Adhyaya 38

Verse 1

अगस्त्य उवाच । शिवलोकं समासाद्य मुनिना ब्रह्मसूनुना । किं चक्रे ब्रूहि षड्वक्त्र कथां कौतुकशालिनीम्

Wika ni Agastya: O Panginoong may Anim na Mukha, sabihin mo sa akin—nang dumating ang pantas na si Nārada, anak ni Brahmā, sa daigdig ni Śiva, ano ang ginawa niya roon? Isalaysay ang masayang salaysay na hitik sa kababalaghan.

Verse 2

स्कंद उवाच । शृणु कुंभज वक्ष्यामि नारदेन महात्मना । यत्कृतं तत्र गत्वाशु कैलासं शंकरालयम्

Sinabi ni Skanda: Makinig ka, O Kumbhaja (Agastya). Isasalaysay ko ang ginawa ng dakilang-kaloobang si Nārada matapos siyang mabilis na makarating sa Kailāsa, ang tahanan ni Śaṅkara.

Verse 3

मुनिर्गगनमार्गेण प्राप्य तद्धाम शांभवम् । दृष्ट्वा शिवौ प्रणम्याथ शिवेन विहितादरः

Naglakbay ang pantas sa landas ng kalangitan at narating ang tahanang Śāmbhava. Nang makita niya si Śiva kasama si Devī, siya’y yumukod at nagbigay-galang; at si Śiva naman ay tumanggap sa kanya nang may nararapat na paggalang.

Verse 4

तदुद्दिष्टासनं भेजे पश्यंस्तत्क्रीडनं परम् । क्रीडंतौ तौ तु चाक्षाभ्यां यदा न च विरमेतुः

Umupo siya sa upuang itinuro sa kanya, at minasdan ang kanilang kataas-taasang paglalaro. Ngunit habang ang dalawa’y naglalaro ng dice, hindi sila tumigil kailanman.

Verse 5

तदौत्सुक्येन स मुनिः प्रेर्यमाण उवाच ह । नारद उवाच । देवदेव तव क्रीडाखिलं ब्रह्मांडगोलकम् । मासा द्वादश ये नाथ ते सारिफलके गृहाः

Dahil sa pananabik na malaman, nagsalita ang pantas. Wika ni Nārada: O Diyos ng mga diyos, ang buong bilog ng sansinukob na ito ay laro lamang ng Iyong banal na lila. O Panginoon, ang labindalawang buwan ay gaya ng mga kahong bahagi sa tabla ng larong ito.

Verse 6

कृष्णाः कृष्णेतरा या वै तिथयस्ताश्च सारिकाः । द्विपंचदशमासे यास्त्वक्षयुग्मं तथायने

Ang mga tithi sa madilim na kalahati at maliwanag na kalahati ng buwan ang siyang mga piyesa ng laro. Ang pares ng dice ay tumutugma sa dalawang hati ng buwan, at gayundin sa dalawang ayana, ang dalawang landas ng araw sa solstisyo.

Verse 7

सृष्टिप्रलय संज्ञौ द्वौ ग्लहौ जयपराजयौ । देवीजये भवेत्सृष्टिरसृष्टिर्धूर्जटेर्जये

Ang dalawang pusta sa laro, na tinatawag na ‘paglikha’ at ‘paglaho,’ ay siyang tagumpay at pagkatalo. Kapag nagwagi ang Diyosa, sumisilang ang paglikha; kapag nagwagi si Dhūrjaṭi (Śiva), may di-paglikha—pag-urong at pagbalik-loob.

Verse 8

भवतोः खेलसमयो यः सा स्थितिरुदाहृता । इत्थं क्रीडैव सकलमेतद्ब्रह्मांडमीशयोः

Ang panahon ng banal ninyong paglalaro ang siyang tinatawag na ‘pagpapanatili’ (sthiti). Kaya ang buong sansinukob na ito ay wala nang iba kundi ang lila, ang laro ng dalawang Panginoon.

Verse 9

न देवी जेष्यति पतिं नेशः शक्तिं विजेष्यति । किंचिद्विज्ञप्तुकामोस्मि तन्मातरवधार्यताम्

Hindi tunay na magagapi ng Diyosa ang kanyang Panginoon, ni magagapi ng Panginoon ang Kanyang Kapangyarihan (Śakti). Gayunman, may munting pakiusap akong ihaharap—O Ina, pakinggan nawa ito.

Verse 10

देवः सर्वज्ञनाथोपि न किंचिदवबुध्यति । मानापमानयोर्यस्मादसौ दूरे व्यवस्थितः

Bagaman ang Panginoon ay lubos na nakaaalam, waring wala Siyang inuunawa rito; sapagkat Siya’y malayong nakahihigit sa puri at paghamak.

Verse 11

लीलात्मा गुणवानेष विचारादतिनिर्गुणः । कुर्वन्नपि हि कर्माणि बाध्यते नैव कर्मभिः

Siya ang mismong Līlā—tila may mga katangian, ngunit sa tunay na pagninilay ay lubos na lampas sa lahat ng guṇa. Kahit gumagawa ng mga gawa, hindi Siya kailanman nabibigkis ng mga gawa.

