The Greatness of the Gaṅgā (Gaṅgā-māhātmya): Saudāsa/Kalmāṣapāda’s Curse and Release

Verse 1

नारद उवाच । शप्तः कथं वसिष्ठेन सौदासो नृपसत्तमः । गङ्गाबिन्दूभिषेकेण पुनः शुद्धोऽबवत्कथम् ॥ १ ॥

నారదుడు పలికెను—రాజుల్లో శ్రేష్ఠుడైన సౌదాసుని వసిష్ఠుడు ఎలా శపించాడు? గంగాబిందువుల అభిషేకంతో అతడు మళ్లీ ఎలా శుద్ధుడయ్యాడు?

Verse 2

सर्वमेतदशेषेण भ्रातर्मे वक्तुमर्हसि । श्रृण्वतां वदतां चैव गङ्गाख्यानं शुभावहम् ॥ २ ॥

ఓ సోదరా, ఇవన్నీ నిశేషంగా నాకు చెప్పవలసినది. గంగాఖ్యానం వినేవారికీ, పఠించేవారికీ కూడా శుభప్రదం.

Verse 3

सनक उवाच । सौदासः सर्वधर्मज्ञः सर्वज्ञो गुणवाञ्छुचिः । बुभुजे पृथिवीं सर्वां पितृवद्रञ्जयन्प्रजाः ॥ ३ ॥

సనకుడు పలికెను—సౌదాసుడు సర్వధర్మజ్ఞుడు, సర్వవిషయాలలో ప్రాజ్ఞుడు, గుణవంతుడు, శుచియైన రాజు. తండ్రివలె ప్రజలను సంతోషపరచుచు సమస్త భూమిని పాలించెను.

Verse 4

सगेरण यथा पूर्वं महीयं सप्तसागरा । रक्षिता तद्वदमुना सर्वधर्माविरोधिना ॥ ४ ॥

పూర్వకాలంలో ఏడు సముద్రాలతో వలయించబడిన ఈ భూమిని సగరుడు ఎలా రక్షించెనో, అలాగే ఏ ధర్మానికీ విరోధం లేకుండా నడిచిన ఆ రాజు కూడా దానిని కాపాడెను.

Verse 5

पुत्रपौत्रसमायुक्तः सर्वैश्वर्यसमन्वितः । त्रिंशदष्टसहस्त्राणि बुभुजे पृथिवीं युवा ॥ ५ ॥

పుత్రపౌత్రులతో కూడి, సమస్త ఐశ్వర్యాలతో సమన్వితుడైన ఆ యువరాజు ముప్పై ఎనిమిది వేల సంవత్సరాలు భూమిని అనుభవించి పాలించెను.

Verse 6

सौदासस्त्वेकदा राजा मृगयाभिरतिर्वनम् । विवेज्ञ सबलः सम्यक् शोधितं ह्यासमन्त्रिभिः ॥ ६ ॥

ఒకసారి వేటలో ఆసక్తిగల సౌదాస రాజు, మంత్రులు సమ్యకంగా పరిశీలించి సురక్షితం చేసిన అరణ్యంలో తన సైన్యసహితంగా ప్రవేశించెను.

Verse 7

निषादैः सहितस्तत्र विनिघ्रन्मूगसंचयम् । आससाद नदीं रेवां धर्मज्ञः स पिपासितः ॥ ७ ॥

అక్కడ నిషాదులతో కలిసి, జింకల గుంపులను వధించుచు, ధర్మజ్ఞుడైన ఆ రాజు దాహంతో బాధపడుతూ రేవా నదిని (నర్మద) చేరెను.

