Adhyaya 41

Verse 1

करधम उवाच । केचिच्छिवं समाश्रित्य विष्णुमाश्रित्य वेधसम् । वर्णयंति परे मोक्षं त्वं तु कस्मात्तु मन्यसे

కరధముడు అన్నాడు—కొంతమంది శివుని శరణు పొంది, మరికొందరు విష్ణువుని శరణు పొంది, ఇంకొందరు వేదస్‌ (బ్రహ్మ)ను ఆశ్రయించి పరమ మోక్షాన్ని వర్ణిస్తారు; అయితే నీవు మోక్షానికి నిజమైన ఆధారం ఏదని భావిస్తున్నావు?

Verse 2

महाकाल उवाच । अपारवैभवा देवास्त्रयोऽप्येते नरर्षभ । योगींद्राणामपि त्वत्र चेतो मुह्यति किं मम

మహాకాలుడు అన్నాడు—ఓ నరశ్రేష్ఠా! ఈ ముగ్గురు దేవతలు అపార వైభవములు కలవారు. ఈ విషయంలో యోగీంద్రుల మనస్సు కూడా మోహితమవుతుంది; ఇక నా సంగతి ఏమని చెప్పాలి?

Verse 3

पुरा किलैवं मुनयो नैमिषारण्यवासिनः । संदिह्यांतः श्रेष्ठतायां ब्रह्मलोकमुपागमन्

పూర్వకాలంలో నైమిషారణ్యంలో నివసించిన మునులు—శ్రేష్ఠుడు ఎవరు అనే సందేహంతో—బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లారు.

Verse 4

तस्मिन्क्षणे विरिंचोऽपि श्लोकं प्रह्वोऽब्रवीत्किल । अनंताय नमस्तस्मै यस्यांतो नोपलभ्यते

ఆ క్షణంలో విరిఞ్చుడు (బ్రహ్మ) కూడా వినయంగా ఈ శ్లోకాన్ని పలికాడు—“యావరి అంతం ఎప్పటికీ లభించదో ఆ అనంతునికి నమస్కారం.”

Verse 5

महेशाय च भक्ते द्वौ कृपायेतां सदा मयि । ततः श्रेष्ठं च तं मत्वा क्षीरोदं मुनयो ययुः

“మహేశుడు మరియు భక్తుడు—ఈ ఇద్దరూ నాపై ఎల్లప్పుడూ కరుణ చూపుగాక.” అటుపై దానిని శ్రేష్ఠమని భావించి మునులు క్షీరోదం (క్షీరసాగరం)కు వెళ్లారు.

Verse 6

तत्र योगेश्वरः श्लोकं प्रबुध्यन्नमुमब्रवीत् । ब्रह्माणं सर्वभूतेषु परमं ब्रह्मरूपिणम्

అక్కడ యోగేశ్వరుడు బోధపరచుతూ ఈ శ్లోకాన్ని పలికెను— ‘సర్వభూతములలో అంతర్యామిగా ఉన్న బ్రహ్మా పరముడు; ఆయన బ్రహ్మస్వరూపుడు.’

Verse 7

सदाशिवं च वंदे तौ भवेतां मंगलाय मे । ततस्ते विस्मिता विप्रा अपसृत्य ययुः पुनः

‘మరియు నేను సదాశివునకు నమస్కరిస్తున్నాను; ఆ ఇద్దరూ నాకు మంగళకరులగుదురు.’ అని; అది విని ఆశ్చర్యపోయిన విప్ర మునులు వెనుదిరిగి మళ్లీ వెళ్లిపోయిరి.

Verse 8

कैलासे ददृशुः स्थाणुं वदंतं गिरिजां प्रति । एकादश्यां प्रनृत्यानि जागरे विष्णुसद्मनि

వారు కైలాసంలో స్థాణు (శివుడు) గిరిజ (పార్వతి)తో సంభాషించుచున్నట్లు చూచిరి. అలాగే ఏకాదశీనాడు విష్ణుసద్మనిలో జాగరణ సమయంలో నృత్యాలు జరిగెను.

Verse 9

सदा तपस्यां चरामि प्रीत्यर्थं हरिवेधसोः । श्रुत्वेति चापसृत्यैव खिन्नास्ते मुनयोऽब्रुवन्

‘హరి మరియు వేదహ (బ్రహ్మ) ప్రసన్నతకై నేను సదా తపస్సు ఆచరిస్తున్నాను.’ అని విని, ఆ మునులు ఖిన్నులై వెంటనే వెనుదిరిగి పలికిరి.

Verse 10

यद्वा देवा न संयांति पारं ये च परस्परम् । तत्सृष्टसृष्टसृष्टेषु गणना काऽस्मदादिषु

దేవతలే పరస్పరంగా ఒకరి పరమ పరిమితిని చేరలేకపోతే, సృష్టిపై సృష్టి పై సృష్టిగా విస్తరించిన లోకాలలో మాదిరి జీవుల గణన ఏముంటుంది?

Verse 11

उत्तमाधममध्यत्वममीषां वर्णयंति ये । असत्यवादिनः पापास्ते यांति निरयं ध्रुवम्

ఈ దివ్య దేవతలను ‘ఉత్తమ, అధమ, మధ్యమ’ అని వర్ణించి భేదం చేసే పాపి అసత్యవాదులు నిశ్చయంగా నరకానికి పోతారు।

Verse 12

एवं ते निश्चियामासुर्नैमिषेया स्तपस्विनः । सत्यमेतच्च राजेंद्र ममापीदं मतं स्फुटम्

ఇలా నైమిషారణ్యంలోని తపస్వి మునులు నిర్ణయానికి వచ్చారు। ‘ఓ రాజేంద్రా, ఇదే సత్యం; ఇదే నా స్పష్టమైన అభిప్రాయం కూడా.’

Verse 13

जापकानां सहस्राणि वैष्मवानां तथैव च । शैवानां च विधिं विष्णुं स्थाणुं चाप्यन्वमूमुचन्

జపసాధకుల వేలాది సమూహాలు—వైష్ణవులూ, శైవులూ—విధి (బ్రహ్మ), విష్ణు, స్థాణు (శివ)లను కూడా అనుసరించి పూజించారు।

Verse 14

तस्माद्यस्य मनोरागो यस्मिन्देवे भवेत्स्फुटम् । स तं भजेद्विपापः स्यान्ममेदं मतमुत्तमम्

కాబట్టి ఎవరి హృదయం ఏ దేవుని వైపు స్పష్టంగా ఆకర్షితమవుతుందో, అతడు ఆ దేవునినే భజించాలి; అతడు పాపరహితుడవుతాడు—ఇదే నా ఉత్తమమైన మతం।

Verse 15

करंधम उवाच । कानि पापानि विप्रेंद्र यैस्तु संमूढचेतसः । न वेदेषु न धर्मेषु रतिमापद्यते मनः

కరంధముడు అన్నాడు—ఓ విప్రేంద్రా, ఏ పాపాల వల్ల మనస్సు మోహగ్రస్తమై, వేదాలలోనూ ధర్మంలోనూ రుచిని పొందదు?

Verse 16

महाकाल उवाच । अधर्मभेदा विज्ञेयाश्चित्तवृत्तिप्रभेदतः । स्थूलाः सूक्ष्मा असूक्ष्माश्च कोटिभेदैरनेकशः

మహాకాలుడు పలికెను—చిత్తవృత్తుల భేదమునుబట్టి అధర్మభేదములు గ్రహించవలెను. అవి స్థూల, సూక్ష్మ, మధ్యమ రూపములై కోటి కోటి విధములుగా విస్తరించును.

Verse 17

तत्र ये पापनिचयाः स्थूला नरकहेतवः । ते समासेन कथ्यंते मनोवाक्कायसाधनाः

వాటిలో స్థూలమైన పాపసంచయములు నరకహేతువులు; అవి సంక్షేపముగా చెప్పబడుచున్నవి—మనస్సు, వాక్కు, కాయము ద్వారా చేయబడినవి.

Verse 18

परस्त्रीद्रव्यसंकल्पश्चेतसानिष्टचिंतनम् । अकार्याभिनिवेशश्च चतुर्द्धा कर्म मानसम्

మానసకర్మ నాలుగు విధములు—పరస్త్రీయందు గాని పరధనమందు గాని ఆశాసంకల్పము, మనసుతో అనిష్టచింతనము, మరియు చేయరానిదానిలో హఠాత్ ఆసక్తి.

Verse 19

अनिबद्धप्रलापित्वमसत्यं चाप्रियं च यत् । परापवादपैशुन्यं चतुर्धा कर्म वाचिकम्

వాచికకర్మ నాలుగు విధములు—అనిబద్ధమైన వ్యర్థప్రలాపము, అసత్యము, అప్రియమైన/కఠినమైన వాక్యము, మరియు పరాపవాద-పైశున్యము.

Verse 20

अभक्ष्यभक्षणं हिंसा मिथ्या कामस्य सेवनम् । परस्वानामुपादानं चतुर्धा कर्म कायिकम्

కాయికకర్మ నాలుగు విధములు—అభక్ష్యభక్షణము, హింస, మిథ్యా/అనధికార కామసేవనము, మరియు పరస్వాన్ని తీసికొనుట.

Verse 21

इत्येतद्द्वादशविधं कर्म प्रोक्तं त्रिसंभवम् । अस्य भेदान्पुनर्वक्ष्ये येषां फलमनंतकम्

ఇట్లు మనస్సు, వాక్కు, కాయం అనే మూడు మార్గాలనుండి పుట్టిన ద్వాదశవిధ కర్మము వివరించబడింది. ఇప్పుడు దాని మరిన్ని భేదాలను మళ్లీ చెప్పుదును; వాటి ఫలము అంతులేనిది.

Verse 22

ये द्विषंति महादेवं संसारार्णवतारकम् । सुमहात्पातकोपेतास्ते यांति नरकाग्निषु

సంసారసముద్రం దాటించు మహాదేవుని ద్వేషించువారు మహాపాతకాలతో భారితులై నరకాగ్నుల్లో పడుదురు.

Verse 23

महांति पातकान्याहुर्निरंतरफलानि षट् । नाभिनंदंति ये दृष्ट्वा शंकरं न स्तुवंति ये

అవిచ్ఛిన్న ఫలమిచ్చే ఆరు మహాపాతకములు ఉన్నాయని వారు చెబుతారు. వాటిలో శంకరుని చూచి హర్షించనివారు, ఆయనను స్తుతించనివారు కూడా ఉన్నారు.

Verse 24

यथेष्टचेष्टा निःशंकाः संतिष्ठंति रमंति च । उपचारविनिर्मुक्ताः शिवस्य गुरुसंनिधौ

శివుని గురుసన్నిధిలో వారు ఇష్టమొచ్చినట్లు, భయసంకోచం లేక నిలుచుచు, క్రీడించుచు ఉంటారు; బాహ్యోపచార బంధనాల నుండి విముక్తులై.

Verse 25

शिवाचारं न मन्यंते शिवभक्तान्द्विषंति षट् । गुरुमार्त्तमशक्तं वा विदेशप्रस्थितं तथा

శివాచారాన్ని గౌరవించని వారు, శివభక్తులను ద్వేషించువారు—ఇలాంటి ఆరు (దోషములు) ఉన్నాయి; గురువు ఆర్తుడై ఉన్నప్పుడు, అశక్తుడైనప్పుడు, లేదా విదేశానికి ప్రయాణించినప్పుడు కూడా అతనిని విడిచిపెట్టడం వంటి వాటి.

Verse 26

अरिभिः परिभूतं वा यस्त्यजति स पापकृत् । तद्भार्यापुत्रमित्रेषु यश्चावज्ञां करोति वा

శత్రువులచే అవమానింపబడిన గురువును ఎవడు విడిచిపెడతాడో అతడు పాపకర్త. అలాగే భార్య, కుమారులు, మిత్రుల పట్ల అవమానము చూపువాడును దోషభాగి అవుతాడు.

