Rig Veda 2.1.5: Mandala 2, Sukta 1, Mantra 5

Sukta 2.1

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Agni (as Tvaṣṭṛ and giver of vīrya/rayi)

Chandas: Gāyatrī

Samhita Patha (Devanagari)

त्वमग्ने त्वष्टा विधते सुवीर्यं तव ग्नावो मित्रमहः सजात्यम् । त्वमाशुहेमा ररिषे स्वश्व्यं त्वं नरां शर्धो असि पुरूवसुः ॥

Transliteration

tvám agne tváṣṭā vidhaté su-vī́ryaṃ táva gnā́vo mitra-mahaḥ sa-jā́tyam | tvám āśu-hemā rariṣe sváśvyaṃ tváṃ narā́ṃ śárdho asi purū́vasuḥ ||

Translation

హే అగ్నీ, నీవే త్వష్టా; విధాత (యజమాని) కొరకు సు-వీర్యం, వీరబలాన్ని నిర్మించేవాడవు. మహామిత్రా, నీ సహజాత అగ్నులు ఒకే జన్మవైనవి. నీవు శీఘ్రంగా స్వర్ణసంపదను తెచ్చి ఇస్తావు; ఉత్తమ అశ్వశక్తిని ప్రసాదిస్తావు; నీవు నరుల శర్ధకు అధిపతి, బహువసువు గలవాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: thou (you)
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• त्वष्टा: Tvaṣṭṛ (the divine artisan)
• त्वष्टा: कर्तृ (समनाधिकरण/विशेषण-भावेन त्वम्-सम्बन्धी)
• Type: Noun
• Root: त्वष्टृ (प्रातिपदिक)

• विधते: to the worshipper/ordainer (for the sacrificer)
• विधते: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: विधत् (प्रातिपदिक; ‘विधत्’ = यजमान/विधाता/उपासक) अथवा √धा (वि+धा) से ‘विधत्’

• सुवीर्यम्: excellent manly power/heroic strength
• सुवीर्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सु-वीर्य (प्रातिपदिक) < वीर्य

• तव: of thee/thy
• तव: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ग्नावः: (thy) divine women/consorts
• ग्नावः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ग्ना (प्रातिपदिक; ‘देवपत्नी/स्त्री’)

• मित्रमहः: whose greatness is friendly/beneficent
• मित्रमहः: कर्तृ (समनाधिकरण-विशेषण)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: मित्र-महस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष)

• सजात्यम्: kinship, common birth, fellowship
• सजात्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: स-जात्य (प्रातिपदिक) < जाति

• त्वम्: thou
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• आशुहेमा: swift as gold / swiftly-glittering (epithet)
• आशुहेमा: कर्तृ (समनाधिकरण-विशेषण)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: आशु-हेमन्/हेम (प्रातिपदिक; समास)

• ररिषे: thou hast assailed/struck (art.)
• ररिषे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √रिष् (रिष्/रिष् ‘हानौ/क्षतौ’), पुनरुक्त-परफेक्ट/इंटेन्सिव-रूप

• स्वश्व्यम्: good horsemanship / abundance of good horses
• स्वश्व्यम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: सु- अश्व्य/स्व-अश्व्य (प्रातिपदिक) < अश्व

• त्वम्: thou
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• नराम्: of men
• नराम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)

• शर्धः: host, troop, band
• शर्धः: कर्तृ (समनाधिकरण: त्वम् … असि)
• Type: Noun
• Root: शर्धस् (प्रातिपदिक)

• असि: thou art
• असि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अस् (भू-अर्थे)

• पुरूवसुः: rich in many goods/treasures
• पुरूवसुः: कर्तृ (समनाधिकरण-विशेषण)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: पुरु-वसु (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि) < वसु