Rig Veda 9.71.3: Mandala 9, Sukta 71, Mantra 3

Sukta 9.71

Rishi: Soma-Pavamāna tradition (Book 9).

Devata: Soma Pavamāna.

Chandas: Likely Jagatī (to be metrically confirmed).

Samhita Patha (Devanagari)

अद्रिभिः सुतः पवते गभस्त्योर्वृषायते नभसा वेपते मती । स मोदते नसते साधते गिरा नेनिक्ते अप्सु यजते परीमणि ॥

Sanskrit recitationRig Veda 9.71.3

Transliteration

ádribhiḥ sutáḥ pavate gábhastyor vṛṣā́yate nábhasā vépate matī́ | sá modate násate sā́dhate girā́ nénikte apsú yájate parī́maṇi ||

Translation

ਅਦ੍ਰਿ (ਪੱਥਰਾਂ) ਨਾਲ ਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਗਭਸਤੀ—ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਭਸ—ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨਾਲ ਮਤੀ (ਚੇਤਨਾ) ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਕੇ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੋਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਸਤੇ ਵਾਂਗ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਰਾ—ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸਾਧਨਾ ਸਿਧ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਪਸੁ—ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਧੋਇਆ ਹੋਇਆ, ਪਰਿਮਣਿ—ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਪੂਰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਯਜ੍ਞ-ਉਪਾਸਨਾ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अद्रिभिः: with the pressing-stones
• अद्रिभिः: करण
• Type: Noun
• Root: अद्रि- (प्रातिपदिक) < √अद्/अर्द् (कठोर/शिला-भाव) (निरुक्तपरम्परा)

• सुतः: pressed (Soma)
• सुतः: कर्तृ
• Type: Participle (Adjective/Noun)
• Root: √सु (सुनोति ‘to press, extract’) → सुत- (कृदन्त, क्त)

• पवते: flows/purifies itself
• पवते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पू (पवते ‘to purify, flow’)

• गभस्त्योः: in/at the two hands (rays)
• गभस्त्योः: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: गभस्ति- (प्रातिपदिक)

• वृषायते: acts vigorously/like a bull
• वृषायते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वृष्/वृषा-य (वृषायते ‘to act as a bull, be vigorous’)

• नभसा: with mist/cloud (vapour)
• नभसा: करण
• Type: Noun
• Root: नभस्- (प्रातिपदिक)

• वेपते: quivers
• वेपते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √विप्/वेप् (वेपते ‘to tremble, quiver’)

• मती: with thought/intent
• मती: करण
• Type: Noun
• Root: मति- (प्रातिपदिक)

• सः: he/that (Soma)
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मोदते: rejoices
• मोदते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मुद् (मोदते ‘to rejoice, be glad’)

• नसते: draws near/attains
• नसते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √नस् (नसते ‘to approach/attain; be near’) (वेदिक)

• साधते: accomplishes
• साधते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √साध् (साधते ‘to accomplish, make successful’)

• गिरा: with song/utterance
• गिरा: करण
• Type: Noun
• Root: गिर्- (प्रातिपदिक)

• नेनिक्ते: has cleansed/brightened itself
• नेनिक्ते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √निज्/निञ्ज् (नेनिक्ते ‘to wash, cleanse, make bright’) (वेदिक परस्मै/आत्मनेपद-प्रयोगः)

• अप्सु: in the waters
• अप्सु: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: अप्- (प्रातिपदिक)

• यजते: worships/sacrifices
• यजते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √यज् (यजते ‘to worship, sacrifice’)

• परीमणि: all around, around the edge
• परीमणि: अधिकारण
• Type: Indeclinable (adverbial compound)
• Root: परि + मणि- (प्रातिपदिक) (वेदे ‘परिमणि’ = ‘around/at the rim, all around’)