The Greatness of the Gaṅgā (Gaṅgā-māhātmya): Saudāsa/Kalmāṣapāda’s Curse and Release

Verse 1

नारद उवाच । शप्तः कथं वसिष्ठेन सौदासो नृपसत्तमः । गङ्गाबिन्दूभिषेकेण पुनः शुद्धोऽबवत्कथम् ॥ १ ॥

Wika ni Nārada: “Paano isinumpa ni Vasiṣṭha si Haring Saudāsa—ang pinakadakila sa mga hari? At paano siya muling nalinis sa pamamagitan ng pag-aabhiṣeka ng mga patak ng tubig ng Gaṅgā?”

Verse 2

सर्वमेतदशेषेण भ्रातर्मे वक्तुमर्हसि । श्रृण्वतां वदतां चैव गङ्गाख्यानं शुभावहम् ॥ २ ॥

O kapatid ko, nararapat mong isalaysay ang lahat ng ito nang buo. Sapagkat ang salaysay tungkol sa Gaṅgā ay nagdadala ng pagpapala sa mga nakikinig at sa mga bumibigkas din.

Verse 3

सनक उवाच । सौदासः सर्वधर्मज्ञः सर्वज्ञो गुणवाञ्छुचिः । बुभुजे पृथिवीं सर्वां पितृवद्रञ्जयन्प्रजाः ॥ ३ ॥

Wika ni Sanaka: Si Saudāsa—nakaaalam ng lahat ng dharma, maunawain sa lahat ng bagay, may kabutihang-asal at dalisay—ay namuno sa buong daigdig, pinasaya ang mga nasasakupan na gaya ng ama na nagpapasaya sa mga anak.

Verse 4

सगेरण यथा पूर्वं महीयं सप्तसागरा । रक्षिता तद्वदमुना सर्वधर्माविरोधिना ॥ ४ ॥

Kung paanong noong unang panahon ay ipinagtanggol ni Sagara ang daigdig na napalilibutan ng pitong karagatan, gayon din ito’y ipinangalaga niya (ang haring iyon), sapagkat ang kanyang pagkilos ay hindi sumasalungat sa alinmang dharma.

Verse 5

पुत्रपौत्रसमायुक्तः सर्वैश्वर्यसमन्वितः । त्रिंशदष्टसहस्त्राणि बुभुजे पृथिवीं युवा ॥ ५ ॥

Ang batang hari, na may mga anak at apo at taglay ang lahat ng kasaganaan, ay namahala at nagtamasa sa daigdig sa loob ng tatlumpu’t walong libong taon.

Verse 6

सौदासस्त्वेकदा राजा मृगयाभिरतिर्वनम् । विवेज्ञ सबलः सम्यक् शोधितं ह्यासमन्त्रिभिः ॥ ६ ॥

Minsan, si Haring Saudāsa—na mahilig sa pangangaso—ay pumasok sa gubat kasama ang kanyang mga tauhan, matapos itong masusing siyasatin at tiyaking ligtas ng kanyang mga ministro.

Verse 7

निषादैः सहितस्तत्र विनिघ्रन्मूगसंचयम् । आससाद नदीं रेवां धर्मज्ञः स पिपासितः ॥ ७ ॥

Doon, kasama ang mga Niṣāda, kanyang pinabagsak ang nagtipong maraming usa; at ang haring nakaaalam ng dharma, na pinahihirapan ng uhaw, ay dumating sa ilog na Revā (Narmadā).

Verse 8

सुदासतनयस्तत्र स्नात्वा कृत्वाह्निकं मुने । भुक्त्वा च मन्त्रिभिः सार्ध्दं तां निशां तत्र चावसत् ॥ ८ ॥

O pantas, doon ang anak ni Sudāsa ay naligo at nagsagawa ng pang‑araw‑araw na mga ritwal; saka kumain kasama ng mga ministro, at doon din niya pinalipas ang gabing iyon.

Verse 9

ततः प्रातः समुथाय कृत्वा पौर्वाह्णिकीं क्रियाम् । बभ्राम मन्त्रिसहितो नर्मदातीरजे वने ॥ ९ ॥

Pagkaraan, sa madaling‑araw siya’y bumangon at isinagawa ang mga ritwal sa umaga; at kasama ang mga ministro, siya’y naglibot sa gubat sa pampang ng Narmadā.

Verse 10

वनाद्वनान्तरं गच्छन्नेक एव महीपत्तिः । आकर्णकृष्टबाणः सत् कृष्णसारं समन्वगात् ॥ १० ॥

Lumipat siyang mag‑isa mula sa isang bahagi ng gubat tungo sa iba pa; ang maharlikang hari, hinila ang palaso hanggang sa tainga, ay humabol sa itim na antelope (kṛṣṇasāra).

Verse 11

दूरसैन्योऽश्वमारूढः स राजानुव्रजन्मृगम् । व्याघ्रद्वयं गुहासंस्थमपश्थमपश्यत्सुरते रतम् ॥ ११ ॥

Iniwan niyang malayo ang hukbo at nakasakay sa kabayo, hinabol ng hari ang usa; at doon nakita niya ang dalawang tigre sa loob ng yungib, nakahimlay nang panatag at lubos na abala sa pagsasama ng laman.

Verse 12

मृगपृष्टं परित्यज्य व्याघ्रयोः संमुखं ययौ । धनुःसंहितबाणेन तेनासौ शरशास्त्रवित् ॥ १२ ॥

Tinalikuran niya ang paghabol sa usa at humarap nang tuwiran sa dalawang tigre; taglay ang palasong nakasalang na sa bagting, ang dalubhasa sa agham ng mga sandata‑palaso ay hinarap sila.

Verse 13

तां व्याघ्रीं पातयामास तीक्ष्णाग्रनतपर्वणा । पतमाना तु साव्याघ्री षट्रत्रिंशद्योजनायता ॥ १३ ॥

Sa sandatang matalim ang dulo at may mga dugtungan, ibinagsak niya ang tigresang iyon. Sa pagbagsak nito, ang tigresang may habang tatlumpu’t anim na yojana ay dumagundong na bumagsak sa lupa.

Verse 14

तडित्वद्धोरनिर्घोषा राक्षसी विकृताभवत् । पतितां स्वप्रियां वीक्ष्य द्विषन्स व्याघ्रराक्षसः ॥ १४ ॥

Sa nakapangingilabot na ungol na tila kidlat, ang rākṣasī ay nag-anyong lubhang kakila-kilabot. Nang makita niyang bumagsak ang kanyang minamahal, ang rākṣasang tila tigre ay kumulo sa poot at marahas na tumugon.

Verse 15

प्रतिक्रियां करिष्यामीत्युक्तवा चांतर्दधे तदा । राजा तु भयसंविग्नो वनेसैन्यं समेत्य च ॥ १५ ॥

Sabi niya, “Gagawa ako ng panlaban,” at noon din ay naglaho sa paningin. Ngunit ang hari, nanginginig sa takot, ay tinipon din ang kanyang mga kawal sa gubat.

Verse 16

तद्रृत्तं कथयन्सर्वान्स्वां पुरीं स न्यवर्त्तत । शङ्कमानस्तु तद्रक्षःकृत्या द्राजा सुदासजः ॥ १६ ॥

Matapos isalaysay sa lahat ang buong pangyayari, siya’y nagbalik sa sariling lungsod. Gayunman, ang haring anak ni Sudās ay nanatiling balisa, nangangamba sa salamangka at kulam ng rākṣasa.

Verse 17

परितत्याज मृगयां ततः प्रभृति नारद । गते बहुतिथे काले हयमेधमखं नृपः ॥ १७ ॥

Mula noon, O Nārada, tuluyang tinalikuran ng hari ang pangangaso. At nang lumipas ang mahabang panahon, isinagawa ng pinuno ang dakilang handog na Aśvamedha.

Verse 18

समारेभे प्रसन्नात्मा वशिष्टाद्यमुनीश्वरैः । तत्र ब्रह्मादिदेवेभ्यो हविर्दत्त्वा यथाविधि ॥ १८ ॥

Taglay ang payapang at masayang kalooban, sinimulan niya ang ritwal kasama ng mga dakilang muni na pinangungunahan ni Vasiṣṭha; at doon, matapos ihandog ang banal na havis kay Brahmā at sa iba pang mga diyos ayon sa itinakdang paraan, siya’y nagpatuloy pa.