Verse 12

मध्यस्थोपि हि सर्वस्य माध्यस्थ्यमवलंबतै । सर्वत्रायं महेशानो मित्राऽमित्रसमानदृक्

Bagaman nananahan Siya sa gitna ng lahat, pinanghahawakan Niya ang ganap na pagkapantay. Sa lahat ng dako, ang Mahēśāna’y tumitingin sa kaibigan at kaaway nang magkasinglinaw.

Verse 13

त्वं शक्तिरस्य देवस्य सर्वेषां मान्यभूः परा । दक्षस्यापि त्वया मानो दत्तो पत्यनिमित्तकः

Ikaw ang mismong Śakti ng Diyos na ito, ang kataas-taasang dapat igalang ng lahat. Maging kay Dakṣa, ang dangal ay ipinagkaloob mo—dahil sa iyong asawa.

Verse 14

परं त्वं सर्वजगतां जनयित्र्येकिका ध्रुवम् । त्वत्त आविर्भवंत्येव धातृकेशववासवाः

Ikaw lamang ang tunay na kataas-taasang Ina ng lahat ng daigdig, walang pagkukulang magpakailanman. Mula sa iyo nga nagmumula maging sina Dhātṛ (Brahmā), Keśava (Viṣṇu), at Vāsava (Indra).

Verse 15

त्वमात्मानं न जानासि त्र्यक्षमायाविमोहिता । अतएव हि मे चित्तं दुनोत्यतितरां सति

Hindi mo nakikilala ang iyong tunay na Sarili, nalinlang ng māyā ng Panginoong Tatlong-Mata. Kaya nga, O marangal na babae, lalo pang pinahihirapan ang aking puso.

Verse 16

अन्या अपि हि याः सत्यः पातिव्रत्यपरायणाः । ता भर्तृचरणौ हित्वा किंचिदन्यन्न मन्वते

Ang iba pang tapat na mga asawa, na lubos na nakatuon sa kabanalan ng pagiging maybahay, kapag sumilong na sa mga paa ng kanilang asawa ay hindi na nag-iisip ng iba pa.

Verse 17

अथवास्तामियं वार्ता प्रस्तुतं प्रब्रवीम्यहम् । अद्य नीलगिरेस्तस्माद्धरिद्वारसमीपतः

Ngunit hayaang mapawi ang usaping ito; sasabihin ko ang nararapat sa ngayon. Ngayong araw, mula sa Nīlagiri roon, malapit sa Haridvāra,

Verse 18

अपूर्वमिव संवीक्ष्य परिप्राप्तस्तवांतिकम् । अत्याश्चर्यविषादाभ्यां किचिद्वक्तुमिहोत्सुकः

Nang makita niya ang wari’y di pa kailanman nakita, siya’y dumating sa iyong harapan—sabik na magsabi rito, nilamon ng matinding pagkamangha at dalamhati.

Verse 19

आश्चर्यहेतुरेवायं यत्पुंजातं त्रयीतले । तद्दृष्टं सकलत्रं च दक्षस्याध्वरमंडपे

Ito nga ang sanhi ng pagkamangha: ang naganap sa ibabaw ng lupa. Ang buong pangyayaring iyon ay nasaksihan sa handog na pook ni Dakṣa.

Verse 20

सालंकारं समानं च सानंदमुखपंकजम् । विस्मृताखिलकार्यं च दक्षयज्ञप्रवर्तकम्

Marikit na pinalamutian at payapa ang tindig; ang mukha’y gaya ng lotus na nagniningning sa galak; nalimot ang lahat ng ibang alalahanin—siya ang mismong nagpasimula ng yajña ni Dakṣa.

Verse 21

विषादे कारणं चैतद्यतो जातमिदं जगत् । यस्मिन्प्रवर्तते यत्र लयमेष्यति च ध्रुवम्

Ang pagdadalamhating ito mismo ang naging sanhi—mula rito isinilang ang sanlibutan; sa loob nito ito’y umiinog; at sa huli, tiyak na sa rito rin ito malulusaw.

Verse 22

तदेव तत्र नो दृष्टं भवद्वंद्वं भवापहम् । प्रायो विषादजनकं भवतोर्यददर्शनम्

Doon ay hindi namin nasilayan ang banal ninyong magkaparis—ang mga nagpapawi ng pag-iral sa sanlibutan; at kadalasa’y ang hindi pagkakita sa inyo kapwa ang siyang pinagmumulan ng dalamhating ito.

Verse 23

तदेव नाभवत्तत्र समभूदन्यदेव हि । तच्च वक्तुं न शक्येत तद्वक्ता दक्ष एव सः

Iyon lamang ang hindi nangyari roon; sa katunayan, ibang bagay na lubos ang naganap. At hindi ito tunay na maipapahayag; ang karapat-dapat magsalaysay ay si Dakṣa mismo.

Verse 24

तानि वाक्यानि चाकर्ण्य द्रुहिणेन ययेततः । महर्षिणा दधीचेन धिक्कृतो नितरां हि सः

Pagkarinig sa mga salitang iyon, umalis mula roon si Druhiṇa (Brahmā); sapagkat siya’y tunay na pinagalitan nang mariin ng dakilang rishi na si Dadhīci.

Verse 25

शप्तश्च वीक्षमाणानां देवर्षीणां प्रजापतिः । मया च कर्णौ पिहितौ श्रुत्वा तद्गर्हणा गिरः

Sa harap ng mga banal na rishi ng langit na nakamasid, ang Prajāpati ay nasumpa rin; at tinakpan ko ang aking dalawang tainga nang marinig ko ang mga salitang panlalait na iyon.

