Adhyaya 1

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः । तं मन्महे महेशानं महेशानप्रियार्भकम् । गणेशानं करिगणेशानाननमनामयम्

Namaskāra kay Śrī Gaṇeśa. Pinagninilayan namin ang Panginoon ng mga Gaṇa—ang minamahal na anak ni Maheśāna—si Gaṇeśa na may mukhang tulad ng hari ng mga elepante, tagapag-alis ng pagdurusa.

Verse 2

भूमिष्ठापि न यात्रभूस्त्रिदिवतोप्युच्चैरधःस्थापि या या बद्धा भुवि मुक्तिदास्युरमृतं यस्यां मृता जंतवः । या नित्यं त्रिजगत्पवित्रतटिनी तीरे सुरैः सेव्यते सा काशी त्रिपुरारिराजनगरी पायादपायाज्जगत्

Bagaman nasa lupa, hindi siya karaniwang pook sa lupa; bagaman higit pa sa langit, naririto siyang abot-kamay. Ang mga nilalang na nakagapos sa daigdig, doon ay nagiging tagapagkaloob ng kalayaan; ang mga namamatay doon ay nagkakamit ng walang-kamatayan. Palaging sinasamba ng mga diyos sa pampang ng ilog na nagpapabanal sa tatlong daigdig—nawa’y ang Kāśī, ang maharlikang lungsod ni Tripurāri (Śiva), ang magtanggol sa sanlibutan laban sa kapahamakan.

Verse 3

नमस्तस्मै महेशाय यस्य संध्यात्त्रयच्छलात् । यातायातं प्रकुर्वंति त्रिजगत्पतयोऽनिशम्

Namaskāra sa yaong Maheśa, na sa dahilan ng kanyang tatlong sandhyā-ritwal, ang mga panginoon ng tatlong daigdig ay walang humpay na paroo’t parito upang maglingkod sa kanya.

Verse 4

अष्टादशपुराणानां कर्त्ता सत्यवतीसुतः । सूताग्रे कथयामास कथां पापापनोदिनीम्

Si Satyavatī-putra (Vyāsa), ang may-akda ng labingwalong Purāṇa, ay nagsalaysay—sa harap ng Sūta—ng kuwentong nag-aalis ng kasalanan.

Verse 5

श्रीव्यास उवाच । कदाचिन्नारदः श्रीमान्स्नात्वा श्रीनर्मदांभसि । श्रीमदोंकारमभ्यर्च्य सर्वदं सर्वदेहिनाम्

Sinabi ni Śrī Vyāsa: Minsan, ang marangal na Nārada ay naligo sa banal na tubig ng Narmadā, at sumamba sa kagalang-galang na Oṃkāra, tagapagkaloob ng lahat ng biyaya sa lahat ng may katawan.

Verse 6

व्रजन्विलोकयांचक्रे पुरोविंध्यं धराधरम् । संसारतापसंहारि रेवावारिपरिष्कृतम्

Sa kanyang paglalakbay, nasilayan niya sa unahan ang kabundukang Vindhya, ang hanay na sumusuporta sa daigdig—pinagniningning ng tubig ng Revā (Narmadā) at bantog sa pag-alis ng pagliyab ng pag-iral sa sansinukob.

Verse 7

द्वैरूप्येणापि कुर्वंतं स्थावरेण चरेण च । साभिख्येन यथार्थाख्यामुच्चैर्वसु मतीमिमाम्

Nakita niya ang mayamang lupain na wari’y may dalawang anyo—sa pamamagitan ng di-nakikilos at ng gumagalaw—at, ayon sa tunay nitong tanyag na pangalan, ito’y nagningning bilang ‘Vasumatī’, ang masaganang Daigdig.

Verse 8

रसालयं रसालैस्तैरशोकैः शोकहारिणाम् । तालैस्तमालेर्हिंतालैः सालैः सर्वत्रशालितम्

Ito’y isang halamanan ng mangga, hitik sa mga punong mangga at mga punong aśoka na nag-aalis ng dalamhati; sa lahat ng dako’y napapalamutian ng mga palma, tamāla, hiṃtāla, at śāla.

Verse 9

खपुरैः खपुराकारं श्रीफलं श्रीफलैः किल । गुरुश्रियंत्वगुरुभिः कपिपिंगं कपित्थकैः

Sa mga bungang khapura, wari’y naging anyong-khapura ang pook; ang mga punong śrīphala’y saganang namumunga; ang aguru’y nagbigay ng mabigat na karilagan, at ang kapittha’y nagkulay kayumanggi na tila kulay ng unggoy.

