Adhyaya 154: The Efficacy of Yamunā River Pilgrimage Sites (Merits of Mathurā-Region Tīrthas)

Verse 1

अथ यमुनातीरथप्रभावः ॥ वराह उवाच ॥ एवंविधां च मथुरां दृष्ट्वा तौ मुदमापतुः ॥ एवं तु वसतस्तस्य राज्ञस्तत्र वसुन्धरे ॥

บัดนี้เป็นเรื่องว่าด้วยอานุภาพแห่งท่าข้ามศักดิ์สิทธิ์ริมแม่น้ำยมุนา วราหะตรัสว่า: ครั้นได้เห็นมถุราอันเป็นเช่นนั้น ทั้งสองก็เกิดความปีติยินดี และโอ้ วสุธรา (แผ่นดิน) เมื่อพระราชานั้นพำนักอยู่ ณ ที่นั้น…

Verse 2

पप्रच्छ च तदा भार्या यद्गुह्यं पूर्वभाषितम् ॥ पुरस्थेन तदा राज्ञा वक्ष्यामि मथुरां प्रति

ครั้งนั้นพระมเหสีทูลถามถึงความลับที่ได้กล่าวไว้ก่อนหน้านี้ พระราชาทรงยืนอยู่เบื้องหน้าแล้วตรัสว่า “เราจักเล่าให้ฟังระหว่างที่เราเดินทางไปยังมถุรา”

Verse 3

॥ तन्मे वद महाराज यद्गोप्यं पूर्वभाषितम् ॥ राजाप्युवाच तां राज्ञीं त्वयाप्युक्तं पुरा मम

“ข้าแต่พระมหาราช โปรดตรัสบอกความลับที่ได้กล่าวไว้ก่อนนั้นแก่หม่อมฉันเถิด” พระราชาตรัสตอบพระมเหสีว่า “แม้ท่านเองก็เคยบอกความลับแก่เราในกาลก่อน”

Verse 4

तद्वदस्व स्वकं गुह्यं पश्चाद्वक्ष्याम्यहं तव ॥ इत्युक्त्वा पीवरी ज्ञात्वा प्रहस्य तु गुणालयाः

“ฉะนั้นท่านจงบอกความลับของตนก่อน แล้วภายหลังเราจักบอกความลับของท่าน” เมื่อได้ทรงเข้าใจดังนี้ ปีวรี ผู้เป็นที่สถิตแห่งคุณธรรม ก็แย้มสรวล

Verse 5

प्रोवाच चैव राजानं मनसः प्रीतिकारणम् ॥ अहं तु पीवरी नाम गङ्गातीरनिवासिनी

แล้วนางกราบทูลพระราชาด้วยถ้อยคำที่ชื่นบานแก่จิตว่า “หม่อมฉันมีนามว่า ปีวรี อาศัยอยู่ ณ ริมฝั่งแม่น้ำคงคา”

Verse 6

आगतेमां पुरीं द्रष्टुं कुमुदस्य तु द्वादशीम् ॥ नावमारुह्य यान्तीह पतिता यमुनाजले

“ในวันทวาทศีแห่งเดือนกุมุทา ข้าพเจ้ามาเพื่อชมเมืองนี้ ครั้นขึ้นเรือเดินทางมาทางนี้ ก็พลัดตกลงสู่สายน้ำยมุนา”

Verse 7

सद्यः प्राणैर्वियुक्ता च तत्तीर्थस्य प्रभावतः ॥ काशीराजपतेः कन्या यातास्मि वसुधाधिप

ข้าพเจ้าถูกพรากจากลมหายใจแห่งชีวิตในทันที; แต่ด้วยอานุภาพแห่งทีรถะนั้น ข้าแต่เจ้าแห่งแผ่นดิน ข้าพเจ้าจึงเป็นที่รู้จักว่าเป็นธิดาแห่งกษัตริย์กาศี

Verse 8

त्वया विवाहिता राजन्न च मां विजहात्स्मृतिः ॥ एतत्तीर्थप्रभावेन धर्मयुक्ता तथानघ

ข้าแต่พระราชา พระองค์ทรงอภิเษกกับข้าพเจ้า และความทรงจำมิได้ละทิ้งข้าพเจ้า ด้วยอานุภาพแห่งทีรถะนี้ ข้าแต่ผู้ปราศจากมลทิน ข้าพเจ้าจึงสอดคล้องกับธรรมะ

