HomeRig VedaMandala 2Sukta 1Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 2.1

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)
Devata: Agni (as Tvaṣṭṛ and giver of vīrya/rayi)
Chandas: Gāyatrī

त्वमग्ने त्वष्टा विधते सुवीर्यं तव ग्नावो मित्रमहः सजात्यम् । त्वमाशुहेमा ररिषे स्वश्व्यं त्वं नरां शर्धो असि पुरूवसुः ॥

त्वम॑ग्ने॒ त्वष्टा॑ विध॒ते सु॒वीर्यं॒ तव॒ ग्नावो॑ मित्रमहः सजा॒त्य॑म् । त्वमा॑शु॒हेमा॑ ररिषे॒ स्वश्व्यं॒ त्वं न॒रां शर्धो॑ असि पुरू॒वसु॑: ॥

tvám agne tváṣṭā vidhaté su-vī́ryaṃ táva gnā́vo mitra-mahaḥ sa-jā́tyam | tvám āśu-hemā rariṣe sváśvyaṃ tváṃ narā́ṃ śárdho asi purū́vasuḥ ||

You, O Agni, are Tvaṣṭṛ shaping heroic force for the one who serves; your kin-fires are of one birth, O friend of the great. You swiftly bring the golden richness, you grant the good steeds of energy; you are the host of men, wide in abundance.

त्वम् । अ॒ग्ने॒ । त्वष्टा॑ । वि॒ध॒ते । सु॒ऽवीर्य॑म् । तव॑ । ग्नावः॑ । मि॒त्र॒ऽम॒हः॒ । स॒ऽजा॒त्य॑म् । त्वम् । आ॒शु॒ऽहेमा॑ । र॒रि॒षे॒ । सु॒ऽअश्व्य॑म् । त्वम् । न॒राम् । शर्धः॑ । अ॒सि॒ । पु॒रु॒ऽवसुः॑ ॥त्वम् । अग्ने । त्वष्टा । विधते । सुवीर्यम् । तव । ग्नावः । मित्रमहः । सजात्यम् । त्वम् । आशुहेमा । ररिषे । सुअश्व्यम् । त्वम् । नराम् । शर्धः । असि । पुरुवसुः ॥tvam | agne | tvaṣṭā | vidhate | su-vīryam | tava | gnāvaḥ | mitra-mahaḥ | sa-jātyam | tvam | āśu-hemā | rariṣe | su-aśvyam | tvam | narām | śardhaḥ | asi | puru-vasuḥ

त्वम्thou (you)
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
त्वष्टाTvaṣṭṛ (the divine artisan)
त्वष्टा:
कर्तृ (समनाधिकरण/विशेषण-भावेन त्वम्-सम्बन्धी)
TypeNoun
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक)
विधतेto the worshipper/ordainer (for the sacrificer)
विधते:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootविधत् (प्रातिपदिक; ‘विधत्’ = यजमान/विधाता/उपासक) अथवा √धा (वि+धा) से ‘विधत्’
सुवीर्यम्excellent manly power/heroic strength
सुवीर्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसु-वीर्य (प्रातिपदिक) < वीर्य
तवof thee/thy
तव:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ग्नावः(thy) divine women/consorts
ग्नावः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootग्ना (प्रातिपदिक; ‘देवपत्नी/स्त्री’)
मित्रमहःwhose greatness is friendly/beneficent
मित्रमहः:
कर्तृ (समनाधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective (epithet)
Rootमित्र-महस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष)
सजात्यम्kinship, common birth, fellowship
सजात्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootस-जात्य (प्रातिपदिक) < जाति
त्वम्thou
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद्
आशुहेमाswift as gold / swiftly-glittering (epithet)
आशुहेमा:
कर्तृ (समनाधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective (epithet)
Rootआशु-हेमन्/हेम (प्रातिपदिक; समास)
ररिषेthou hast assailed/struck (art.)
ररिषे:
क्रिया
TypeVerb
Root√रिष् (रिष्/रिष् ‘हानौ/क्षतौ’), पुनरुक्त-परफेक्ट/इंटेन्सिव-रूप
स्वश्व्यम्good horsemanship / abundance of good horses
स्वश्व्यम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootसु- अश्व्य/स्व-अश्व्य (प्रातिपदिक) < अश्व
त्वम्thou
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद्
नराम्of men
नराम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
शर्धःhost, troop, band
शर्धः:
कर्तृ (समनाधिकरण: त्वम् … असि)
TypeNoun
Rootशर्धस् (प्रातिपदिक)
असिthou art
असि:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस् (भू-अर्थे)
पुरूवसुःrich in many goods/treasures
पुरूवसुः:
कर्तृ (समनाधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective (epithet)
Rootपुरु-वसु (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि) < वसु