Verse 10

वनश्रियः कुचाकारैर्लकुचैश्च मनोहरम् । सुधाफलसमारंभि रंभाभिः परिभासितम्

Kaaya-aya sa ganda ng gubat—pinalamutian ng mga lakuca na bilugang tila dibdib—at sa paligid ay nagningning dahil sa mga punong saging, hitik sa bungang parang nektar.

Verse 11

सुरंगैश्चापि नारंगैरंगमंडपवच्छियः । वानीरैश्चापि जंबीरैर्बीजपूरैः प्रपूरितम्

Hitik sa mababangong bungang citron at kahel at iba pa—na wari’y maringal na entabladong pabilon ng kagandahan—at lalo pang nagsisiksikan sa kasaganaan ng vānīra, jambīra (sitrus), at mga punong bījapūra.

Verse 12

अनिलालोल कंकोल वल्लीहल्ली सकायितम् । लवलीलवलीलाभिर्लास्यलीलालयं किल

Sa ihip ng hangin ay nayayanig ang mga baging ng kaṅkola at mga gumagapang na puno, na wari’y nagsasayaw at nag-aakbayan; at sa lavalī at mapaglarong mga usbong, tunay ngang mistulang tahanan ng biyayang sumasayaw.

Verse 13

मंदांदोलितकर्पूर कदलीदल संज्ञया । विश्रमाय श्रमापन्नानाहूयंतमिवाध्वगान्

Sa banayad na pag-ugoy ay lumalaganap ang malamig na tila kampor mula sa mga dahon ng saging; wari’y tinatawag nito ang mga manlalakbay na napagod, na para bang inaanyayahang magpahinga sa kanilang hirap.

Verse 14

पुन्नागमिव पुन्नागपल्लवैःकरपल्लवैः । कलयंतमिवाऽलोलैर्मल्लिकास्तबकस्तनम्

Warì’y ang punnāga, na may malalambot na usbóng na tila mga kamay, ay marahang humahaplos—di nayayanig—sa mga kumpol ng sampagita na wari’y mga dibdib ng bulaklak.

Verse 15

विदीर्णदाडिमैः स्वांतं दर्शयंतं तु रागवत् । माधवीं धवरूपेण श्लिष्यंतमिव कानने

Sa mga granadang nabiyak, wari’y inihahayag nito ang sariling kaloob-looban, namumula sa pag-ibig; at sa kakahuyan, tila ang mādhavī na baging ay niyayakap sa anyo ng punong dhava.

Verse 16

उदुंबरैरंबरगैरनंतफलमालितैः । ब्रह्मांडकोटीर्बिभ्रंतमनंतमिव सर्वतः

Sa mga punong udumbara at aṃbaraga na nakasampay ng walang-hanggang bunga, ito’y wari’y ang Walang-Hanggan sa lahat ng dako, na pasan ang di-mabilang na koro ng mga sansinukob.

Verse 17

पनसैर्वनासाभैः शुकनासैः पलाशकैः । पलाशनाद्विरहिणां पत्रत्यक्तैरिवावृतम्

Nabalot ito ng mga punong langka, ng mga usbóng na kahawig ng vanāsa, at ng mga punong palāśa—kaya wari’y tinakpan ng mga kasuotang dahong itinapon ng mga mangingibig na nawalay sa sinisinta.

Verse 18

कदंबवादिनो नीपान्दृष्ट्वा कंटकितैरिव । समंततो भ्राजमानं कदंबककदंबकैः

Pagkakita sa mga nīpa (kadamba), wari’y kinilabutan sa tuwa, ito’y nagningning sa lahat ng panig—maningning sa mga kumpol-kumpol ng mga bulaklak ng kadamba.

Verse 19

नमेरुभिश्च मेरूच्चशिखरैरिव राजितम् । राजादनैश्च मदनैः सदनैरिव कामिनाम्

Pinapalamutian ng matatayog na tuktok na gaya ng Meru at ng mariringal nitong taluktok; at sa mga punong rājādana at madana, wari’y mga bahay-ligaya ng mga nagmamahalan.

Verse 20

तटेतटेपटुवटैरुच्चैःपटकुटी वृतम् । कुटजस्तबकैर्भांतमधिष्ठितबकैरिव

Sa bawat pampang ay napalilibutan ng matatayog at matitibay na punong balete, na wari’y ang dalampasigan ay may singsing ng mga kubong may dahon; at kumikislap sa mga kumpol ng puting bulaklak ng kuṭaja, na parang pugad ng mga tagak na pinagniningning ng mga ibong nakadapo.