Verse 19

समाप्य यज्ञनिष्क्रांतो वशिष्टः स्नातकोऽपि च । अत्रान्तरे राक्षसोऽसौ नृपहिम्सितभार्यकः । कर्तुं प्रतिक्रियां राज्ञे समायातोरुषान्वितः ॥ १९ ॥

Matapos ganapin ang yajña, si Vasiṣṭha—na natapos din ang paglilinis na paliligo ng isang snātaka—ay umalis. Samantala, ang rākṣasa na yaon, na ang asawa’y napinsala dahil sa hari, ay dumating na nag-aalab sa galit upang maghiganti sa hari.

Verse 20

स राक्षसस्तस्य गुरौ प्रयाते वशिष्टवेषं तु तदैव धृत्वा । राजानमभ्येत्य जगाद भोक्ष्ये मांसं समिच्छाम्यहमित्युवाच ॥ २० ॥

Nang makaalis na ang gurong iyon, agad na nag-anyong Vasiṣṭha ang rākṣasa. Lumapit ito sa hari at nagsabi, “Kakain ako; nais ko ng karne,” at gayon ang kanyang wika.

Verse 21

भूयः समास्थाय स सूदवषं पक्त्वामिषं मानुपमस्य वादात् । स्थितश्च राजापि हरि यपात्रे धृत्वा गुरोरागमनं प्रतीक्षन् ॥ २१ ॥

Pagkaraan, muli siyang sumunod dahil sa pamimilit ng kusinero at nagluto ng karne. At ang hari naman ay nakatayo, naghihintay sa pagdating ng guru, tangan ang handog sa sisidlang ginagamit sa paghahain ng pagkain.

Verse 22

तन्मांसं हेमपात्रस्थं सौदासो विनयान्वितः । समागताय गुरवे ददौ तस्मै ससादरम् ॥ २२ ॥

Pagkatapos, si Saudāsa, na puspos ng kababaang-loob, ay inilagay ang karne sa isang sisidlang ginto at magalang na inihandog iyon sa gurong dumating, nang may pagpipitagan.

Verse 23

तं दृष्ट्वा चिन्तयामास गुरुः किमिति विस्मितः ॥ २३ ॥

Nang makita siya, ang guro—na namangha—ay nagsimulang mag-isip: “Ano kaya ang dahilan nito?”

Verse 24

अपश्यन्मानुषं मासं परमेण समाधिना । अहोऽस्य राज्ञो दौःशील्यमभक्ष्यं दत्तवान्मम ॥ २४ ॥

Sa loob ng isang buong buwan ng tao ay nanatili akong walang malay, na nakatuon sa pinakamataas na samadhi. Ay! Kay sama ng haring ito! Ibinigay niya sa akin ang hindi dapat kainin.

Verse 25

इति विरमयमापन्नः प्रमन्युरभवन्मुनिः । अभोऽज्यं मद्विघाताय दत्त हि पृथिवीपते ॥ २५ ॥

Matapos subukang magpigil at tapusin ang usapin, ang pantas ay labis na nagalit: “Ay, O panginoon ng lupa—tunay na ang ipinagbabawal ay ibinigay para sa aking kapahamakan!”

Verse 26

तस्मात्तवापि भवतु ह्येतदेव हि भोजनम् । नृमांसं रक्षसामेव भोज्यं दत्तं मम त्वया ॥ २६ ॥

“Kaya naman, hayaang ito na rin ang maging pagkain mo. Ang laman ng tao ay pagkain lamang para sa mga Raksasa—ito ay ibinigay mo sa akin.”

Verse 27

तद्याहि राक्षसत्वं त्वं तदाहारोचितं नृपा । इति शापं ददत्यस्मिन्सौदासो भयविह्वूलः ॥ २७ ॥

“Kaya naman, O hari, ikaw ay magiging isang rākṣasa, na nababagay lamang sa ganoong uri ng pagkain.” Sa pagsasabi nito, si Saudāsa—na labis na natatakot—ay binigkas ang sumpang ito sa kanya.

Verse 28

आज्ञत्पो भवतैवेति सकंपोऽस्म व्यजिज्ञपत् । भूश्च चिन्तयामास वशिष्टस्तेन नोदितः ॥ २८ ॥

“Tunay ngang inutusan ninyo ako,” ang kanyang mapagpakumbabang pagsamo, nanginginig. At ang Diyosa ng Lupa, si Bhū, ay nagsimulang magnilay; at si Vasiṣṭha—na naudyukan niya—ay nagmuni-muni rin sa bagay na iyon.

Verse 29

रक्षसा वंचितं भूपं ज्ञातवान् दिव्यचक्षुषा । राजापि जलमादाय वशिष्टं शप्तुमुद्यतः ॥ २९ ॥

Sa kanyang banal na paningin, nalaman niyang ang hari ay nadaya ng isang rākṣasa. Ang hari naman, may hawak na tubig sa kamay, ay handa nang sumpain si Vasiṣṭha.

Verse 30

समुद्यतं गुरुं शप्तं दृष्ट्वा भूयो रुपान्वितम् । मदयंती प्रियातस्य प्रत्युवाचाथ सुव्रता ॥ ३० ॥

Nang makita ang kagalang-galang na guro na tumindig at bumibigkas ng sumpa—muling nagtataglay ng anyo—si Madayantī, ang marangal na babae at minamahal niya, ay sumagot.

Verse 31

मदयंत्युवाच । भो भो क्षत्रियदायाद कोप संहर्तुमर्हसि । त्वया यत्कर्म भोक्तव्यं तत्प्रात्पं नात्र संशयः ॥ ३१ ॥

Wika ni Madayantī: “O tagapagmana ng mga Kṣatriya, pigilin mo ang poot. Anumang bunga ng gawa na dapat mong danasin—iyan ay dumating na sa iyo; walang pag-aalinlangan dito.”

Verse 32

गुरु तुम्कृत्य हुंम्कृत्य यो वदेन्मृढधीर्नरः । अरण्ये निर्जले देश स भवेद्बुह्यराक्षसः ॥ ३२ ॥

Ang taong hangal na kumakausap sa kanyang guro nang may paghamak—binibigkas ang “tum” at “hum”—ay muling isisilang bilang Buhya-rākṣasa, naninirahan sa gubat na tigang at walang tubig.

Verse 33

जितेन्द्रिया जितक्रोधा गुरु शुश्रूषणे रताः । प्रयान्ति ब्रह्मसदनमिति शास्त्रेषु निश्चयः ॥ ३३ ॥

Yaong mga nagwagi sa mga pandama, nagpasuko sa galit, at nagagalak sa taimtim na paglilingkod sa guru, ay nakaaabot sa tahanan ni Brahmā—ito ang tiyak na pasya ng mga śāstra.

Verse 34

तयोक्तो भूपतिः कोपं त्यक्त्वा भार्यां ननन्द च । जलं कुत्र क्षिपामीति चिन्तयामास चात्मना ॥ ३४ ॥

Nang siya’y kausapin nila nang gayon, iniwan ng hari ang galit at natuwa sa kanyang asawa; at sa loob-loob niya’y nag-isip: “Saan ko ibubuhos (itatapon) ang tubig na ito?”

Verse 35

तज्जलं यत्र संसिक्तं तद्भवेद्भस्म निश्चितम् । इति मत्वा जलं तत्तु पादयोर्न्यक्षिपत्स्वयम् ॥ ३५ ॥

Saanman iwisik ang tubig na iyon, tiyak na nagiging abo. Kaya’t nang maunawaan niya ito, siya mismo ang nagbuhos ng tubig na iyon sa sarili niyang mga paa.

Verse 36

तज्जलस्पर्शमात्रेण पादौ कल्माषतां गतौ । कल्माषपाद इत्येवं ततः प्रभृति विस्तृतः ॥ ३६ ॥

Sa pagdampi lamang ng tubig na iyon, nangitim at nadungisan ang kanyang mga paa; kaya mula noon ay nakilala siya sa pangalang “Kalmāṣapāda” (ang may dungis na mga paa).

Verse 37

कल्माषपादो मतिमान् प्रिययाश्चासितस्तदा । मनसा सोऽतिभीतस्तु ववन्दे चरणं गुरोः ॥ ३७ ॥

Noon, si Kalmāṣapāda, bagaman matalino, ay nadala ng pag-ibig sa kanyang minamahal; sa matinding takot sa loob, siya’y yumukod at sumamba sa mga paa ng kanyang guru.