Verse 27

इत्येतत्पातकं ज्ञेयं गुरुनिंदासमं महत् । ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः

ఇది గురునిందకు సమానమైన మహాపాతకమని తెలుసుకోవాలి. బ్రాహ్మణహంతకుడు, సురాపానకుడు, దొంగ, గురుపత్నీ-శయనాన్ని లంఘించువాడు—

Verse 28

महापातकिनस्त्वेते तत्संसर्गी च पंचमः । क्रोधाद्द्वेषाद्भयाल्लोभाद्ब्राह्मणस्य वदंति ये

వీరు మహాపాతకులే; వారితో సంగమించువాడు ఐదవవాడిగా లెక్కించబడును. క్రోధం, ద్వేషం, భయం లేదా లోభంతో బ్రాహ్మణుని దూషించువారు—

Verse 29

मर्मांतिकं महादोषं ब्रह्मघ्नः स प्रकीर्तितः । ब्राह्मणं यः समाहूय याचमानमकिंचनम्

హృదయాన్ని చీల్చే మహాదోషం చేసినవాడు బ్రహ్మహత్యకుడని ప్రకటించబడును—భిక్ష కోరుతూ ఉన్న దరిద్ర బ్రాహ్మణుని పిలిచి (అవమానించువాడు).

Verse 30

पश्चान्नास्तीति यो ब्रूयात्स च वै ब्रह्महा स्मृतः । यश्च विद्याभिमानेन निस्तेजयति सद्द्विजम्

తర్వాత ‘ఏమీలేదు’ అని చెప్పువాడును బ్రహ్మహత్యకుడిగా స్మరించబడును. అలాగే విద్యాభిమానంతో సద్బ్రాహ్మణుని తేజస్సు, గౌరవాన్ని హరించువాడు—

Verse 31

उदासीनः सभामध्ये ब्रह्महा स प्रकीर्तितः । मिथ्यागुणैः स्वमात्मानं नयत्युत्कर्षतां बलात्

సభ మధ్యలో నిర్లిప్తుడై కూర్చునేవాడు బ్రహ్మహా అని ప్రకటించబడతాడు. అలాగే, అబద్ధ గుణాలను చూపించి బలవంతంగా తనను తాను ఉన్నతస్థానానికి నెట్టుకునేవాడూ అటువంటివాడే.

Verse 32

विरुद्धं गुरुभिः सार्धं ब्रह्मघ्नः स प्रकीर्तितः । क्षुत्तृष्णातप्तदेहानां द्विजानां भोक्तुमिच्छताम्

గురువులతో కలిసి విరోధంగా నిలిచేవాడు బ్రహ్మఘ్నుడు అని చెప్పబడతాడు. అలాగే ఆకలి, దాహంతో దగ్ధమైన దేహాలు గల ద్విజ బ్రాహ్మణులు భోజనం చేయదలచినప్పుడు, వారి విషయంలోనూ (ఇదే ధర్మబోధ).

Verse 33

यः समाचरते विघ्नं तमाहुर्ब्रह्मगातकम् । पिशुनः सर्वलोकानां छिद्रान्वेषणतत्परः

జాగ్రత్తగా తెలిసికొని అడ్డంకి కలిగించేవాడిని బ్రహ్మగాతకుడు అంటారు. అలాగే చాడీ చెప్పేవాడై, అందరి లోపాలను వెతకడంలోనే నిత్యం తత్పరుడై ఉండేవాడూ అటువంటివాడే.

Verse 34

उद्वेगजननः क्रूरः स च वै ब्रह्महा स्मृतः । गवां तृषाभिभूतानां जलार्थमुपसर्पताम्

క్రూరుడై కలవరాన్ని కలిగించేవాడు కూడా బ్రహ్మహా అని స్మరించబడతాడు. ముఖ్యంగా దాహంతో బాధపడుతున్న ఆవులు నీటికోసం దగ్గరకు వస్తుండగా వాటిని అడ్డుకునేవాడు.

Verse 35

यः समाचरते विघ्नं तमाहुर्ब्रह्मघातकम् । परदोषं परिज्ञाय नृपकर्णे जपेत यः

తెలిసికొని అడ్డంకి కలిగించేవాడు బ్రహ్మఘాతకుడు అని అంటారు. అలాగే ఇతరుని దోషాన్ని తెలుసుకొని దానిని రహస్య జపంలా రాజు చెవిలో చప్పగా చెప్పేవాడూ అటువంటివాడే.

Verse 36

पापीयान्पिशुनः क्रूरस्तमाहुर्ब्रह्मघातकम् । न्यायेनोपार्जितं विप्रैस्तद्द्रव्यहरणं च यत्

అత్యంత పాపి, పరనిందకుడు, క్రూరుడు బ్రహ్మఘాతకుడని చెప్పబడును; అలాగే బ్రాహ్మణులు న్యాయంగా సంపాదించిన ధనాన్ని హరించుట కూడా అంతే పాపము.

Verse 37

छद्मना वा बलाद्वापि ब्रह्महत्यासमं मतम् । अधीत्य यश्च शास्त्राणि परित्यजति मूढधीः

మోసంతో గానీ బలప్రయోగంతో గానీ చేయబడిన ఆచరణం బ్రహ్మహత్యాసమమని భావించబడును; అలాగే శాస్త్రాలు అధ్యయనం చేసి కూడా మూర్ఖబుద్ధితో వాటిని విడిచిపెట్టువాడు నింద్యుడు.

Verse 38

सुरापानसमं ज्ञेयं जीवनायैव वा पठेत् । अग्निहोत्रपरित्यागः पंचयज्ञोपकर्मणाम्

జీవిక కోసమే ఎవడు (శాస్త్రం) పఠించునో, అతని పఠనం సురాపానసమమని తెలుసుకొనవలెను; అలాగే అగ్నిహోత్రం మరియు పంచమహాయజ్ఞాలకు సంబంధించిన కర్మలను విడిచిపెట్టుట కూడా (అంతే పాపము).

Verse 39

मातृपितृपरित्यागः कूटसाक्षी सुहृद्वधः । अभक्ष्यभक्षणं वन्यजंतूनां काम्यया वधः

తల్లిదండ్రులను విడిచిపెట్టుట, అబద్ధసాక్ష్యం చెప్పుట, స్నేహితుని వధ, భక్ష్యంకాని దానిని భక్షించుట, మరియు కోరికతో అడవి జంతువులను చంపుట—ఇవి ఘోర పాపములు.

Verse 40

ग्रामं वनं गवावासं यश्च क्रोधेन दीपयेत् । इति घोराणि पापानि सुरापानसमानि च

కోపంతో గ్రామాన్ని, అడవిని లేదా గోవుల నివాసస్థానాన్ని ఎవడు దహింపజేయునో—ఇవి ఘోర పాపములు, సురాపానసమానములుగా చెప్పబడినవి.

Verse 41

दीनसर्वस्वहरणं नरस्त्रीगजवाजिनाम् । गोभूरत्नसुवर्णानामौषधीनां रसस्य च

దీనుల సర్వస్వాన్ని హరించడం—పురుషులు, స్త్రీలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు; గోవులు, భూమి, రత్నాలు, స్వర్ణం; ఔషధాలు మరియు అమూల్య రసాలను అపహరించడం—అతి ఘోర పాపమని చెప్పబడింది.

Verse 42

चंदनागरुकर्पूरकस्तूरीपट्टवाससाम् । हस्तन्यासापहरणं स्कमस्तेयसमं स्मृतम्

చందనం, అగరు, కర్పూరం, కస్తూరి, పట్టువస్త్రాలు మరియు శ్రేష్ఠ వస్త్రాలను అపహరించడం, అలాగే ఇతరుని చేతిలో న్యాసంగా ఉంచినదాన్ని దోచుకోవడం—ఘోర దొంగతనంతో సమమని స్మృతం.

Verse 43

कन्यानां वरयोग्यानामदानं सदृशे वरे । पुत्रमित्रकलत्रेषु गमनं भगिनीषु च

వివాహయోగ్యమైన కన్యను తగిన వరునికి ఇవ్వకపోవడం పాపం; అలాగే కుమారుని భార్య, మిత్రుని భార్య, స్వసోదరి పట్ల గమనము చేయడం ఘోర దోషమని స్మృతం.

Verse 44

कुमारीसाहसं घोरमंत्यजस्त्रीनिषेवणम् । सवर्णायाश्च गमनं गुरुतल्पसमं स्मृतम्

కుమారిపై బలాత్కారం చేయడం, అంత్యజ స్త్రీతో సంసర్గం చేయడం, మరియు సవర్ణా (సన్నిహిత స్వజన-సంబంధినీ) స్త్రీని సమీపించడం—ఇవి గురుతల్పగమనంతో సమానమైన ఘోర పాపాలని స్మృతం.

Verse 45

द्विजायार्थं प्रतिश्रुत्य न प्रयच्छति यः पुनः । न च चस्मारयते विप्रं तुल्यं तदुपपपातकम्

ద్విజుని (బ్రాహ్మణుని) కోసం ఏదైనా ఇస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేసి, తరువాత ఇవ్వకపోవడం, అలాగే ఆ విప్రుని స్మరింపజేసి కూడా నెరవేర్చకపోవడం—అదే రకమైన ఉపపాతకమని స్మృతం.

Verse 46

अभिमानोतिकोपश्च दांभिकत्वं कृतघ्नता । अत्यंतविषयासक्तिः कार्पण्यं शाठ्यमत्सरम्

అహంకారం, అతివ్యగ్ర కోపం, దంభం, కృతఘ్నత; విషయభోగాలలో అత్యంత ఆసక్తి, కృపణత్వం, శాఠ్యం, మత్సరం—ఇవి నింద్య దోషములని చెప్పబడినవి।

Verse 47

भृत्यानां च परित्यागः साधुबंधुतपस्विनाम् । गवां क्षत्रियवैश्यानां स्त्रीशूद्राणां च ताडनम्

ఆశ్రిత భృతులను విడిచిపెట్టడం, సాధువులు, బంధువులు, తపస్వుల సాంగత్యాన్ని వదలడం; అలాగే గోవులను, క్షత్రియులను, వైశ్యులను, స్త్రీలను, శూద్రులను కొట్టడం—ఇవి నింద్య కర్మలు।

Verse 48

शिवाश्रमतरूणां च पुष्पारामविनाशनम् । अयाज्यानां याजनं चाप्ययाच्यानां च याचनम्

శివాశ్రమాల వృక్షాలను, పుష్పవనాలను నాశనం చేయడం; అయాజ్యులకు యజ్ఞం చేయించడం, అయాచ్యుల వద్ద యాచించడం—ఇవి నింద్య కృత్యాలు।

Verse 49

यज्ञारामतडागादिदारापत्यस्य विक्रयः । तीर्थयात्रोपवासानां व्रतायतनकर्मणाम्

యజ్ఞవనాలు, తటాకాలు మొదలైనవాటిని అమ్మడం, భార్యా-పుత్రులను కూడా విక్రయించడం; అలాగే తీర్థయాత్రలు, ఉపవాసాలు, వ్రతస్థానకర్మలను వ్యాపారంగా మార్చి దుర్వినియోగం చేయడం—ఇవి నింద్యాచారాలు।

Verse 50

स्त्रीधनान्युपजीवंति स्त्रीभिरत्यंतनिर्जिताः । अरक्षणं च नारीणां मद्यपस्त्रीनिषेवणम्

స్త్రీధనంపై జీవించడం, స్త్రీల చేత పూర్తిగా వశీకృతులై ఉండడం; స్త్రీలను రక్షించకపోవడం, మద్యపానం, స్త్రీనిషేవణం—ఇవి నింద్య కర్మలు।

Verse 51

ऋणानामप्रदानं च मिथ्याघृद्ध्युपजीवनम् । निंदितानां धनादानं साद्वीकन्योक्तिदूषणम्

ఋణాలను చెల్లించకపోవడం, అసత్యం మరియు లోభంతో జీవిక సాగించడం, నిందిత దుష్టులకు ధనం ఇవ్వడం, అలాగే సాధ్వీ స్త్రీ/కన్య వచనాలను దూషించడం—ఇవి నింద్య కర్మలు.