Verse 21

करमर्दैः करीरैश्च करजैश्चकरंबकैः । सहस्रकरवद्भांतमर्थिप्रत्युद्गतैः करैः

Pinapalamutian ng mga punong karamarda, karīra, karaja at karaṃbaka, ito’y wari’y may sanlibong kamay—mga kamay na nakaunat upang salubungin ang mga lumalapit na humihingi ng kanlungan at biyaya.

Verse 22

नीराजितमिवोद्दीपैराजचंपककोरकैः । सपुष्पशाल्मलीभिश्च जितपद्माकरश्रियम्

Wari’y sinasamba sa ningning ng mga ilaw—ang naglalagablab na usbong ng maharlikang campaka; at sa mga namumulaklak na śālmalī, nalampasan nito ang karilagan ng mga lawa ng lotus.

Verse 23

क्वचिच्चलदलैरुच्चैः क्वचित्कांचनकेतकैः । कृतमालैर्न क्तमालैः शोभमानं क्वचित्क्वचित्

Dito’y may matatayog na punong may nanginginig na mga dahon; doon nama’y mga ketaka na tila ginto; sa ibang dako’y kumikislap sa kṛtamāla at sa mabangong naktamāla—karilagan na sumisiklab sa bawat panig.

Verse 24

कर्कंधु बंधुजीवैश्च पुत्रजीवैर्विराजितम् । सतिंदुकेंगुदीभिश्च करुणैःकरुणालयम्

Nagniningning ito sa mga halamang karkaṃdhu, bandhu-jīva at putra-jīva; gayundin sa tiṃduka at iṅgudī—tunay na “tahanan ng habag,” pinabanal ng banayad na kasaganaan.

Verse 25

गलन्मधू ककुसुमैर्धरारूपधरंहरम् । स्वहस्तमुक्तमुक्ताभिरर्चयंतमिवानिशम्

Sa mga bulaklak na kaku na tumutulo ang pulot, wari’y ang Daigdig—nag-anyong nakikita—ay walang humpay na sumasamba kay Hara, nag-aalay ng mga perlas na tila mula sa sarili niyang kamay.

Verse 26

सर्जार्जुनांजनैर्बीजैर्व्यजनैर्वीज्यमानवत् । नारिकेलैः सखर्जूरैर्धृतच्छत्रमिवांबरे

Sa mga punong sārja, arjuna at añjana at sa kanilang mga buto, wari’y pinapaypayan ng mga pamaypay na whisk; at sa mga niyog at punong datiles, tila may mga payong na itinaas sa himpapawid.

Verse 27

अमंदैः पिचुमंदैश्च मंदारैः कोविदारकैः । पाटलातिंतिणीघोंटाशाखोटैः करहाटकैः

Napupuno ito ng amaṃda at picumaṃda, ng mandāra at kovidāra; ng pāṭalā, tiṃtiṇī, ghoṃṭā, śākhoṭa at karahāṭaka—kasaganaan ng mga punò na nagpapala sa banal na lupain.

Verse 28

उद्दंडैश्चापि शेहुंडैरेरंडैर्गुडपुष्पकैः । बकुलैस्तिलकैश्चैव तिलकांकितमस्तकम्

May uddaṃḍa, śehuṃḍa, eraṇḍa (kastor) at guḍapuṣpaka; may bakula at tilaka rin—na para bang ang “noo” ng lupain ay may banal na tilaka, tanda ng pagkakatalaga.

Verse 29

अक्षैः प्लक्षैः शल्लकीभिर्देवदारुहरिद्रुमैः । सदाफलसदापुष्प वृक्षवल्लीविराजितम्

Pinapalamutian ng mga punong akṣa, plakṣa at śallakī, ng deodar at iba pang mararangal na punò; nagniningning sa mga baging at punòng laging namumunga at laging namumulaklak—kaya ang banal na pook ay nanatiling puspos ng walang-humpay na pagpapala.

Verse 30

एलालवंग मरिचकुलुं जनवनावृतम् । जंब्वाम्रातकभल्लातशेलुश्रीपर्णिवर्णितम्

Naliligid ito ng mga kakahuyan ng ela (kardamono), lavanga (clove), marica (paminta) at jujube; at maringal na pinalamutian ng jambū, āmrātaka (ligaw na mangga), bhallātaka (marking-nut), śelu at śrīparṇī—na nagpapahayag ng kasaganaan ng banal na gubat.

Verse 31

शाकशंखवनैरम्यं चदनैरक्तचंदनैः । हरीतकीकर्णिकार धात्रीवनविभूषणम्

Kaakit-akit sa mga kakahuyan ng śāka at śaṅkha, at pinaganda ng puting sandal at pulang sandal; lalo pang pinalamutian ng mga gubat ng harītakī, karṇikāra at dhātrī—parang banal na kahariang bihis sa mapalad na karilagan.

