Adhyaya 8

Verse 1

सूत उवाच । नित्यानंदमयं शांतं निर्विकल्पं निरामयम् । शिवतत्त्वमनाद्यंतं ये विदुस्ते परं गताः

Sinabi ni Sūta: Yaong tunay na nakakakilala sa katotohanan ni Śiva—laging puspos ng walang-hanggang kaligayahan, payapa, lampas sa mga guniguni ng isip, walang karamdaman, at walang simula ni wakas—ay umaabot sa sukdulang kalagayan.

Verse 2

विरक्ताः कामभोगेभ्यो ये प्रकुर्वंत्यहैतुकीम् । भक्तिं परां शिवे धीरास्तेषां मुक्तिर्न संसृतिः

Yaong matitibay ang loob, na walang pagkakapit sa mga kaligayahang dulot ng pagnanasa at nagsasanay ng walang-hinging, sukdulang debosyon kay Śiva—para sa kanila ay kalayaan, hindi muling pag-ikot sa saṃsāra.

Verse 3

विषयानभिसंधाय ये कुर्वंति शिवे रतिम् । विषयैर्नाभिभूयंते भुंजानास्तत्फलान्यपि

Yaong hindi naglalayon sa mga bagay ng daigdig at sa halip ay nililinang ang kagalakan kay Śiva, ay hindi napapanaig ng mga bagay-pandama—kahit tinatamasa pa nila ang mga bungang dumarating.

Verse 4

येन केनापि भावेन शिवभक्तियुतो नरः । न विनश्यति कालेन स याति परमां गतिम्

Ang taong may debosyon kay Śiva—sa anumang tapat na damdamin—ay hindi napapahamak sa ilalim ng kapangyarihan ng Panahon; siya’y dumarating sa pinakamataas na hantungan.

Verse 5

आरुरुक्षुः परं स्थानं विषयासक्तमानसः । पूजयेत्कर्मणा शंभुं भोगांते शिवमाप्नुयात्

Ang nagnanais umakyat sa sukdulang tahanan, ngunit ang isip ay nakakapit sa mga bagay ng daigdig, ay dapat sumamba kay Śambhu sa pamamagitan ng itinakdang mga gawaing-ritwal; sa wakas ng mga pagkalugod, maaari niyang makamtan si Śiva.

Verse 6

अशक्तः कश्चिदुत्स्रष्टुं प्रायो विषयवासनाम् । अतः कर्ममयी पूजा कामधेनुः शरीरिणाम्

Karamihan ay di kayang talikdan ang nakatagong pagnanasa sa mga bagay-pandama; kaya ang pagsambang nakabatay sa gawa (karma) ay parang Kamadhenu, ang bakang tumutupad ng hiling, para sa mga may katawan.

Verse 7

मायामयेपि संसारे ये विहृत्य चिरं सुखम् । मुक्तिमिच्छन्ति देहांते तेषां धर्मोयमीरितः

Kahit sa mundong ito na hinabi ng māyā, yaong matagal nang nagpakasaya sa mga ligaya nito ngunit nagnanais ng kalayaan sa dulo ng buhay—para sa kanila ipinahayag ang dharmang ito.

Verse 8

शिवपूजा सदा लोके हेतुः स्वर्गापवर्गयोः । सोमवारे विशेषेण प्रदोषादिगुणान्विते

Sa daigdig, ang pagsamba kay Śiva ay laging sanhi ng kapwa langit at kalayaan; lalo na kapag isinagawa tuwing Lunes, na may mga bisa ng Pradoṣa at iba pang mapalad na pagtalima.

Verse 9

केवलेनापि ये कुर्युः सोमवारे शिवार्चनम् । न तेषां विद्यते किंचिदिहामुत्र च दुर्लभम्

Kahit ito lamang—ang pagsamba kay Śiva tuwing Lunes—walang anumang mahirap makamtan para sa kanila, dito man o sa kabilang buhay.

Verse 10

उपोषितः शुचिर्भूत्वा सोमवारे जितेंद्रियः । वैदिकैर्लौकिकैर्वापि विधिवत्पूजयेच्छिवम्

Pagkatapos mag-ayuno, maging dalisay at mapigil ang mga pandama sa araw ng Lunes; saka sambahin si Śiva ayon sa wastong pamamaraan—sa mga ritong Vedic man o sa karaniwang (laukika) pagtalima.

Verse 11

ब्रह्मचारी गृहस्थो वा कन्या वापि सभर्त्तृका । विभर्तृका वा संपूज्य लभते वरमीप्सितम्

Maging brahmacārī na mapagpigil o maybahay, maging dalaga, may-asawa, o balo—sa wastong pagsamba sa banal na pagtalima/deboto, nakakamtan ang minimithing biyaya.

Verse 12

अत्राहं कथयिष्यामि कथां श्रोतृमनोहराम् । श्रुत्वा मुक्तिं प्रयांत्येव भर्तिर्भवति शांभवी

Dito’y isasalaysay ko ang kuwentong nakalulugod sa puso ng mga nakikinig; sa pagdinig nito, tunay na nakakamtan ang kalayaan, at sumisibol ang debosyon kay Śambhu (Śiva).

Verse 13

आर्यावर्ते नृपः कश्चिदासीद्धर्मभृतां वरः । चित्रवर्मेति विख्यातो धर्मराजो दुरात्मनाम्

Sa Āryāvarta noon ay may isang hari, pinakadakila sa mga tagapagtangan ng dharma; siya’y bantog sa pangalang Citravarman, isang dharma-haring tagahatol sa masasama.

Verse 14

स गोप्ता धर्मसेतूनां शास्ता दुष्पथगामिनाम् । यष्टा समस्तयज्ञानां त्राता शरणमिच्छताम्

Siya ang tagapag-ingat ng mga tulay ng dharma, tagapagparusa sa mga lumalakad sa masamang landas; tagapagtaguyod ng lahat ng yajña, at tagapagtanggol ng mga naghahanap ng kanlungan.