Verse 8

सुदासतनयस्तत्र स्नात्वा कृत्वाह्निकं मुने । भुक्त्वा च मन्त्रिभिः सार्ध्दं तां निशां तत्र चावसत् ॥ ८ ॥

ఓ మునీ, అక్కడ సుదాసుని కుమారుడు స్నానం చేసి నిత్యకర్మలు నిర్వహించాడు; తరువాత మంత్రులతో కలిసి భోజనం చేసి ఆ రాత్రి కూడా అక్కడే నివసించాడు।

Verse 9

ततः प्रातः समुथाय कृत्वा पौर्वाह्णिकीं क्रियाम् । बभ्राम मन्त्रिसहितो नर्मदातीरजे वने ॥ ९ ॥

తరువాత ఉదయాన్నే లేచి పూర్వాహ్న క్రియలను చేసి, మంత్రులతో కలిసి నర్మదా తీరంలోని అడవిలో సంచరించాడు।

Verse 10

वनाद्वनान्तरं गच्छन्नेक एव महीपत्तिः । आकर्णकृष्टबाणः सत् कृष्णसारं समन्वगात् ॥ १० ॥

అడవిలోనుండి మరో అడవికి ఒంటరిగా వెళ్తూ ఆ మహీపతి, చెవివరకు బాణాన్ని లాగి, కృష్ణసార మృగాన్ని వెంబడించాడు।

Verse 11

दूरसैन्योऽश्वमारूढः स राजानुव्रजन्मृगम् । व्याघ्रद्वयं गुहासंस्थमपश्थमपश्यत्सुरते रतम् ॥ ११ ॥

సైన్యాన్ని దూరంగా వదలి, గుర్రంపై ఎక్కిన ఆ రాజు మృగాన్ని వెంబడించాడు; అప్పుడు గుహలో నివసించే పులుల జంటను చూశాడు, వారు మైథునంలో లీనమై విశ్రాంతిగా ఉన్నారు।

Verse 12

मृगपृष्टं परित्यज्य व्याघ्रयोः संमुखं ययौ । धनुःसंहितबाणेन तेनासौ शरशास्त्रवित् ॥ १२ ॥

మృగాన్ని వెంబడించడం వదలి, అతడు పులుల ఎదుటకు నేరుగా వెళ్లాడు; ధనుస్సుపై బాణం అమర్చుకొని, శరశాస్త్రంలో నిపుణుడైన వాడు వారిని ఎదుర్కొన్నాడు।

Verse 13

तां व्याघ्रीं पातयामास तीक्ष्णाग्रनतपर्वणा । पतमाना तु साव्याघ्री षट्रत्रिंशद्योजनायता ॥ १३ ॥

అతడు పదునైన అగ్రం, సంధులతో కూడిన ఆయుధంతో ఆ వ్యాఘ్రీని కూల్చివేశాడు. పడుతూ ఉండగా ముప్పై ఆరు యోజనాల పొడవున్న ఆ వ్యాఘ్రీ ఘోరంగా నేలపై పడిపోయింది.

Verse 14

तडित्वद्धोरनिर्घोषा राक्षसी विकृताभवत् । पतितां स्वप्रियां वीक्ष्य द्विषन्स व्याघ्रराक्षसः ॥ १४ ॥

మెరుపులాంటి భయంకర గర్జనతో ఆ రాక్షసి వికృతరూపం దాల్చింది. తన ప్రియురాలు పడిపోయినదాన్ని చూసి ఆ వ్యాఘ్రసదృశ రాక్షసుడు ద్వేషంతో ఉగ్రుడయ్యాడు.

Verse 15

प्रतिक्रियां करिष्यामीत्युक्तवा चांतर्दधे तदा । राजा तु भयसंविग्नो वनेसैन्यं समेत्य च ॥ १५ ॥

“నేను ప్రతిచర్య చేస్తాను” అని చెప్పి అతడు అప్పుడు అదృశ్యమయ్యాడు. రాజు మాత్రం భయంతో కలవరపడి అరణ్యసైన్యాన్ని కూడగట్టాడు.