Verse 32

द्राक्षावल्लीनागवल्लीकणावल्लीशतावृतम् । मल्लिकायूथिकाकुंदम दयंती सुगंधिनम्

Natatakpan ito ng mga baging ng ubas, ng nāgavallī (betel) at ng mababangong baging na daan-daan; at pinabanguhan ng mga bulaklak ng mallikā (jasmin), yūthikā at kunda, kasama ang dayantī—na pumupuno sa banal na lupain ng kaakit-akit na samyo.

Verse 33

भ्रमद्भ्रमरमालाभिर्मालतीभिरलंकृतम् । अलिच्छलागतंकृष्णं गोपीरंतुमनेकशः

Pinalamutian ng mga kuwintas ng mālatī sa gitna ng mga pulutong ng umiikot na bubuyog, wari’y—sa pagdadahilan ng mga bubuyog—inaanyayahan nitong bumalik si Kṛṣṇa nang paulit-ulit, upang magalak ang mga gopī.

Verse 34

नानामृगगणाकीर्णं नानापक्षिविनादितम् । नानासरित्सरः स्रोतः पल्वलैः परितो वृतम्

Hitik sa kawan ng sari-saring mailap na hayop, at umalingawngaw sa huni ng maraming uri ng ibon; napaliligiran ito sa lahat ng dako ng iba’t ibang ilog, lawa, batis, at mga latian ng lotus.

Verse 35

तुच्छश्रियः स्वर्गभूमीः परिहायागतैरिव । नानासुरनिकायैश्च विष्वग्भोगेच्छयोषितम्

Warì’y itinuring na hamak ang karangyaan ng mismong langit at tila lumisan mula roon, ang mga pangkat ng iba’t ibang mga deva ay wari’y nanahan dito—nahihila sa lahat ng dako ng pagnanais na malasap ang mapalad nitong ligaya.

Verse 36

उत्सृजंतमिवार्घ्यं वै पत्रपुष्पैरितस्ततः । केकिकेकारवैर्दूरात्कुर्वंतं स्वागतं किल

Dito’t doon, sa mga dahon at bulaklak, wari’y ibinubuhos ang arghya—handog ng pagtanggap; at mula sa malayo, sa sigaw ng mga pabo na “keki-keka,” tila may ipinahahayag na pagbati.

Verse 37

अथ सूर्यशताभासं नभसि द्योतितांबरम् । नारदं दृष्टवाञ्छैलो दूरात्प्रत्युज्जगाम तम्

Pagkaraan, ang bundok, nang makita si Nārada—nagniningning na tila sandaang araw at nagpapaliwanag sa kalangitan—ay lumabas mula sa malayo upang salubungin siya.

Verse 38

ब्रह्मसूनुवपुस्तेजो दूरीकृतदरीतमाः । तमागच्छंतमालोक्य मानसं तम उज्जहौ

Ang ningning ng anak ni Brahmā ay nagpalayas sa dilim ng mga yungib ng bundok; at nang makita siyang papalapit, itinakwil ng bundok maging ang kadiliman ng sarili nitong isipan.

Verse 39

ब्रह्मतेजःसमुद्भूत साध्वसः साधुस त्क्रियः । कठिनोपि परित्यज्य धत्ते मृदुलतां किल

Mula sa pagkamangha na isinilang ng brahma-tejas, at sa banal na tungkuling parangalan ang sadhu—sa mga ito, maging ang matigas, pagtalikod sa tigas, tunay na nagiging marahan.

Verse 40

दृष्ट्वा मृदुलतां तस्य द्वैरूप्येपि स नारदः । मुमुदे सुतरां संतः प्रश्रयग्राह्यमानसाः

Nang makita ni Nārada ang kanyang kahinahunan—bagaman taglay niya ang dalawang anyo—siya’y labis na nagalak; sapagkat ang puso ng tunay na mabuti’y napapapayag sa pagpapakumbaba at paggalang.

Verse 41

गृहानायांतमालोक्य गुरुंवाऽगुरुमेव वा । योऽगुरुर्नम्रतां धत्ते स गुरुर्न गुरुर्गुरुः

Guro man o hindi guro ang dumarating sa tahanan—sinumang ‘di guro’ ngunit nagtataglay ng pagpapakumbaba, siya ang tunay na guro; ang palalong ‘guro’ ay hindi guro kailanman.

Verse 42

तं प्रत्युच्चैः शिराःसोपि विनम्रतरकंधरः । शैलस्त्विलामिलन्मौलिः प्रणनाम महामुनिम्

Siya man ay itinaas ang ulo upang salubungin siya, ngunit ang leeg ay lalo pang yumuko sa pagpapakumbaba; at ang bundok—na wari’y sumasayad sa langit ang tuktok—ay nagpatirapa sa dakilang muni.