Verse 26

दधीचिना समं केचिद्दुर्वासः प्रमुखा द्विजाः । भवनिंदां समाकर्ण्य कियतोपि विनिर्ययुः

Kasama ni Dadhīci, ilang mga pantas na dvija—pinamumunuan ni Durvāsas—nang marinig ang paglapastangan kay Bhava (Śiva), ay umalis pagkalipas ng ilang sandali.

Verse 27

प्रावर्तत महायागो हृष्टपुष्टमहाजनः । तथा द्रष्टुं न शक्नोमि तत आगतवानिह

Nagpatuloy ang dakilang paghahandog, at ang malaking pulutong ay nagagalak at sumasagana; ngunit hindi ko ito matiis na masaksihan, kaya ako’y lumisan at naparito.

Verse 28

भगिन्योपि च या देवि तव तत्र सभर्तृकाः । तासां गौरवमालोक्य न किंचिद्वक्तुमुत्सहे

O Diyosa, maging ang iyong mga kapatid na babae ay naroon kasama ang kani-kanilang asawa. Nang makita ko ang kanilang dangal at karangalan, hindi ako nangahas magsabi ng anuman.

Verse 29

इति देवी समाकर्ण्य सती दक्षकुमारिका । करादक्षौ समुत्सृज्य दध्यौ किंचित्क्षणं हृदि

Pagkarinig nito, ang Diyosa na si Satī, anak ni Dakṣa, ay ibinaba ang kanyang mga mata mula sa kanyang kamay (binuksan ang mga ito) at nagmuni-muni sa puso sa loob ng ilang sandali.

Verse 30

उवाच च भवत्वेवं शरणं भव एव मे । संप्रधार्येति मनसि सती दाक्षायणी ततः

Pagkaraan, nagsalita si Satī Dākṣāyaṇī: “Gayon nga. Si Bhava (Śiva) lamang ang aking kanlungan,” matapos niyang pagtibayin iyon sa kanyang kalooban.

Verse 31

द्रुतमेव समुत्तस्थौ प्रणनाम च शंकरम् । मौलावंजलिमाधाय देवी देवं व्यजिज्ञपत्

Agad na tumindig ang Diyosa at yumukod kay Śaṅkara. Inilagay niya sa tuktok ng ulo ang magkadugtong na palad bilang paggalang, at nagsumamo sa Panginoon.

Verse 32

देव्युवाच । विजयस्वांधकध्वंसिं त्र्यंबक त्रिपुरांतक । चरणौ शरणं ते मे देह्यनुज्ञा सदाशिव

Wika ng Devī: “Magtagumpay ka, O tagawasak ni Andhaka—O Tryambaka, O pumatay sa Tripura. Ang dalawang paa Mo ang aking kanlungan; ipagkaloob Mo sa akin ang pahintulot, O Sadāśiva.”

Verse 33

मा निषेधीः प्रार्थयामि यास्यमि पितुरंतिकम् । उक्त्वेति मौलिमदधादंधकारि पदांबुजे

“Huwag Mo akong pigilan—nakikiusap ako. Pupunta ako sa harap ng aking ama.” Pagkasabi nito, inilapat niya ang ulo sa mga paang-loto ng kaaway ni Andhaka (Śiva).

Verse 34

अथोक्ता शंभुना देवी मृडान्युत्तिष्ठ भामिनि । किमपूर्णं तवास्त्यत्र वदसौ भाग्यसुंदरि

Pagkatapos ay sinabi ni Śambhu sa Diyosa: “O maamong Mṛḍānī, tumindig ka, O marikit. Ano pa ang hindi natutupad para sa iyo rito? Sabihin mo sa Akin, O kagandahang pinalamutian ng mabuting kapalaran.”

Verse 35

लक्ष्म्या अपि च सौभाग्यं ब्रह्माण्यै कांतिरुत्तमा । शच्यै नित्यनवीनत्वं भवत्या दत्तमीश्वरि

Maging ang magandang kapalaran ni Lakṣmī, ang sukdulang ningning ni Brahmāṇī, at ang laging sariwang kabataan ni Śacī—lahat ng ito, O Diyosa, ay ipinagkaloob Mo, O Maharlikang Ginang.

Verse 36

त्वया च शक्तिमानस्मि महदैश्वर्यरक्षणे । त्वां च शक्तिं समासाद्य स्वलीलारूपधारिणीम्

Sa pamamagitan Mo, ako’y nagkakaroon ng lakas upang ingatan ang dakilang paghahari. At nang makamtan Kita—ang mismong Śakti, na nag-aanyong iba’t ibang anyo sa sarili Mong banal na līlā—

Verse 37

एतत्सृजामि पाम्यद्मि त्वल्लीलाप्रेरितोंगने । कुतो मां हातुमिच्छेस्त्वं मम वामार्धधारिणि

Ako ang lumilikha nito, ako ang nag-iingat, ako ang lumulunok at tumutunaw—O minamahal—na inuudyukan ng banal Mong līlā. Paano Mo nanaising iwan ako, ikaw na nananahan bilang aking kaliwang kalahati?

Verse 38

शिवा शिवोदितं चेति श्रुत्वाप्याह महेश्वरम् । जीवितेश विहाय त्वां न क्वापि परियाम्यहम्

Nang marinig ang mga salitang sinabi ni Śiva, sumagot si Śivā (ang Diyosa) kay Maheśvara: “O Panginoon ng aking buhay, kung iiwan Kita, hindi ako paroroon saanman.”