Verse 52

विषमारणयंत्राणां प्रोयगो मूलकर्मणाम् । उच्चाटनाभिचाराश्च रागविद्वेषणक्रिया

విషప్రయోగంతో హత్య చేసే యంత్రాల వినియోగం, మూలకర్మ (వేర్ల ఆధారిత మంత్రతంత్ర) ఆచరణ, ఉచ్చాటన మరియు అభిచారం, అలాగే రాగం లేదా ద్వేషాన్ని రేపే క్రియలు—ఇవి నింద్యమని చెప్పబడినవి.

Verse 53

जिह्वाकामोपभो गार्थं यस्यारंभः स्वकर्मसु । मूल्येनाध्यापयेद्यस्तु मूल्येनाधीयते च ये

తన పనులను కేవలం జిహ్వాసుఖం మరియు కామభోగం కోసం ప్రారంభించేవాడు; అలాగే పారితోషికం తీసుకుని బోధించేవాడు, పారితోషికం ఇచ్చి చదివేవాడు—ఇవన్నీ నిందిత ఆచారాలు.

Verse 54

व्रात्यता व्रतसंत्यागः सर्वाहारनिषेवणम् । असच्छास्त्राभिगमनं शुष्कतर्काव लंबनम्

వేదశాసనానికి వెలుపల వ్రాత్య జీవనం, వ్రతాలను త్యజించడం, అన్ని రకాల ఆహారాన్ని విచక్షణలేకుండా సేవించడం, అసత్ శాస్త్రాలను ఆశ్రయించడం, మరియు శుష్క తర్కాన్ని పట్టుకోవడం—ఇవి అపవిత్ర జీవన మార్గాలు, నింద్యమైనవి.

Verse 55

देवाग्निगुरुसाधूनां निंदा गोब्राह्मणस्य च । प्रत्यक्षं वा परोक्षं वा राज्ञां मंडलिनामपि

దేవతలు, పవిత్ర అగ్ని, గురువు మరియు సాధువుల నింద; అలాగే గోవు మరియు బ్రాహ్మణుని అవమానం—ప్రత్యక్షంగా గానీ పరోక్షంగా గానీ—మరియు రాజులు, పాలకులపై దూషణ—ఇది పాపాచారం, నింద్యమైనది.

Verse 56

उत्सन्नपतृदेवेज्याः स्वकर्मत्यागिनश्च ये । दुःशीला नास्तिकाः पापा न सदा सत्यवादिनः

పితృదేవారాధనను నిర్లక్ష్యం చేసి, స్వధర్మకర్మను విడిచిపెట్టి, దుష్శీలులు, నాస్తికులు, పాపులు అయి, సదా సత్యవాక్యంలో స్థిరంగా లేనివారు—అటువంటి వారు నింద్యులని చెప్పబడింది।

Verse 57

पर्वकाले दिवा चाप्सु वियोनौ पशुयोनिषु । रजस्वलास्वयोनौ च मैथुनं यः समाचरेत्

పర్వకాలంలో, పగటిపూట, నీటిలో, అసహజ విధానంలో, జంతువులతో, లేదా రజస్వల స్త్రీతో సంభోగం చేసేవాడు—అతని ఆచారం పాపమయమై నింద్యమని చెప్పబడింది।

Verse 58

स्त्रीपुत्रमित्रसुहृदामाशाच्छेदकराश्च ये । जनस्याप्रियवक्तारः क्रूराः समयभेदिनः

భార్య, కుమారులు, మిత్రులు, సుహృదుల ఆశలను చెదరగొట్టేవారు, ప్రజలకు అప్రీతికరమైన మాటలు చెప్పేవారు, క్రూరులు, ఒప్పంద-ధర్మాలను భంగం చేసేవారు—వారు పాపులని చెప్పబడింది।

Verse 59

भेत्ता तडागकूपानां संक्रमाणांरसस्य च । एकपंक्तिस्थितानां च पाकभेदं करोति यः

చెరువులు, బావులను ధ్వంసం చేసేవాడు, ప్రజల సంచరణకు ఉన్న ఘాట్లు/వంతెనలు/దాటువేళ్లు మరియు జలవ్యవస్థను భంగం చేసేవాడు, ఒకే పంక్తిలో కూర్చున్న వారి భోజనంలో వంట/భాగాలను వేరు చేసి భేదం కలిగించేవాడు—అతడు నింద్య పాపి।

Verse 60

इत्येतैश्च नराः पापैरुपपातकिनः स्मृताः । युक्तास्तदुनकैः पापैः पापिनस्तान्निबोध मे

ఇలాంటి పాపాల వల్ల మనుష్యులు ‘ఉపపాతకులు’ అని స్మృతిలో చెప్పబడ్డారు; అలాగే ఇలాంటి సమాన పాపాలతో కూడినవారిని కూడా పాపులుగా గ్రహించుము—ఇది నన్ను నుండి తెలుసుకో।

Verse 61

ये गोब्राह्मणकन्यानां स्वामिमित्रतपस्विनाम् । अन्तरं यांति कार्येषु ते स्मृताः पापिनो नराः

గోమాత, బ్రాహ్మణులు, కన్యల వ్యవహారాలలో అడ్డుపడుతూ, స్వామి, మిత్రులు, తపస్వుల విషయాలలో చీలికలు లేదా ఆటంకాలు కలిగించువారు—అటువంటి మనుష్యులు పాపులని శాస్త్రం ప్రకటిస్తుంది।

Verse 62

परश्रियाभितप्यंते हीनां सवंति ये स्त्रियाम् । पंक्त्यर्थं ये न कुर्वंति दानयज्ञादिकाः क्रियाः

ఇతరుల ఐశ్వర్యాన్ని చూసి ఈర్ష్యతో మండేవారు, నిషిద్ధ/హీన స్థితి గల స్త్రీలో సంతానం కలిగించేవారు, అలాగే పంక్తి-ధర్మార్థం దాన-యజ్ఞాది క్రియలు చేయనివారు—అటువారు నిందనీయులు।

Verse 63

गोष्ठाग्निजलरथ्यासु तरुच्छायानगेषु च । त्यजंति ये पुरीषाद्यमारामायतनेषु च

గోశాలలో, అగ్ని సమీపంలో, నీటిలో, రహదారిపై, చెట్ల నీడలో, పర్వతాలపై, అలాగే ఉద్యానాలు మరియు ఆలయ ప్రాంగణాలలో మలమూత్రాదులను విసర్జించువారు—అశౌచం, పాపం పొందువారై నిందింపబడతారు।

Verse 64

गीतवाद्यरता नित्या मत्ताः किलकिलापराः । कूटवेषक्रियाचाराः कूटसंव्यवहारिणः

ఎల్లప్పుడూ గీత-వాద్యాలలో మునిగిపోయి, నిత్యం మదోన్మత్తులై అర్థరహిత కేకలతో కోలాహలం చేసే వారు; కూటవేషాలు ధరించి మోసపూరిత ఆచారాలు చేసి, కపట లావాదేవీలు నడిపేవారు—ధర్మాన్ని భ్రష్టు చేసే వారిగా నిందింపబడతారు।

Verse 65

कूटशासनकर्तारः कूटयुद्धकराश्च ये । निर्दयोऽतीव भृत्येषु पशूनां दमनश्च यः

కపటమైన శాసనాలను రూపొందించి, మోసపూరిత యుద్ధాలను కలిగించేవారు; సేవకుల పట్ల అత్యంత నిర్దయులై ఉండేవారు; మరియు పశువులను నలిపి హింసించేవారు—అటువారు ధర్మసమ్మత క్రమానికి విరోధులు।

Verse 66

मिथ्याप्रसादितो वाक्यमाकर्णयति यः शनैः । चपलश्चापिमायावी शठो मिथ्याविनीतकः

అబద్ధపు పొగడ్తలతో మోహితుడై, ఉపదేశాన్ని కూడా నెమ్మదిగా మాత్రమే వినేవాడు; చంచలుడు, మాయావి, శఠుడు, వినయాన్ని నటించే వాడు—అటువంటి వానిని పండితులు ధర్మజీవనానికి అనర్హుడని నిందిస్తారు।

Verse 67

यो भार्यापुत्रमित्राणि बालवृद्धकृशातुरान् । भृत्यानतिथिबंधूंश्च त्यक्त्वाश्राति बुभुक्षितान्

భార్య, పిల్లలు, మిత్రులను వదిలి; బాలులు, వృద్ధులు, కృశులు, రోగులను నిర్లక్ష్యం చేసి; సేవకులు, అతిథులు, బంధువులను పక్కనబెట్టి వారు ఆకలితో ఉండగా తానే భోజనం చేసేవాడు—గృహస్థధర్మాన్ని అతిక్రమిస్తాడు।

Verse 68

यः स्वयं मृष्टमश्राति विप्रायान्यत्प्रयच्छति । वृथापाकः स विज्ञेयो ब्रह्मवादिविगर्हितः

తానే శ్రేష్ఠమైన, శుద్ధమైన భోజనం చేసి, బ్రాహ్మణునికి మాత్రం నీచమైనదాన్ని ఇస్తే—అతడు ‘వృథాపాకుడు’ అని తెలుసుకోవాలి; బ్రహ్మసత్యాన్ని పలికేవారు అతనిని గర్హిస్తారు।

Verse 69

नियमान्स्वयमादाय ये त्यजंत्यजितेंद्रियाः । ये ताडयंति गां नित्यं वाहयंति मुहुर्मुहुः

నియమాలను తానే స్వీకరించి కూడా, ఇంద్రియాలను జయించలేక వాటిని వదిలేవారు; అలాగే నిత్యం పశువులను కొట్టి మళ్లీ మళ్లీ తోలేవారు—ఇది నిందనీయం, సంయమధర్మానికి విరుద్ధం।

Verse 70

दुर्बलान्नैव पुष्णंति प्रणष्टार्था द्विषंति च । पीडयन्त्यभिचारेण सक्षतान्वाहयंति च

వారు బలహీనులను పోషించరు; ధనం నశించినప్పుడు ద్వేషిస్తారు; అభిచారంతో ఇతరులను బాధిస్తారు, గాయపడిన వారితో కూడా భారాలు మోయిస్తారు—అటువంటి వారు ఘోర అధర్మంలో పడతారు।

Verse 71

तेषा मदत्त्वा चाश्रंति चिकित्संति न रोगिणः । अजाविको माहिषिकः समुद्री वृषलीपतिः

వారు మద్యపానంతో మత్తెక్కి విలపిస్తారు; రోగులకు చికిత్స చేయరు. మేక‑గొర్రెల కాపరి, గేదె‑మహిషాల కాపరి, సముద్రయాత్రికుడు, శూద్రస్త్రీ భర్త—ఇవి ఇక్కడ పతితాచార లక్షణాలుగా చెప్పబడ్డాయి.