Verse 38

उवाच च प्रपन्नस्तं प्राञ्जलिर्नयकोविदः । क्षमस्व भगवन्सर्वं नापराधः कृतो मया ॥ ३८ ॥

Ang marunong, na sumilong sa Kanya at nakatayo nang magkayakap ang mga palad, ay nagsabi: “O pinagpalang Panginoon (Bhagavan), patawarin Mo ang lahat; wala akong nagawang paglabag.”

Verse 39

तच्छुत्वोवाच भूपालं मुनिर्निःश्वस्य दुःखितः । आत्मानं गर्हयामास ह्यविवेकपरायणम् ॥ ३९ ॥

Pagkarinig noon, ang muni—nalulumbay at napabuntong-hininga—ay nagsalita sa hari at sinimulang sawayin ang sarili, sapagkat siya’y kumapit sa kawalan ng pag-unawa (aviveka).

Verse 40

अविवेको हि सर्वेषामापदां परमं पदम् । विवेकरहितो लोके पशुरेव न संशयः ॥ ४० ॥

Tunay na ang kawalan ng pag-unawa (aviveka) ang pinakaugat ng lahat ng kapahamakan. Ang walang kakayahang magtangi sa mundong ito ay, walang alinlangan, hindi hihigit sa hayop.

Verse 41

राज्ञा त्वजानता नूनमेतत्कर्मोचितं कृतम् । विवेकरहितोऽज्ञोऽहं यतः पापं समाचरेत् ॥ ४१ ॥

Tunay na ginawa ito ng hari nang hindi nalalaman ang nararapat. Ako’y mangmang at salat sa viveka, kaya ako’y humantong sa paggawa ng kasalanan.

Verse 42

विवेकनियतो याति यो वा को वापि निर्वृत्तिम् । इत्युक्तवा चात्मनात्मानं प्रत्युवाच मुनिर्नृपम् । नात्यन्तिंकं भवेदेतद्दादशाब्दं भविष्यति ॥ ४३ ॥

“Sinumang napapailalim sa viveka ay dumarating sa nirvṛtti (pagkapawi at kapayapaan).” Pagkasabi nito, ang muni ay sumagot sa hari mula sa pananaw ng Ātman: “Hindi ito ganap na wakas; magtatagal ito ng labindalawang taon.”

Verse 43

गङ्गाबिन्दूभिषिक्तस्तु त्यक्त्त्वा वै राक्षसीं तनुम् । पूर्वरुपं त्वमापन्नो भोक्ष्यसे मेदिनीमिमाम् ॥ ४४ ॥

Kapag ikaw ay mabudburan ng mga patak ng banal na Gaṅgā, tunay na iiwan mo ang anyong rākṣasa. Sa pagbabalik sa dating anyo, mamumuno at magtatamasa ka sa mismong daigdig na ito.

Verse 44

तद्बिंदुसेकसंभूतज्ञानेन गतकल्मषः । हरिसेवापरो भूत्वा परां शान्तिं गमिष्यसि ॥ ४५ ॥

Sa kaalamang isinilang mula sa pagwisik ng mga patak na iyon, mapapawi ang iyong mga dungis; at sa pagiging lubos na nakatuon sa paglilingkod kay Hari, mararating mo ang katahimikang pinakamataas.

Verse 45

इत्युक्त्वाथर्वविद्भूपं वशिष्टः स्वाश्रमं ययौ । राजापि दुःखसंपन्नो राक्षसीं तानुमाश्रितः ॥ ४६ ॥

Pagkasabi nito, si Vasiṣṭha—ang nakaaalam ng Atharva-veda—ay nagtungo sa sarili niyang āśrama. Ang hari nama’y nabalot ng dalamhati at napasailalim sa kalagayang tulad ng rākṣasī (isang demonyong pag-iral).

Verse 46

क्षुत्पपासाविशेषार्तो नित्यं क्रोधपरायणः । कृष्णक्षपाद्युतिर्भीमो बभ्राम विजने वने ॥ ४७ ॥

Matinding pinahirapan ng gutom at uhaw, laging nakasandig sa poot, si Bhīma—maitim na tila ningning ng gabing itim—ay nagpagala-gala sa isang ilang na gubat.

Verse 47

मृगांश्च विविधांस्तत्र मानुषांश्च सरीसृपान् । विहङ्गमान्प्लवङ्गांश्च प्रशस्तांस्तानभक्षयत् ॥ ४८ ॥

Doon, hindi niya kinain ang sari-saring usa, ni ang tao, ni ang mga gumagapang. Pinigilan din niya ang sarili na kainin ang mga ibon at mga unggoy—mga nilikhang karapat-dapat igalang.

Verse 48

अस्थिभिर्बहुभिर्भूयः पीतरक्तकलेवरैः । रक्तान्तप्रेतकेशैशअच चित्रासीद्भूर्भयंकरी ॥ ४९ ॥

Paulit-ulit na nagmukhang nakakatakot ang lupa—kalat ang maraming buto, mga katawang naninilaw at duguan, at buhok ng mga multo na namuo sa dugo, na bumubuo ng isang kakila-kilabot na tanawin.

Verse 49

ऋतुत्रये स पृथिवीं शतयो जनविस्तृताम् । कृत्वातिदुःखितां पश्चाद्वनान्तरमुपागमत् ॥ ५० ॥

Sa loob ng tatlong panahon, ginawa niyang labis na naghihirap ang lupa—na umaabot sa daan-daang yojana at puno ng maraming tao; pagkatapos nito, pumunta siya sa kailaliman ng kagubatan.

Verse 50

तत्रापि कृतवान्नित्यं नरमांसाशनं सदा । जगाम नर्मदातीरं मुनिसिद्धनिषेवितम् ॥ ५१ ॥

Kahit doon, patuloy siya sa araw-araw na pagkain ng laman ng tao. Pagkatapos ay pumunta siya sa pampang ng Narmadā, isang lugar na dinadayo at iginagalang ng mga pantas at mga siddha.

Verse 51

विचरन्नर्मदातीरे सर्वलोकभयंकरः । अपश्यत्कंचन मुनिं रमन्तं प्रियया सह ॥ ५२ ॥

Habang naglalakad sa pampang ng Narmadā, siya—na nakakatakot sa lahat ng mundo—ay nakakita ng isang pantas na nagagalak kasama ang kanyang minamahal.

Verse 52

क्षुधानलेन संतत्पस्तं मुनिं समुपाद्रवत् । जाग्राह चातिवेगेन व्याधो मृगशिशं यथा ॥ ५३ ॥

Sinusunog ng apoy ng gutom, sumugod siya sa pantas at, sa napakabilis na paraan, dinakip siya—tulad ng isang mangangaso na dumadakip ng batang usa.

Verse 53

ब्राह्मणी स्वपतिं वीक्ष्य निशाचरकरस्थितम् । शिरस्यञ्जलिमाधाय प्रोवाच भयविह्वला ॥ ५४ ॥

Nang makita niyang ang sariling asawa ay hawak sa pagkakahawak ng isang demonyong gumagala sa gabi, ang babaeng brāhmaṇa ay nanginig sa takot, naglagay ng magkasalikop na palad sa ibabaw ng ulo, at nagsalita.

Verse 54

ब्राह्मण्युवाच । भो भो नृपतिशार्दूल त्राहि मां भयविह्वलाम् । प्राणप्रिय प्रदानेन कुरु पूर्णं मनोरथम् ॥ ५५ ॥

Wika ng babaeng brāhmaṇa: “O makapangyarihang tigre sa mga hari—iligtas mo ako na nanginginig sa takot. Sa pagbibigay sa akin ng higit na mahal kaysa buhay, ganapin mo nang lubos ang aking kahilingan.”

Verse 55

नाम्ना मित्रसहस्त्वं हि सूर्यवंशसमुद्भवः । न राक्षसस्ततोऽनाथां पाहि मां विजने वने ॥ ५६ ॥

Tunay, ang pangalan mo ay “Mitra-saha,” kaibigan ng libu-libo, at isinilang ka sa angkan ng Araw. Hindi ka rākṣasa; kaya ipagtanggol mo ako, ang walang masandalan, dito sa nag-iisang gubat na ito.