Verse 9

धारापतनके तीर्थे त्यक्त्वा जीवितमात्मनः ॥ एतच्छ्रुत्वा ततो राजा कथां प्राग्जन्मसम्भवाम्

ณ ทีรถะที่ชื่อธาราปตนกะ ข้าพเจ้าได้สละชีวิตของตน ครั้นได้ยินดังนั้น พระราชาจึงใคร่ครวญเรื่องราวอันเกิดจากชาติปางก่อน

Verse 10

मां पश्यन्तौ नियमातस्तत्रैव निधनं गतौ ॥ मृतौ सर्वपरित्यक्तौ गतौ मम सलोकताम्

ขณะมองดูข้าพเจ้า ตามวัตรที่กำหนดไว้ เขาทั้งสองถึงความตาย ณ ที่นั้นเอง ครั้นสิ้นชีพ—ละทิ้งสิ่งทั้งปวง—เขาทั้งสองได้บรรลุโลกเดียวกัน (สโลกตา) ร่วมกับข้าพเจ้า

Verse 11

एतत्ते कथितं देवि आश्चर्यं यदभून्महत् ॥ त्यक्त्वा चात्मतनुं तीर्थे धारापतनसंज्ञके

ข้าแต่เทวี ข้าพเจ้าได้เล่าแก่พระนางแล้วถึงอัศจรรย์อันยิ่งใหญ่ที่บังเกิดขึ้นว่า เมื่อสละกาย ณ ทีรถะที่มีนามว่าธาราปตนะ…

Verse 12

नाकलोकमवाप्नोति त्यक्तपापो न संशयः ॥ यमुनेश्वरमासाद्य त्यक्त्वा जीवितमात्मनः ॥

เมื่อสละบาปแล้ว เขาย่อมบรรลุโลกสวรรค์โดยไม่ต้องสงสัย ครั้นไปถึงยมุนेशวรแล้วสละชีวิตของตน เขาย่อมได้ถึงภาวะนั้น

Verse 13

विष्णुलोकमवाप्नोति दिव्यमूर्तिश्चतुर्भुजः ॥ धारापतनके स्नात्वा नाकलोके स मोदते ॥

เขาบรรลุโลกของพระวิษณุ และทรงรูปทิพย์มีสี่กร ครั้นอาบน้ำชำระที่ธาราปตนกะแล้ว เขาย่อมรื่นรมย์ในโลกสวรรค์

Verse 14

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ अतः परं नागतीर्थं तीर्थानामुत्तमोत्तमम् ॥

แล้วหากเขาละลมหายใจที่นี่ เขาย่อมไปสู่โลกของเรา ถัดจากนี้มีนาคตีรถะ เป็นทีรถะอันยอดเยี่ยมที่สุดในบรรดาทีรถะทั้งหลาย

Verse 15

यत्र स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः ॥ घण्टाभरणकं तीर्थं सर्वपापप्रमोचनम् ॥

ณ ที่นั้น ผู้ใดอาบน้ำแล้วถึงความตาย ย่อมไปสู่สวรรค์—ผู้ล่วงลับเหล่านั้นไม่กลับมาเกิดอีก ทีรถะนี้ชื่อฆัณฏาภรณกะ เป็นที่ชำระบาปทั้งปวง

Verse 16

यस्मिन् स्नातो नरो याति सूर्यलोकं न संशयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

ผู้ใดอาบน้ำ ณ ที่นั้น ย่อมไปสู่สุริยโลกโดยไม่ต้องสงสัย และหากเขาละลมหายใจที่นี่ เขาย่อมไปสู่โลกของเรา

Verse 17

पुनरन्यत् प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ तीर्थानामुत्तमं तीर्थं ब्रह्मलोकेषु विश्रुतम् ॥

เราจะกล่าวสิ่งอื่นอีกครั้งหนึ่ง; จงฟังเถิด โอ วสุธรา มีตีรถะหนึ่งอันประเสริฐที่สุดในบรรดาตีรถะทั้งหลาย เลื่องลือในโลกทั้งหลายของพรหมา

Verse 18

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च नियतो नियताशनः ॥ ब्रह्मणा समनुज्ञातो मम लोकं स गच्छति ॥