Verse 15

कर्त्ता सकलपुण्यानां दाता सकलसंपदाम् । जेता सपत्नवृंदानां भक्तः शिवमुकुन्दयोः

Siya ang gumaganap ng lahat ng kabutihang gawa, tagapagkaloob ng sari-saring kasaganaan; manlulupig ng mga pangkat ng kaaway—at deboto nina Śiva at Mukunda (Viṣṇu).

Verse 16

सोनुकूलासु पत्नीषु लब्ध्वा पुत्रान्महौजसः । चिरेण प्रार्थितां लेभे कन्यामेकां वराननाम्

Bagaman nagkamit siya ng makapangyarihang mga anak na lalaki mula sa kaniyang mabubuting-loob na mga reyna, sa wakas—pagkaraan ng mahabang panalangin—tinanggap niya ang iisang anak na babae, marikit ang mukha.

Verse 17

स लब्ध्वा तनयां दिष्ट्या हिमवानिव पार्वतीम् । आत्मानं देवसदृशं मेने पूर्णमनोरथम्

Sa mabuting kapalaran, nang matamo niya ang isang anak na babae—gaya ni Himavān na nagkamit kay Pārvatī—itinuring niyang tila diyos ang sarili, sapagkat ganap na natupad ang kaniyang mga hangarin.

Verse 18

स एकदा जातकलक्षणज्ञानाहूय साधून्द्विजमुख्यवृंदान् । कुतूहलेनाभिनिविष्टचेताः पप्रच्छ कन्याजनने फलानि

Isang araw, ipinatawag niya ang mga banal na pangunahing Brahmin, bihasa sa pagbasa ng kapalaran at sa mga mapalad na palatandaan; at sa pusong punô ng pananabik, itinanong niya ang mga bunga at kahihinatnan ng pagsilang ng isang anak na babae.

Verse 19

अथ तत्राब्रवीदेको बहुज्ञो द्विजसत्तमः । एषा सीमंतिनी नाम्ना कन्या तव महीपते

Pagkatapos, doon ay nagsalita ang isang lubhang marunong, ang pinakadakila sa mga Brahmin: “O hari, ang anak mong babae ay pinangalanang Sīmaṃtinī.”

Verse 20

उमेव मांगल्यवती दमयंतीव रूपिणी । भारतीव कलाभिज्ञा लक्ष्मीरिव महागुणा

Siya’y mapalad at mapagpala gaya ni Umā, marikit gaya ni Damayantī, bihasa sa mga sining gaya ni Bhāratī (Sarasvatī), at hitik sa dakilang mga katangian gaya ni Lakṣmī.

Verse 21

सुप्रजा देवमातेव जानकीव धृतव्रता । रविप्रभेव सत्कांतिश्चंद्रिकेव मनोरमा

Magkakaroon siya ng mararangal na supling, gaya ng isang inang maka-Diyos; matatag sa mga panata gaya ni Jānakī (Sītā). Ang kanyang mabuting ningning ay tulad ng kaningningan ng araw, at siya’y kaaya-aya gaya ng liwanag ng buwan.

Verse 22

दशवर्षसहस्राणि सह भर्त्रा प्रमोदते । प्रसूय तनयानष्टौ परं सुखमवाप्स्यति

Sa loob ng sampung libong taon ay magsasaya siya kasama ng kanyang asawa. Pagkapanganak ng walong anak na lalaki, matatamo niya ang sukdulang kaligayahan.

Verse 23

इत्युक्तवंतं नृपतिर्धनैः संपूज्य तं द्विजम् । अवाप परमां प्रीतिं तद्वागमृतसेवया

Pagkasabi niya nang gayon, pinarangalan ng hari ang brahmana sa pamamagitan ng mga handog. Sa pag-inom sa nektar ng kanyang mga salita, natamo ng hari ang malalim na kagalakan.

Verse 24

अथान्योऽपि द्विजः प्राह धैर्यवानमितद्युतिः । एषा चतुर्दशे वर्षे वैधव्यं प्रतिपत्स्यति

Pagkaraan, nagsalita ang isa pang brahmana—matatag at may di-masukat na ningning: “Sa kanyang ika-labing-apat na taon, daranasin niya ang pagkabalo.”

Verse 25

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य वज्रनिर्घातनिष्ठुरम् । मुहूर्तमभवद्राजा चिंताव्याकुलमानसः

Nang marinig ang mga salitang iyon—malupit na parang hampas ng kulog—ang hari ay sandaling nabagabag, at ang kanyang isip ay nilamon ng pag-aalala.

Verse 26

अथ सर्वान्समुत्सृज्य ब्राह्मणान्ब्रह्मवत्सलः । सर्वं दैवकृतं मत्त्वा निश्चिंतः पार्थिवोऽभवत्

Pagkaraang magpaalam nang may paggalang sa lahat ng mga brāhmaṇa, ang hari—mapagmahal sa dharma—itinuring na ang lahat ay kalooban ng tadhana, kaya’t naging payapa at walang pangamba.

Verse 27

सापि सीमंतिनी बाला क्रमेण गतशैशवा । वैधव्यमात्मनो भावि शुश्रावात्मसखीमुखात्

Ang dalagang iyon, habang unti-unting lumilipas ang kanyang pagkabata, ay nakarinig mula sa bibig ng kanyang matalik na kaibigan na ang pagkabalo ay nakatakda para sa kanya.

Verse 28

परं निर्वेदमापन्ना चिंतयामास बालिका । याज्ञवल्क्यमुनेः पत्नीं मैत्रेयीं पर्यपृच्छत

Nang mapuspos ng malalim na paglayo sa makamundo, nagmuni-muni ang dalaga; saka niya nilapitan at tinanong si Maitreyī, ang asawa ng pantas na si Yājñavalkya.

Verse 29

मातस्त्वच्चरणांभोजं प्रपन्नास्मि भयाकुला । सौभाग्यवर्धनं कर्म मम शंसितुमर्हसि

“Ina, sa iyong mga paang-loto ako’y sumisilong, nanginginig sa takot. Ipagkaloob mo sa akin ang turo ng isang ritwal na nagpapalago ng mapalad na kapalaran.”