Verse 16

तद्रृत्तं कथयन्सर्वान्स्वां पुरीं स न्यवर्त्तत । शङ्कमानस्तु तद्रक्षःकृत्या द्राजा सुदासजः ॥ १६ ॥

ఆ జరిగినదంతా అందరికీ వివరించి అతడు తన నగరానికి తిరిగివచ్చాడు. అయితే సుదాసుని కుమారుడైన రాజు ఆ రాక్షసుని కృత్యా మంత్రబలాన్ని భయపడి అనుమానంతోనే ఉన్నాడు.

Verse 17

परितत्याज मृगयां ततः प्रभृति नारद । गते बहुतिथे काले हयमेधमखं नृपः ॥ १७ ॥

అప్పటినుంచి, ఓ నారదా, ఆ రాజు వేటను పూర్తిగా విడిచిపెట్టాడు. చాలా కాలం గడిచిన తరువాత ఆ నరపతి మహా అశ్వమేధ యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించాడు.

Verse 18

समारेभे प्रसन्नात्मा वशिष्टाद्यमुनीश्वरैः । तत्र ब्रह्मादिदेवेभ्यो हविर्दत्त्वा यथाविधि ॥ १८ ॥

ప్రసన్నమైన హృదయంతో అతడు వశిష్ఠాది మునీశ్వరులతో కలిసి విధిపూర్వకంగా యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించాడు. అక్కడ బ్రహ్మాది దేవతలకు యథావిధిగా హవిస్సు అర్పించి తదుపరి ముందుకు సాగాడు।

Verse 19

समाप्य यज्ञनिष्क्रांतो वशिष्टः स्नातकोऽपि च । अत्रान्तरे राक्षसोऽसौ नृपहिम्सितभार्यकः । कर्तुं प्रतिक्रियां राज्ञे समायातोरुषान्वितः ॥ १९ ॥

యజ్ఞం ముగించి వశిష్ఠుడు స్నాతకస్నానమును కూడా పూర్తిచేసి బయలుదేరాడు. అంతలో రాజు చేత భార్యకు హాని కలిగిన ఆ రాక్షసుడు కోపంతో రాజుపై ప్రతీకారం తీర్చుకొనుటకు వచ్చాడు।

Verse 20

स राक्षसस्तस्य गुरौ प्रयाते वशिष्टवेषं तु तदैव धृत्वा । राजानमभ्येत्य जगाद भोक्ष्ये मांसं समिच्छाम्यहमित्युवाच ॥ २० ॥

గురు వెళ్లిన వెంటనే ఆ రాక్షసుడు వశిష్ఠుని వేషాన్ని ధరించాడు. రాజుని సమీపించి—“నేను భుజిస్తాను; నాకు మాంసం కావాలి” అని అన్నాడు।

Verse 21

भूयः समास्थाय स सूदवषं पक्त्वामिषं मानुपमस्य वादात् । स्थितश्च राजापि हरि यपात्रे धृत्वा गुरोरागमनं प्रतीक्षन् ॥ २१ ॥

మళ్లీ, వంటవాడి పట్టుదల వల్ల అతని వశమై మాంసాన్ని వండించాడు. రాజు కూడా హరిపాత్రంలో నైవేద్యాన్ని పట్టుకొని గురువు రాక కోసం ఎదురుచూస్తూ నిలిచాడు।

Verse 22

तन्मांसं हेमपात्रस्थं सौदासो विनयान्वितः । समागताय गुरवे ददौ तस्मै ससादरम् ॥ २२ ॥

అప్పుడు వినయశీలుడైన సౌదాసుడు ఆ మాంసాన్ని స్వర్ణపాత్రంలో ఉంచి, వచ్చిన గురువుకు భక్తి-గౌరవాలతో సమర్పించాడు।

Verse 23

तं दृष्ट्वा चिन्तयामास गुरुः किमिति विस्मितः ॥ २३ ॥

అతనిని చూచి గురువు ఆశ్చర్యచిత్తుడై—“ఇది ఏ కారణమో?” అని ఆలోచించెను.