Verse 43

तमुत्थाप्य कराग्राभ्यामाशीर्भिरभिनंद्य च । तदुद्दिष्टासनं भेजे मनसोपि समुच्छ्रितम्

Itinindig siya sa pamamagitan ng dalawang kamay, binati ng mga pagpapala, at umupo sa inihandang upuan—ang isip man ay itinaas din dahil sa paggalang na ipinakita.

Verse 44

स दध्नामधुनाज्येन नीरार्द्राक्षतदूर्व या । तिलैः कुशैः प्रसूनैस्तमष्टांगार्घ्यैरपूजयत्

Sinamba niya Siya sa walong-uring arghya: dadhi (gatas-asim), pulot, ghee, tubig, mamasa-masang bigas at damong dūrvā, kasama ang linga, damong kuśa, at mga bulaklak.

Verse 45

गृहीतार्घ्यंकिल श्रांतं पादसंवाहनादिभिः । गतश्रममथालोक्य बभाषे ऽवनतो गिरिः

Nang tanggapin niya ang arghya, ang pagod na panauhin ay napawi sa mga paglilingkod gaya ng pagmamasahe sa mga paa. Nang makita niyang nawala ang pagod, ang bundok—nakayukod sa pagpipitagan—ay nagsalita.

Verse 46

अद्य सद्यः परिहृतं त्वदंघ्रिरजसारजः । त्वदंगसंगिमहसा सहसाऽप्यांतरंतमः

Ngayong araw, agad na naalis ang alikabok ng aking panloob na dungis sa alikabok ng iyong mga paa; at sa liwanag na nakakapit sa iyong banal na katawan, biglang napawi ang dilim sa loob.

Verse 47

सफलर्धिरहं चाद्य सुदिवाद्यच मे मुने । प्राक्कृतैः सुकृतैरद्य फलितं मे चिरार्जितैः

Ngayong araw, ang aking kasaganaan ay naging ganap ang bunga, at ang araw na ito’y tunay na mapalad para sa akin, O muni; sapagkat ang mga kabutihang nagawa ko noon at matagal na naipon ay ngayon naghinog ang bunga.

Verse 48

धराधरत्वं कुलिषुमान्यं मेऽद्य भविष्यति । इति श्रुत्वा तदा किंचिदुच्छुस्य स्थितवान्मुनिः

“Ang aking pagiging bundok—tigas na parang kulisá—ay magiging karapat-dapat at may saysay ngayon.” Nang marinig ito, ang muni ay sandaling tumigil, marahang huminga palabas, at nanatiling tahimik.

Verse 49

पुनरूचे कुलिवरः संभ्रमाप न्नमानसः । उच्छ्वासकारणं ब्रह्मन्ब्रूहि सर्वार्थकोविद

Muling nagsalita ang pinakadakilang bundok, ang puso’y napuno ng pagkamangha: “O Brahman, pantas na batid ang lahat ng kahulugan—ipahayag mo sa akin ang sanhi ng iyong buntóng-hininga.”

Verse 50

अदृष्टं तव नोदृष्टं यदिष्टंविष्टपत्रये । अनुक्रोशोत्र मयिचेदुच्यतां प्रणतोस्म्यहम्

Walang di mo nakikita; walang di mo nalalaman. Kung may nais kang ipahayag dito sa tulad kong nahahabag, sabihin mo; ako’y yumuyukod sa iyo.

Verse 51

त्वदागमनजानन्दसंदोहैर्मे दुरारवः । अलं न वक्तुमसकृत्तथाप्येकं वदाम्यहम्

Sa rumaragasang galak na dulot ng iyong pagdating, hirap patatagin ang aking tinig. Maaari akong magsalita nang paulit-ulit na walang hanggan—ngunit ito ang isang sasabihin ko.

Verse 52

धराधरणसामर्थ्यं मेर्वादौ पूर्वपूरुषैः । वर्ण्यते समुदायात्तदहमेको दधे धराम्

Ang lakas ng pagdadala sa daigdig ay pinupuri ng mga sinaunang tao, mula pa kay Meru, bilang dangal ng maraming bundok—ngunit ako lamang ang nagdadala sa lupa.

Verse 53

गौरीगुरुत्वाद्धिमवानादिपत्याच्च भूभृताम् । संबंधित्वात्पशुपतेः स एको मान्यभृत्सताम्

Si Himavān lamang ang pinararangalan sa mga bundok—sapagkat siya ang kagalang-galang na ama ni Gaurī, sapagkat siya ang panguna sa mga tagapasan ng lupa, at sapagkat siya’y kaugnay ni Paśupati (Śiva).