Verse 56

या नारी भर्त्तृरहिता जीवत्यपि मृतोपमा । तथापि बालवैधव्यं किं वक्ष्याम्यरिमर्दन ॥ ५७ ॥

Ang babaeng walang asawa, kahit nabubuhay, ay tila patay. Lalo pa ang pagkabalo sa pagkabata—ano pa ang masasabi ko, O tagapagwasak ng kaaway?

Verse 57

न मातापितरौ जाने नापि बंधुं च कंचन । पतिरेव परो बंधुः परमं जीवनं मम ॥ ५८ ॥

Hindi ko nakikilala ang ina at ama, ni wala akong anumang kamag-anak. Ang aking asawa lamang ang aking pinakadakilang kaanak—tunay, siya ang aking mismong buhay.”

Verse 58

भवान्येत्त्यखिलान्धर्मान्योषितां वर्त्तनं यथा । त्रायस्व बन्धुरहितां बालापत्यां जनेश्वर ॥ ५९ ॥

O Panginoon ng mga tao, pumarito at ituro sa akin ang kabuuan ng dharma—kung paano dapat mamuhay nang wasto ang mga babae; iligtas at ingatan mo ako na walang kamag-anak at pasan ang isang munting anak.

Verse 59

कथं जीवामि पत्यास्मिन्हीना हि विजने वने । दुहिताहं भगवतस्त्राहि मां पतिदानतः ॥ ६० ॥

“Paano ako mabubuhay na wala ang aking asawa sa gubat na ito na lubhang nag-iisa? Ako’y anak na babae ng Panginoon—iligtas mo ako, O kagalang-galang, at ipagkaloob mo ako sa isang asawa.”

Verse 60

प्रणदानात्परं दानं न भूतं न भविष्यति । वदन्तीति महाप्राज्ञाः प्राणदानं कुरुष्व मे ॥ ६१ ॥

Sinasabi ng mga dakilang pantas: “Walang handog na nagdaan o darating na hihigit sa handog ng pag-iingat.” Kaya ipagkaloob mo sa akin ang handog ng buhay—iligtas mo ako.

Verse 61

इत्युक्तावा सा पपातास्य राक्षसस्य पदाग्रतः । एवं संप्रार्थ्यमानोऽपि ब्राह्मण्या राक्षसो द्विजम् ॥ ६२ ॥

Pagkasabi niya nito, siya’y bumagsak at nagpatirapa sa paanan ng rākṣasa. Ngunit kahit taimtim na nakiusap ang babaeng brāhmaṇa, sinunggaban pa rin ng rākṣasa ang dvija, ang “dalawang ulit na isinilang.”

Verse 62

अभक्षयकृष्णसारशिशुं व्याघ्रो यथा बलात् ॥ ६२ ॥

Gaya ng tigre na sa lakas lamang ay sinasakmal ang biik ng itim na usa (kṛṣṇasāra) bilang biktima.

Verse 63

ततो विलप्य बहुधा तस्य पत्नी पतिव्रता । पूर्वशापहतं भूपमशपत्क्रोधिता पुनः ॥ ६३ ॥

Pagkatapos, matapos managhoy sa maraming paraan, ang kanyang tapat na asawa—na muling nagalit—ay isinumpa ang hari, na tinamaan na ng naunang sumpa.

Verse 64

पतिं मे सुरतासक्तं यस्माद्धिंसितवान्बलात् । तस्मात्स्त्रीसङ्गमं प्रात्पस्त्वमपि प्राप्स्यसे मृतिम् ॥ ६४ ॥

Dahil marahas mong sinaktan ang aking asawa habang siya ay abala sa kasiyahang dulot ng pag-ibig, samakatuwid—sa iyong pakikipagtalik sa mga babae—ikaw rin ay mamamatay.

Verse 65

शप्त्वैवं ब्राह्मणी क्रुद्धा पुनः शापान्तरं ददौ । राक्षसत्वं ध्रुवं तेऽस्तु मत्पतिर्भक्षितो यतः ॥ ६५ ॥

Matapos sumpain siya nang ganito, ang galit na babaeng Brahmin ay muling nagbitiw ng isa pang sumpa: “Dahil ang aking asawa ay kinain, tiyak na ikaw ay magiging isang Rakshasa.”

Verse 66

सोऽपि शापद्वयं श्रुत्वा तया दत्तं निशाचरः । प्रमन्युः प्राहि विसृजन्कोपादङ्गारसंचयम् ॥ ६६ ॥

Nang marinig ang dalawang sumpang binitawan niya, ang nilalang ng gabi na iyon—si Pramanyu—ay nagsalita, habang inilalabas ang bunton ng nagbabagang uling mula sa kanyang galit.

Verse 67

दुष्टे कस्मात्प्रदत्तं मेवृथा शापद्वयं त्वया । एकस्यैवापराधस्य शापस्त्वेको ममोचितः ॥ ६७ ॥

“O masamang babae, bakit mo ako pinarusahan ng dalawang sumpa nang walang saysay? Para sa iisang kasalanan, isang sumpa lamang ang nararapat sa akin.”

Verse 68

यस्मात्क्षिपसि दुष्टाग्येमयि शापन्तरं ततः । पिशाचयोनिमद्यैव याहि पुत्रसमन्विता ॥ ६८ ॥

Dahil ikaw, babaeng masama, ay muling naghagis ng isa pang sumpa sa akin, kaya—kasama ang iyong anak—pumaroon ka ngayong araw sa sinapupunan ng isang piśāca (ghoul na multo).

Verse 69

तेनैवं ब्रह्मणी शत्पा पिशाचत्वं तदा गता । क्षुधार्ता सुस्वरं भीमारुरोदापत्यसंयुता ॥ ६९ ॥

Kaya nga, dahil sa sumpang iyon, si Śatpā ay naging piśācī sa harap ni Brahmā. Pinahihirapan ng gutom, siya—nakakatakot at malakas ang tinig—ay humagulhol nang matindi kasama ang kanyang supling.

Verse 70

राक्षसश्च पिशाची च क्रोशन्तौ निर्जने वने । जग्मतुर्नर्मदातीरे वनं राक्षससेवितम् ॥ ७० ॥

Isang rākṣasa at isang piśācī, na sumisigaw sa isang ilang na gubat, ay nagtungo sa kakahuyan sa pampang ng Narmadā—pook na madalas puntahan ng mga rākṣasa.

Verse 71

औदासीन्यं गुरौ कृत्वा राक्षसीं तनुमाश्रितः । तत्रास्ते दुःखसंतत्पः कश्चिल्लोकविरोधकृत् ॥ ७१ ॥

Dahil sa kanyang pagwawalang-bahala sa guro, tinanggap niya ang katauhang rākṣasa. Doon siya nananatili, sinusunog ng walang-humpay na dalamhati—isang nilalang na kumikilos laban sa daigdig at sa kaayusang dharma.

Verse 72

राक्षसं च पिशाचीं च दृष्ट्वा रववटमागतौ । उवाच क्रोधबहुलो वटस्थो ब्रह्मराक्षसः ॥ ७२ ॥

Nang makita ang rākṣasa at ang piśācī na dumating sa punong balete, ang brahmarākṣasa na naninirahan sa punong iyon—punô ng galit—ay nagsalita.

Verse 73

किमर्थमागतौ भीमौ युवां मत्स्थानमीप्सितम् । ईदृशौ केन पापेन जातौ मे ब्रुवतां ध्रुवम् ॥ ७३ ॥

“Sa anong layunin kayo dalawa, na kakila-kilabot ang anyo, ay naparito—nagnanais ng aking tahanan? Sa anong kasalanan kayo isinilang sa gayong kalagayan? Sabihin ninyo sa akin ang katotohanan nang tiyak.”

Verse 74

सौदासस्तद्वचः श्रुत्वातया यच्चात्मना कृतम् । सर्वं निवेदयित्वास्मै पश्चादेतदुवाच ह ॥ ७४ ॥

Nang marinig ni Saudāsa ang mga salitang iyon, isiniwalat niya sa kanya ang lahat ng nagawa—kapwa ng babae at ng kanyang sarili—at pagkaraan ay nagsalita nang ganito.

Verse 75

सौदास उवाच । कस्त्वं वद महाभाग त्वया वै किं कृतं पुरा । सख्युर्ममाति स्नेहेन तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥ ७५ ॥

Sinabi ni Saudāsa: “O napakapalad, sabihin mo—sino ka, at ano ang ginawa mo noon? Dahil sa malalim mong pagmamahal sa akin bilang kaibigan, nararapat mong isalaysay ang lahat ng iyon.”