Verse 72

हीनवर्णात्मवृत्तिश्च वैद्यो धर्मध्वजी च यः । यश्च शास्त्रमतिक्रम्य स्वेच्छयैवाहरेत्करम्

తక్కువ వర్ణపు వృత్తితో జీవించే వాడు; ధర్మనియమం లేని వైద్యుడు; ధర్మాన్ని జెండాగా చేసుకొని నటించే కపటుడు; మరియు శాస్త్రాలను అతిక్రమించి తన ఇష్టానుసారం పన్ను వసూలు చేసే వాడు—ఇవారు ధర్మమర్యాదను భంగం చేసే వారిగా ఇక్కడ నిందించబడుతున్నారు.

Verse 73

सदा दण्डरुचिर्यश्च यो वा दण्डरुचिर्न हि । उत्कोचकैरधिकृतैस्तस्करैस्च प्रपीड्यते

ఎల్లప్పుడూ శిక్షలో ఆసక్తి ఉన్నవాడైనా, లేక శిక్షలో ఆసక్తి లేనివాడైనా—అతడు రెండు విధాలా లంచగొండి అధికారుల చేత, దొంగల చేత వేధింపబడి బాధపడతాడు.

Verse 74

यस्य राज्ञः प्रजा राष्ट्रे पच्यते नरकेषु सः । अचौरं चौरवत्पश्येच्चौरं वाऽचौररूपिणम्

ఏ రాజు రాజ్యంలో ప్రజలు నరకంలో కాలినట్లుగా బాధపడతారో—ఆ రాజే నిర్దోషుణ్ణి దొంగగా చూస్తాడు, లేదా దొంగను నిర్దోషుడిగా భావిస్తాడు.

Verse 75

आलस्योपहतो राजा व्यसनी नरकं व्रजेत् । एवमादीनि चान्यानि पापान्याहुः पुराविदः

ఆలస్యంతో కుంగిపోయిన రాజు, వ్యసనాలకు బానిసైన రాజు నరకానికి వెళ్తాడు. ఇలాంటి మరెన్నో పాపాలను పురాణవేత్తలు చెప్పియున్నారు.

Verse 76

यद्वातद्वा परद्रव्यमपि सर्षपमात्रकम् । अपहृत्य नरः पापो नारकी नात्र संशयः

పాపి అయిన మనిషి పరధనాన్ని, అది ఆవగింజంత చిన్నదైనా, అపహరిస్తే అతడు నిశ్చయంగా నరకగామి అవుతాడు; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 77

एवमाद्यैर्नरः पापैरुत्क्रान्तैः समनंतरम् । शरीरं यातनार्थाय पूर्वाकारमवाप्नुयात्

ఇలాంటి పాపాలతో దేహాన్ని విడిచిన మనిషి, యాతనలను అనుభవించుటకై, వెంటనే మునుపటివలెనే అలాంటి దేహాన్ని మళ్లీ పొందుతాడు।

Verse 78

तस्मात्त्रिविधमप्येतन्नारकीयं विवर्जयेत् । सदाशिवं च शरणं व्रजेत्सच्छ्रद्धया युतः

కాబట్టి నరకానికి దారితీసే ఈ త్రివిధ ఆచరణను విడిచి, సత్యశ్రద్ధతో కూడి సదాశివుని శరణు పొందాలి।

Verse 79

नमस्कारः स्तुतिः पूजा नामसंकीर्तनं तथा । संपर्कात्कौतुकाल्लोभान्न तस्य विफलं भवेत्

నమస్కారం, స్తుతి, పూజ, నామసంకీర్తనం—ఇవి కేవలం సాంగత్యం వల్ల, కుతూహలం వల్ల లేదా లోభం వల్ల చేసినా, ఎవరికీ నిష్ఫలమవు।

Verse 80

करंधम उवाच । संक्षेपाच्छिवपूजाया विधानं वक्तुमर्हसि । कृतेन येन मनुजः शिवपूजाफलं लभेत्

కరంధముడు అన్నాడు—“దయచేసి శివపూజా విధానాన్ని సంక్షేపంగా చెప్పండి; దానిని ఆచరించిన మనిషి శివపూజ ఫలాన్ని పొందగలడు.”

Verse 81

महाकाल उवाच । प्रातर्मध्याह्नसायाह्ने शंकरं सर्वदा भजेत् । दर्शनात्स्पर्शनान्मर्त्यः कृततृत्यो भवेत्स्फुटम्

మహాకాలుడు పలికెను—ప్రాతః, మధ్యాహ్నం, సాయంకాలం ఎల్లప్పుడూ శంకరుని భజించాలి. ఆయన దర్శనము మరియు స్పర్శము వలన మానవుడు స్పష్టంగా కృతకృత్యుడగును.

Verse 82

आदौ स्नानं प्रकुर्वित भस्मस्नानमथापि वा । आपद्गतः कण्ठस्नानं मन्त्रस्नानमथापि वा

మొదట స్నానం చేయాలి—జలస్నానం గానీ భస్మస్నానం గానీ. ఆపదలో ఉంటే కంఠస్నానం (ఆంశిక శుద్ధి) లేదా మంత్రస్నానం (మంత్రశుద్ధి) కూడా చేయవచ్చు.

Verse 83

आविकं परिदध्याच्च ततो वासः सितं च वा । धातुरक्तमथो नव्यं मलिनं संधितं न च

మేకలొమ్ము/ఉన్న వస్త్రం ధరించి, తరువాత తెల్ల వస్త్రం ధరించాలి. ధాతురక్త (గెరువు/ఎరుపు) రంగు వస్త్రమూ సరే; కానీ అది కొత్తది, మలినం కానిది, కుట్టి జోడించినది కాకూడదు.

Verse 84

उत्तरीयं च संदध्याद्विना तन्निष्फलार्चनम् । भस्मत्रिपुण्ड्रधारी च ललाटे हृति चांसयोः

ఉత్తరీయం (పై వస్త్రం) కూడా ధరించాలి; అది లేకపోతే ఆరాధన ఫలించదు. భస్మ త్రిపుండ్రం ధరించి నుదుట, హృదయం, భుజాలపై ఉంచాలి.

Verse 85

पूजयेद्यो महादेवं प्रीतः पश्यति तं मुहुः । सर्वदोषान्बहिः क्षिप्य शिवायतनमाविशेत्

ఎవడు మహాదేవుని పూజించి, ప్రీతితో మళ్లీ మళ్లీ ఆయన దర్శనం చేస్తాడో, వాడు సమస్త దోషాలను బయటకు విడిచి తరువాత శివాలయంలో ప్రవేశించాలి.

Verse 86

प्रविश्य च प्रणम्येशं ततो गर्भगृहं विशेत् । पाणी प्रक्षाल्य तच्चित्तो निर्माल्यमवरोपयेत्

ఆలయంలో ప్రవేశించి ప్రభువుకు నమస్కరించి, తరువాత గర్భగృహంలో ప్రవేశించాలి. చేతులు కడిగి, మనస్సు ఏకాగ్రం చేసి, పూర్వార్పిత నిర్మాల్యాన్ని తొలగించాలి.

Verse 87

येन रुद्रायते भक्त्या कुरुते मार्जनक्रियाम् । तस्मान्मार्जयते त्वेवं स्थाणुनैतत्परस्परम्

ఏ భక్తితో భక్తుడు ‘రుద్రసముడు’గా మారి మార్జనక్రియను చేస్తాడో, ఆ భక్తిచేతనే స్థాణు ప్రభువు కూడా శుద్ధి పొందినట్లుగా భావించబడుతుంది; అయితే ఇది పరస్పరంగా నిజమైన శుద్ధీకరణ కాదు.

Verse 88

रुद्रभक्त्या च संतिष्ठेनमालिन्यं मार्जयेत्ततः । भक्तिर्देवस्य तिष्ठेन्न मालिन्यं मार्जतः सदा

రుద్రభక్తిలో స్థిరంగా నిలిచి, తరువాత అపవిత్రతను తొలగించాలి. దేవుని భక్తి నిలిచియుంటుంది; ఎల్లప్పుడూ మార్జనసేవలో నిమగ్నుడైనవాడికి మలిన్యం నిలవదు.

Verse 89

गडुकान्पूरयेत्पश्चान्निर्मलेन जलेन वै । गडुकास्तु समाः सर्वे सर्वे च शुभदर्शनाः

తర్వాత నిర్మల జలంతో గడుకాలను నింపాలి. అన్ని గడుకాలు సమానంగా ఉండాలి, అన్నీ శుభదర్శనంగా ఉండాలి.

Verse 90

निर्व्रणाः सौम्यरूपाश्च सर्वे चोदकपूरिताः । वस्त्रपूतजलैः पूर्णागन्धधूपैश्च वासिताः

అవి పగుళ్లు, మచ్చలు లేకుండా, సౌమ్యరూపంగా ఉండాలి; అన్నీ నీటితో నిండివుండాలి—వస్త్రంతో వడకట్టిన జలంతో నింపబడి, గంధం మరియు ధూపంతో సువాసన కలిగినవిగా ఉండాలి.

Verse 91

क्षालिताः पूरिता नीताः षडक्षरजपेन च । गडुकाष्चशतं कुर्यादथवाप्यष्टविंशतिः

కడిగి, నింపి, (పూజార్థం) తీసుకువెళ్లి, షడక్షర మంత్రజపంతో కూడి—వంద గడుకాలను ఏర్పాటు చేయాలి; లేక కనీసం ఇరవై ఎనిమిది అయినా।

Verse 92

अष्टादशापि चतुरस्ततोन्यूनं न कारयेत् । पयो दधि घृतं चैव क्षौद्रमिक्षुरसं तथा

పద్దెనిమిది గానీ, నాలుగు గానీ చేయవచ్చు; కానీ అంతకంటే తక్కువ చేయరాదు. అలాగే పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, తేనె, చెరకు రసం కూడా సిద్ధం చేయాలి।

Verse 93

एवं सर्वं च तद्द्रव्यं वामतः संन्यसेद्भवात् । ततो बहिर्विनिष्क्रम्य पूजयेत्प्रतिहारकान्

ఇలా ఆ సమస్త ద్రవ్యాలను భవుడు (శివుడు) ఎడమవైపు ఉంచాలి. తరువాత బయటికి వెళ్లి ప్రతిహారకులను (ద్వారపాలక సేవకులను) పూజించాలి।

Verse 94

सर्वेषां वाचका मन्त्राः कथ्यंतेऽतः परं क्रमात्

ఇప్పుడు తరువాత క్రమంగా, సమస్తానికి వాచకమైన (ఆహ్వాన-సూచక) మంత్రాలు ప్రకటించబడుతున్నాయి।

Verse 95

ओंगं गणपतये नमः ओंक्षां क्षेत्रपालाय नमः ओंगं गुरुभ्यो नमः इति आकाशे ओंकौं कुलदेव्यै नमः ॐ नंदिने नमः ओंमहाकालाय नमः ओंधात्रे विधात्रै नमः । ततः प्रविस्य लिंगाच्च किञ्चिद्दक्षिणतः शुचिः । उदङ्मुखः क्षणं ध्यायेत्समकायासनस्थितः

“ఓంగం గణపతయే నమః। ఓంక్షాం క్షేత్రపాలాయ నమః। ఓంగం గురుభ్యో నమః।” తరువాత ఆకాశం వైపు “ఓంకౌం కులదేవ్యై నమః।” అలాగే “ॐ నందినే నమః। ॐ మహాకాలాయ నమః। ॐ ధాత్రే విధాత్రై నమః।” అని ఉచ్చరించి, అనంతరం లోపలికి ప్రవేశించి శుచిగా ఉండి, లింగానికి కుడివైపు కొద్దిగా నిలిచి; ఉత్తరముఖంగా, దేహాన్ని స్థిరాసనంలో ఉంచి క్షణమాత్రం ధ్యానించాలి।

