदं सनातनम्

Hỡi các Bà-la-môn, Ta thật là hiện thân của Veda. Tự tánh chân thật của Ta không được biết bởi kẻ chỉ hiểu nghĩa các luận thư khác; chỉ nhờ Veda vĩnh cửu mà biết—chứ không phải bằng cách lìa bỏ Veda.

Verse 148

स्थापयध्वमिदं मार्गं पूजयध्वं महेश्वरम् / अचिरादैश्वरं ज्ञानमुत्पत्स्यति न संशयः

Hãy thiết lập con đường thánh này và thờ phụng Mahēśvara. Chẳng bao lâu, trí tuệ do Īśvara ban sẽ khởi sinh—không còn nghi ngờ gì.

Verse 149

मयि भक्तिश्च विपुला भवतामस्तु सत्तमाः / ध्यातमात्रो हि सान्निध्यं दास्यामि मुनिसत्तमाः

Hỡi bậc thiện tối thượng, nguyện nơi các ông khởi lên lòng sùng kính rộng lớn đối với Ta. Chỉ bằng sự tưởng niệm và thiền quán, hỡi các bậc hiền thánh, Ta sẽ ban cho các ông sự hiện diện gần kề của Ta.

Verse 150

इत्युक्त्वा भगवान् सोमस्तत्रैवान्तरधीयत / तो ऽपि दारुवने तस्मिन् पूजयन्ति स्म शङ्करम् / ब्रह्मचर्यरताः शान्ता ज्ञानयोगपरायणाः

Nói xong, đức Soma Thế Tôn liền ẩn mất ngay tại đó. Còn họ, trong rừng Daru ấy, vẫn tiếp tục thờ phụng Śaṅkara—chuyên trì phạm hạnh, tâm an tịnh, và một lòng nương tựa nơi yoga của trí tuệ.

Verse 151

समेत्य ते महात्मानो मुनयो ब्रह्मवादिनः / वितेनिरे बहून् वादान्नध्यात्मज्ञानसंश्रयान्

Khi hội tụ, các bậc đại tâm—những hiền triết thuyết giảng Phạm (Brahman)—đã triển khai nhiều cuộc biện luận, nương trên trí tuệ nội ngã (adhyātma-jñāna).

Verse 152

किमस्य जगतो मूलमात्मा चास्माकमेव हि / को ऽपि स्यात् सर्वभावानां हेतुरीश्वर एव च

“Cội nguồn của vũ trụ này là gì? Và quả thật, Ātman có phải chính là tự ngã của chúng ta chăng? Ai có thể là nhân của mọi trạng thái hữu? Chỉ có Đấng Tự Tại (Īśvara) mà thôi.”

Verse 153

इत्येवं मन्यमानानां ध्यानमार्गावलम्बिनाम् / आविरासीन्महादेवी देवी गिरिवरात्मजा

Khi những người nương tựa con đường thiền định nghĩ như thế, Đại Nữ Thần—nữ thần, ái nữ của ngọn núi tối thượng—liền hiển hiện trước họ.

Verse 154

कोटिसूर्यप्रतीकाशा ज्वालामालासमावृता / स्वभाभिर्विमलाभिस्तु पूरयन्ती नभस्तलम्

Rực cháy với quang huy như mười triệu mặt trời, được bao quanh bởi những tràng lửa, và bằng ánh sáng thanh tịnh của chính mình, Nữ Thần tràn đầy khắp tầng không trung.

Verse 155

तामन्वपश्यन् गिरिजाममेयां ज्वालासहस्रान्तरसन्निविष्टाम् / प्रणेमुरेकामखिलेशपत्नीं जानन्ति ते तत् परमस्य बीजम्

Thấy Girijā vô lượng, an trụ giữa ngàn ngọn lửa, họ đảnh lễ Nàng duy nhất—hiền phối của Đấng Chúa Tể muôn loài. Những ai thật sự chứng tri nhận ra nơi Nàng hạt giống tối thượng (bīja) của Đấng Tối Cao.

Verse 156

असमाकमेषा परमेशपत्नी गतिस्तथात्मा गगनाभिधाना / पश्यन्त्यथात्मानमिदं च कृत्स्नं तस्यामथैते मुनयश्च विप्राः

Nàng là nơi nương tựa tối thượng của chúng ta—phối ngẫu của Đấng Parameśvara—được gọi là “Gaganā” (như bầu trời, thấm khắp), và chính là Chân Ngã. Trong Nàng, các hiền triết và các bà-la-môn chiêm kiến Chân Ngã và toàn thể vũ trụ này trong trọn vẹn.