Verse 76

करोति वञ्चनं मित्रे यो वा को वापि दुष्टधीः । स हि पापपालं भुंक्ते यातनास्तु युगायुतम् ॥ ७६ ॥

Sinumang may masamang pag-iisip na mandaya sa kaibigan, tiyak na kakain ng bunga ng kasalanan at magtitiis ng mga pahirap sa sampu-sampung libong kapanahunan.

Verse 77

जन्तूनां सर्वदुःखानि क्षीयन्ते मित्रदर्शनात् । तस्मान्मित्रेषु मतिमान्न कुर्याद्वंचनं कदा ॥ ७७ ॥

Ang lahat ng pagdurusa ng mga nilalang ay humuhupa sa pagtanaw sa tunay na kaibigan; kaya ang marunong ay hindi dapat mandaya sa mga kaibigan kailanman.

Verse 78

कल्माषपादेनेत्युक्तो वटस्थो ब्रह्मराक्षसः । उवाच प्रीतिमापन्नो धर्मवाक्यानि नारद ॥ ७८ ॥

Nang tawagin nang gayon ni Kalmāṣapāda, ang Brahma-rākṣasa na naninirahan sa punong balete ay napuspos ng galak at nagsalita ng mga salita ng Dharma kay Nārada.

Verse 79

ब्रह्मराक्षस उवाच । अहमासं पुरा विप्रो मागधो वेदपारगः । सोमदत्त इति ख्यातो नाम्ना धर्मपरायणः ॥ ७९ ॥

Wika ng Brahma-rākṣasa: “Noon, ako’y isang brāhmaṇa mula sa Magadha, ganap na bihasa sa mga Veda. Kilala ako sa pangalang Somadatta, na nakatuon sa katuwiran (Dharma).”

Verse 80

प्रमत्तोऽहं महाभाग विद्यया वयसा धनैः । औदासीन्यं गुरोः कृत्वा प्रात्पवानीदृशीं गतिम् ॥ ८० ॥

O mapalad na ginoo, naging pabaya ako dahil sa kaalaman, kabataan, at kayamanan; sapagkat itinuring kong walang halaga ang aking guru, ngayo’y bumagsak ako sa ganitong kalagayan.

Verse 81

नलभेऽहं सुखं किं चिज्जिताहारोऽतिदुःखितः । मया तु भक्षिता विप्राः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८१ ॥

Wala akong natatagpuang kahit munting ligaya; bagama’t pinigil ko ang pagkain, labis pa rin ang aking pagdurusa. Tunay, nilamon ko ang mga brāhmaṇa—daan-daan, maging libu-libo.

Verse 82

क्षुत्पिपासापरो नित्यमन्तस्तापेन पीडितः । जगत्रासकरो नित्यं मांसाशनपरायणः ॥ ८२ ॥

Laging inuudyok ng gutom at uhaw, pinahihirapan ng apoy ng dalamhati sa loob; palagi siyang nagiging sanhi ng takot sa sanlibutan at nananatiling nakatuon sa pagkain ng laman.

Verse 83

गुर्ववज्ञा मनुष्याणां राक्षसत्वप्रदायिनी । मयानुभूतमेतद्धि ततः श्रीमान्न चाचरेत् ॥ ८३ ॥

Ang paglapastangan at kawalang-galang sa sariling guru ay nagpapabagsak sa tao sa likas na demonyo. Naranasan ko mismo ang katotohanang ito; kaya ang marunong at pinagpala ay huwag kailanman gumawa nito.

Verse 84

कल्माषपाद उवाच । गुरुस्तु कीदृशः प्रोक्तः कस्त्वयाश्लाघितः पुरा । तद्वदस्व सरवे सर्वं परं कौतूहलं हि मे ॥ ८४ ॥

Wika ni Kalmāṣapāda: “Anong uri ng guru ang inilarawan bilang huwaran, at sino ang dati mong pinuri? Isalaysay mo sa akin ang lahat nang buo, sapagkat matindi ang aking pag-uusisa.”

Verse 85

ब्रह्मराक्षस उवाच । गुरवः सन्ति बहवः पूज्या वन्द्याश्च सादरम् । यातानहं कथयिष्यामि श्रृणुष्वैकमनाः सरवे ॥ ८५ ॥

Sinabi ng Brahmarākṣasa: “Marami ang mga guru na karapat-dapat sambahin at igalang nang may paggalang. Isasalaysay ko ang mga gurong aking nilapitan—makinig kayong lahat nang may iisang tuon ng isip.”

Verse 86

अध्यापकश्च वेदानां वेदार्थयुतिबोधकः । शास्त्रवक्ता धर्मवक्ता नीतिशास्त्रोपदेशकः ॥ ८६ ॥

Siya ang guro ng mga Veda, na nagpapalinaw sa kahulugan ng Veda sa pamamagitan ng wastong pangangatwiran; tagapagsalita ng śāstra, tagapagturo ng dharma, at tagapayo sa nīti-śāstra—agham ng pamamahala at asal-moral.

Verse 87

मन्त्रोपदेशव्याख्याख्याकृद्वेदसदंहहृत्तथा । व्रतोपदेशकश्चैव भयत्रातान्नदो हि च ॥ ८७ ॥

Siya ang nagbibigay ng pagtuturo sa mantra at ng paliwanag nito, tagapagkaloob ng banal na dangal; nag-aalis ng kasalanan maging ng mga nakatalaga sa Veda; siya rin ang guro ng mga vrata (banal na panata), tagapagligtas mula sa takot, at tunay na tagapagkaloob ng pagkain.

Verse 88

श्वशुरो मातुलश्चैव ज्येष्ठभ्राता पिता तथा । उपनेता निषेक्ता च संस्कर्त्ता मित्रसत्तम ॥ ८८ ॥

Ang biyenan, ang tiyuhin sa ina, ang panganay na kapatid na lalaki, at ang ama; gayundin ang nagkakaloob ng Upanayana (pagkakabit ng banal na sinulid), ang nagluwal, at ang nagsasagawa ng mga ritong paglilinis (saṃskāra)—sila ang pinakadakilang mga kaibigan.

Verse 89

एते हि गुरवः प्रोक्ताः पूज्या वन्द्यश्च सादरम् ॥ ८९ ॥

Sila nga ang ipinahayag na mga tunay na guro; dapat silang sambahin at igalang, at batiin sa taos-pusong paggalang.

Verse 90

कल्माषपाद उवाच । गुरवो बहवः प्रोक्ता एतेषां कतमो वरः । तुल्याः सर्वेऽप्युत सरवे तद्यथावद्धि ब्रूहि मे ॥ ९० ॥

Wika ni Kalmāṣapāda: “Maraming uri ng guro ang nabanggit. Sa kanila, sino ang pinakadakila? O tunay bang magkakapantay silang lahat? Ipaalam mo sa akin nang wasto, ayon sa katotohanan.”

Verse 91

ब्रह्मराक्षस उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ यत्पृष्टं तद्वदामि ते । गुरुमाहात्म्यकथनं श्रवणं चानुमोदनम् ॥ ९१ ॥

Sinabi ng Brahmarākṣasa: “Mabuti, mabuti, O dakilang marunong. Ang iyong itinanong ay sasabihin ko: ang pagsasalaysay ng kadakilaan ng guru, ang pakikinig nito, at ang masayang pagsang-ayon at pagpupuri (anumodana).”

Verse 92

सर्वेषां श्रेय आधत्ते तस्माद्वक्ष्यामि सांप्रतम् । एते समानपूजार्हाः सर्वदा नात्र संशयः ॥ ९२ ॥

Sapagkat ito’y nagdudulot ng pinakamataas na kabutihan sa lahat, ipaliliwanag ko ngayon. Ang mga gurong ito ay laging karapat-dapat sa pantay na paggalang at pagsamba—walang pag-aalinlangan dito.

Verse 93

तथापि श्रुणु वक्ष्यामि शास्त्राणां सारनिश्चयम् । अध्यापकाश्च वेदानां मन्त्रव्याख्याकृतस्तथा ॥ ९३ ॥

Gayunman, makinig ka: ipahahayag ko ang tiyak na diwa ng lahat ng śāstra—ang mga guro ng Veda, at gayundin ang mga bumubuo ng paliwanag sa mga mantra ng Veda.