Verse 96

दर्भादिभिः परिवृतं मध्यपद्मार्कमंडलम् । सोममण्डलमध्यस्थं ध्यायेद्वै वह्निमंडलम्

దర్భాది పదార్థాలతో పరివృతమైన, మధ్యలో పద్మరూప సూర్యమండలాన్ని ధ్యానించాలి; అలాగే చంద్రమండల మధ్యస్థ అగ్నిమండలాన్ని కూడా ధ్యానించాలి।

Verse 97

तन्मध्ये विश्वरूपं च वामाद्यष्टादिशक्तिकम् । पंचवक्त्रं दशभुजं त्रिनेत्रं चंद्रभूषितम्

దాని మధ్యలో విశ్వరూప ప్రభువును ధ్యానించాలి—వామా మొదలైన అష్టదిక్శక్తులతో యుక్తుడు, పంచవక్త్రుడు, దశభుజుడు, త్రినేత్రుడు, చంద్రభూషితుడు।

Verse 98

वामांकगिरिजं देवं ध्यायेत्सिद्धैः स्तुतं मुहुः । ततः पूर्वं प्रदद्याच्च पाद्यार्घं शंभवे नृप

వామభాగంలో గిరిజను ధరించిన, సిద్ధులు మళ్లీ మళ్లీ స్తుతించే దేవుని ధ్యానించాలి; అనంతరం, ఓ రాజా, ముందుగా శంభువుకు పాద్యమూ అర్ఘ్యమూ సమర్పించాలి।

Verse 99

पानीयमक्षता दर्भा गंधपूष्पं ससर्पिषम् । क्षीरं दधि मधु पुनर्नवांगोऽर्घः प्रकीर्तितः

నీరు, అక్షతలు, దర్భ, గంధం పుష్పం ఘృతంతో కూడి; అలాగే మళ్లీ పాలు, పెరుగు, తేనె—ఇదే నవాంగ అర్ఘ్యమని చెప్పబడింది।

Verse 100

ततः श्रद्धार्द्रचित्तस्य स्नानं लिंगस्य चाचरेत् । गृहीत्वा गडुकं पूर्वं मलस्नानं समाचरेत्

అనంతరం శ్రద్ధతో ద్రవించిన హృదయంతో లింగస్నానం ఆచరించాలి; ముందుగా గడుక (జలపాత్రం) తీసుకొని మలస్నానం, అనగా శుద్ధిస్నానం చేయాలి।

Verse 101

अर्द्धेन स्नापयेत्पूर्वं कुर्याच्च मलघर्षणम् । सर्वेण स्नापयेत्पश्चात्पूजयेत्स्नापयेत्ततः

మొదట నీటిలో ఒక భాగంతో లింగాన్ని స్నాపింపజేసి మలమలినాలను ఘర్షణచేసి తొలగించాలి. తరువాత సంపూర్ణంగా స్నానం చేయించి, ఆపై పూజ చేసి విధివిధానంగా మళ్లీ స్నానం చేయించాలి.

Verse 102

प्रणम्य च ततो भक्त्या स्नापयेन्मूलमंत्रतः । ओंहूं विश्वमूर्तये शिवाय नम । इति द्वादशाक्षरो मूलमंत्रः

తర్వాత భక్తితో నమస్కరించి మూలమంత్రంతో స్నాపింపజేయాలి—“ఓం హూం విశ్వమూర్తయే శివాయ నమః।” ఇదే ద్వాదశాక్షర మూలమంత్రం అని చెప్పబడింది.

Verse 103

वारिक्षरदधिक्षौद्रघृतेनेक्षुरसेन च । स्नापयेन्मूलमन्त्रेण जलधूपार्चनात्पृथक्

నీరు, చక్కెర, పెరుగు, తేనె, నెయ్యి మరియు చెరకు రసంతో మూలమంత్ర జపంతో స్నాపింపజేయాలి; ఇది జలార్పణం, ధూపం, అర్చన వంటి వేరు క్రియల నుండి భిన్నం.

Verse 104

गडुकैः स्नापयेत्सर्वैः स्नातं गन्धैर्विरूक्षयेत्

అన్ని గడుక పాత్రలతో స్నానం చేయించాలి; స్నానం అనంతరం సుగంధ ద్రవ్యాలతో మృదువుగా ఆరబెట్టాలి.

Verse 105

विरूक्षितं ततः स्नाप्य श्रीखण्डेन विलेपयेत् । पूजयेद्विविधैः पुष्पैर्विधिना येन तच्छृणु

తర్వాత ఆరబెట్టి మళ్లీ స్నానం చేయించి శ్రీఖండం (చందనం)తో లేపనం చేయాలి. విధివిధానంగా వివిధ పుష్పాలతో పూజించాలి—ఆ విధానాన్ని విను.

Verse 106

आग्नेयपादे ओंधर्माय नमः नैरृतके ओंज्ञानाय नमः वायव्ये ओंवैराग्याय नमः ईशानपादे ओंऐश्वर्याय नमः पूर्वपादे ओंअधर्माय नमः दक्षिणे ओंअज्ञानाय नमः पश्चिमे ओंअवैराग्याय नमः उत्तरे ओंअनैश्वर्याय नमः ओंअनन्ताय नमः ओंपद्माय नमः ओंअर्कमण्डला नमः ओंसोममण्डलाय नमः ओंवह्निमण्डला नमः ओंवामाज्येष्ठादिपंचमन्त्रशक्तिभ्यो नमः ओंपरमप्रकृत्यै देव्यै नमः ओंईशानतत्पुरुषाघोरवामदेवसद्योजातपञ्चवक्त्राय रुद्रसाध्यवस्वादित्यविश्वेदेवादिदेवविश्वरूपाय अण्डजस्वेदजोद्भिज्जजरायुजरूपस्थावरजङ्गममूर्तये परमेश्वराय ओंहूं विश्वमूर्तये शिवाय नमस्त्रिशूलधनुःखड्गकपालदण्डकुठारेभ्यः

ఆగ్నేయ పాదంలో—‘ఓం ధర్మాయ నమః’; నైరృత్యంలో—‘ఓం జ్ఞానాయ నమః’; వాయవ్యంలో—‘ఓం వైరాగ్యాయ నమః’; ఈశాన పాదంలో—‘ఓం ఐశ్వర్యాయ నమః’। తూర్పున—‘ఓం అధర్మాయ నమః’; దక్షిణంలో—‘ఓం అజ్ఞానాయ నమః’; పడమట—‘ఓం అవైరాగ్యాయ నమః’; ఉత్తరంలో—‘ఓం అనైశ్వర్యాయ నమః’। అనంతునికి నమస్కారం, పద్మానికి నమస్కారం; అర్కమండల, సోమమండల, వహ్నిమండలాలకు నమస్కారం। వామా-జ్యేష్ఠా మొదలైన పంచమంత్ర-శక్తులకు నమస్కారం; పరమప్రకృతి దేవికి నమస్కారం। ఈశాన-తత్పురుష-అఘోర-వామదేవ-సద్యోజాత అనే పంచవక్త్రుడైన, దేవాదిదేవుడైన, విశ్వరూపుడైన, అండజ-స్వేదజ-ఉద్భిజ్జ-జరాయుజ మరియు స్థావర-జంగమ సమస్త భూతమూర్తియైన పరమేశ్వరునికి నమస్కారం; ‘ఓం హూం’ విశ్వమూర్తి శివునికి నమస్కారం; త్రిశూలం, ధనుస్సు, ఖడ్గం, కపాలం, దండం, కుఠారములకు కూడా నమస్కారం।

Verse 107

ततो जलाधारमुखे चण्डीश्वराय नमः । एवं संपूज्य विधिवत्ततोऽर्घं संनिवेशयेत्

తదుపరి జలాధార ముఖంలో—‘ఓం చండీశ్వరాయ నమః’ అని నమస్కరించాలి। ఈ విధంగా విధివిధానంగా పూజించి, తరువాత అర్ఘ్యాన్ని స్థాపించాలి।

Verse 108

पानीयमक्षताः पुष्पमेतैर्युक्तं फलोत्तमैः । गृहाणार्घ्यं महादेव पूजासंपूर्तिहेतवे

పానీయం, అక్షతలు, పుష్పాలు—ఉత్తమ ఫలాలతో కూడి—అర్పిస్తున్నాము। ఓ మహాదేవా, పూజా సంపూర్తి కోసం ఈ అర్ఘ్యాన్ని స్వీకరించండి।

Verse 109

अर्घादनंतरं शक्तः पूजयेद्वसुपूजया । धूपं दीपं च नैवेद्यं क्रमात्पश्चान्निवेदयेत्

అర్ఘ్యానంతరం, శక్తి ఉన్నవాడు ‘వసు-పూజ’తో పూజించాలి। తరువాత క్రమంగా ధూపం, దీపం, నైవేద్యాన్ని నివేదించాలి।

Verse 110

घण्टां च वादयेत्तत्र ततो नीराजनं चरेत् । भ्रामयेद्देवदेवस्य शंखवादित्रनिःस्वनैः

అక్కడ గంట మోగించాలి; తరువాత నీరాజనం చేయాలి। శంఖం మరియు వాద్యాల నాదంతో దేవదేవుని ఎదుట దానిని వృత్తంగా తిప్పాలి।

Verse 111

नीराजनं च यः पश्ये द्देवदेवस्य शूलिनः । स मुच्येत्पातकैः सर्वैः किं पुनर्यः करिष्यति

శూలధారి దేవదేవుని నీరాజనాన్ని దర్శించినవాడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు; మరి స్వయంగా నీరాజనం చేసే వానికి పుణ్యం ఎంత అధికమో!

Verse 112

नृत्यं गीतं च वाद्यं च अलीकमपि यश्चरेत् । तस्य तुष्येदनंतंहि गीतवाद्यफलं यतः

ఎవరైనా నృత్యం, గానం, వాద్యాన్ని లోపాలతో చేసినా, అనంతుడు అతనిపై ప్రసన్నుడవుతాడు; ఎందుకంటే భక్తితో అర్పించిన గీత-వాద్యాల ఫలం అందులోనే ఉంది।

Verse 113

स्तोत्रैस्ततश्च संस्तूय दण्डवत्प्रणमेद्भुवि । क्षमापयेच्च देवेशं सुकृतं कुकृतं क्षम

తర్వాత స్తోత్రాలతో స్తుతించి భూమిపై దండవత్ ప్రణామం చేయాలి. దేవేశ్వరుని క్షమాపణ కోరాలి— ‘నా సుకృతమును కుకృతమును రెండింటినీ క్షమించు’.

Verse 114

य एवं यजते रुद्रमस्मिंल्लिंगे विशेषतः । पितरं पितामहं चैव तथैव प्रपितामहम्

ఈ లింగంలో ప్రత్యేక భక్తితో రుద్రుని ఆరాధించేవాడు తన తండ్రి, తాత, ముత్తాత—వారికి తృప్తి మరియు ఉద్ధరణను కలిగిస్తాడు।

Verse 115

सर्वात्पापात्समुत्तार्य रुद्रलोके वसेच्चिरम् । एवं माहेश्वरो भूत्वा सदाचारव्रतस्थितः

అతడు సమస్త పాపాల నుండి ఉద్ధరింపబడి రుద్రలోకంలో దీర్ఘకాలం నివసిస్తాడు. ఈ విధంగా మహేశ్వరభక్తుడై, సదాచార వ్రతంలో స్థిరుడై, ఆ స్థితిని పొందుతాడు।

Verse 116

पशुपाशविमोक्षार्थं पूजयेत्तन्मना यदि । य एवं यजते रुद्रं तेनैतत्तर्पितं जगत्

పశుభావబద్ధ జీవుని పాశవిమోచనార్థం తదేకమనస్సుతో పూజించువాడు—ఈ విధంగా రుద్రుని యజించువాడిచేత సమస్త జగత్తు తృప్తిపొందినదిగా, పోషితమైనదిగా భావింపబడుతుంది.