Verse 30

इति प्रपन्नां नृपतेः कन्यां प्राह मुनेः सती । शरणं व्रज तन्वंगि पार्वतीं शिवसंयुताम्

Sa gayon, sa prinsesang sumuko at nagpakupkop, sinabi ng banal na ginang: “O payat ang pangangatawan, lumapit ka bilang kanlungan kay Pārvatī, na kaisa ni Śiva.”

Verse 31

सोमवारे शिवं गौरीं पूजयस्व समाहिता । उपोषिता वा सुस्नाता विरजाम्बरधारिणी

Sa araw ng Lunes, sambahin mo si Śiva at si Gaurī nang may natipong diwa—mag-ayuno man, o matapos maligo nang wasto, at magsuot ng malilinis, di-maruming kasuotan.

Verse 32

यतवाङ्निश्चलमनाः पूजां कृत्वा यथोचिताम् । ब्राह्मणान्भोजयित्वाथ शिवं सम्यक्प्रसादयत्

Pigilin ang pananalita at patatagin ang isip; isagawa ang pagsamba ayon sa nararapat. Pagkatapos, pakainin ang mga brāhmaṇa, at tunay na kamtin ang mapagpalang kalinga ni Śiva.

Verse 33

पापक्षयोऽभिषेकेण साम्राज्यं पीठपूजनात् । सौभाग्यमखिलं सौख्यं गंधमाल्याक्षतार्पणात्

Sa abhiṣeka, napapawi ang mga kasalanan; sa pagsamba sa pīṭha, dumarating ang paghahari. Sa pag-aalay ng pabango, bulaklak, at akṣata, sumisilang ang suwerte at lahat ng uri ng ligaya.

Verse 34

धूपदानेन सौगंध्यं कांतिर्दीपप्रदानतः । नैवेद्यैश्च महाभोगो लक्ष्मीस्तांबूलदानतः

Sa pag-aalay ng dhūpa, dumarating ang mabangong samyo; sa pag-aalay ng ilawan, dumarating ang ningning. Sa naivedya, dumarating ang dakilang kasiyahan; at sa paghandog ng tāmbūla, dumarating si Lakṣmī—ang kasaganaan mismo.

Verse 35

धर्मार्थकाममोक्षाश्च नमस्कारप्रदानतः । अष्टैश्वर्यादिसिद्धीनां जप एव हि कारणम्

Ang dharma, artha, kāma, at maging ang mokṣa ay nagmumula sa pag-aalay ng mapitagang pagpupugay; at sa mga siddhi gaya ng walong kapangyarihang panginoon (aṣṭaiśvarya), ang japa lamang ang tunay na sanhi.

Verse 36

होमेन सर्वकामानां समृद्धिरुपजायते । सर्वेषामेव देवानां तुष्टिर्ब्राह्मणभोजनात्

Sa pamamagitan ng homa, sumisibol ang kasaganaan at katuparan ng lahat ng ninanais; at sa pagpapakain sa mga brāhmaṇa, nakakamtan ang pagkalugod ng lahat ng mga deva.

Verse 37

इत्थमाराधय शिवं सोमवारे शिवामपि । अत्यापदमपि प्राप्ता निस्तीर्णाभिभवा भवेः

Sa ganitong paraan sambahin si Śiva, at tuwing Lunes ay si Śivā (ang Diyosa) rin. Kahit mahulog ka sa sukdulang kapahamakan, malalampasan mo iyon at hindi ka madadaig.

Verse 38

घोराद्घोरं प्रपन्नापि महाक्लेशं भयानकम् । शिवपूजाप्रभावेण तरिष्यसि महद्भयम्

Kahit itaboy ka sa pinakakakila-kilabot na kalagayan—sa matinding, nakapanghihilakbot na pagdurusa—sa bisa ng pagsamba kay Śiva, matatawid mo ang dakilang takot na iyon.

Verse 39

इत्थं सीमंतिनीं सम्यगनुशास्य पुनः सती । ययौ सापि वरारोहा राजपुत्री तथाऽकरोत्

Sa gayon, matapos turuang mabuti ang maybahay, muling lumisan si Satī. At ang marangal na prinsesang yaon, na kaaya-ayang anyo, ay ginawa nga ang lahat ayon dito.

Verse 40

दमयंत्यां नलस्यासीदिंद्रसेनाभिधः सुतः । तस्य चंद्रांगदो नाम पुत्रोभू च्चंद्रसन्निभः

Kay Damayantī, nagkaroon si Nala ng anak na lalaking nagngangalang Indrasena; at sa kanya naman ay isinilang ang anak na si Candrāṅgada, na nagniningning na gaya ng buwan.

Verse 41

चित्रवर्मा नृपश्रेष्ठस्तमाहूय नृपात्मजम् । कन्यां सीमंतिनीं तस्मै प्रायच्छद्गुर्वनुज्ञया

Si Haring Citravarmā, pinakadakila sa mga hari, ay ipinatawag ang prinsipe; at sa pahintulot ng gurong tagapagturo, ipinagkaloob niya sa kanya ang kaniyang anak na si Sīmantinī bilang asawa.

Verse 42

सोऽभून्महोत्सवस्तत्र तस्या उद्वाहकर्मणि । यत्र सर्वमहीपानां समवायो महानभूत्

At nagkaroon doon ng isang dakilang pagdiriwang para sa mga ritwal ng kaniyang kasal, kung saan nagtipon ang napakaraming hari mula sa buong daigdig.

Verse 43

तस्याः पाणिग्रहं काले कृत्वा चंद्रांगदः कृती । उवास कतिचिन्मासांस्तत्रैव श्वशुरालये

Sa takdang panahon, isinagawa ng mahusay na si Candrāṅgada ang banal na ritwal ng paghawak sa kamay sa pag-aasawa; at nanirahan siya roon nang ilang buwan sa bahay ng kaniyang biyenan.

Verse 44

एकदा यमुनां तर्तुं स राजतनयो बली । आरुरोह तरीं कैश्चिद्वयस्यैः सह लीलया

Isang araw, ang malakas na prinsipe, na nagnanais tumawid sa Yamunā, ay sumakay sa isang bangka nang may paglalaro, kasama ang ilang kaibigang kasing-edad.