Verse 54

नमेरुः स्वर्णपूर्णत्वाद्रत्नसानुतयाथवा । सुरसद्मतयावापि क्वापि मान्यो मतो मम

Hindi ko iginagalang si Meru dahil lamang sa kapunuan niya ng ginto, o sa mga dalisdis na hitik sa hiyas, ni dahil man siya’y tahanan ng mga deva.

Verse 55

परं शतं न किंशैला इलाकलनकेलयः । इह संति सतां मान्या मान्यास्ते तु स्वभूमिषु

Hindi lamang sandaang bundok na may sari-saring pangalan at pagkakaiba ang naririto. Dito, marami ang pinararangalan ng mga banal; datapwat bawat isa’y higit na iginagalang sa sarili nitong lupain.

Verse 56

मन्देहदेहसंदेहादुदयैकदयाश्रितः । निषधो नौषधिधरोऽप्यस्तोप्यस्तमितप्रभः

Si Niṣadha, bagaman may taglay na makapangyarihang mga halamang-gamot, ay napapahina ang ningning—nalililiman ng mga katawan ng Mandeha at umaasa lamang sa habag ng sumisikat na araw.

Verse 57

नीलश्च नीलीनिलयो मन्दरो मन्दलोचनः । सर्पालयः समलयो रायं नावैति रैवतः

Si Nīla ay tahanan lamang ni Nīlī; si Mandara’y bantog sa banayad na ganda; si Raivata’y tirahan ng mga ahas at pook ng paghahalo—ngunit wala sa kanila ang tunay na nakakamit ang maharlikang kataasan.

Verse 58

हेमकूटत्रिकूटाद्याः कूटोत्तरपदास्तुते । किष्किंधक्रौंचसह्याद्या भारसह्या न ते भुवः

O pinupuri, ang Hemakūṭa, Trikūṭa, at iba pang taluktok na bantog sa matatayog na rurok—ang Kiṣkindhā, Krauñca, Sahya at iba pa—ay hindi nakakaya ang bigat na gaya ng iyong binabata.

Verse 59

इति विंध्यवचः श्रुत्वा नारदोऽचिन्तयद्धृदि । अखर्वगर्वसंसर्गो न महत्त्वाय कल्पते

Pagkarinig sa mga salita ni Vindhya, nagmuni si Nārada sa puso: “Ang pakikisama sa matigas na pagmamataas ay di nagbubunga ng tunay na kadakilaan.”

Verse 60

श्रीशैलमुख्याः किंशैलानेह संत्यमलश्रियः । येषां शिखरमात्रादि दर्शनं मुक्तये सताम्

Mula sa Śrīśaila, anu-ano pang bundok ang naririto na kumikislap sa dalisay na luwalhati—yaong ang pagtanaw man lamang sa tuktok ay nagiging sanhi ng kalayaan para sa mga banal?

Verse 61

अद्यास्य बलमालोक्यमिति ध्यात्वाब्रवीन्मुनिः । सत्यमुक्तं हि भवता गि रिसारंविवृण्वता

Nag-isip ang muni: “Ngayon ay pagmamasdan ko ang kanyang lakas,” at nagsalita: “Tunay ang iyong sinabi, sapagkat inilalahad mo ang pinakadiwa ng mga bundok.”

Verse 62

परं शैलेषु शैलेंद्रो मेरुस्त्वामवमन्यते । मया निःश्वसितं चैतत्त्वयि चापि निवेदितम्

Ngunit sa mga bundok, ang hari ng mga taluktok—si Meru—ay minamaliit ka. Ito’y tila aking buntong-hininga, at inihaharap ko rin sa iyo.

Verse 63

अथवा मद्विधानां हि केयं चिंता महात्मनाम् । स्वस्त्यस्तु तुभ्यमित्युक्त्वा ययौ स व्योमवर्त्मनि

O kaya, ano ba ang pag-aalalang ito para sa mga dakilang tulad ko? Pagkasabi ng “Nawa’y mapasa iyo ang pagpapala,” siya’y lumisan sa landas ng himpapawid.

Verse 64

गते मुनौ निनिंदस्वमतीवोद्विग्नमानसः । चिन्तामवाप महतीं विंध्यो र्वंध्यमनोरथः

Nang makaalis ang pantas, si Vindhya—lubhang nabagabag ang diwa—ay napasailalim sa pagsisi sa sarili at sinakmal ng malaking pangamba, sapagkat ang kanyang mga hangarin ay nanatiling tigang at bigo.