Verse 117

किं त्वेतत्सफलं राजन्नाचारयो न लंघयेत् । आचारात्फलते धर्मो ह्याचारात्स्वर्गमश्नुते

కానీ, ఓ రాజా, ఇది ఫలించాలంటే ఆచారాన్ని లంఘించకూడదు. ఆచారమువలన ధర్మం ఫలిస్తుంది; ఆచారమువలననే స్వర్గప్రాప్తి కలుగుతుంది.

Verse 118

आचाराल्लभते ह्यायुराचारो हंत्यलक्षणम् । यज्ञदानतपांसीह पुरुषस्य न भूतये

సదాచారమువలన ఆయుష్షు లభిస్తుంది; సదాచారం అపశకునలక్షణాలను నశింపజేస్తుంది. కాని ఆచారంలేని యజ్ఞం, దానం, తపస్సు ఇక్కడ పురుషునికి నిజమైన అభ్యుదయాన్ని కలిగించవు.

Verse 119

भवन्ति यः सदाचारं समुल्लंघ्य प्रवर्तते । तस्य किञ्चित्समुद्देशं वक्ष्ये तं श्रृणु पार्थिव

సదాచారాన్ని పూర్తిగా లంఘించి ఇష్టానుసారంగా ప్రవర్తించువాడి విషయమై నేను సంక్షిప్తంగా చెప్పుదును—ఓ భూపాలా, వినుము.

Verse 120

त्रिवर्गसाधने यत्नः कर्तव्यो गृहमेधिना । तत्संसिद्धौ गृहस्थस्य सिद्धिरत्र परत्र च

గృహస్థుడు త్రివర్గసాధనకు—ధర్మ, అర్థ, కామములకు—యత్నించవలెను. అవి సమ్యక్ సిద్ధించినప్పుడు గృహస్థునికి ఇహలోకములోను పరలోకములోను సిద్ధి కలుగుతుంది.

Verse 121

ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येन धर्मार्थौ चापि चिन्तयेत् । समुत्थाय तथाचम्य दंतधावनपूर्वकम्

బ్రాహ్మముహూర్తంలో నిర్మలబుద్ధితో ధర్మార్థాలను మననం చేయాలి. ఆపై లేచి విధివిధానంగా ఆచమనం చేసి, దంతధావనంతో ప్రారంభించి శౌచక్రియ చేయాలి.

Verse 122

सन्ध्यामुपासीत बुधः संशांतः प्रयतः शुचिः । पूर्वां सन्ध्यां सनक्षत्रां पश्चिमां सदिवाकराम्

జ్ఞాని శాంతుడై, నియమబద్ధుడై, శుచిగా ఉండి సంధ్యోపాసన చేయాలి. ప్రాతఃసంధ్యను నక్షత్రాలు కనిపించే వేళ, సాయంసంధ్యను సూర్యుడు ఉండగానే ఆచరించాలి.

Verse 123

उपासीत यथान्यायं नैनां जह्यादनापदि । वर्जयेदनृतं चासत्प्रलापं परुषं तथा

న్యాయవిధానంగా సంధ్యోపాసన చేయాలి; ఆపద లేకపోతే దానిని విడిచిపెట్టకూడదు. అసత్యం, వ్యర్థమైన అసద్భాషణం, కఠిన వాక్యాలు వర్జించాలి.

Verse 124

असत्सेवां ह्यसद्वादं ह्यसच्छास्त्रं च पार्थिव । आदर्शदर्शनं दंतधावनं केशसाधनम्

ఓ రాజా, దుష్టసంగం, అసద్వాదం, భ్రమపెట్టే శాస్త్రబోధను వర్జించాలి; అలాగే (అనుచిత సమయంలో) అద్దం చూడటం, దంతధావనం, కేశసాధనమూ మానాలి.

Verse 125

देवार्चनं च पूर्वाह्णे कार्याण्याहुर्महर्षयः । पालाशमासनं चैव पादुके दंतधावनम् । वर्जयेदासनं चैव पदा नाकर्षयेद्बुधः

మహర్షులు చెప్పినట్లు పూర్వాహ్నంలో దేవార్చన చేయాలి. పాలాశకట్టుతో చేసిన ఆసనం, పాదుకలు ధరించడం, అలాగే విధివిధానంగా దంతధావనం చేయాలి. జ్ఞాని ఆసనాన్ని అవమానించకూడదు; పాదంతో లాగకూడదు.

Verse 126

जलमग्निं च निनयेद्यगपन्न विचक्षणः

వివేకి మనిషి నీటిని అగ్నితో నిర్లక్ష్యంగా కలపకూడదు; అలాగే అశ్రద్ధగా లేదా అనుచితంగా ప్రవర్తించకూడదు।

Verse 127

पादौ प्रसारयेन्नैव गुरुदेवाग्निसंमुखौ । चतुष्पथं चैत्यतरुं देवागारं तथा यतिम्

గురు, దేవతలు మరియు పవిత్ర అగ్ని ఎదుట ఎప్పుడూ పాదాలను చాపకూడదు. అలాగే చౌరస్తా, చైత్యవృక్షం, దేవాలయం, యతి పట్ల కూడా భక్తి-గౌరవం చూపాలి।

Verse 128

विद्याधिकं गुरुं वृद्धं कुर्यादेतान्प्रदक्षिणान्

విద్యలో అధికులు, తన గురువు, మరియు పూజ్య వృద్ధులు—వారికి భక్తితో ప్రదక్షిణ చేయాలి।

Verse 129

आहारनीहारविहारयोगाः सुसंवृता धर्मविदानुकार्याः । वाग्बुद्धिवीर्याणि तपस्तथैव वार्तायुषी गुप्ततमे च कार्ये

ఆహారం, శౌచాది దేహక్రియలు, విహారం, యోగాచరణ—ఇవన్నీ సుశాసనంతో నియంత్రించి ధర్మజ్ఞుల మార్గాన్ని అనుసరించాలి। వాక్కు, బుద్ధి, బలాన్ని అదుపులో పెట్టి తపస్సు చేయాలి; హితవాక్యాలు పలికి, అత్యంత గోప్యమైన విషయాలను రక్షించాలి।

Verse 130

उभे मूत्रपुरीषे तु दिवा कुर्यादुदङ्मुखः । दक्षिणाभिमुखो रात्रौ ह्येवमायुर्न रिष्यते

మూత్రం మరియు మల విసర్జన సమయంలో పగలు ఉత్తరముఖంగా, రాత్రి దక్షిణముఖంగా చేయాలి। ఇలా చేస్తే ఆయుష్షు మరియు ప్రాణశక్తికి హాని కలగదు।

Verse 131

प्रत्यग्निं प्रति सूर्यं च प्रति गां व्रतिनं प्रति । प्रति सोमोदकं सन्ध्यां प्रज्ञा नश्यति मेहतः

పవిత్ర అగ్ని, సూర్యుడు, గోవు, వ్రతధారి, సోమోదకం లేదా సంధ్యావందనం వైపు ముఖం పెట్టి మూత్రవిసర్జన చేసినవాడి వివేకబుద్ధి నశిస్తుంది అని శాస్త్రం చెబుతుంది।

Verse 132

भोजने शयने स्थाने उत्सर्गे मलमूत्रयोः । रथ्याचंक्रमणे चार्द्रपञ्चकश्चाचमेत्सदा

భోజనం చేసిన తరువాత, నిద్రించిన తరువాత, స్థలం మార్చినప్పుడు, మలమూత్ర విసర్జన తరువాత, వీధిలో నడిచిన తరువాత—ఎల్లప్పుడూ ఆచమనం చేసి ‘ఆర్ద్రపంచకం’ అనే జలశుద్ధి కర్మలను ఆచరించాలి।

Verse 133

न नद्यां मेहनं कुर्यान्न श्मशाने नभस्मनि । न गोमये न कृष्टे च नैवालूने न शाड्वले

నదిలో, శ్మశానంలో, బూడిదపై, గోమయంపై, దున్నిన భూమిపై, కోయని పంటపై, పచ్చిక గడ్డిపై మూత్రవిసర్జన చేయకూడదు।

Verse 134

उद्धृत्ताभिस्तथाद्भिस्तु शौचं कुर्याद्विचक्षणः । अंतर्जलाद्देवकुलाद्वल्मीकान्मूषकस्थलात्

విచక్షణుడు పైకి తీసిన మట్టితోను నీటితోను శౌచశుద్ధి చేయాలి; ముఖ్యంగా ఇంటి లోపలి నీటి స్పర్శవల్ల, దేవాలయ ప్రాంగణంలో, వల్మీకం (చీమల గుట్ట) వద్ద, ఎలుకలు తిరిగే స్థలంలో కలిగిన అశౌచంలో।

Verse 135

अपविद्धापशौचाश्च वर्जयेत्पंच मृत्तिकाः । गन्धलेपापहरणं शौचं कुर्यात्तथा बुधः

శౌచానికి చెప్పబడిన ఐదు రకాల మట్టులు అపవిత్రమై లేదా అనుచితంగా పడేసి కలుషితమైతే వాటిని వర్జించాలి; జ్ఞాని దుర్గంధం మరియు మలిన లేపనాన్ని తొలగించేలా శుద్ధి చేయాలి।

Verse 136

नात्मानं ताडयेन्नैव दद्याद्दुः खेभ्य एव च । उभाभ्यामपि पाणिभ्यां कण्डूयेन्नात्मनः शिरः

ఎప్పుడూ తనను తాను కొట్టుకోకూడదు; దుఃఖానికి తనను అప్పగించకూడదు. అలాగే రెండు చేతులతో తన తలను గోకకూడదు.

Verse 137

रक्षेद्दारांस्त्यजेदीष्यां तासु निष्कारणं बुधः । सूर्यास्तं न विनाकाश्चित्क्रिया नैवाचरेत्तथा

బుద్ధిమంతుడు భార్యను రక్షించాలి, ఆమెపై కారణంలేని అసూయను విడిచిపెట్టాలి. అలాగే సూర్యాస్తమయ నియమాన్ని గౌరవించకుండా ఏ క్రియాకర్మమూ చేయకూడదు.

Verse 138

अद्रोहेणैव भूतानामल्पद्रोहेण वा पुनः । शिवचित्तोर्जयोद्वित्तं न चातिकृपणो भवेत्

సర్వ జీవుల పట్ల ద్వేషం లేకుండా—లేదా కనీసం హానిని తగ్గిస్తూ—శివభక్తి గల మనస్సుతో ధనసంపదను పొందాలి; అతిగా కృపణుడిగా మారకూడదు.

Verse 139

नेर्ष्युः स्यान्न कृतघ्नः स्यान्न परद्रोहकर्मधीः । न पाणिपादचपलो न नेत्रचपलोऽनृजुः

మనిషి అసూయపడకూడదు, కృతఘ్నుడుగా ఉండకూడదు, ఇతరులకు హాని చేయాలనే బుద్ధి కలిగి ఉండకూడదు. చేతికాళ్లలో అశాంతి ఉండకూడదు, కళ్లలో చంచలత్వం ఉండకూడదు, ప్రవర్తనలో వంకరతనం ఉండకూడదు.

Verse 140

न च वागङ्गचपलो न चाशिष्टस्य गोचरः । न शुष्कवादं कुर्वीत शुष्क्रवैरं तथैव च

వాక్కులోను శరీరచలనాల్లోను చంచలత్వం ఉండకూడదు; అశిష్టుల సాంగత్యంలో తిరగకూడదు. నిరర్థక వాదాలు చేయకూడదు; అనవసర వైరం కూడా పెట్టుకోకూడదు.