Verse 45

तस्मिंस्तरति कालिंदीं राजपुत्रे विधेर्वशात् । ममज्ज सह कैवतैरावर्त्ताभिहता तरी

Habang tumatawid ang prinsipe sa Kāлиндī (Yamunā), sa bisa ng tadhana, ang bangka—tinamaan ng isang ipo-ipo ng tubig—ay lumubog, kasama ang mga bangkero.

Verse 46

हा हेति शब्दः सुमहानासीत्तस्यास्तटद्वये । पश्यतां सर्वसैन्यानां प्रलापो दिवम स्पृशत्

Sa magkabilang pampang ay umalingawngaw ang napakalakas na sigaw na “Ay! Ay!”; at sa pagtanaw ng lahat ng hukbo, ang panaghoy ay umakyat na wari’y sumasayad sa langit.

Verse 47

मज्जंतो मम्रिरे केचित्केचिद्ग्राहोदरं गताः । राजपुत्रादयः केचिन्नादृश्यंत महाजले

May ilan na lumulubog ay namatay; may ilan ay nadala sa tiyan ng mga buwaya. At may ilan—lalo na ang prinsipe—na hindi na nasilayan sa lawak ng tubig.

Verse 48

तदुपश्रुत्य राजापि चित्रवर्मातिवि ह्वलः । यमुनायास्तटं प्राप्य विचेष्टः समजायत

Nang marinig ang balitang iyon, ang Haring Citravarmā ay lubos na nabalisa; pagdating sa pampang ng Yamunā, siya’y napasailalim sa walang magawang pagkabalisa.

Verse 49

श्रुत्वाथ राजपत्न्यश्च वभूबुर्गतचेतनाः । सा च सीमंतिनी श्रुत्वा पपाप डूवि मूर्च्छिता

Nang marinig ito, ang mga reyna ng hari ay nawalan ng ulirat; at si Sīmantinī man, pagkarinig, ay bumagsak sa lupa na nahimatay.

Verse 50

तथान्ये मंत्रिमुख्याश्च नायकाः सपुरोहिताः । विह्वलाः शोकसंतप्ता विलेपुर्मुक्तमूर्धजाः

Gayundin ang mga punong ministro, ang mga pinuno ng hukbo, at ang mga pari—nalulunod sa dalamhati at sinusunog ng pagdadalamhati—ay umiyak, nakalugay ang buhok sa pagdurusa.

Verse 51

इंद्रसेनोपि राजेद्रः पुत्रवार्त्तां सुदुःखितः । आकर्ण्य सह पत्नीभिर्नष्टसंज्ञः पपात ह

Si Haring Indrasena man, nang marinig ang balita tungkol sa kaniyang anak, ay nabalot ng matinding dalamhati; kasama ng kaniyang mga reyna, siya’y nawalan ng malay at biglang bumagsak.

Verse 52

तन्मंत्रिणश्च तत्पौरास्तथा तद्देशवासिनः । आबालवृद्धवनिताश्चुक्रुशुः शोकविह्वलाः

Pagkaraan, ang kaniyang mga ministro, ang mga taga-lungsod, at ang mga naninirahan sa lupain—mga babae mula sa musmos hanggang sa matatanda—ay humagulhol, nanginginig at nalulunod sa pighati.

Verse 53

शोकात्केचिदुरो जघ्नुः शिरो जघ्नुश्च केचन । हा राजपुत्र हा तात क्वासि क्वासीति बभ्रमुः

Sa tindi ng pighati, ang ilan ay sinasaktan ang sariling dibdib, at ang iba’y hinahampas ang ulo; sumisigaw sila, “Ay, prinsipe! Ay, anak ko! Nasaan ka—nasaan ka?” at pagala-galang naliligalig.

Verse 54

एवं शोकाकुलं दीनमिंद्रसेनमहीपतेः । नगरं सहसा क्षुब्धं चित्रवर्मपुरं तथा

Sa gayong paraan, habang si Haring Indrasena ay lugmok at nililigalig ng dalamhati, ang lungsod—ang Citravarmapura—ay biglang nagulo at nayanig.

Verse 55

अथ वृद्धैः समाश्वस्तश्चित्रवर्मा महीपतिः । शनैर्नगरमागत्य सान्त्वयामास चात्मजाम्

Pagkatapos, si Haring Citravarmā, na pinatibay ng mga nakatatanda, ay dahan-dahang bumalik sa lungsod at inaliw ang kaniyang anak na babae.

Verse 56

स राजांभसिमग्नस्य जामातुस्तस्य बांधवैः । आगतैः कारयामास साकल्यादौर्ध्वदैहिकम्

Ang hari, kasama ang mga kamag-anak na dumating, ay ipinagawa nang ganap at ayon sa wastong paraan ang lahat ng mga ritwal ng huling pagpaparangal para sa manugang na lumubog sa tubig.

Verse 57

सा च सीमंतिनी साध्वी भर्तृलोकमतिः सती । पित्रा निषिद्धा स्नेहेन वैधव्यं प्रत्यपद्यत

At ang banal na babae, tapat at ang isip ay nakatuon sa daigdig ng kanyang asawa, bagaman pinipigilan ng ama sa pag-ibig, ay tinanggap ang kalagayan ng pagkabalo.

Verse 58

मुनेः पत्न्योऽपदिष्टं यत्सोमवारव्रतं शुभम् । न तत्याज शुभाचारा वैधव्यं प्राप्तवत्यपि

Ang mapalad na panatang Lunes na itinuro ng mga asawa ng muni—siya, na may dalisay na asal, ay hindi ito tinalikuran, kahit dumating sa kanya ang pagkabalo.

Verse 59

एवं चतुर्दशे वर्षे दुःखं प्राप्य सुदारुणम् । ध्यायन्ती शिवपादाब्जं वत्सरत्रयमत्यगात्

Kaya sa kanyang ika-labing-apat na taon, matapos danasin ang napakabagsik na dalamhati, lumipas ang tatlong taon na siya’y nagmumuni sa mga lotus na paa ni Śiva.