Verse 24

अपश्यन्मानुषं मासं परमेण समाधिना । अहोऽस्य राज्ञो दौःशील्यमभक्ष्यं दत्तवान्मम ॥ २४ ॥

ఒక సంపూర్ణ మానవమాసము నేను పరమ సమాధిలో లీనుడై ఏదియు గమనించలేదు. హాయ్, ఈ రాజుని దౌశీల్యం! నాకు అభక్ష్యమైనదాన్ని ఇచ్చెను.

Verse 25

इति विरमयमापन्नः प्रमन्युरभवन्मुनिः । अभोऽज्यं मद्विघाताय दत्त हि पृथिवीपते ॥ २५ ॥

ఇట్లు ఆపి విషయాన్ని ముగించుటకు యత్నించిన ముని తీవ్ర కోపమొందెను—“హాయ్, ఓ భూపతీ! నిజముగా నా వినాశనార్థమే నెయ్యి ఇచ్చితివి!”

Verse 26

तस्मात्तवापि भवतु ह्येतदेव हि भोजनम् । नृमांसं रक्षसामेव भोज्यं दत्तं मम त्वया ॥ २६ ॥

కాబట్టి నీకును ఇదే భోజనమగును. నరమాంసము రాక్షసులకే భోజ్యము—అదే నీవు నాకు ఇచ్చితివి.

Verse 27

तद्याहि राक्षसत्वं त्वं तदाहारोचितं नृपा । इति शापं ददत्यस्मिन्सौदासो भयविह्वूलः ॥ २७ ॥

“కాబట్టి, ఓ నృపా! నీవు రాక్షసత్వమును పొందుము, ఆ ఆహారమునకే యోగ్యుడవు కావుము.” అని చెప్పి భయవిహ్వలుడైన సౌదాసుడు శాపమిచ్చెను.

Verse 28

आज्ञत्पो भवतैवेति सकंपोऽस्म व्यजिज्ञपत् । भूश्च चिन्तयामास वशिष्टस्तेन नोदितः ॥ २८ ॥

“మీరు ఆజ్ఞాపించినదే,” అని వణుకుతూ వినయంగా అతడు నివేదించాడు. అప్పుడు భూదేవి ఆలోచించసాగింది; అతని ప్రేరణతో వశిష్ఠ మహర్షి కూడా ఆ విషయాన్ని మనసులో విచారించాడు.

Verse 29

रक्षसा वंचितं भूपं ज्ञातवान् दिव्यचक्षुषा । राजापि जलमादाय वशिष्टं शप्तुमुद्यतः ॥ २९ ॥

దివ్యదృష్టితో అతడు రాజు ఒక రాక్షసునిచే మోసపోయాడని తెలుసుకున్నాడు. రాజు కూడా చేతిలో జలం తీసుకొని వశిష్ఠుని శపించేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.

Verse 30

समुद्यतं गुरुं शप्तं दृष्ट्वा भूयो रुपान्वितम् । मदयंती प्रियातस्य प्रत्युवाचाथ सुव्रता ॥ ३० ॥

గురువర్యుడు లేచి శాపం పలుకుతూ, మళ్లీ రూపంతో ప్రత్యక్షమైనట్లు చూసి, అతనికి ప్రియమైన సువ్రత మదయంతి అప్పుడు ప్రత్యుత్తరం చెప్పింది.

Verse 31

मदयंत्युवाच । भो भो क्षत्रियदायाद कोप संहर्तुमर्हसि । त्वया यत्कर्म भोक्तव्यं तत्प्रात्पं नात्र संशयः ॥ ३१ ॥

మదయంతి చెప్పింది—“ఓ క్షత్రియ వంశ వారసుడా, కోపాన్ని సంహరించు. నీవు అనుభవించవలసిన కర్మఫలం నీకు ఇప్పటికే వచ్చింది; ఇందులో సందేహం లేదు.”