Verse 141

उपायैः साधयेदर्थान्दण्डस्त्वगतिका गतिः । भिन्नाशनं भिन्नशय्यां वर्जयेद्भिन्नभाजनम्

సరైన ఉపాయాలతోనే కార్యసిద్ధి చేయాలి; మార్గం లేకపోతేనే దండన చివరి గతి. పగిలిన ఆసనం, పగిలిన శయ్య, పగిలిన పాత్రలను వర్జించాలి.

Verse 142

अंतरेण न गच्छेन द्वयोर्ज्वलनलिंगयोः । नाग्न्योर्न विप्रयोश्चैव न दंपत्योर्नृपोत्तम

హే నృపోత్తమా! రెండు జ్వలించే అగ్ని-చిహ్నాల మధ్యగా వెళ్లకూడదు; రెండు పవిత్ర అగ్నుల మధ్య కూడా కాదు. ఇద్దరు బ్రాహ్మణుల మధ్య, దంపతుల మధ్య కూడా వెళ్లరాదు.

Verse 143

न सूर्यव्योमयोर्नैव हरस्य वृषभस्य च । एतेषामंतरं कुर्वन्यतः पापमवाप्नुयात्

సూర్యుడు–ఆకాశం మధ్య నిలవకూడదు; అలాగే హరుడు (శివుడు) మరియు ఆయన వృషభం (నంది) మధ్య కూడా నిలవకూడదు. వీరి మధ్య విభేదం కలిగిస్తే పాపం పొందుతాడు.

Verse 144

नैकवस्त्रश्च भुंजीत नाग्नौ होममथाचरेत् । न चार्चयेद्द्विजान्नैव कुर्याद्देवार्चनं बुधः

వివేకవంతుడైన భక్తుడు ఒక్క వస్త్రంతో భోజనం చేయకూడదు; అగ్నిలో విధివిరుద్ధంగా హోమం చేయకూడదు. నియమభంగ స్థితిలో బ్రాహ్మణార్చన గానీ దేవార్చన గానీ చేయరాదు.

Verse 145

खंडनं पेषणं मार्ष्टिं जलसंशोधनं तथा । रंधनं भोजनं स्वाप उत्थानं गमनं क्षुतम्

కత్తిరించడం, రుబ్బడం, ఊడ్చడం, నీటిని శుద్ధి చేయడం; వండడం, భోజనం, నిద్ర, లేవడం, నడక, ఆకలి పుట్టడం—ఈ నిత్యక్రియలన్నీ నియమంతో నియంత్రించాలి.

Verse 146

कार्यारंभं समाप्तिं च वचः प्रोच्य तथा प्रियम् । पिबञ्जिघ्रन्स्पृशञ्छृण्वन्विवक्षुर्मैथुनं तथा

కార్యారంభమును, కార్యసమాప్తిని, వాక్యోచ్చారణను—ప్రియవాక్యములనైనను—పానము, ఘ్రాణము, స్పర్శ, శ్రవణము, పలుకుదల కోరిక, అలాగే మైథునము—ఇవన్నీ కూడా మాహేశ్వర నియమశాసనములో సంయమించి నియంత్రించవలెను।

Verse 147

शुचित्वं च जपं स्थाणुं यः कुर्याद्विंशतिं तथा । माहेश्वरः स विज्ञेयः शेषोन्यो नामधारकः

శుచిత్వమును కాపాడుతూ స్థాణు (శివ) జపమును విధివిధానంగా ఇరవైసార్లు చేయువాడు నిజమైన మాహేశ్వరుడని తెలిసికొనవలెను; మిగిలినవారు కేవలం నామధారకులు।

Verse 148

स वै रुद्रमयो भूत्वा ततश्चांते शिवं व्रजेत् । परस्त्रियं नाभिभाषेत्तथा संभाषयेद्यदि

అతడు రుద్రమయుడై, అంత్యకాలంలో శివుని పొందును। పరస్త్రీని సంభోదించకూడదు; మాట్లాడవలసి వచ్చినచో సంయమితంగా, యథోచిత వాక్యంతోనే మాట్లాడాలి।

Verse 149

मातः स्वसरथो पुत्रि आर्येति च वदेद्बुधः । उचछिष्टो नालभेत्किंचिन्न च सूर्यं विलोकयेत्

బుద్ధిమంతుడు (స్త్రీలను) ‘మాతా’, ‘సోదరి’, ‘కుమార్తె’, ‘ఆర్యా’ అని గౌరవంగా పిలవాలి। ఉచ్ఛిష్ట స్థితిలో ఏదీ తాకకూడదు; సూర్యుని వైపు చూడకూడదు।

Verse 150

नेन्दुं न तारकाश्चैव नादयेन्नात्मनः शिरः । स्वस्रा दिहित्रा मात्रा वा नैकांतासन माचरेत्

అతడు చంద్రుని గాని నక్షత్రాలను గాని చూడకూడదు; తన తలపై తానే ఎప్పుడూ కొట్టుకోకూడదు। అలాగే సోదరి, కుమార్తె లేదా తల్లితో కూడ ఏకాంతాసనం చేయకూడదు।

Verse 151

दुर्जयो हींद्रियग्रामो मुह्यते पंडितोऽपि सन् । गुरुमभ्यागतं गेहे स्वयमुत्थाय यत्नतः

ఇంద్రియసమూహము నిజముగా దుర్జయము; పండితుడైనవాడుకూడా మోహపడవచ్చు. కనుక గురువు ఇంటికి వచ్చినప్పుడు తానే లేచి యత్నపూర్వకంగా భక్తితో స్వాగతించాలి.

Verse 152

आसनं कल्पयेत्तस्य कुर्यात्पादाभिवंदनम् । नोदक्छिराः स्वपेज्जातु न च प्रत्यक्छिरा बुधः

ఆయనకు ఆసనం సిద్ధం చేసి పాదాభివందనం చేయాలి. జ్ఞాని ఎప్పుడూ ఉత్తరదిశకు తల పెట్టి నిద్రించకూడదు; పడమరదిశకు తల పెట్టి కూడా కాదు.

Verse 153

शिरस्यगस्त्यमाधाय तथैव च पुरंदरम् । उदक्यादर्शनं स्पर्शं वर्ज्यं संभाषणं तथा

అగస్త్యుని మరియు పురందరుని (ఇంద్రుని) స్మరించుచూ, రజస్వల స్త్రీ దర్శనం, స్పర్శం, అలాగే సంభాషణను కూడా వర్జించాలి.

Verse 154

नाप्सु मूत्रं पुरीषं वा मैथुनं वा समाचरेत् । कृत्वा विभवतो देवमनुष्यर्षिसमर्चनाम्

నీటిలో మూత్రం గానీ మలం గానీ విసర్జించకూడదు; అక్కడే మైథునమూ ఆచరించకూడదు. తన సామర్థ్యానుసారం ముందుగా దేవతలు, గౌరవనీయ మనుషులు, ఋషులను యథావిధిగా పూజించాలి.

Verse 155

पितॄणां च ततः शेषं भोक्तुं माहेश्वरोऽर्हति । वाग्यतः शुचिराचांतः प्राङ्मुखोदङ्मुखोऽपि वा

ఆపై పితృదేవతలకు అర్పించిన తరువాత మిగిలినది మహేశ్వరభక్తుడు భుజించుటకు యోగ్యం. వాక్సంయమంతో, శుచిగా ఉండి, ఆచమనం చేసి తూర్పుముఖంగా—లేదా ఉత్తరముఖంగా—భోజనం చేయాలి.

Verse 156

अन्तर्जानुश्च तच्चित्तो भुञ्जीतान्नमकुत्सयन् । नोपघातं विना दोषान्न तस्योदाहरेद्बुधः

మోకాళ్లు మడచుకొని, మనస్సు ఏకాగ్రంగా ఉంచి, అన్నాన్ని తక్కువచేయకుండా భుజించాలి. నిజమైన హాని లేకపోతే జ్ఞాని దాని దోషాలను చెప్పకూడదు.

Verse 157

नग्नस्नानं न कुर्वीत न शयीत व्रजेत वा । दुष्कृतं न गुरोर्ब्रूयात्क्रुद्धं चैनं प्रसादयेत्

నగ్నంగా స్నానం చేయకూడదు; అనుచితంగా పడుకోకూడదు లేదా తిరగకూడదు. గురువు సమక్షంలో దుష్కృతాన్ని చెప్పకూడదు; గురువు కోపిస్తే ఆయనను ప్రసన్నం చేయాలి.

Verse 158

परिवादं न श्रृमुयादन्येषामपि जल्पताम् । सदा चा कर्णयेद्धमास्त्यक्त्वा कृत्यशतान्यपि

ఇతరులు అపవాదం మాట్లాడినా దానిని వినకూడదు. వంద పనులు వదిలినా సరే, ఎల్లప్పుడూ ధర్మబోధను వినేందుకు చెవి పెట్టాలి.

Verse 159

नित्यं नित्यं हि संमार्ष्टि गेहदर्पणयोरिव । शुक्लायां च चतुर्दश्यां नक्तभोजी सदा भवेत्

ఇల్లు, అద్దం మెరిపించినట్లే ప్రతిరోజూ శుభ్రతను కాపాడాలి. అలాగే శుక్లపక్ష చతుర్దశినాడు ఎల్లప్పుడూ నక్తభోజనం—రాత్రి మాత్రమే భోజనం—ఆచరించాలి.

Verse 160

तिस्रो रात्रीर्न शक्तश्चेदेवं माहेश्वरो भवेत् । संयावकृशरामांसं नात्मानमुपसाधयेत्

మూడు రాత్రులు ఈ నియమాన్ని పాటించలేకపోయినా, ఈ విధంగా అతడు మాహేశ్వరుడిగా భావించబడవచ్చు. కానీ సంయావ, కృశరా, మాంసం వంటి రుచికర ఆహారాలతో తనను తాను సుఖపెట్టుకోకూడదు.

Verse 161

सायंप्रातश्च भोक्तव्यं कृत्वा ह्यतिथि भोजनम् । स्वप्नाध्ययनभोज्यानि संध्ययोश्च विवर्जयेत्

సాయంకాలమునూ ప్రాతఃకాలమునూ భోజించవలెను; ముందుగా అతిథికి భోజనం పెట్టి. సంధ్యాసమయమున నిద్ర, అధ్యయనం, భోజనం వర్జించవలెను.

Verse 162

भुंजानः संध्ययोर्मोहादसुरावसथो भवेत् । स्नातो न धूनयेत्केशान्क्षुते निष्ठीवितेऽध्वनि

సంధ్యాసమయమున మోహవశాత్తు భోజించువాడు అసురావాసమగును. స్నానానంతరం జుట్టును ఊపకూడదు; మార్గమున తుమ్మినా ఉమ్మినా శౌచసంయమం పాటించవలెను.

Verse 163

आलभेद्दक्षिणं कर्णं सर्वभूतानि क्षामयेत् । न चापि नीलीवासाः स्यान्न विपर्यस्तवस्त्रधृक्

కుడి చెవిని స్పర్శించి సమస్త భూతాలనుండి క్షమాపణ కోరవలెను. నీలి వస్త్రాలు ధరించకూడదు; తలక్రిందులుగా లేదా అశ్రద్ధగా వస్త్రధారణ చేయకూడదు.

Verse 164

वर्ज्यं च मलिनं वस्त्रं दशाभिश्च विवर्जितम् । प्रक्षाल्य मुखहस्तौ च पादौ चाप्युपविश्य च

మలినమైన వస్త్రం వర్జ్యము; అంచులు/దశలు లేని లోపభూయిష్ట వస్త్రమును కూడా వర్జించవలెను. ముఖం, చేతులు, పాదాలు కడిగి తరువాత యథావిధిగా కూర్చోవలెను.

