Sukta 73
Sukta 7.73
Vasiṣṭha (traditional attribution for RV 7; internal mention in 7.73.3 supports Vasiṣṭha)
Triṣṭubh (probable for RV 7.73; confirm against pada-count in critical edition)
ఈ సంక్షిప్త త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం నాసత్యులైన అశ్వినౌలను—ప్రతి దిశ నుండీ వేగంగా రమ్మని—రక్షకులుగా ఆహ్వానిస్తుంది. వారు ఉపాసకుణ్ని “చీకటి”ని దాటించి మరింత దూరమైన, సురక్షిత తీరానికి చేర్చేవారిగా వర్ణించబడతారు. యజ్ఞం తన యథోచిత మార్గాల్లో ముందుకు సాగుతుండగా, వసిష్ఠుడు సుకృతంగా నిర్మితమైన స్తుతిని సమర్పించి, ఆ ద్వయ వైద్యులు ఐదురకాల, సర్వతోముఖ సమృద్ధిని మరియు నిరంతర రక్షణను ప్రసాదించమని ప్రార్థిస్తాడు.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
अतारिष्म तमसस्पारमस्य प्रति स्तोमं देवयन्तो दधानाः । पुरुदंसा पुरुतमा पुराजामर्त्या हवते अश्विना गीः ॥
మేము ఈ తమస్సు యొక్క అవతల, దాని దూర తీరాన్ని దాటాము—దేవాభిముఖ ప్రయత్నంలో ప్రతిస్పందన స్తోమాన్ని స్థాపిస్తూ. అనేక ప్రభావకార్యాలతో సమృద్ధులు, అత్యంత విస్తారులు, ప్రాచీనజన్ములు, అమర్త్యులైన అశ్వినౌను వాక్కు (గీః) ఆహ్వానిస్తుంది—వారు ప్రకాశమయ సహాయక శక్తులతో వచ్చునట్లు.
Mantra 2
न्यु प्रियो मनुषः सादि होता नासत्या यो यजते वन्दते च । अश्नीतं मध्वो अश्विना उपाक आ वां वोचे विदथेषु प्रयस्वान् ॥
ఇప్పుడు మనుష్యుల ప్రియ హోతా ఆసనం అధిష్ఠించుగాక—హే నాసత్యులారా, మీకు యజ్ఞం చేసి వందనం చేసే వాడే అతడు. హే అశ్వినులారా, సమీపంలో ఉన్న మధుర మధురసాన్ని ఆస్వాదించండి; యజ్ఞ-శక్తితో సమృద్ధుడైన నేను, విదథములలో (సభలలో) మీ స్తోత్రాన్ని ప్రకటిస్తాను.
Mantra 3
अहेम यज्ञं पथामुराणा इमां सुवृक्तिं वृषणा जुषेथाम् । श्रुष्टीवेव प्रेषितो वामबोधि प्रति स्तोमैर्जरमाणो वसिष्ठः ॥
యజ్ఞాన్ని దాని మార్గాలపై మేము ముందుకు నడిపాము; హే వృషణులారా (బలవంతులారా), ఈ సుసంఘటిత స్తుతివాక్యాన్ని స్వీకరించండి. ప్రేరేపింపబడిన సారథిలా, వసిష్ఠుడు మీకోసం జాగృతుడయ్యాడు; కార్యం పరిపక్వమవుతూ, స్తోమములతో ప్రత్యుత్తరం ఇస్తున్నాడు.
Mantra 4
उप त्या वह्नी गमतो विशं नो रक्षोहणा सम्भृता वीळुपाणी । समन्धांस्यग्मत मत्सराणि मा नो मर्धिष्टमा गतं शिवेन ॥
హే వహ్ని-వాహకులారా (అగ్ని-శక్తి వాహకులారా), మా ప్రజల దగ్గరకు రండి—రక్షోహణులారా, సుసన్నద్ధులారా, బలమైన చేతులవారారా. అంధకారాల అంధత్వములు మరియు అహంకార మత్తులు తొలగిపోవుగాక; మమ్మల్ని నలిపివేయకండి—శివ (కల్యాణకర) శక్తితో రండి.