Verse 60

पुत्रशोकादिवोन्मत्तमिंद्रसेनं महीपतिम् । प्रसह्य तस्य दायादाः सप्तांगं जह्रुरोजसा

Si Indrasena, ang hari, na tila nababaliw sa dalamhati sa anak—ang kanyang mga tagapagmana ay sapilitang inagaw siya, at sa lakas ay sinakop ang kaharian sa pitong sangkap nito.

Verse 61

हृतसिंहासनः शूरैर्दायादैः सोऽप्रजो नृपः । निगृह्य काराभवने सपत्नीको निवेशितः

Ang haring yaong walang tagapagmana ay inagawan ng trono ng matatapang niyang kamag-anak. Nang madaig, siya’y ikinulong sa bilangguan, kasama ang kanyang reyna.

Verse 62

चंद्रागदोऽपि तत्पुत्रो निमग्नो यमुनाजले । अधोधोमज्जमानोऽसौ ददर्शोरगकामिनीः

At ang kanyang anak na si Candrāgada man ay lumubog sa tubig ng Yamunā; habang lalo siyang lumalalim, nasilayan niya ang mga dalagang ahas.

Verse 63

जलक्रीडासु सक्तास्ता दृष्ट्वा राजकुमार कम् । विस्मितास्तमथो निन्युः पातालं पन्नगालयम्

Nahumaling sa kanilang paglalaro sa tubig, ang mga dalagang iyon, pagkakita sa batang prinsipe, ay namangha; saka nila siya dinala sa Pātāla, tahanan ng mga Nāga.

Verse 64

स नीयमानस्तरसा पन्नगीभिर्नृपात्मजः । तक्षकस्य पुरं रम्यं विवेश परमाद्भुतम्

Mabilis na inakay ng mga dalagang Nāga ang anak ng hari; at siya’y pumasok sa marikit na lungsod ni Takṣaka, kahanga-hangang di masukat.

Verse 65

सोऽपश्यद्राजतनयो महेंद्रभवनोपमम् । महारत्नपरिभ्राजन्मयूखपरिदीपितम्

Doon nakita ng prinsipe ang isang palasyong tulad ng tahanan ni Mahendra (Indra), na pinaliliwanag sa paligid ng sinag ng mariringal at dakilang hiyas.

Verse 66

वज्रवैडूर्यपाचादिप्रासादशतसंकुलम् । माणिक्य गोपुरद्वारं मुक्तादामभिरुज्ज्वलम्

Siksik iyon ng daan-daang palasyong yari sa diyamante, berilo, kristal at iba pa; ang mga toreng-daanan ay may rubi, at nagniningning sa mga kuwintas na perlas.

Verse 67

चंद्रकांतस्थलं रम्यं हेमद्वारकपाटकम् । अनेकशतसाहस्रमणिदीपविराजितम्

Ang kaaya-ayang mga looban ay yari sa batong-buwan; ang mga pinto’y may tablang ginto, at kumikislap sa daan-daan at libu-libong lamparang hiyas.

Verse 68

तत्रापश्यत्सभा मध्ये निषण्णं रत्नविष्टरे । तक्षकं पन्नगाधीशं फणानेकशतोज्ज्वलम्

Doon, sa gitna ng bulwagan ng kapulungan, nakita niya si Takṣaka, panginoon ng mga Nāga, nakaupo sa trono ng mga hiyas—nagniningning sa daan-daang talukbong.

Verse 69

दिव्यांबरधरं दीप्तं रत्नकुण्डलराजितम् । नानारत्नपरिक्षिप्तमुकुट द्युतिरंजितम्

Siya’y nagniningning, nakadamit ng makalangit na kasuotan, pinalamutian ng mga hikaw na hiyas; ang kanyang korona, napaliligiran ng sari-saring batong-hiyas, ay nababalot sa maningning na liwanag.

Verse 70

फणामणिमयूखाढ्यैरसंख्यैः पन्नगोत्तमैः । उपासितं प्रांजलिभिश्चित्ररत्नविभूषितैः

Siya’y sinasamba at pinaglilingkuran ng di-mabilang na mahuhusay na Nāga, sagana sa sinag ng mga hiyas sa kanilang mga talukbong—nakatindig na magkayukom ang mga palad, at nababalutan ng kagila-gilalas na alahas.

Verse 71

रूपयौवनमाधुर्यविलासगति शोभिना । नागकन्यासहस्रेण समंतात्परिवारितम्

Nagniningning siya sa kagandahan, sigla ng kabataan, tamis, marikit na paglalaro, at marangal na kilos—napalilibutan sa lahat ng panig ng sanlibong dalagang Nāga.

Verse 72

दिव्याभरणदीप्तांगं दिव्यचंदनचर्चितम् । कालाग्निमिव दुर्धर्षं तेजसादित्यसन्निभम्

Naglalagablab ang kanyang mga sangkap sa ningning ng makalangit na alahas, at pinahiran ng banal na sandalpaste—di-malalapitan gaya ng apoy ng pagkalipol, maningning na tulad ng araw.

Verse 73

दृष्ट्वा राजसुतो धीरः प्रणिपत्य सभास्थले । उत्थितः प्रांजलिस्तस्य तेजसाक्षिप्तलोचनः

Pagkakita niya roon, ang matatag na prinsipe ay nagpatirapa sa bulwagan ng kapulungan; saka tumindig na magkasalikop ang mga palad, ang mga mata’y nabihag at nalunod sa naglalagablab na ningning.

Verse 74

नागराजोपि तं दृष्ट्वा राजपुत्रं मनोरमम् । कोऽयं कस्मादिहायात इति पप्रच्छ पन्नगीः

Ang hari ng mga Nāga, pagkakita sa kaakit-akit na prinsipe, ay nagtanong sa mga dalagang ahas: “Sino siya, at saan siya nagmula rito?”

Verse 75

ता ऊचुर्यमुनातोये दृष्टोऽस्माभिर्यदृच्छया । अज्ञातकुलनामायमानीतस्तव सन्निधिम्

Sumagot sila: “Nagkataon lamang na nakita namin siya sa tubig ng Yamunā. Di namin batid ang kanyang angkan at pangalan, kaya dinala namin siya sa iyong harapan.”