Verse 39

मनो मे चरणद्वंद्वे तव स्थास्यति निश्चलम् । क्रतुं द्रष्टुं पितुर्यामि नैक्षि यज्ञो मया क्वचित्

Ang aking isip ay mananatiling di matinag sa Iyong dalawang paa. Pupunta ako sa tahanan ng aking ama upang masilayan lamang ang handog na sakripisyo; hindi ako paroroon upang magsagawa ng anumang yajña.”

Verse 40

शंभुः कात्यायनीवाक्यामिति श्रुत्वा तदाब्रवीत् । क्रतुस्त्वया नेक्षितश्चेदाहरामि ततः क्रतुम्

Nang marinig ni Śambhu ang mga salita ni Kātyāyanī (ang Diyosa), sinabi niya: “Kung hindi mo pa nasasaksihan ang handog na iyon, dadalhin ko rito ang kratu, ang banal na yajña.”

Verse 41

मच्छक्ति धारिणी त्वं वा सृजैवान्यां क्रतुक्रियाम् । अन्यो यज्ञपुमानस्तु संत्वन्ये लोकपालकाः

“O ikaw na nagtataglay ng Aking kapangyarihan—ikaw man ang magsimula at magpatakbo ng isa pang kratu, o hayaang may iba pang ‘tao ng yajña’ na gaganap, at magkaroon din ng iba pang mga tagapangalaga ng mga daigdig.”

Verse 42

अन्यानाशु विधेहि त्वमृषीनार्त्विज्यकर्मणि । पुनर्जगाद देवीति श्रुत्वा शंभोरुदीरितम्

“Mabilis na magtalaga ng iba pang mga ṛṣi para sa mga tungkuling pari sa yajña.” Nang marinig ng Diyosa ang sinabi ni Śambhu, muli siyang sumagot.

Verse 43

पितुर्यज्ञोत्सवो नाथ द्रष्टव्योऽत्र मया ध्रुवम् । देह्यनुज्ञां गमिष्यामि मा मे कार्षीर्वचोन्यथा

“O Panginoon, ang pagdiriwang ng yajña ng aking ama ay tiyak na dapat kong masaksihan. Ipagkaloob mo ang pahintulot; ako’y yayaon. Huwag mong hayaang mapawalang-bisa ang aking mga salita.”

Verse 44

कः प्रतीपयितुं शक्तश्चेतो वा जलमेव वा । निम्नायाभ्युद्यतं नाथ माद्य मां प्रतिषेधय

“Sino ang makapipigil sa isip, o sa tubig man? O Panginoon, huwag mo akong pigilan ngayon na ako’y nakatuon nang yumaon—gaya ng batis na rumaragasa pababa sa dalisdis.”

Verse 45

निशम्येति पुनः प्राह सर्वज्ञो भूतनायकः । मा याहि देवि मां हित्वा गता च न मिलिष्यसि

Nang marinig ito, muling nagsalita ang Panginoon ng mga nilalang, ang Lubos na Nakaaalam: “Huwag kang umalis, O Diyosa, at iwan ako—sapagkat kapag ikaw ay nakalayo na, hindi mo na ako muling makikita.”

Verse 46

अद्य प्राचीं यियासुं त्वां वारयेत्पंगुवासरः । नक्षत्रं च तथा ज्येष्ठा तिथिश्च नवमी प्रिये

“Ngayong araw, sa pagnanais mong tumungo sa silangan, hahadlangan ka ng araw na ‘Paṅgu’; at gayundin, minamahal, ang bituing-lunar (nakṣatra) ay Jyeṣṭhā at ang tithi ay Navamī, ang ikasiyam.”

Verse 47

अद्य सप्तदशो योगो वियोगोद्य तनोऽशुभः । धनिष्ठार्ध समुत्पन्ने तव ताराद्य पंचमी

“Ngayong araw, sumibol ang ikalabimpitong yoga—ang Viyoga—na nagdadala ng di-kanais-nais sa katawan. At kapag nagsimula ang kalahati ng Dhaniṣṭhā, para sa iyo iyon ang pañcamī, ang ikalima mula sa tārā (bilang ayon sa bituing-kapanganakan).”

Verse 48

मा गा देवि गताद्य त्वं नहि द्रक्ष्यसि मां पुनः । पुनर्देवी बभाषे सा यदि नाम्नाप्यहं सती

“Huwag kang umalis, O Diyosa; kung aalis ka ngayon, hindi mo na ako muling makikita.” Pagkaraan, muling nagsalita ang Diyosa: “Kahit sa pangalan lamang, ako’y ‘Satī’…”

Verse 49

तदा तन्वंतरेणापि करिष्ये तव दासताम् । ततो भवः पुनः प्राह को वा वारयितुं प्रभुः

“Kung gayon, kahit sa ibang katawan man, ipagpapatuloy ko ang paglilingkod bilang alipin mo.” Pagdaka’y muling nagsalita si Bhava (Śiva): “At sino nga ba ang may kapangyarihang pumigil (sa pusong nagpasya)?”