Verse 157

निरीक्षितास्ते परमेशपत्न्या तदन्तरे देवमशेषहेतुम् / पश्यन्ति शंभुं कविमीशितारं रुद्रं बृहन्तं पुरुषं पुराणम्

Khi họ được phối ngẫu của Đấng Tối Thượng dõi nhìn, ngay trong khoảnh khắc ấy họ thấy Thần linh là nguyên nhân của mọi nguyên nhân—Śambhu, bậc thi nhân-hiền triết và đấng chủ tể: Rudra, Đấng Vĩ Đại, Puruṣa nguyên sơ.

Verse 158

आलोक्य देवीमथ देवमीशं प्रणेमुरानन्दमवापुरग्र्यम् / ज्ञानं तदैशं भगवत्प्रसादा- दाविर्बभौ जन्मविनाशहेतु

Chiêm ngưỡng Nữ Thần và Chúa Tể, họ cúi đầu đảnh lễ và đạt an lạc tối thượng. Rồi nhờ ân sủng của Đấng Bhagavān, trí tuệ thần linh hiển lộ—trí tuệ là nhân duyên diệt trừ tái sinh.

Verse 159

इयं हि सा जगतो योनिरेका सर्वात्मिका सर्वनियामिका च / माहेश्वरीशक्तिरनादिसिद्धा व्योमाभिधाना दिवि राजतीव

Chính Nàng là một nguồn thai duy nhất của vũ trụ—hiện hữu như Chân Ngã của muôn loài và là Đấng điều nhiếp tất cả. Năng lực Maheshvarī này, vô thủy và thường trụ, được gọi là “Vyomā” (hư không), rực sáng trên trời như ngự trị uy nghi.

Verse 160

अस्या महत्परमेष्ठी परस्ता- न्महेश्वरः शिव एको ऽथ रुद्रः / चकार विश्वं परशक्तिनिष्ठां मायामथारुह्य स देवदेवः

Vượt lên trên mahat và vượt lên trên Parameṣṭhin, chỉ có một Maheśvara—Śiva, chính là Rudra. Đấng Thần của chư thần ấy, cưỡi lên Māyā an trú trong Parā-śakti, đã khai sinh vũ trụ.

Verse 161

एको देवः सर्वभूतेषु गूढो मायी रुद्रः सकलो निष्कलश्च / स एव देवी न च तद्विभिन्न- मेतज्ज्ञात्वा ह्यमृतत्वं व्रजन्ति

Chỉ có một Thần—ẩn tàng trong mọi hữu tình—là Rudra, bậc nắm giữ māyā, vừa có tướng vừa vượt ngoài mọi tướng. Chính Ngài là Nữ Thần (Śakti) và không hề khác biệt với Bà. Biết chân lý ấy, quả thật người ta đạt đến bất tử.

Verse 162

अन्तर्हितो ऽभूद् भगवानथेशो देव्या भर्गः सह देवादिदेवः / आराधयन्ति स्म तमेव देवं वनौकसस्ते पुनरेव रुद्रम्

Bấy giờ Đấng Thế Tôn—Īśa, Bharga rực sáng, Thần của các thần—cùng với Nữ Thần trở nên vô hình. Khi ấy, những người ở rừng lại một lần nữa thờ phụng chính vị Thần ấy, chính Rudra.

Verse 163

एतद् वः कथितं सर्वं देवदेवविचेष्टितम् / देवदारुवने पूर्वं पुराणे यन्मया श्रुतम्

Như vậy, ta đã kể cho các ông tất cả—những kỳ diệu trong hành trạng của Thần của các thần—đúng như trước đây ta đã nghe trong Purāṇa về rừng Devadāru.

Verse 164

यः पठेच्छृणुयान्नित्यं मुच्यते सर्वपातकैः / श्रावयेद् वा द्विजान् शान्तान् स याति परमां गतिम्

Ai thường xuyên tụng đọc hay lắng nghe điều này thì được giải thoát khỏi mọi tội lỗi; và ai khiến những bậc dvija an tịnh (người “sinh hai lần”) được nghe, người ấy đạt đến cứu cánh tối thượng.