Verse 76

अथ पृष्टो राजपुत्रस्तक्षकेण महात्मना । कस्यासि तनयः कस्त्वं को देशः कथमागतः

Pagkaraan, tinanong ng dakilang-loob na Takṣaka ang prinsipe: “Kaninong anak ka? Sino ka? Anong lupain ang sa iyo, at paano ka naparito?”

Verse 77

राजपुत्रो वचः श्रुत्वा तक्षकं वाक्यमब्रवीत्

Nang marinig ng prinsipe ang mga salitang iyon, sumagot siya at nagsalita kay Takṣaka.

Verse 78

राजपुत्र उवाच । अस्ति भूमंडले कश्चिद्देशो निषधसंज्ञकः । तस्याधिपोऽभवद्राजा नलो नाम महा यशाः । स पुण्यकीर्तिः क्षितिपो दमयन्तीपतिः शुभः

Wika ng prinsipe: “Sa ibabaw ng daigdig ay may isang lupain na tinatawag na Niṣadha. Ang namuno roon ay si Haring Nala, bantog sa dakilang karangalan—banal ang puri, matuwid na hari, at mapalad na asawa ni Damayantī.”

Verse 79

तस्मादपींद्रसेनाख्यस्तस्य पुत्रो महाबलः । चंद्रांगदोस्मि नाम्नाहं नवोढः श्वशुरालये । विहरन्यमुनातोये निमग्नो देवचोदितः

“Mula sa kanya ay isinilang si Indrasena, makapangyarihan sa lakas; ako ang kanyang anak, na ang pangalan ay Candrāṅgada. Bagong kasal at nanunuluyan sa bahay ng aking biyenan, habang naglalaro sa tubig ng Yamunā ay nalunod ako—sa udyok ng kalooban ng mga diyos.”

Verse 80

एताभिः पन्नगस्त्रीभिरानीतोस्मि तवांतिकम् । दृष्ट्वाहं तव पादाब्जं पुण्यैर्जन्मांतरार्जितैः

“Dinala ako ng mga babaeng ahas na ito sa iyong harapan. Ngayon ay namamasdan ko ang iyong mga paang-loto—dahil sa mga kabutihang naipon ko sa mga nagdaang kapanganakan.”

Verse 81

अद्य धन्योऽस्मि धन्योऽस्मि कृतार्थो पितरौ मम । यत्प्रेक्षितोऽहं कारुण्यात्त्वया संभाषितोपि च

“Ngayong araw, tunay akong pinagpala—oo, pinagpala! Natupad ang hangarin ng aking mga magulang, sapagkat sa iyong habag ako’y iyong minasdan at kinausap pa.”

Verse 82

सूत उवाच । इत्युदारमसंभ्रांतं वचः श्रुत्वातिपेशलम् । तक्षकः पुनरौत्सुक्याद्बभाषे राजनंदनम्

Sūta ay nagsalita: “Nang marinig niya ang marangal, di-nalilito, at lubhang banayad na mga salita, si Takṣaka, muling nag-alab sa pananabik, ay nagsalita sa prinsipe.”

Verse 83

तक्षक उवाच । भोभो नरेंद्रदायाद मा भैषीर्धीरतां व्रज । सर्वदेवेषु को देवो युष्माभिः पूज्यते सदा

Sinabi ni Takṣaka: “O tagapagmana ng hari, huwag kang matakot—maging matatag. Sa lahat ng mga diyos, aling Diyos ang lagi ninyong sinasamba?”

Verse 84

राजपुत्र उवाच । यो देवः सर्वेदेवेषु महादेवं इति स्मृतः । पूज्यते स हि विश्वात्मा शिवोऽस्माभिरुमापतिः

Sinabi ng prinsipe: “Ang Diyos na sa lahat ng mga diyos ay kinikilalang ‘Mahādeva’—Siya, ang Kaluluwa ng sansinukob, si Śiva, ang Panginoon ni Umā, ang aming sinasamba.”

Verse 85

यस्य तेजोंशलेशेन रजसा च प्रजापतिः । कृतरूपोऽसृजद्विश्वं स नः पूज्यो महेश्वरः

“Sa isang munting bahagi lamang ng Kanyang ningning—at sa pamamagitan ng rajas—si Prajāpati, na nag-anyong may anyo, ay nilikha ang sansinukob; kaya si Maheśvara ang aming sinasamba.”

Verse 86

यस्यांशात्सात्त्विकं दिव्यं बिभ्रद्विष्णुः सनातनः । विश्वं बिभर्त्ति भूतात्मा शिवोऽस्माभिः स पूज्यते

Mula sa Kaniyang bahagi, taglay ng walang-hanggang Viṣṇu ang banal na lakas na sāttvika, at bilang Kaluluwa sa loob ng lahat ng nilalang ay inaalalayan Niya ang sansinukob—si Śiva, Siya ang sinasamba namin.

Verse 87

यस्यांशात्तामसाज्जातो रुद्रः कालाग्निसन्निभः । विश्वमेतद्धरत्यंते स पूज्योऽस्माभिरीश्वरः

Mula sa Kaniyang bahagi, sa pamamagitan ng tamas, isinilang si Rudra na wari’y apoy ng Panahon sa wakas; at sa katapusan ay Kaniyang binabawi ang sansinukob na ito. Ang Panginoong iyon (Īśvara) ang sinasamba namin.

Verse 88

यो विधाता विधातुश्च कारणस्यापि कारणम् । तेजसां परमं तेजः स शिवो नः परा गतिः

Siya ang Tagapag-ayos, at Tagapag-ayos ng Tagapag-ayos; ang sanhi maging ng mga sanhi; ang pinakadakilang liwanag sa lahat ng ningning. Ang Śiva na iyon ang aming pinakamataas na hantungan.

Verse 89

योंतिकस्थोऽपि दूरस्थः पापोपहृतचेतसाम् । अपरिच्छेद्य धामासौ शिवो नः परमा गतिः

Bagaman Siya’y malapit, Siya’y nagiging malayo sa mga isip na dinadala ng kasalanan; ang Kaniyang tahanan ay di-masukat at di-masukat-hanggan. Ang Śiva na iyon ang aming sukdulang kanlungan.