Verse 50

परिक्षुब्धमनोवृत्तिं स्त्रियं वा पुरुषं तु वा । पुनर्न दर्शनं देवि मया सत्यं ब्रवीम्यहम्

Babae man o lalaki, ang may isip na marahas na nagugulo—hindi na muling makikita gaya ng dati, O Devī. Ito ang katotohanang sinasabi ko.

Verse 51

परं न देवि गंतव्यं महामानधनेच्छुभिः । अनाहूत तया कांते मातापितृगृहानपि

O Devī, huwag lumayo dahil sa paghahangad ng dakilang dangal at yaman. O minamahal, kung hindi ka inaanyayahan niya, huwag kang pumunta kahit sa bahay ng sarili mong mga magulang.

Verse 52

यथा सिंधुगता सिंधुर्न पुनः परिवर्तते । तथाद्य गंत्र्या नो जातु तवागमनमिष्यते

Gaya ng ilog na pagpasok sa dagat ay hindi na bumabalik, gayon din: kung aalis ka ngayon, ang pagbabalik mo ay hindi na kailanman pahihintulutan.

Verse 53

देव्युवाच । अवश्यं यद्यहं रक्ता तव पादाबुंजद्वये । तथा त्वमेव मे नाथो भविष्यसि भवांतरे

Wika ng Devī: “Kung tiyak na ako’y tapat at deboto sa iyong dalawang paang-loto, ikaw lamang ang magiging Panginoon ko—kahit sa ibang kapanganakan.”

Verse 54

इत्युक्त्वा निर्ययौ देवी कोपांधीकृतलोचना । यियासुभिश्च कार्यार्थं यत्कर्तव्यं न तत्कृतम्

Pagkasabi nito, lumabas ang Devī, ang mga mata’y tila binulag ng poot. At sa pagmamadaling umalis para sa kanyang pakay, ang dapat sanang gawin ay hindi nagawa.

Verse 55

न ननाम महादेवं न च चक्रे प्रदक्षिणम् । अतएव हि सा देवी न गता पुनरागता

Hindi siya yumukod kay Mahādeva, ni hindi rin siya nagsagawa ng pradakṣiṇā (pag-ikot na may pagsamba). Kaya nga, bagaman siya’y umalis, hindi na siya muling nagbalik.

Verse 56

अप्रणम्य महेशानमकृत्वापि प्रदक्षिणम् । अद्यापि न निवर्तंते गताः प्राग्वासरा इव

Nang hindi yumuyukod kay Maheśāna at ni hindi man lamang nagsagawa ng pradakṣiṇā, ang mga umalis ay hindi na nagbabalik hanggang ngayon—gaya ng mga araw na lumipas na.

Verse 57

तया चरणचारिण्या राज्ञ्या त्रिभुवनेशितुः । अपि तत्पावनं वर्त्म मेनेति कठिनं बहु

Ang reynang iyon, na naglalakbay na naglalakad, ay inakala na maging ang landas na nagpapabanal ng Panginoon ng tatlong daigdig ay lubhang napakahirap.

Verse 58

देवोपि तां सतीं यांतीं दृष्ट्वा चरणचारिणीम् । अतीव विव्यथे चित्ते गणांश्चाथ समाह्वयत्

Maging ang Panginoon, nang makita ang banal na babae na naglalakad, ay labis na nasaktan ang puso; at saka niya tinawag ang mga Gaṇa.

Verse 59

गणा विमानं नयत मनःपवनचक्रिणम् । पंचास्यायुतसंयुक्तं रत्नसानुध्वजोच्छ्रितम्

“O mga Gaṇa, dalhin ninyo ang vimāna na kasingbilis ng isip at hangin—may sampung libong pangkat na may limang mukha, at may mga watawat na nakataas sa mga tuktok na hitik sa hiyas.”

Verse 60

महावातपताकं च महाबुद्ध्यक्षलक्षितम् । नर्मदालकनंदा च यत्रेषादंडतांगते

(Dalhin ang vimāna) na may malalaking bandilang hinahampas ng hangin, may mga tanda ng dakilang karunungan; at doon, naroroon sina Narmadā, Alakanandā at iba pang banal na ilog, na wari’y naging mga bahaging tulad ng tungkod ng sasakyang iyon.

Verse 61

छत्रीभूतौ च यत्रस्तः सूर्याचंद्रमसावपि । यस्मिन्मकरतुंडं च वाराहीशक्तिरुत्तमा

Doon, maging ang Araw at ang Buwan ay tumindig na wari’y naging mga payong panghari; at sa banal na sasakyang iyon ay inilagay ang dakilang Vārāhī-Śakti, taglay ang sagisag ng anyong may ngusong makara.

Verse 62

धूः स्वयं चापि गायत्री रज्जवस्तक्षकादयः । सारथिः प्रणवो यत्र क्रेंकारः प्रणवध्वनिः

Doon, naroon si Dhūḥ mismo at si Gāyatrī; ang mga renda ay mga ahas na Takṣaka at iba pa; ang kutsero ay ang Praṇava (Oṁ), at ang tunog ng Praṇava ay umalingawngaw bilang mantrang “kreṃ”.

Verse 63

अंगानि रक्षका यत्र वरूथश्छंदसां गणः । इत्याज्ञप्ता गणास्तूर्णं रथं निन्युर्हराज्ञया

Doon, ang mga Aṅga ng Veda ang nagsilbing mga bantay, at ang pangkat ng mga sukat (chandas) ang bumuo ng hanay na panangga. Kaya’t sa utos na iyon, mabilis na hinila ng mga gaṇa ang karwahe pasulong ayon sa kautusan ni Hari.