Verse 94

पिता च धर्मवक्ता च विशेषगुरवः स्मृताः । एतेषामपि भूपाल श्रृणुष्व प्रवरं गुरुम् ॥ ९४ ॥

Ang ama at ang tagapagturo ng Dharma ay inaalala bilang mga natatanging uri ng guru. Ngunit, O hari, pakinggan mo ang pinakadakilang guru kahit sa gitna nila.

Verse 95

सर्वशास्त्रार्थतत्वज्ञैर्भाषितं प्रवदामि ते । यः पुराणानि वदति धर्मयुक्तानि पणडितः ॥ ९५ ॥

Ipahahayag ko sa iyo ang sinabi ng mga nakaaalam sa tunay na diwa at mga simulain ng lahat ng śāstra: ang marunong na nagpapaliwanag ng mga Purāṇa nang naaayon sa Dharma ay tunay na paṇḍita.

Verse 96

संसारपाशविच्छेदकरणानि स उत्तमः । देवपूजार्हकर्माणि देवतापूजने फलम् ॥ ९६ ॥

Ang landas na iyon ang pinakamataas, sapagkat pinuputol nito ang mga gapos ng saṃsāra. At ang mga gawaing karapat-dapat sa pagsamba sa mga deva ay nagbubunga sa pamamagitan ng pagsamba sa mga diyos.

Verse 97

जायते च पुराणेभ्यस्तस्मात्तानीह देवताः । सर्ववेदार्थसाराणि पुराणानीति भूपते ॥ ९७ ॥

At tunay na mula sa mga Purāṇa ay nahahayag ang mga deva (at ang kaalaman tungkol sa kanila); kaya, O hari, ang mga Purāṇa rito ang siyang buod ng kahulugan ng lahat ng Veda.

Verse 98

वदन्ति मुनयश्चैव तदूक्ता परमो गुरुः । यः संसारार्णत्वं तर्त्तुमुद्योगं कुरुते नरः ॥ ९८ ॥

Ipinahahayag din ito ng mga muni, at itinuro ng Kataas-taasang Guru: ang taong taimtim na nagsisikap tumawid sa karagatan ng saṃsāra ay siyang karapat-dapat sa paglaya.

Verse 99

श्रुणुयात्स पुराणानि इति शास्त्रविभागकृत् । प्रोक्तवान्सर्वधर्माश्च पुराणेषु महीपते ॥ ९९ ॥

“Pakinggan niya ang mga Purāṇa”—ganito ang pahayag ng nag-ayos ng mga bahagi ng śāstra; at sa mga Purāṇa, O hari, ipinaliwanag niya nang ganap ang lahat ng tungkulin ng dharma.

Verse 100

तर्कस्तु वादहेतुः स्यान्नीतिस्त्वैहिकसाधनम् । पुराणानि महाबुद्धे इहामुत्र सुखाय हि ॥ १०० ॥

Ang tarka (pangangatwiran) ay saligan ng pagtatalo; ang nīti (pamumuhay na may wastong asal at pamamahala) ay daan sa tagumpay sa daigdig. Ngunit ang mga Purāṇa, O dakilang-isip, ay para sa ligaya sa buhay na ito at sa kabilang-buhay.

Verse 101

यः श्रृणोति पुराणानि सततं भक्तिसंयुतः । तस्य स्यान्निर्मला बुद्धिर्भूयो धर्मपरायणः ॥ १ ॥

Sinumang palaging nakikinig sa mga Purāṇa na may bhakti, ang kanyang pag-iisip ay nagiging dalisay, at lalo siyang nagiging masigasig sa dharma.

Verse 102

पुराणश्रवणाद्भक्तिर्जायते श्रीपतौ शुभा । विष्णुभक्तनृणां भूप धर्मे बुद्धिः प्रवर्त्तते ॥ २ ॥

Sa pakikinig sa Purāṇa, sumisibol ang mapalad na bhakti kay Śrīpati (Panginoon ni Lakṣmī). O hari, sa mga deboto ni Viṣṇu, ang pag-iisip ay masiglang nahihilig sa dharma.

Verse 103

धर्मात्पापानि नश्यन्ति ज्ञानं शुद्धं च जायते । धर्मार्थकाममोक्षाणां ये फलान्यभिलिप्सवः ॥ ३ ॥

Sa pamamagitan ng dharma, napapawi ang mga kasalanan at sumisilang ang dalisay na kaalaman. Ang mga naghahangad ng bunga ng dharma—artha, kāma, at mokṣa—ay dapat kumupkop sa dharma.

Verse 104

श्रुणुयुस्ते पुराणानि प्राहुरित्थं पुराविदः । अहं तु गौतममुनेः सर्वज्ञाद्ब्रह्यवादिनः ॥ ४ ॥

Sinabi ng mga nakaaalam ng Purāṇa na sa ganitong paraan nila pakikinggan ang iyong mga Purāṇa. Ngunit ako’y tumanggap nito mula sa pantas na si Gautama, ang lubos na nakaaalam at tagapagsalita ng Brahman.

Verse 105

श्रुतवान्सर्वधर्मार्थ गङ्गातीरे मनोरमे । कदाचित्परमेशस्य पूजां कर्त्तुमहं गतः ॥ ५ ॥

Matapos marinig at maunawaan ang diwa ng lahat ng dharma, sa kaaya-ayang pampang ng Gaṅgā, minsan ay lumakad ako upang magsagawa ng pagsamba sa Kataas-taasang Panginoon.

Verse 106

उपस्थितायापि तस्मै प्रणामं न ह्यकारिषम् । स तु शान्तो महाबुद्धिर्गौतमस्तेजसां निधिः ॥ ६ ॥

Kahit siya’y dumating at tumindig sa harap ko, hindi ko siya binigyan ng pranāma o pagyukod. Gayunman, si Gautama—mapayapa, dakila ang talino, at sisidlan ng liwanag na espirituwal—ay nanatiling panatag.

Verse 107

मन्त्रोदितानि कर्मणि करोतीतिमुदं ययौ । यस्त्वर्चितो मया देवः शिवः सर्वजगद्गुरुः ॥ ७ ॥

Nagalak siya, iniisip: “Isinasagawa niya ang mga gawain ayon sa itinakda ng mga mantra.” Ang diyos na aking sinamba ay si Śiva, ang guro ng buong sanlibutan.

Verse 108

गुर्ववज्ञा कृतायेन राक्षसंत्वे नियुक्तवान् । ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि योऽवज्ञां कुरुते गुरोः ॥ ८ ॥

Ang sinumang nagpakita ng paghamak sa guru ay itinakda sa kalagayang rākṣasa. Maging sinasadya o hindi, ang nagwawalang-galang sa guro ay nagkakamit ng mabigat na bunga.

Verse 109

तस्यैवाशु प्रणश्यन्ति धीविद्यार्थात्मजक्रियाः । शुश्रूषां कुरुते यस्तु गुरुणां सादरं नरः ॥ ९ ॥

Sa taong iyon, ang pag-unawa, pagkatuto, kasaganaan, mga anak, at bunga ng mga gawa ay mabilis na naglalaho—kung siya’y naglilingkod sa mga guru nang panlabas lamang, sa pagpapakitang-galang.

Verse 110

तस्य संपद्भवेद्भूप इति प्राहुर्विपश्चितः । तेन शापेन दग्धोऽहमन्तश्चैव क्षधाग्निना ॥ १० ॥

Sinasabi ng mga pantas, “O hari, darating sa kanya ang kasaganaan.” Ngunit dahil sa sumpang iyon, ako’y napaso—pati sa kalooban—ng apoy ng gutom.

Verse 111

मोक्षं कदा प्रयास्यामि न जाने नृपसत्तम । एवं वदति विप्रेन्द्र वटस्थेऽस्मिन्निशाचरे ॥ ११ ॥

“Kailan ko makakamtan ang mokṣa? Hindi ko alam, O pinakamainam sa mga hari.” Ganyan nagsalita ang pinakadakilang brāhmaṇa habang nananatili rito sa ilalim ng punong balete sa gabi.

Verse 112

धर्मशास्त्रप्रसंगेन तयोः पापं क्षयं गतम् । एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तः कश्चिद्विप्रोऽतिधार्मिकः ॥ १२ ॥

Sa pagtalakay nila sa Dharmaśāstra, ang kasalanan ng dalawang iyon ay napawi hanggang maubos. Sa sandaling iyon, dumating ang isang brāhmaṇa na lubhang matuwid.