ที่นั่น เมื่ออาบน้ำและดื่มน้ำ (ศักดิ์สิทธิ์) แล้ว ผู้สำรวมและมีอาหารตามวินัย ครั้นได้รับอนุญาตจากพรหมาแล้ว ย่อมไปสู่โลกของเรา

Verse 19

तत्राभिषेकं कुर्वीत स्वकर्मपरिनिष्ठितः ॥ मोदते सोमलोके तु एवमेव न संशयः ॥

ที่นั่นเขาพึงกระทำอภิเษก (พิธีสรง/ชำระ) โดยตั้งมั่นในกรรมอันกำหนดของตน เขาย่อมรื่นรมย์ในโลกของโสมะ—เป็นเช่นนั้นเอง; ไม่มีความสงสัย

Verse 20

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ सरस्वत्याश्च पतनं सर्वपापहरं शुभम् ॥

และหากเขาละทิ้งปราณ (ลมหายใจชีวิต) ณ ที่นี่ เขาย่อมไปสู่โลกของเรา และ ‘ปตนะ’ แห่งสรัสวตี (การตก/การไหลลง) เป็นมงคล เป็นสิ่งขจัดบาปทั้งปวง

Verse 21

तत्र स्नातो नरो देवि अवर्णोऽपि यतिर्भवेत् ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि माथुरे मम मण्डले ॥

ที่นั่น เมื่ออาบน้ำแล้ว โอ เทวี บุรุษผู้หนึ่ง—แม้จะอยู่นอกวรรณะก็ตาม—อาจเป็นยติ (นักบวชผู้สละโลก) ได้ เราจะกล่าวสิ่งอื่นอีกครั้ง ภายในมณฑลของเรา ณ มถุรา

Verse 22

यस्तत्र कुरुते स्नानं त्रिरात्रोपोषितो नरः॥ स्नानमात्रेण मनुजो मुच्यते ब्रह्महत्यया॥

บุรุษผู้ถืออุโบสถสามราตรีแล้วลงอาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ ณ ที่นั้น ย่อมหลุดพ้นจากบาปพรหมหัตยาได้ด้วยการอาบน้ำเพียงอย่างเดียว

Verse 23

अथात्र मुंचते प्राणान्मम लोकं स गच्छति॥ दशाश्वमेधमृषिभिः पूजितं सर्वदा मुदा॥

ครั้นแล้ว เมื่อสละลมหายใจ ณ ที่นั้น เขาย่อมไปสู่โลกของเรา สถานที่นั้นได้รับการบูชาจากฤๅษีทั้งหลายเสมอด้วยความปีติ โดยมีบุญเทียบเท่ายัญอัศวเมธสิบครั้ง

Verse 24

तत्र ये स्नान्ति नियतास्तेषां स्वर्गो न दुर्लभः॥ मथुरापश्चिमे पार्श्वे सततं त्वृषिपूजितम्॥

ผู้ที่อาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ ณ ที่นั้นด้วยวินัยสม่ำเสมอ ย่อมเข้าถึงสวรรค์ได้ไม่ยาก ที่ฝั่งตะวันตกของมถุรา สถานที่นั้นได้รับการสักการะจากฤๅษีอยู่เนืองนิตย์

Verse 25

ब्रह्मणा सृष्टिकाले तु मनसा निर्मितं पुरा॥ मानसં नाम तीर्थं तु ऋषिभिः पूजितं पुरा॥

ในกาลแห่งการสร้างสรรค์ พรหมาได้เนรมิตสถานที่นี้ไว้แต่เดิมด้วยจิตเพียงอย่างเดียว ตีรถะนี้มีนามว่า ‘มานสตีรถะ’ และแต่โบราณได้รับการบูชาจากฤๅษีทั้งหลาย

Verse 26

तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः॥ तीर्थं तु विघ्नराजस्य पुण्यं पापहरं शुभम्॥

ผู้ที่อาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ ณ ที่นั้นแล้วถึงความตาย ย่อมไปสู่สวรรค์ และถูกกล่าวว่าเป็น ‘อปุนัรภวะ’ คือไม่กลับมาเกิดอีก ตีรถะแห่งวิฆนราชนี้เป็นบุญ เป็นมงคล และขจัดบาปได้