Verse 64

देव्या सनाथं तं कृत्वा विमानं पार्षदा दिवि । अनुजग्मुर्महादेवीं दिव्यां तेजोविजृंभिणीम्

Nang maihanda ang vimāna para sa Diyosa, ang mga makalangit na tagapaglingkod sa himpapawid ay sumunod kay Mahādevī—banal, maningning, at lumalawak sa ningning ng kaluwalhatian.

Verse 65

सा क्षणं त्र्यक्षरमणी वीक्ष्य दक्षसभांगणम् । नभोंऽगणाद्विमानस्थानतो वेगादवातरत्

Siya—Tryakṣara-maṇī—ay tumingin sandali sa looban ng kapulungan ni Dakṣa; saka, mula sa kanyang kinalalagyan sa vimāna sa bukás na langit, mabilis siyang bumaba at lumapag.

Verse 66

अविशद् यज्ञवाटं च चकितंरक्षि वीक्षिता । कृतमंगलनेपथ्यां प्रसूं दृष्ट्वा किरीटिनीम्

Pumasok siya sa bakuran ng paghahandog; nagulat ang mga bantay at napatingin. Nang makita niya si Prasū na nakasuot ng mapalad na kasuotang pangseremonya at may korona, sinipat niya nang mabuti ang tanawin.

Verse 67

सभर्तृकाश्च भगिनीर्नवालंकृतिशालिनीः । साश्चर्याश्च सगर्वाश्च सानंदाश्च ससाध्वसाः

Ang kanyang mga kapatid na babae—bawat isa’y kasama ang asawa at kumikislap sa bagong palamuti—ay nakatayo roon na namamangha, may pagmamataas, may galak, ngunit may bahagyang pangamba.

Verse 68

अचिंतिता त्वनाहूता विमानाद्धरवल्लभा । कथमेषा परिप्राप्ता क्षणमित्थं प्रपश्यतीः

“Hindi inaasahan, hindi inanyayahan—ngunit ang minamahal ni Hara ay bumaba mula sa vimāna! Paano siya nakarating dito?” Sa gayon, sandali silang tumitig nang ganoon.

Verse 69

असंभाष्या पिताः सर्वा गता दक्षांतिकं सती । पित्रा पृष्टा तु मात्रापि भद्रं जातं त्वदागमे

Nang hindi kinakausap ang lahat ng matatandang ama (mga nakatatanda), si Satī ay lumapit kay Dakṣa. Pagkaraan, nagtanong ang kanyang ama, at sinabi rin ng kanyang ina, “Dumating ang mabuting kapalaran sa iyong pagdating.”

Verse 70

सत्युवाच । यदि भद्रं जनेतर्मे समागमनतो भवेत् । कथं नाहं समाहूता यथैता मे सहोदराः

Wika ni Satī: “Kung, O ina, may tunay na kabutihang magmumula sa pagparito ko rito, bakit hindi ako inanyayahan—gaya ng aking mga kapatid na babae?”

Verse 71

दक्ष उवाच । अयि कन्ये महाधन्ये ह्यनन्ये सर्वमंगले । अयं ते न मनाग्दोषो दोष एष ममैव हि

Sinabi ni Dakṣa: “O anak kong lubhang pinagpala, tapat na di natitinag, at mapalad sa lahat ng paraan—hindi ito kahit katiting na kasalanan mo. Ang pagkukulang na ito ay tunay na akin lamang.”

Verse 72

तादृग्विधाय यत्पत्ये मया दत्ताज्ञबुद्धिना । यदहं तं समाज्ञास्यमीश्वरोसौ निरीश्वरः

“Sapagkat sa kamangmangan, ibinigay kita sa gayong asawa; at inakala kong maaari ko siyang utusan—hindi ko nakita na Siya ang Panginoon, samantalang ako’y hindi panginoon kailanman.”

Verse 73

तदा कथमदास्यं त्वां तस्मै मायास्वरूपिणं । अहं शिवाख्यया तुष्टो न जाने शिवरूपिणम्

“Kung gayon, paano ko naibigay ka sa Kanya, gayong Siya’y nakita ko lamang sa mapanlinlang na anyo ng māyā? Nasiyahan ako sa pangalang ‘Śiva’ lamang, ngunit hindi ko nakilala ang tunay na anyo ni Śiva.”

Verse 74

पितामहेन बहुधा वर्णितोसौ ममाग्रतः । शंकरोयमयं शभुरसौ पशुपतिः शिवः

“Sa harap ko, inilarawan Siya ng Dakilang Ninuno (Brahmā) sa maraming paraan: ‘Ito si Śaṅkara; ito si Śambhu; Siya si Paśupati—si Śiva mismo.’”

Verse 75

श्रीकंठोसौ महेशोऽसौ सर्वज्ञोसौ वृषध्वजः । अस्मै कन्यां प्रयच्छ त्वं महादेवाय धन्विने

Siya yaon ang Śrīkaṇṭha; Siya rin ang Maheśa; Siya ang lubos na nakaaalam; taglay Niya ang sagisag na toro. Ipagkaloob mo ang dalaga sa Kanya—kay Mahādeva, ang may hawak ng busog.