Verse 113

कलिङ्गदेशसम्भूतो नान्म्रा गर्ग इति स्मृतः । वहन्गङ्गाजलं स्कंधे स्तुवन् विश्वेश्वरं प्रभुम् ॥ १३ ॥

Ipinanganak sa lupain ng Kaliṅga, siya’y naalaala bilang Garga, na kilala rin sa pangalang Nānmrā. Pasan ang banal na tubig ng Gaṅgā sa balikat, siya’y lumalakad na nagpupuri sa Panginoong Viśveśvara, ang Kataas-taasang Guro.

Verse 114

गायन्नामानि तस्यैव मुदा हृष्टतनू रुहः । तमागतं मुनिं दृष्ट्वा पिशाचीराक्षसौ च तौ ॥ १४ ॥

Inaawit nila ang mismong mga Pangalan ng Panginoon nang may galak, hanggang manginig ang katawan sa tuwa. At nang makita ang pagdating ng pantas, ang dalawa—isang Piśācī at isang Rākṣasa—ay tumingin sa kanya.

Verse 115

प्राप्तं नः पारणेत्युक्त्वा प्राद्ववन्नूर्ध्वबाहवः । तेन कीर्तितनामानि श्रुत्वा दूरे व्यवस्थिताः । अशक्तास्तं धर्षयितुमिदमूचुश्च राक्षसाः ॥ १५ ॥

Sumigaw sila, “Nakuha na namin ang pāraṇa—ang pagbasag ng ayuno!” at tumakbo pasulong na nakataas ang mga kamay. Ngunit nang marinig ang mga Pangalan na kanyang kinakanta sa kīrtana, nanatili silang malayo. Hindi siya masalakay, kaya nagsalita ang mga rākṣasa ng ganito.

Verse 116

अहो विप्र महाभाग नमस्तुभ्यं महात्मने । नामकीर्तनमाहात्म्याद्राक्षसा दूरगावयम् ॥ १६ ॥

O mapalad na brāhmaṇa, pagpupugay sa iyo, dakilang kaluluwa. Sa bisa at kaluwalhatian ng pag-awit ng Banal na Pangalan, kaming mga rākṣasa ay napipilitang manatiling malayo.

Verse 117

अस्माभिर्भक्षिताः पूर्वं विप्राः कोटिसहस्रशः । नामप्रावरणं विप्र रक्षति त्वां महाभयात् ॥ १७ ॥

“Noon, nilamon na namin ang mga brāhmaṇa nang sampu-sampung libo at maging koro-koro. Ngunit, O brāhmaṇa, ang balabal ng Banal na Pangalan ang nag-iingat sa iyo mula sa malaking pangamba.”

Verse 118

नामश्रवणमात्रेण राक्षसा अपि भो वयम् । परां शान्तिं समापन्ना महिम्ना ह्यच्युतस्य वै ॥ १८ ॥

O pantas! Kahit kami—mga Rākṣasa—sa pagdinig lamang sa Banal na Pangalan ay nakamtan ang katahimikang sukdulan, tanging sa kaluwalhatian ni Acyuta, ang Panginoong Di-Nabibigo.

Verse 119

सर्वथा त्वं महाभाग रागादिरुहितोह्यसि । गंगाजलाभिषेकेण पाह्यस्मात्पातकोच्चयात् ॥ १९ ॥

O lubhang mapalad! Sa lahat ng paraan, tunay kang malaya sa pagnanasa at mga katulad nito. Gayunman, sa pag-aabluwisyon sa tubig ng Gaṅgā, iligtas mo kami mula sa naipong bunton ng kasalanan.

Verse 120

हरिसे वापरो भूत्वा यश्चात्मानं तु तारयेत् । स तारयेज्जगत्सर्वमिति शंसन्ति सूरयः ॥ २० ॥

Ipinahahayag ng mga pantas: sinumang maging ganap na deboto ni Hari at sa gayon ay mailigtas ang sariling kaluluwa—siya nga ang makapagliligtas sa buong daigdig.

Verse 121

अवहाय हरेर्नाम घोरसंसारभेषजम् । केनोपायेन लभ्येत मुक्तिः सर्वत्र दुर्लभा ॥ २१ ॥

Kung itatakwil ang Pangalan ni Hari—ang gamot sa kakila-kilabot na sakit ng saṃsāra—sa anong paraan pa makakamtan ang kalayaan (mokṣa) na bihira sa lahat ng dako?

Verse 122

लोहोडुपेन प्रतरन्निमजत्युदके यथा । ततैवाकृतपुण्यास्तु तारयन्ति कथं परान् ॥ २२ ॥

Gaya ng taong tatawid sa tubig sakay ng bangkang bakal ngunit lulubog, gayon din ang mga hindi nagtipon ng kabutihan—paano nila maitatawid ang iba?

Verse 123

अहो चरित्रं महतां सर्वलोकसुखा वहम् । यथा हि सर्वलोकानामानन्दाय कलानिधिः ॥ २३ ॥

Kay kamangha-mangha ang asal ng mga dakila—nagdadala ng ligaya sa lahat ng daigdig; tulad ng buwan, ang sisidlan ng mga sinag na tila amṛta, na umiiral para sa kagalakan ng lahat ng nilalang.

Verse 124

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पवित्राणि द्विजोत्तम् । तानि सर्वाणि गङ्गायाः कणस्यापि समानि न ॥ २४ ॥

O pinakamainam sa mga dvija, ang lahat ng banal at nagpapadalisay na tīrtha sa lupa ay hindi man lamang kapantay ng isang munting butil ng Ilog Gaṅgā.

Verse 125

तुलसीदलप्रदलसंम्मिश्रमपि सर्षपमात्रकम् । गङ्गाजलं पुनात्येव कुलानामेकविंशतिम् ॥ २५ ॥

Kahit kasinglaki lamang ng butil ng mustasa ang tubig ng Gaṅgā, na hinaluan ng mga dahon at talulot ng Tulasi, tunay na nililinis nito ang dalawampu’t isang salinlahi ng isang angkan.

Verse 126

तस्माद्विप्र महाभाग सर्वशास्त्रार्थकोविद । गङ्गाजलप्रदानेन पाह्मस्मान्पापकर्मिणः ॥ २६ ॥

Kaya nga, O mapalad na brāhmaṇa, na nakaaalam sa diwa ng lahat ng śāstra, sa pamamagitan ng kaloob na tubig ng Gaṅgā ay ingatan mo kami na nalulubog sa mga gawaing makasalanan.

Verse 127

इत्याख्यातं राक्षसैस्तैर्गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् । निशम्य विस्मया विष्टो बभूव द्विजसतमः ॥ २७ ॥

Gayon nga isinalaysay ng mga rākṣasa ang kataas-taasang kadakilaan ng Gaṅgā. Nang marinig ito, ang pinakapanguna sa mga dvija ay napuno ng pagkamangha.

Verse 128

एषामपीद्दशी भक्तिर्गङ्गायां लोकमातरि । किमु ज्ञानप्रभावाणां महतां पुण्यशालिनाम् ॥ २८ ॥

Kung maging ang mga taong gaya nila ay may ganitong banal na bhakti kay Gaṅgā, ang Ina ng mga daigdig, ano pa kaya ang masasabi tungkol sa mga dakilang may-punya, na ang lakas ay bunga ng kaalamang espirituwal?

Verse 129

अथासौ मनसा धर्मं विनिश्चित्य द्विजोत्तमः । सर्वपूतहितो भक्तः प्राप्नोतीति परं पदम् ॥ २९ ॥

Pagkaraan, ang pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang ay pinagtibay sa isip ang dharma; naging bhakta siyang nakatuon sa kapakanan ng lahat ng nilalang—at sa gayon ay nakamtan ang kataas-taasang kalagayan.

Verse 130

ततो विप्रः कृपाविष्टो गङ्गाजलप्रनुत्तममम् । तुलसीदलसंमिश्रं तेषु रक्षःस्वसेचयत् ॥ ३० ॥

Pagkaraan, ang brāhmaṇa, na napuspos ng habag, ay nagwisik sa mga rākṣasa ng pinakadakilang tubig ng Gaṅgā na hinaluan ng mga dahon ng tulasī.

