HomeRig VedaMandala 2Sukta 1Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Rig Veda 2.1.5: Mandala 2, Sukta 1, Mantra 5

Sukta 2.1

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)
Devata: Agni (as Tvaṣṭṛ and giver of vīrya/rayi)
Chandas: Gāyatrī

त्वमग्ने त्वष्टा विधते सुवीर्यं तव ग्नावो मित्रमहः सजात्यम् । त्वमाशुहेमा ररिषे स्वश्व्यं त्वं नरां शर्धो असि पुरूवसुः ॥

tvám agne tváṣṭā vidhaté su-vī́ryaṃ táva gnā́vo mitra-mahaḥ sa-jā́tyam | tvám āśu-hemā rariṣe sváśvyaṃ tváṃ narā́ṃ śárdho asi purū́vasuḥ ||

হে অগ্নি, তুমিই ত্বষ্টা—যিনি বিধাতার (যজমানের) জন্য সু-বীর্য, বীরবল গঠন করো। হে মহামিত্র, তোমার সহজাত অগ্নিসকল এক জন্মের। তুমি দ্রুত স্বর্ণসমৃদ্ধি আনো, তুমি উত্তম অশ্বশক্তি দান করো; তুমি নরসমূহের শর্ধ, বহুধনসম্পন্ন।

त्वम्thou (you)
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
त्वष्टाTvaṣṭṛ (the divine artisan)
त्वष्टा:
कर्तृ (समनाधिकरण/विशेषण-भावेन त्वम्-सम्बन्धी)
TypeNoun
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक)
विधतेto the worshipper/ordainer (for the sacrificer)
विधते:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootविधत् (प्रातिपदिक; ‘विधत्’ = यजमान/विधाता/उपासक) अथवा √धा (वि+धा) से ‘विधत्’
सुवीर्यम्excellent manly power/heroic strength
सुवीर्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसु-वीर्य (प्रातिपदिक) < वीर्य
तवof thee/thy
तव:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ग्नावः(thy) divine women/consorts
ग्नावः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootग्ना (प्रातिपदिक; ‘देवपत्नी/स्त्री’)
मित्रमहःwhose greatness is friendly/beneficent
मित्रमहः:
कर्तृ (समनाधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective (epithet)
Rootमित्र-महस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष)
सजात्यम्kinship, common birth, fellowship
सजात्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootस-जात्य (प्रातिपदिक) < जाति
त्वम्thou
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद्
आशुहेमाswift as gold / swiftly-glittering (epithet)
आशुहेमा:
कर्तृ (समनाधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective (epithet)
Rootआशु-हेमन्/हेम (प्रातिपदिक; समास)
ररिषेthou hast assailed/struck (art.)
ररिषे:
क्रिया
TypeVerb
Root√रिष् (रिष्/रिष् ‘हानौ/क्षतौ’), पुनरुक्त-परफेक्ट/इंटेन्सिव-रूप
स्वश्व्यम्good horsemanship / abundance of good horses
स्वश्व्यम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootसु- अश्व्य/स्व-अश्व्य (प्रातिपदिक) < अश्व
त्वम्thou
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद्
नराम्of men
नराम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
शर्धःhost, troop, band
शर्धः:
कर्तृ (समनाधिकरण: त्वम् … असि)
TypeNoun
Rootशर्धस् (प्रातिपदिक)
असिthou art
असि:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस् (भू-अर्थे)
पुरूवसुःrich in many goods/treasures
पुरूवसुः:
कर्तृ (समनाधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective (epithet)
Rootपुरु-वसु (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि) < वसु

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App