Rig Veda 2.1.5: Mandala 2, Sukta 1, Mantra 5

Sukta 2.1

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Agni (as Tvaṣṭṛ and giver of vīrya/rayi)

Chandas: Gāyatrī

Samhita Patha (Devanagari)

त्वमग्ने त्वष्टा विधते सुवीर्यं तव ग्नावो मित्रमहः सजात्यम् । त्वमाशुहेमा ररिषे स्वश्व्यं त्वं नरां शर्धो असि पुरूवसुः ॥

Recitation with translationRig Veda 2.1.5

Transliteration

tvám agne tváṣṭā vidhaté su-vī́ryaṃ táva gnā́vo mitra-mahaḥ sa-jā́tyam | tvám āśu-hemā rariṣe sváśvyaṃ tváṃ narā́ṃ śárdho asi purū́vasuḥ ||

Translation

Agni, tum Tvashta ho, jo logon ko veer bana ke taakat deta hai. Tumhari aag ke saare roop ek hi parivar ke hain, tum bade logon ke dost ho. Tum jaldi se sona aur dhan laate ho, aur acche ghode bhi dete ho. Tum logon ki sena ho aur tumhare paas bahut kucch hai.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: thou (you)
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• त्वष्टा: Tvaṣṭṛ (the divine artisan)
• त्वष्टा: कर्तृ (समनाधिकरण/विशेषण-भावेन त्वम्-सम्बन्धी)
• Type: Noun
• Root: त्वष्टृ (प्रातिपदिक)

• विधते: to the worshipper/ordainer (for the sacrificer)
• विधते: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: विधत् (प्रातिपदिक; ‘विधत्’ = यजमान/विधाता/उपासक) अथवा √धा (वि+धा) से ‘विधत्’

• सुवीर्यम्: excellent manly power/heroic strength
• सुवीर्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सु-वीर्य (प्रातिपदिक) < वीर्य

• तव: of thee/thy
• तव: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ग्नावः: (thy) divine women/consorts
• ग्नावः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ग्ना (प्रातिपदिक; ‘देवपत्नी/स्त्री’)

• मित्रमहः: whose greatness is friendly/beneficent
• मित्रमहः: कर्तृ (समनाधिकरण-विशेषण)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: मित्र-महस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष)

• सजात्यम्: kinship, common birth, fellowship
• सजात्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: स-जात्य (प्रातिपदिक) < जाति

• त्वम्: thou
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• आशुहेमा: swift as gold / swiftly-glittering (epithet)
• आशुहेमा: कर्तृ (समनाधिकरण-विशेषण)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: आशु-हेमन्/हेम (प्रातिपदिक; समास)

• ररिषे: thou hast assailed/struck (art.)
• ररिषे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √रिष् (रिष्/रिष् ‘हानौ/क्षतौ’), पुनरुक्त-परफेक्ट/इंटेन्सिव-रूप

• स्वश्व्यम्: good horsemanship / abundance of good horses
• स्वश्व्यम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: सु- अश्व्य/स्व-अश्व्य (प्रातिपदिक) < अश्व

• त्वम्: thou
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• नराम्: of men
• नराम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)

• शर्धः: host, troop, band
• शर्धः: कर्तृ (समनाधिकरण: त्वम् … असि)
• Type: Noun
• Root: शर्धस् (प्रातिपदिक)

• असि: thou art
• असि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अस् (भू-अर्थे)

• पुरूवसुः: rich in many goods/treasures
• पुरूवसुः: कर्तृ (समनाधिकरण-विशेषण)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: पुरु-वसु (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि) < वसु