Verse 90

योऽग्नौ तिष्ठति यो भूमौ यो वायौ सलिले च यः । य आकाशे च विश्वात्मा स पूज्यो नः सदाशिवः

Siya na nananahan sa apoy, sa lupa, sa hangin, at sa tubig; at nasa kalawakan bilang Kaluluwa ng sansinukob—Siya, si Sadāśiva, ang karapat-dapat sa aming pagsamba.

Verse 91

यः साक्षी सर्वभूतानां य आत्मस्थो निरंजनः । यस्येच्छावशगो लोकः सोऽस्माभिः पूज्यते शिवः

Siya na Saksi ng lahat ng nilalang, nananahan sa Sarili at walang dungis; sa Kanyang kalooban napapamahalaan ang daigdig—si Śiva ang aming sinasamba.

Verse 92

यमेकमाद्यं पुरुषं पुराणं वदंति भिन्नं गुणवैकृतेन । क्षेत्रज्ञमेकेथ तुरीयमन्ये कूटस्थमन्ये स शिवो गतिर्नः

Ang iisang Siya—ang unang Puruṣa, ang Sinauna—na sinasabing nagiging iba-iba dahil sa pagbabago ng mga guṇa; tinatawag ng ilan na Tagapagtanto ng Larangan, ng iba na ang Ikaapat (turīya), at ng iba na ang Di-nagbabago (kūṭastha): ang Śiva na iyon ang aming kanlungan.

Verse 93

यं नास्पृशंश्चैत्यमचिंत्यतत्त्वं दुरंतधामानमतत्स्वरूपम् । मनोवचोवृत्तय आत्मभाजां स एष पूज्यः परमः शिवो नः

Siya na hindi maabot ng isip—ang katotohanang di-mawari, ang tahanang di-malapitan, ang tunay na anyong lampas sa lahat ng ‘ganyan’; sa mga may katawan, hindi Siya naaabot ng galaw ng isip at pananalita. Siya nga—ang Kataas-taasang Śiva—ang dapat naming sambahin.

Verse 94

यस्य प्रसादं प्रतिलभ्य संतो वांछंति नैंद्रं पदमुज्ज्वलं वा । निस्तीर्णकर्मार्गलकालचक्राश्चरंत्यभीताः स शिवो गतिर्नः

Sa pagkamit ng Kanyang biyaya, ang mga banal ay hindi na nagnanais kahit ang maningning na kalagayan ni Indra; nalampasan na nila ang mga hadlang ng karma at ang gulong ng panahon, kaya sila’y lumalakad na walang takot—si Śiva ang aming kanlungan.

Verse 95

यस्य स्मृतिः सकलपापरुजां विघातं सद्यः करोत्यपि चु पुल्कसजन्मभाजाम् । यस्य स्वरूपमखिलं श्रुतिभिर्विमृग्यं तस्मै शिवाय सततं करवाम पूजाम्

Ang pag-alaala sa Kanya’y agad pumupuksa sa kirot ng lahat ng kasalanan—kahit sa mga isinilang sa Pulkaśa; ang Kanyang ganap na kalikasan ay hinahanap ng mga Veda. Sa Śiva na iyon, lagi kaming magsasagawa ng pagsamba.

Verse 96

यन्मूर्ध्नि लब्धनिलया सुरलोकसिंधुर्यस्यांगगां भगवती जगदंबिका च । यत्कुंडले त्वहह तक्षकवासुकी द्वौ सोऽस्माकमेव गतिरर्धशशांकमौलिः

Sa Kanya na may kalahating-buwan sa tuktok—sa kanyang ulo nanahan ang ilog ng mga deva; sa kanyang katawan ang banal na Gaṅgā at ang Mapalad na Ina ng Sanlibutan; at sa kanyang mga hikaw, tunay nga, naroon sina Takṣaka at Vāsuki—siya ang aming tanging kanlungan.

Verse 97

जयति निगमचूडाग्रेषु यस्यांघ्रिपद्मं जयति च हृदि नित्यं योगिनां यस्य मूर्तिः । जयति सकलतत्त्वोद्भासनं यस्य मूर्तिः स विजितगुणसर्गः पूज्यतेऽस्माभिरीशः

Tagumpay sa Panginoon na ang kanyang mga paang-loto’y nasa tuktok ng mga Veda; tagumpay sa Kanya na ang anyo’y laging nananahan sa puso ng mga yogin; tagumpay sa Kanya na ang anyo’y nagliliwanag sa lahat ng tattva. Ang Īśa na nagwagi sa buong paglalaro ng mga guṇa ay sinasamba namin.

Verse 98

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य तक्षकः प्रीतमानसः । जातभक्तिर्महादेवे राजपुत्रमभाषत

Sūta ay nagsabi: Nang marinig ang mga salitang iyon, si Takṣaka—galak ang puso at nagising ang debosyon kay Mahādeva—ay nagsalita sa prinsipe.

Verse 99

तक्षक उवाच । परितुष्टोऽस्मि भद्रं स्तात्तव राजेद्रनंदन । बालोपि यत्परं तत्त्वं वेत्सि शैवं परात्परम्

Sinabi ni Takṣaka: Lubos akong nasiyahan; nawa’y mapasa iyo ang pagpapala, O anak ng hari ng mga hari. Sapagkat bagaman ikaw ay bata pa, batid mo ang sukdulang katotohanan—ang Śaiva na realidad na lampas pa sa lampas.

Verse 100

एष रत्नमयो लोक एताश्चारुदृशोऽबलाः । एते कल्पद्रुमाः सर्वे वाप्योमृतरसांभसः

Ang daigdig na ito’y yari sa mga hiyas; ang mga babaeng ito’y kaakit-akit ang anyo. Ang lahat ng ito’y mga punong kalpadruma na tumutupad ng nais, at ang mga lawa’y may tubig na lasang amṛta, parang nektar.

Verse 101

नात्र मृत्युभयं घोरं न जरारोगपीडनम् । यथेष्टं विहरात्रैव भुंक्ष्व भोगान्यथोचितान्

Dito’y walang kakila-kilabot na pangamba sa kamatayan, ni pahirap ng katandaan at karamdaman. Manahan ka rito ayon sa iyong nais, at tamasahin ang mga kaligayahang nararapat at wasto.