Verse 131

राक्षसास्तेन सिक्तास्तु सर्षपोपमबिंदुना । विमृज्य राक्षसं भावमभवन्देवतोपमाः ॥ ३१ ॥

Ngunit nang mabasbasan ang mga rākṣasa ng patak na kasinlaki ng butil ng mustasa, pinawi nila ang likas na pagka-demonyo at naging tulad ng mga deva.

Verse 132

ब्राह्मणी पुत्र सम्यक्ते जग्मुर्हस्तथैव च । कोटिसूर्यप्रतीकाशा बभूवुर्विवुधर्पभाः ॥ ३२ ॥

Ang brāhmaṇī at ang kanyang anak ay umalis agad. Sa paligid, nahayag ang ningning ng mga nilalang sa langit, kasingliwanag ng sampu-sampung milyong araw.

Verse 133

शंखचक्रगदाचिह्ना हरिसारुप्यमागताः । स्तुवंतो ब्राह्मणं सम्यक्ते जग्मुर्हरिमन्दिरम् ॥ ३३ ॥

Taglay ang mga sagisag ng kabibe, diskong banal, at pamalo, nakamtan nila ang pagkakahawig kay Hari; at matapos purihin nang wasto ang brahmana, sila’y nagtungo sa templo ni Hari.

Verse 134

राजा कल्माषपादस्तु निजरुपं समास्थितः । जगाम महतीं चिन्तां दृष्ट्वा तान्मुक्तिगानधान् ॥ ३४ ॥

Ngunit si Haring Kalmāṣapāda, nang maibalik ang tunay niyang anyo, ay nabalot ng matinding pag-aalala nang makita ang mga pantas na yaon na nakatuon sa awit ng paglaya (mokṣa).

Verse 135

तस्मिन् राज्ञि सुदुःखार्ते गूढरुपा सरस्वती । धर्ममूलं महावाक्यं बभाषेऽगाधया गिरा ॥ ३५ ॥

Nang ang hari ay pinahihirapan ng matinding dalamhati, si Sarasvatī—nakatago ang anyo—ay nagsalita ng dakilang pahayag, ugat ng Dharma, sa tinig na di-masukat ang lalim.

Verse 136

भो भो राजन्महाभाग न दुःखं गन्तुमर्हसि । राजस्तवापि भोगान्ते महच्छ्रेयो भविष्यति ॥ ३६ ॥

O marangal na hari, huwag kang pumasok sa dalamhati. Kahit para sa iyo, O hari, kapag nagwakas ang pagkalugod sa makamundong ligaya, lilitaw ang dakilang kabutihan—ang tunay na kapakanan.

Verse 137

सत्कर्मधूतपापा ये हरिभक्तिपरायणाः । प्रयान्ति नात्र संदेहस्तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ३७ ॥

Yaong ang mga kasalanan ay nahugasan ng mabubuting gawa, at lubos na nakatuon sa bhakti kay Hari—walang alinlangan—ay makaaabot sa kataas-taasang tahanan ni Viṣṇu.

Verse 138

सर्वभूतदयायुक्ता धर्ममार्गप्रवर्तिनः । प्रयान्ति परमं स्थानं गुरुपूजापरायणाः ॥ ३८ ॥

Yaong may habag sa lahat ng nilalang, nag-aakay sa iba sa landas ng dharma, at taimtim na nakatuon sa pagsamba sa Guru, ay makaaabot sa Kataas-taasang Tahanan.

Verse 139

इतीरितं समाकर्ण्य भारत्या नृपसतमः । मनसा निर्वृत्तिं प्राप्यसस्मार च गुरोर्वचः ॥ ३९ ॥

Nang marinig niya ang gayong sinabi ni Bhāratī, ang pinakamainam sa mga hari ay nakamtan ang kapayapaan sa loob ng isipan, at saka niya naalaala ang mga salita ng kanyang Guru.

Verse 140

स्तुवन्गुरुं च तं विग्नं हरिं चैवातिहर्षितः । पीर्ववृत्तं च विप्राय सर्वं तस्मै न्यवेदयत् ॥ ४० ॥

Sa labis na kagalakan, pinuri niya ang kanyang guro at si Hari—ang tagapag-alis ng mga hadlang—at pagkatapos ay isinalaysay sa brāhmaṇa ang lahat ng naganap noon.

Verse 141

ततो नृपस्तु कालिंगं प्रणम्य विधिर्वमुने । नामानि व्याहरन्विष्णोः सद्यो वाराणसीं ययौ ॥ ४१ ॥

Pagkaraan, ang haring Kāliṅga ay yumukod at nagpatirapa sa pantas na si Vidhirvamuni; at habang binibigkas ang mga pangalan ni Viṣṇu, agad siyang nagtungo sa Vārāṇasī.

Verse 142

षण्मासं तत्र गङ्गायां स्नात्वा दृष्ट्वा सदाशिवम् । ब्राह्मणीदत्तश पात्तु मुक्तो मित्रसहोऽभवत् ॥ ४२ ॥

Doon, naligo siya sa Gaṅgā sa loob ng anim na buwan at nagkamit ng darśana kay Sadāśiva; kaya siya’y napalaya sa pagkagapos. Sa pag-iingat ng handog na ibinigay ng isang brāhmaṇī, siya’y naging taong may kasamang kaibigan.

Verse 143

ततस्तु स्वपुरीं प्राप्तो वसिष्ठेन महात्मना । अभिषिक्तो मुनुश्रेष्ट स्वकं राज्यमपालयत् ॥ ४३ ॥

Pagkaraan, nang makabalik siya sa sariling kabisera kasama ang dakilang-loob na si Vasiṣṭha, ang pinakadakilang muni ay pinahiran sa paghirang at mula noon ay pinangalagaan at pinamahalaan ang sarili niyang kaharian.

Verse 144

पालयित्वा महीं कृत्स्त्रां भुक्त्वा भोगान्स्त्रियं विना । वशिष्टात्प्राप्य सन्तानं गतो मोक्षं नृपोत्तमः ॥ ४४ ॥

Matapos pangalagaan ang buong daigdig at tamasahin ang mga ligayang panghari nang walang pagkapit sa kababaihan, ang pinakadakilang hari—pagkaraang magkamit ng supling sa pamamagitan ni Vasiṣṭha—ay umabot sa mokṣa, ang kalayaan.

Verse 145

नैतच्चित्रं द्विजश्रेष्ट विष्णोर्वाराणसीगुणान् । गृणञ्छृण्वन्स्मरन्गङ्गां पीत्वा मुक्तो भवेन्नरः ॥ ४५ ॥

Hindi ito kataka-taka, O pinakamahusay sa mga dvija: sa Vārāṇasī, ang taong pumupuri, nakikinig, at nag-aalaala sa mga katangian ni Viṣṇu, at umiinom ng tubig ng Gaṅgā, ay nagiging malaya.

Verse 146

तस्मान्माहिम्ने विप्रेन्द्र गङ्गायाः शक्यते नहि । पारं गन्तुं सुराधीशैर्ब्रह्मविष्णुशिवरपि ॥ ४६ ॥

Kaya nga, O pinakamahusay sa mga brāhmaṇa, ang kadakilaan ng Gaṅgā ay hindi masusukat o maaabot hanggang dulo—kahit ng mga panginoon ng mga diyos, at maging nina Brahmā, Viṣṇu, at Śiva man.

Verse 147

यन्नामस्मरणादेव महापातककोटिभिः । विमुक्तो ब्रह्मसदनं नरो याति न संशयः ॥ ४७ ॥

Sa pag-alaala lamang sa Kanyang Pangalan (Gaṅgā), ang tao ay napapalaya mula sa di-mabilang na malalaking kasalanan at nakararating sa tahanan ni Brahmā—walang pag-aalinlangan.

Verse 148

गङ्गा गङ्गेति यन्नाम सकृदप्युच्यते यदा । तदैव पापनिमुक्तो ब्रह्मलोके महीयते ॥ ४८ ॥

Kapag binigkas kahit minsan lamang ang pangalang “Gaṅgā, Gaṅgā,” sa sandaling iyon din ay napapalaya sa kasalanan at pinararangalan sa daigdig ni Brahmā.

Verse 149

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गा माहात्म्ये नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥

Sa ganito nagwawakas ang Ikasiyam na Kabanata, “Ang Kadakilaan ng Gaṅgā,” sa Unang Pāda ng Pūrva-bhāga ng banal na Bṛhan-Nāradīya Purāṇa.