Verse 76

वाक्याच्छतधृतेस्तस्मात्तस्मै दत्ता मयानघे । न जाने तं विरूपाक्षमुक्षगं विषभक्षिणम्

O walang dungis, dahil sa mga salita ni Śatadhṛti (Brahmā), ibinigay kita sa Kanya. Ngunit hindi ko Siya naunawaan—si Virūpākṣa, ang may torong kasama, ang lumulunok ng lason.

Verse 77

पितृकाननसंवासं शूलिनं च कपालिनम् । द्विजिह्वसंगसुभगं जलाधारं कपर्दिनम्

(Hindi ko nakilala) ang nananahan sa gubat ng mga Pitṛ (mga ninuno), ang may tangan ng trisula at tagapasan ng bungo; ang nagliliwanag sa piling ng mga ahas na may dalawang dila, ang tagapagdala ng tubig (Gaṅgā), ang Panginoong may buhol-buhol na buhok.

Verse 78

कलंकिकृतमौलिं च धूलिधूसरचर्चितम् । क्वचित्कौपीनवसनं नग्नं वातूलवत्क्वचित्

(Hindi ko nalaman) ang may ulong may kakaibang tanda, at ang katawan ay pinahiran ng alikabok na naging kulay-abo; kung minsan ay bahag lamang, kung minsan ay hubad—kung minsan ay wari’y sinasapian ng hangin.

Verse 79

क्वचिच्च चर्मवसनं क्वचिद्भिक्षाटनप्रियम् । विटंकभूतानुचरं स्थाणुमुग्रं तमोगुणम्

Kung minsan ay nakabalot sa balat, kung minsan ay nalulugod sa paglalakad para mamalimos; sinusundan ng mga nilalang na mahiwaga—ang Sthāṇu na di matinag, ang Ugra na mabagsik, at sa di nakaaalam ay wari’y may madilim na gunang tamas.

Verse 80

रुद्रं रौद्रपरीवारं महाकालवपुर्धरम् । नृकरोटीपरिकरं जातिगोत्रविवर्जितम्

(Hindi ko nakilala) si Rudra, na napalilibutan ng mababangis na pangkat; taglay ang anyo ni Mahākāla; pinalamutian ng mga bungo ng tao—nakatindig lampas sa kasta at angkan.

Verse 81

न सम्यग्वेत्ति तं कश्चिज्जानानोपि प्रतारितः । किं बहूक्तेन तनये समस्त नयशालिनि

Walang sinumang tunay na nakakakilala sa Kanya; maging ang nag-aakalang kilala Siya ay nadadaya ng kamangmangan. Ano pa ang saysay ng maraming salita, O anak na babae na hitik sa lahat ng pag-unawa?

Verse 82

क्व पांसुलपटच्छन्नो महाशंखविभूषणः । प्रबद्धसर्पकेयूरः प्रलंबित जटासटः

Nasaan Siya—na nababalutan ng telang may alikabok, pinalalamutian ng malalaking palamuting kabibe, may pulseras na mga ahas na nakagapos, at may mabigat na kumpol ng buhol-buhol na buhok na nakalaylay?

Verse 83

डमड्डमरुकव्यग्र हस्ताग्रः खंडचंद्रभृत् । तांडवाडंबररुचिः सर्वामंगल चेष्टितः

Abala ang Kanyang kamay sa pagtugtog ng tambol na ḍamaru; taglay Niya ang gasuklay na buwan. Nagniningning sa karilagan ng maringal na tāṇḍava, bawat kilos Niya’y pinagmumulan ng lahat ng pagpapala.

Verse 84

मृडानि सहरः क्वाऽयमध्वरो मंगलालयः । अतएव समाहूता नेह त्वं सर्वमंगले

O mahinahong giliw, nasaan ang mabagsik at nakapanghihilakbot na Rudra, at nasaan ang handog na sakripisyo—tahanan ng pagpapala? Kaya ikaw ay ipinatawag; hindi ka nararapat manatili rito, O ganap na mapalad.

Verse 85

दुकूलान्यनुकूलानि रत्नालंकृतयः शुभाः । प्रागेव धारितास्तेत्र पश्यागत्य गृहाण च

Naroon ang mga mainam na kasuotan, kaaya-aya at angkop, mapalad at pinalamutian ng mga hiyas—na naihanda na roon noon pa. Halika, tingnan, at kunin mo.

Verse 86

इह मंगलवेशेषु देवेंद्रेषु स शूलधृक् । कथमर्हो भवेच्चेति मंगले विषमेक्षणः

Dito, sa gitna ng mga panginoong diyos na nakadamit ng mapalad na kasuotan, paano raw magiging karapat-dapat ang may tangan ng trident?—ganyan ang isip nila, O Maṅgalā, sa baluktot na paghatol.

Verse 87

इत्याकर्ण्य सती साध्वी जनेतुरुदितं तदा । अत्यंतदूनहृदया वक्तुं समुपचक्रमे

Pagkarinig nito, si Satī na banal at mabuti noon—na labis na nasaktan ang puso dahil sa mga salita ng kanyang ama—ay nagsimulang magsalita.

Verse 88

सत्युवाच । नाकर्णितं मया किंचित्त्वयि प्रब्रुवति प्रभो । पदद्वयीं समाकर्ण्य तां च ते कथयाम्यहम्

Wika ni Satī: “O Panginoon, wala akong narinig na anumang pananalitang laban sa Iyo. Ngunit may dalawang salitang narinig ko—iyon ang isasalaysay ko sa Iyo.”