Verse 165

अंतजानुस्त्रिराचामेद्दिर्मुखं परिमार्जयेत् । तोयेन स्पर्शयेत्खानि स्वमूर्धानं तथैव च

మోకాళ్లను మడిచి కూర్చొని మూడుసార్లు ఆచమనం చేసి ముఖాన్ని శ్రద్ధగా తుడవవలెను. నీటితో ఇంద్రియరంధ్రాలను స్పర్శించి, అలాగే స్వమస్తకాన్నీ స్పర్శించవలెను.

Verse 166

आचम्य पुनराचम्य क्रियाः कुर्वीत सर्वशः । क्षुते निष्ठीविते चैव दंतलग्ने तथैव च

ఆచమనం చేసి, అవసరమైతే మళ్లీ ఆచమనం చేసి, సమస్త కర్మలను నిర్వహించాలి. తుమ్మినప్పుడు, ఉమ్మినప్పుడు, దంతాల మధ్య ఏదైనా ఇరుక్కున్నప్పుడు కూడా శుద్ధి కోసం మళ్లీ ఆచమనం చేయాలి.

Verse 167

पतितानां च संभाषे कुर्यादाचमनिक्रियाम् । अध्येतव्या त्रयी नित्यं भवितव्यं विपश्चिता

పతితులతో (ధర్మచ్యుతులతో) సంభాషించిన తరువాత ఆచమనక్రియ చేయాలి. నిత్యం వేదత్రయాన్ని అధ్యయనం చేసి, నిజమైన వివేకవంతుడిగా మారేందుకు ప్రయత్నించాలి.

Verse 168

धर्मतो धनमाहार्य यष्टव्यं चापि यत्नतः । हीनेभ्योपि न युंजीत त्वंकारं कर्हिचिद्बधः । त्वंकारो वा वधो वापि गुरूणामुभयं समम्

ధర్మమార్గంలో ధనాన్ని సంపాదించాలి, అలాగే యత్నంతో యజ్ఞయాగాలను చేయాలి. తక్కువవారిపట్ల కూడా ఎప్పుడూ అవమానంగా ‘నువ్వు!’ అని పలకరించకూడదు—ఆ ‘త్వంకార’మే ఒక రకమైన హింస. గురువుల విషయంలో అహంకారపూరిత సంబోధనమూ, నిజమైన వధమూ—రెండూ సమానమే.

Verse 169

सत्यं वाच्यं नित्यमैत्रेण भाव्यं कार्यं त्याज्यं नित्यमायासकारि । लोकेऽमुष्मिन्यद्दिनं स्यात्तथास्मिन्नात्मा योगे येजनीयो गभीरैः

ఎల్లప్పుడూ సత్యం పలకాలి, నిత్యం మైత్రీభావాన్ని పెంపొందించాలి; నిరంతరం శ్రమ, కలత కలిగించే కర్మలను విడిచిపెట్టాలి. ఈ లోకంలో రోజు ఎలా గడుస్తుందో, అలా పరలోక గతి రూపుదిద్దుకుంటుంది; అందుకే జ్ఞానులు గాఢయోగంతో ఆత్మారాధన చేయాలి.

Verse 170

तीर्थस्नानैः सोपवासैर्व्रतैश्च पात्रे दानैर्होमजप्यैश्चयज्ञैः । भवार्चनैर्देवपूजाविशेषैरात्मा नित्यं शोधनीयो मलाक्तः

తీర్థస్నానాలు, ఉపవాసంతో కూడిన వ్రతాలు, యోగ్యపాత్రులకు దానాలు, హోమం, జపం, యజ్ఞాలు, అలాగే భవుడు (శివుడు) అర్చన మరియు విశేష దేవపూజల ద్వారా—మలినమైన ఆత్మను ప్రతిదినం శుద్ధి చేసుకోవాలి.

Verse 171

यत्रापि कुर्वतो नात्मा जुगुप्सामेति पार्थिव । तत्कर्तव्यसमसंगेन यन्नगोप्यं महाजने

హే పార్థివా! ఏ కార్యం చేయునప్పుడు నీ అంతరాత్మకు జుగుప్సా కలగదో, దానిని కర్తవ్యబుద్ధితో సజ్జనసంగంలో చేయుము; ప్రజల ముందు దాచనక్కరలేనిదే ఆచరించుము।

Verse 172

इति ते वै समुद्देशः कीर्तितः किंचिदेव च । शेषः स्मृतिपुराणेभ्यस्त्वया श्रोतव्य एव च

ఇలా నీకు స్వల్పంగా ఉపదేశం చెప్పబడింది. మిగిలినది మాత్రం స్మృతులు, పురాణాల నుండి నీవు తప్పక శ్రవణం చేయవలెను।

Verse 173

एवमाचरतो धर्मं महेशस्य गृहे सतः । धर्मार्थकामसंप्राप्तौ परत्रेह च शोभनम्

మహేశుని గృహంలో (శైవ గృహస్థాశ్రమంలో) ఉండి ఈ విధంగా ధర్మాన్ని ఆచరించువానికి ధర్మార్థకామసంపత్తి నిశ్చితము; ఇహలోకములోను పరలోకములోను శుభప్రదము।

Verse 174

एवं नानाविधान्धर्मान्महाकालस्य फाल्गुन । वदतो ध्वनिराकाशे सुमहानभ्यजायत

హే ఫాల్గుణా! మహాకాలుడు ఈ విధంగా నానావిధ ధర్మాలను పలుకుచుండగా, ఆకాశంలో అత్యంత మహత్తరమైన నాదము ఉద్భవించింది।

Verse 175

यावत्पश्यंति ये तत्र समाजग्मुः श्रृणुष्व तान् । ब्रह्मा विष्णुः स्वयं रुद्रो दे वी रुद्रगणास्तथा

వారు అక్కడ చూస్తుండగానే—వినుము, ఎవరు సమాగమించారు: బ్రహ్మ, విష్ణు, స్వయంగా రుద్రుడు, దేవి మరియు రుద్రగణములు కూడా।

Verse 176

इंद्रादयस्तथा देवा वसिष्ठाद्या मुनीश्वराः । तुंबरुप्रवराश्चापि गंधर्वाप्सरसां गणाः

ఇంద్రాది దేవతలందరూ, వశిష్ఠాది మునీశ్వరులు, అలాగే తుంబురు-ప్రధాన గంధర్వులు మరియు అప్సరసల గణములు కూడా అక్కడికి వచ్చారు।

Verse 177

तान्महेशमुखान्सर्वान्महाकालो महामतिः । अर्चयामास बहुधा भक्त्युद्रेकातिपूरितः

మహామతి మహాకాలుడు భక్తి ఉప్పొంగి నిండిపోయి, మహేశుడు మొదలైన వారందరినీ అనేక విధాలుగా ఆరాధించాడు।

Verse 178

ततो ब्रह्मादिभिर्देवैर्वरे रत्नमयासने । उपविष्टोऽभिषिक्तश्च महीसागरसंगमे

ఆపై బ్రహ్మాది దేవతలు అతనిని ఉత్తమ రత్నమయ ఆసనంపై కూర్చోబెట్టి, భూమి-సముద్ర సంగమంలో అభిషేకం చేశారు।

Verse 179

ततो देव्या समालिंग्य नीत्वोत्संगं स्वकं मुदा । पुत्रत्वे कल्पितः पार्थ महाकालो महामतिः

తర్వాత దేవి అతనిని ఆలింగనం చేసి, ఆనందంతో తన ఒడిలో కూర్చోబెట్టి; ఓ పార్థా, మహామతి మహాకాలుణ్ని కుమారుడిగా స్వీకరించింది।

Verse 180

उक्तञ्च यावद्ब्रह्माण्डमिदमास्ते शिवव्रत । तावत्तिष्ठ शिवस्थाने शिववच्छिवभक्तितः

మరియు ఇలా ప్రకటించబడింది—‘ఓ శివవ్రతధారీ, ఈ బ్రహ్మాండం ఉన్నంతకాలం శివస్థానంలో నివసించు; శివునివలె శివభక్తిలో స్థిరంగా ఉండు।’

Verse 181

देवेन च वरो दत्तस्त्वल्लिंगं योऽर्चयिष्यति । जितेन्द्रियः शुचिर्भूत्वा ऊर्ध्वं मल्लोकमेष्यति

దేవుడు ఈ వరం ప్రసాదించాడు—ఎవడు శుచిగా ఉండి ఇంద్రియనిగ్రహంతో నీ లింగాన్ని ఆరాధిస్తాడో, వాడు పైకి నా లోకాన్ని చేరుతాడు।

Verse 182

दर्शनं स्तवनं पूजा प्रणामश्च ततो जपः । दानं चात्र कृतं लिंगे ममातितृप्तिकारणम्

దర్శనం, స్తవనం, పూజ, ప్రణామం, ఆపై జపం; అలాగే ఇక్కడ లింగార్థం చేసిన దానం—ఇవే నా పరమ తృప్తికి కారణాలు।

Verse 183

इत्युक्ते विस्मिता देवाः साधु साध्विति ते जगुः । ब्रह्मविष्णुमुखाश्चैव महाकालं प्रतुष्टुवुः

ఇలా చెప్పగానే దేవతలు ఆశ్చర్యపడి ‘సాధు! సాధు!’ అని పలికారు; బ్రహ్మ-విష్ణు మొదలైనవారు మహాకాలుని స్తుతించారు।

Verse 184

ततः सुरैःस्तूयमानो वंद्यमानश्च चारणैः । नृत्यद्भिरप्सरोभिश्च कीतैर्गंधर्वजैः शुभैः

అనంతరం దేవతలు ఆయనను స్తుతించారు, చారణులు వందనం చేశారు; అప్సరలు నర్తించగా, శుభ గంధర్వగీతాలతో ఆయన కీర్తింపబడ్డాడు।

Verse 185

कोटिकोटिगणैश्चैव स्तुवद्भिः सर्वतो वृतः

అతడు అన్ని వైపులా కోటి కోటి గణాలచే పరివేష్టితుడై, వారు స్తుతిస్తూ నిలిచారు।

Verse 186

महाकालो रुद्रभवनं गतो भवपुरस्सरः । एवमेतन्महालिंगमुत्पन्नं कुरुनंदन

భవుడు (శివుడు) ముందుండగా మహాకాలుడు రుద్రుని ధామానికి వెళ్లెను. ఈ విధంగా, ఓ కురునందనా, ఈ మహాలింగము ప్రాదుర్భవించెను.

Verse 187

कूपश्चापि सरः पुण्यं महाकालस्य सिद्धिदम् । अत्र ये मनुजाः पार्थ लिंगस्याराधने रताः

ఇక్కడ ఒక బావి మరియు ఒక పుణ్యసరోవరము కూడా ఉన్నవి; అవి మహాకాలసంబంధమైన సిద్ధిని ప్రసాదించునవి. ఓ పార్థా, ఇక్కడ లింగారాధనలో నిమగ్నులైన మనుష్యులు—

Verse 188

महाकालः समालिंग्य ताञ्छिवाय निवेदयेत् । एतदत्यद्भुतं लिंगं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

మహాకాలుడు వారిని ఆలింగనం చేసి శివునికి సమర్పించును. ఈ అత్యద్భుత లింగము మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధమైనది.

Verse 189

दृष्टं स्पृष्टं पूजितं च गतास्ते भवसद्म तत् एवमेतानि लिंगानि सप्त जातानि फाल्गुन

దానిని దర్శించి, స్పర్శించి, పూజించి వారు భవుడు (శివుడు) యొక్క ధామానికి వెళ్లిరి. ఈ విధంగా, ఓ ఫాల్గుణా, ఈ ఏడు లింగములు ఉద్భవించెను.

Verse 190

ये श्रृण्वंति गृणंत्येतत्तेपि धन्या नरोत्तमाः

ఈ వృత్తాంతమును వినువారును, పఠించువారును—ఆ నరశ్రేష్ఠులు ధన్యులే.