Verse 27

यत्र स्नातान्मनुष्यांश्च विघ्नराजो न पीडयेत्॥ अष्टम्यां च चतुर्दश्यां चतुर्थ्यां तु विशेषतः॥

ณ ที่นั้น ผู้ที่ได้อาบน้ำแล้ว ย่อมไม่ถูกราชาแห่งอุปสรรค (วิฆนราช) เบียดเบียน—โดยเฉพาะในวันจันทรคติที่ ๘ วันที่ ๑๔ และยิ่งนักในวันจันทรคติที่ ๔

Verse 28

अविघ्नं कुरुते तस्य सततं पार्वतीसुतः॥ तत्राथ मुंचते प्राणान्मम लोकं स गच्छति॥

โอรสแห่งปารวตีทรงบันดาลให้เขาปราศจากอุปสรรคอยู่เสมอ แล้วเมื่อสละลมหายใจชีวิต ณ ที่นั้น เขาย่อมไปสู่โลกของเรา

Verse 29

ततः परे कोटितीर्थे पवित्रं परमं स्मृतम्॥ तत्र वै स्नानमात्रेण गवां कोटिफलं लभेत्॥

ถัดไปคือโกฏิตีรถะ อันเป็นที่ระลึกว่าเป็นสถานที่ชำระให้บริสุทธิ์อย่างยิ่ง ณ ที่นั้น เพียงอาบน้ำเท่านั้น ย่อมได้ผลบุญเสมอด้วยการถวายโคสิบล้านตัว

Verse 30

तथात्र मुंचते प्राणान् लोभमोहविवर्जितः॥ सोमलोकमतिग्रम्य मम लोकं च गच्छति॥

ฉันนั้นแล เมื่อสละลมหายใจชีวิต ณ ที่นั้น—ปราศจากโลภะและโมหะ—เขาย่อมก้าวล่วงโสมโลก แล้วไปสู่โลกของเราเช่นกัน

Verse 31

अतः परं शिवक्षेत्रमर्धक्रोशं तु दुष्करम्॥ तत्र स्थितो हरो देवो मथुरां रक्षते सदा॥

ยิ่งไปกว่านี้คือเขตศักดิ์สิทธิ์แห่งพระศิวะ กว้างครึ่งโกรศะ และยากยิ่งจะดำเนิน/ประกอบ ณ ที่นั้น พระหระผู้เป็นเทพประทับอยู่ คุ้มครองมถุราอยู่เสมอ

Verse 32

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च माठुरं लभते फलम् ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान् मम लोकं स गच्छति ॥

ผู้ใดอาบน้ำที่นั่นและดื่มน้ำนั้น ย่อมได้บุญผลอันเกี่ยวเนื่องกับมถุรา และหากละทิ้งลมหายใจที่นั่น ก็ย่อมไปสู่โลกของเรา

Verse 33

स्वां चाप्यकथयत्तस्यै यथा संयमने मृतः ॥ एवं तौ मथुरां प्राप्य स्नात्वा यामुनतीर्थके ॥

เขายังเล่าเรื่องของตนแก่เธอด้วยว่า ตนตายในแดนสังยมณะของยมอย่างไร ดังนั้นทั้งสองเมื่อถึงมถุราแล้ว ได้อาบน้ำ ณ ท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์แห่งยมุนา แล้วจึงดำเนินต่อไป

Verse 34

सोमतीर्थे तु वसुधे पवित्रे यमुनाम्भसि ॥ यत्र पश्यति मां सोमो द्वापरे युगसंस्थिते ॥

โอ้แผ่นดิน ที่โสมตีรถะ ในสายน้ำยมุนาอันบริสุทธิ์—ณ ที่นั้นเอง โสมะย่อมเห็นเรา เมื่อยุคทวาประดำเนินอยู่ในระเบียบอันตั้งมั่น

Verse 35

तस्मिंस्तीर्थवरे स्नातं न पीडयति विघ्नराट् ॥ विद्यारम्भेषु सर्वेषु यज्ञदानक्रियासु च ॥

ผู้ที่อาบน้ำ ณ ตีรถะอันประเสริฐนั้น ย่อมไม่ถูกรบกวนโดย ‘ราชาแห่งอุปสรรค’ ทั้งในกาลเริ่มต้นแห่งการศึกษา และในพิธียัญ การให้ทาน และการประกอบกรรมพิธีทั้งปวง