Verse 89

न सम्यग्वेत्ति तं कश्चिज्जानानोपि प्रतारितः । एतत्सम्यक्त्वयाख्यायि कस्तं वेत्ति सदाशिवम्

Walang sinumang tunay na nakakakilala sa Kanya; kahit ang nag-aangking may kaalaman ay nadadaya. Ito’y wasto Mong ipinahayag—sino nga ba ang makakakilala kay Sadāśiva?

Verse 90

त्वं तु प्रतारितः पूर्वमधुनापि प्रतारितः । कृत्वा तेन च संबंधमसंबद्धप्रलापभाक्

Nilinlang ka na noon, at ngayon ay nililinlang ka pa rin. Sa pag-uugnay mo sa Kanya, naging isa kang bumibigkas ng mga salitang watak-watak at hindi magkakaugnay.

Verse 91

यादृशं वक्षितं शंभुं तादृशं यद्यमन्यथाः । कुतो मामददास्तस्मै यं च कश्च न वेद न

Kung inakala mong si Śambhu (Śiva) ay tunay na gaya ng pagkakalarawan—bakit mo ako ibinigay sa kanya, na walang sinumang tunay na nakakakilala?

Verse 92

अथवा तेन संबंधे न हेतुर्भवतो मतिः । तत्र हेतुरभूत्तात मम पुण्यैकगौरवम्

O marahil ang iyong hangarin ay hindi ang tunay na sanhi ng ugnayang iyon; sa bagay na iyon, mahal kong ama, ang sanhi ay ang tanging bigat ng sarili kong kabutihang-loob (puṇya).

Verse 93

अथोक्त्वैवं बहुतरं त्वं जनेतास्य वर्ष्मणः । श्रुतानेन च देहेन पत्युः परिविगर्हणा

Pagkasambit nang mahaba sa ganitong paraan, ngayon ay mauunawaan mo ang kadakilaan ng kanyang kamahalan; at sa mismong katawang ito ay maririnig mo ang panunumbat na ibabato sa iyong asawa.

Verse 94

पुरश्चरणमेवैतद्यदस्यैव विसर्जनम् । सुश्लाघ्यजन्मया तावत्प्राणितव्यं सुयोषिता । यावज्जीवितनाथस्याश्रवणीया विगर्हणा

Ito lamang ang wastong pagsasagawa (puraścaraṇa): ang pagtalikod sa mismong katawang ito. Ang mabuting babae, marangal ang pinagmulan, ay dapat mabuhay lamang hangga’t hindi siya napipilitang marinig ang paglapastangan sa kanyang panginoon ng buhay habang siya’y nabubuhay pa.

Verse 95

इत्युक्त्वा क्रोधदीप्ताग्नौ महादेवस्वरूपिणि । जुहाव देहसमिधं प्राणरोधविधानतः

Matapos sabihin ito, sa apoy na nagliliyab sa galit—na anyo mismo ni Mahādeva—inihandog niya ang kanyang katawan bilang panggatong, sa pamamagitan ng pagpigil sa hininga ng buhay.

Verse 96

ततो विवर्णतां प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । नाग्निर्जज्वाल च तथा यथाज्याहुतिभिः पुरा

Pagkatapos ang lahat ng mga diyos, kasama si Vāsava, ay namutla; at ang apoy ay hindi na nagliyab tulad ng dati noong ito ay pinapakain ng mga alay na ghee.

Verse 97

मंत्राः कुंठितसामर्थ्यास्तत्क्षणादेव चाभवन् । अहो महानिष्टतरं किमेतत्समुपस्थितम्

Sa sandaling iyon mismo, ang mga mantra ay nawalan ng bisa. Ay—anong laking kalamidad ito na ngayon ay dumating?

Verse 98

केचिदूचुर्द्विजवरा मिथः परियियासवः । महाझंझानिलः प्राप्तः पर्वतांदोलनक्षमः

Ang ilang mahuhusay na brāhmaṇa ay nagsabi sa isa't isa, habang sila ay kumikilos: "Isang malakas at humahagupit na hangin ang dumating, sapat ang lakas upang yanigin ang mga bundok."

Verse 99

मखमंडप भूस्तेन क्षणतः स्थपुटीकृता । अकांडं तडिदापातो जातोभूद्भूप्रकपनः

Dahil sa hangin na iyon, ang lupa ng pabilion ng sakripisyo ay sa isang iglap nawasak at naalsa; hindi inaasahang tumama ang kidlat, at ang lupa ay nagsimulang lumindol.

Verse 100

दिवश्चोल्काः प्रपतिताः पिशाचा नृत्यमादधुः । आतापिगृध्रैरुपरि गगने मंडलायितम्

Mula sa langit ay bumagsak ang mga bulalakaw; ang mga piśāca ay nagsayaw; at sa itaas, ang kalangitan ay napalibutan at umiikot sa paglipad ng naglalagablab na mga buwitre.

Verse 106

दक्षोपि वदनग्लानिमवाप्य सपरिच्छदः । पुनर्यथाकथंचिच्च यज्ञं प्रावर्तयन्द्विजाः

Maging si Dakṣa, kasama ang buong kasamahan niya, ay nalugmok sa panghihina at kahihiyan. Gayunman, sa paanuman, muling pinakilos ng mga dvija—mga paring Brahmana—ang paghahandog na yajña.