Verse 65

विंध्य उवाच । धिग्जीवितंशास्त्रकलोज्झितस्य धिग्जीवितं चोद्यमवर्जितस्य । धिग्जीवितं ज्ञातिपराजितस्य धिग्जीवितं व्यथर्मनोरथस्य

Sinabi ni Vindhya: “Kasumpa-sumpa ang buhay ng nalaglag sa mga sining ng banal na pag-aaral; kasumpa-sumpa ang buhay ng pinagkaitan ng marangal na pagsisikap; kasumpa-sumpa ang buhay ng dinaig ng sariling kamag-anak; kasumpa-sumpa ang buhay ng may sugatan at bigong mga layon.”

Verse 66

कथं भुनक्ति स दिवा कथं रात्रौ स्वपित्यहो । रहः शर्म कथं तस्य यस्याभिभवनं रिपोः

Paano siya nakakakain sa araw, at paano nga siya nakakatulog sa gabi? Paano magkakaroon ng lihim na kapayapaan ang taong dinaig ng kaaway?

Verse 67

अहोदवाग्निदवथुस्तथामां न स बाधते । बाधते तु यथा चित्ते चिन्तासंतापसंततिः

Ay, kahit ang lagnat na dulot ng sunog sa gubat ay hindi ako ganyan kasakitin; ang tunay na dumadagok sa akin ay ang walang patid na agos ng pangamba at pagdurusa sa loob ng aking isip.

Verse 68

युक्तमुक्तं पुराविद्भिश्चिन्तामूर्तिः सुदारुणा । न भेषजैर्लंघनैर्वा न चान्यैरुपशाम्यति

Tunay ngang wika ng mga sinaunang pantas: ang pangamba ay isang kakila-kilabot na anyong-lakas; hindi ito napapawi ng mga gamot, ni ng pag-aayuno, ni ng iba pang paraan.

Verse 69

चिन्ताज्वरो मनुष्याणां क्षुधांनिद्रांबलं हरेत् । रूपमुत्साहबुद्धिं श्री जीवितं च न संशयः

Ang lagnat ng pag-aalala sa tao’y nagnanakaw ng gutom, tulog, at lakas; kinukuha rin ang ganda, sigla, talino, kasaganaan—at maging ang buhay, walang alinlangan.

Verse 70

ज्वरो व्यतीते षडहे जीर्णज्वर इहोच्यते । असौ चिन्ताज्वरस्तीव्रः प्रत्यहं नवतां व्रजेत्

Kapag ang lagnat ay lumampas sa anim na araw, ito’y tinatawag na talamak na lagnat. Ngunit ang mabagsik na “lagnat ng pag-aalala” ay araw-araw na lalong sumisidhi at nagiging bago.

Verse 71

धन्यो धन्वतरिर्नात्र चरकश्चरतीह न । नासत्यावपिनाऽ सत्यावत्र चिन्ताज्वरे किल

Mapalad si Dhanvantari—ngunit dito’y wala rin siyang magagawa; ni si Caraka ay hindi gumagala rito. Maging ang kambal na Aśvin ay hindi tunay na makapag-aayos sa lagnat ng pag-aalala, tunay nga.

Verse 72

किं करोमि क्व गच्छामि कथं मेरुं जयाम्यहम् । उत्प्लुत्य तस्य शिरसि पतामि न पताम्यतः

“Ano ang gagawin ko? Saan ako tutungo? Paano ko madaraig ang Meru? Kung tatalon ako at babagsak sa tuktok nito—babagsak ba ako, o hindi?”

Verse 73

शक्रं कोपयता पूर्वमस्मद्गोत्रेण केनचित् । पक्षहीनः कृतो यत्र धिगपक्षस्यचेष्टितम्

“Noong una, may isang mula sa aming angkan ang nagpagalit kay Śakra (Indra), at doon—dahil dito—siya’y ginawang walang pakpak. Kasuklam-suklam ang pagsisikap ng isang walang pakpak!”

Verse 74

अथवा स कथं मेरुस्तथोच्चैः स्पर्द्धते मया । भूमेर्भारभृतःप्रायो भवंति भ्रांति भूमयः

O kung gayon, paano makikipagpaligsahan sa akin sa gayong kataasan ang maringal na Meru? Yaong mga tagapasan ng bigat ng daigdig, sa karamihan, ay nagiging sanhi ng kalituhan at pagkaligaw.

Verse 75

अलीकवाक्त्वमथवा संभाव्यं नारदे कथम् । ब्रह्मचारिणि वेदज्ञे सत्यलोकनिवासिनि

Paano nga ba, O Nārada, mapaghihinalaan ka man lamang ng bulaang pananalita—ikaw na brahmacārin, nakaaalam ng mga Veda, at nananahan sa Satyaloka?