Mantra 5
आ पश्चातान्नासत्या पुरस्तादाश्विना यातमधरादुदक्तात् । आ विश्वतः पाञ्चजन्येन राया यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
హే నాసత్యులారా! వెనుక నుండీ ముందునుండీ రండి; హే అశ్వినులారా! క్రింద నుండీ పై నుండీ రండి. పంచజన్యాన్ని (ఐదు విధాల జనాన్ని) పోషించే సమృద్ధితో అన్ని దిక్కుల నుండీ రండి; మీ స్వస్తి-శక్తులతో మమ్మల్ని ఎల్లప్పుడూ రక్షించండి.
Inside Sukta 73
How it unfolds
- Where it opens
The singers declare they have crossed beyond darkness and set a responsive hymn in motion, calling the ancient, effective Aśvins.
- Development
The sacrifice is “driven along its paths,” and Vasiṣṭha presents a well-shaped utterance, urging the twins to accept and to awaken to the praise.
- Climax
A total-direction invocation summons the Aśvins from every quarter with sustaining wealth for the ‘fivefold’ human community.
- Where it settles
The hymn seals the request as a lasting benediction: may the Aśvins protect us always with svasti (well-being).
The deity: Aśvinau
- Cosmic functionThey mediate transitions—night to dawn, danger to safety, sickness to health—restoring wholeness and guiding the sacrificer across obstacles, often linked with the dawning of clarity and renewed vitality.
- Inner significanceThey symbolize the paired powers of swift discernment and healing action: the inner helpers who lift the mind out of tamas (confusion/darkness) into clarity, balance, and well-being.
The seer
- VasiṣṭhaVasiṣṭha gotra (Āditya/Brāhmaṇa seer-line; traditional Vasiṣṭha family of Mandala 7) · Foremost among the Saptaṛṣi-s in Vedic tradition; renowned for powerful mantra-craft, priestly leadership (purohita), and hymns emphasizing ṛta (cosmic order) and effective divine help.
Famous verses
atāriṣma tamasas pāram asya
jaramāṇo vasiṣṭhaḥ
yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ
Attributes of the deity
- Twin deities (yugma)
- Swift and far-reaching movement
- Divine physicians and rescuers
- Bringers of dawn-like relief and renewal
- Respond to praise and urgent invocation
- Protectors granting svasti (well-being) and rayi (prosperity)
Also by this seer
- Primary seer-family of Rigveda Mandala 7 (many hymns attributed to the Vasiṣṭhas)
- Major Agni and Indra hymns in RV 7 (e.g., RV 7.1–7.16 and other sections traditionally linked to the Vasiṣṭha lineage)
- Later tradition associates Vasiṣṭha with foundational dharma/ṛṣi lore (e.g., Vasiṣṭha-smṛti and yoga/dharma teachings), though these are post-Rigvedic attributions
The rite, step by step
- Prepare the ritual space and kindle/maintain Agni as the carrier of offerings.
- Recite the Aśvinau stotra: establish the ‘answering hymn’ (prati-stoma) with focused devayāna intent.
- Invite the twins to come from all directions (front/behind, above/below), emphasizing immediacy and total protection.
- Offer oblations while voicing requests for safe passage beyond darkness, healing, and all-round prosperity for the community.
- Conclude with a protective blessing (svasti) and reaffirmation of ongoing guardianship.
Offerings
- Ghee (ājya) into Agni
- Soma (where applicable in Soma rites)
- Milk/curds or sweet offerings (common Aśvinau associations in later ritual practice)
Frequently Asked Questions
They are the twin divine helpers known for swift rescue and healing. The hymn calls them to arrive quickly and protect the worshippers with well-being and prosperity.
On the surface it suggests moving from danger or night into safety and light. Spiritually it also points to passing beyond confusion or inner heaviness (tamas) into clarity and renewed strength through divine help.
The hymn explicitly names Vasiṣṭha (7.73.3), showing the seer as the one who ‘awakens’ the gods through well-crafted praise and keeps the sacrifice moving correctly on its paths.
Ask anything about Sukta 73 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