Verse 110

तत्सहायार्थमेकं च पन्नगेंद्रकुमारकम् । नियुज्य तक्षकः प्रीत्या गच्छेति विससर्ज तम्

At upang maging katuwang niya, masayang itinalaga ni Takṣaka ang isang batang prinsipe ng hari ng mga ahas, at siya’y pinayaon, na nagsasabing, “Humayo!”

Verse 120

का त्वं कस्य कलत्रं वा कस्यासि तनया सती । किमिदं तेंगने बाल्ये दुःसहं शोकलक्षणम्

Sino ka? Kaninong asawa ka, o kaninong mabuting anak na dalaga? At bakit, O payat ang mga biyas, sa iyong murang gulang ay pasan mo ang di-matiis na mga tanda ng dalamhati?

Verse 130

दृष्टपूर्व इवाभासि मया च स्वजनो यथा । सर्वं कथय तत्त्वेन सत्यसारा हि साधवः

Sa akin ay wari’y nakita na kita noon—na parang isa sa aking sariling kaanak. Isalaysay mo ang lahat nang tapat; sapagkat ang mga matuwid ay tunay na nakasalig sa katotohanan.

Verse 140

स्वपाणिस्पर्शनोद्भिन्नपुलकांचितविग्रहम् । पूर्व दृष्टानि चांगेषु लक्षणानि स्वरादिषु । वयःप्रमाणं वर्णं च परीक्ष्यैनमतर्कयत्

Nang makita niyang ang kanyang katawan ay kinilabutan at tinubuan ng balahibo sa paghipo ng sariling kamay niya, at mapansin sa kanyang mga sangkap ang mga palatandaang nakita na niya noon—sa tinig at iba pang anyo—sinuri niya ang kanyang gulang, tindig, at kulay, at saka siya nagmuni-muni tungkol sa kanya.

Verse 141

एष एव पतिर्मे स्याद्ध्रुवं नान्यो भविष्यति । अस्मिन्नेव प्रसक्तं मे हृदयं प्रेमकातरम्

Siya lamang ang magiging asawa ko—tunay, wala nang iba. Sa kanya lamang nakagapos ang puso kong maramdamin, sugatan at banayad sa pag-ibig.

Verse 142

परलोकादिहायातः कथमेवं स्वरूपधृक् । दुर्भाग्यायाः कथं मे स्याद्भर्तुर्नष्टस्य दर्शनम्

Paano siya nakarating dito mula sa kabilang daigdig, taglay ang gayong anyo? Paano ako—napakasawi—mapagkakalooban ng pagtanaw sa aking asawang nawala?

Verse 143

स्वप्नोयं किमु न स्वप्नो भ्रमोऽयं किं तु न भ्रमः । एष धूर्तोऽथवा कश्चिद्यक्षो गंधर्व एव वा

Panaginip ba ito—o hindi panaginip? Guniguni ba ito—o hindi guniguni? Siya ba’y manlilinlang, o marahil isang Yakṣa, o tunay ngang isang Gandharva?

Verse 150

स पुरोपवनाभ्याशे स्थित्वा तं फणि पुत्रकम् । विससर्जात्मदायादान्नृपासनगतान्प्रति

Nang tumayo siya malapit sa harding-ligaya ng palasyo, isinugo niya ang batang ahas, at inutusan itong tumungo sa sarili niyang mga tagapagmana na nakaupo sa trono ng hari.

Verse 151

स गत्वोवाच ताञ्छीघ्रमिंद्रसेनो विमुच्यताम् । चंद्रांगदस्तस्य सुतः प्राप्तोऽयं पन्नगाल यात्

Pagdating niya roon ay agad niyang sinabi: “Pakawalan si Indrāsena ngayon din. Ito si Candrāṃgada, ang kanyang anak, na dumating—isinugo mula sa daigdig ng mga nāga.”

Verse 152

नृपासनं विमुंचंतु भवंतो न विचार्यताम् । नो चेच्चंद्रागदस्याशु बाणाः प्राणान्हरंति वः

Kayong lahat, lisanin agad ang luklukan ng hari—huwag nang mag-atubili sa pagninilay. Kung hindi, ang mabilis na mga palaso ni Candrāṅgada ay agad na aagaw sa inyong buhay.

Verse 153

स मग्नो यमुनातोये गत्वा तक्षकमंदिरम् । लब्ध्वा च तस्य साहाय्यं पुनर्लोकादिहागतः

Lumubog siya sa tubig ng Yamunā at nagtungo sa templong-palasyong tahanan ni Takṣaka; at nang makamtan ang kanyang tulong, muli siyang nagbalik mula sa daigdig na iyon tungo sa mundong ito.

Verse 160

तं पादमूले पतितं स्वपुत्रं विवेद नासौ पृथिवीपतिः क्षणम् । प्रबोधितोऽमात्यजनैः कथंचिदुत्थाय क्लिन्नेन हृदालिलिंग

Sa isang saglit, hindi nakilala ng panginoon ng lupa ang sariling anak na nakahandusay sa paanan niya. Nang magising siya sa kung paanong paraan sa tulong ng mga ministro, tumindig siya at, pusong basang-basa sa dalamhati, niyakap ang anak.

Verse 170

चन्द्रांगदोऽपि रत्नाद्यैरानीतैस्तक्षकालयात् । स्वां पत्नीं भूषयां चक्रे मर्त्यानामतिदुर्लभैः

Si Candrāṅgada naman, sa mga hiyas at iba pang dinala mula sa tahanan ni Takṣaka, ay pinalamutian ang kanyang asawa ng mga alahas na lubhang bihira at halos di makamtan ng mga mortal.

Verse 177

सूत उवाच । विचित्रमिदमाख्यानं मया समनुवर्णितम् । भूयोऽपि वक्ष्ये माहात्म्यं सोमवारव्रतोदितम्

Sūta ang nagsalita: “Ang kamangha-manghang salaysay na ito ay ganap kong isinalaysay. Muli pa, aking ipahahayag ang kadakilaan na itinuro hinggil sa panatang Lunes (Somavāra-vrata).”