Verse 76

युक्तायुक्तविचारोथ मादृशेनोपयुज्यते । पराक्रमेष्वशक्तानां विचारं गाहते मनः

Kaya ang pagninilay sa nararapat at di-nararapat ay siyang sinasandigan ng tulad kong tao; sapagkat yaong walang lakas sa kabayanihan, ang isip ay lumulubog sa walang katapusang pangangatwiran.

Verse 77

अथवा चिन्तनैरेतैः किंव्यर्थैर्विश्वकारकम् । विश्वेशं शरणं यायां समे बुद्धिं प्रदास्यति

O kung gayon—ano ang saysay ng mga walang kabuluhang pag-aalala? Lalapit ako bilang kanlungan kay Viśveśa, ang lumikha ng sansinukob; siya ang magbibigay sa akin ng wastong pagkaunawa.

Verse 78

अनाथनाथः सर्वेषां विश्वनाथो हि गीयते । क्षणं मनसि संचित्य भवेदित्थमसंशयम्

Sapagkat siya’y inaawit bilang Viśvanātha—Panginoon ng lahat, tagapagtanggol ng mga walang kanlungan. Kapag inipon sa isip ang katotohanang ito kahit isang saglit, nagiging gayon ito—walang alinlangan.

Verse 79

एतदेव करिष्यामि नेष्टं कालविलंबनम् । विचक्षणैरुपेक्ष्यौ न वर्द्धमानौ परामयौ

Ito lamang ang aking gagawin; hindi kanais-nais ang pag-aantala. Hindi pinababayaan ng marurunong ang lumalaking pagdurusa, sapagkat nagiging dakilang kapahamakan.

Verse 80

मेरुं प्रदक्षिणीकुर्यान्नित्यमेव दिवाकरः । सग्रहर्क्षगणो नूनं मन्यमानो बलाधिकम्

Tunay ngang ang Araw, kasama ang mga pangkat ng mga planeta at mga bituin, ay araw-araw na umiikot nang pakanan sa Bundok Meru—na wari’y kinikilalang higit sa lakas ang Meru.

Verse 81

इति निश्चित्य विन्ध्याद्रिर्ववृधे स मृधेक्षणः । अनंतगगनस्यांतं कुर्वद्भिः शिखरैरिव

Sa gayong pasya, ang Bundok Vindhya—mabagsik ang anyo—ay nagsimulang lumaki, na para bang ang mga tuktok nito’y nagtatakda ng hangganan sa walang-hanggang kalangitan.

Verse 82

कैश्चित्सार्द्धं विरोधो न कर्तव्यः केनचित्क्वचित् । कर्तव्यश्चेत्प्रयत्नेन यथा नोपहसेज्जनः

Sa ilang tao, hindi dapat makipagtunggali—kanino man, saan man. At kung kailangan man ang tunggalian, gawin ito nang buong pag-iingat, upang hindi pagtawanan ng mga tao.

Verse 83

निरुध्य ब्राध्नमध्वानं कृतकृत्य इवाद्रिराट् । स्वस्थोऽभवद्भवाधीना प्राणिनां हि भविष्यता

Nang hadlangan ang landas ng Araw, ang hari ng mga bundok ay waring natapos na ang tungkulin at naging kampante—gayong ang kapalaran ng mga nilalang ay tunay na nakasalalay kay Bhava, ang Panginoon.

Verse 84

यमद्ययमकर्तासौ दक्षिणं प्रक्रमिष्यति । सकुलीनः स च श्रीमान्समहान्महितः स च

Siya—na sa araw na ito’y magiging tagapigil kay Yama—ay tutungo sa Timog; siya’y marangal ang angkan, mapalad at may yaman, dakila at pinararangalan din.

Verse 85

यावत्स्वश क्तिं शक्तोपि न दर्शयति कर्हिचित् । तावत्स लंघ्यः सर्वेषां ज्वलनो दारुगो यथा

Hangga’t ang may kakayahan ay hindi ipinakikita sa takdang panahon ang sariling lakas, hangga’t gayon siya’y minamaliit ng lahat—gaya ng apoy na nakatago sa kahoy.

Verse 86

इति चिंतामहाभारं त्यक्त्वा तस्थौ स्थिरोद्यमः । आकांक्षमाणस्तरणे रुदयं ब्राह्मणो यथा

Kaya, itinakwil niya ang mabigat na pasanin ng pag-aalala at tumindig na matatag ang pagsisikap—gaya ng isang brāhmaṇa na sa puso’y naghihintay sa pagtawid ng Araw upang makapagpatuloy.