Verse 32

गुरु तुम्कृत्य हुंम्कृत्य यो वदेन्मृढधीर्नरः । अरण्ये निर्जले देश स भवेद्बुह्यराक्षसः ॥ ३२ ॥

గురువును అవమానిస్తూ ‘తుమ్’, ‘హుం’ వంటి తృణీకార ధ్వనులతో పలికే మూర్ఖబుద్ధి మనిషి, అరణ్యంలో నీరు లేని ప్రాంతంలో నివసించే ‘బుహ్య-రాక్షస’గా పునర్జన్మ పొందుతాడు.

Verse 33

जितेन्द्रिया जितक्रोधा गुरु शुश्रूषणे रताः । प्रयान्ति ब्रह्मसदनमिति शास्त्रेषु निश्चयः ॥ ३३ ॥

ఇంద్రియాలను, కోపాన్ని జయించి, గురు సేవలో నిమగ్నమైన వారు బ్రహ్మలోకానికి వెళతారని శాస్త్రాల నిశ్చయం.

Verse 34

तयोक्तो भूपतिः कोपं त्यक्त्वा भार्यां ननन्द च । जलं कुत्र क्षिपामीति चिन्तयामास चात्मना ॥ ३४ ॥

ఆమె మాటలతో రాజు కోపాన్ని విడిచిపెట్టి, భార్య పట్ల సంతోషించాడు; 'ఈ నీటిని ఎక్కడ పోయాలి?' అని తనలో తాను ఆలోచించసాగాడు.

Verse 35

तज्जलं यत्र संसिक्तं तद्भवेद्भस्म निश्चितम् । इति मत्वा जलं तत्तु पादयोर्न्यक्षिपत्स्वयम् ॥ ३५ ॥

ఆ నీరు ఎక్కడ పడితే అది కచ్చితంగా బూడిద అవుతుందని భావించి, ఆ నీటిని తన పాదాలపైనే పోసుకున్నాడు.

Verse 36

तज्जलस्पर्शमात्रेण पादौ कल्माषतां गतौ । कल्माषपाद इत्येवं ततः प्रभृति विस्तृतः ॥ ३६ ॥

ఆ నీటి స్పర్శ తగలగానే అతని పాదాలు మచ్చలతో నల్లబడ్డాయి; అప్పటి నుండి అతను 'కల్మాషపాదుడు' (మచ్చల కాళ్ళు కలవాడు) అని ప్రసిద్ధి చెందాడు.

Verse 37

कल्माषपादो मतिमान् प्रिययाश्चासितस्तदा । मनसा सोऽतिभीतस्तु ववन्दे चरणं गुरोः ॥ ३७ ॥

అప్పుడు బుద్ధిమంతుడైన కల్మాషపాదుడు తన ప్రియురాలిచే ఓదార్చబడి, మనసులో భయపడుతూనే గురువు పాదాలకు నమస్కరించాడు.

Verse 38

उवाच च प्रपन्नस्तं प्राञ्जलिर्नयकोविदः । क्षमस्व भगवन्सर्वं नापराधः कृतो मया ॥ ३८ ॥

అప్పుడు నయనిపుణుడు శరణాగతుడై అంజలి ఘటించి పలికెను— “హే భగవన్, సమస్తమును క్షమించుము; నావలన ఏ అపరాధమూ జరగలేదు।”

Verse 39

तच्छुत्वोवाच भूपालं मुनिर्निःश्वस्य दुःखितः । आत्मानं गर्हयामास ह्यविवेकपरायणम् ॥ ३९ ॥

అది విని ముని దుఃఖంతో నిట్టూర్చి రాజుతో పలికెను; అవివేకానికే ఆసక్తుడై ఉన్నందుకు తనను తానే గర్హించుకొనెను।

Verse 40

अविवेको हि सर्वेषामापदां परमं पदम् । विवेकरहितो लोके पशुरेव न संशयः ॥ ४० ॥

నిజముగా అవివేకమే సమస్త ఆపదలకు పరమ స్థానము. లోకమందు వివేకరహితుడు నిస్సందేహంగా పశువే.

Verse 41

राज्ञा त्वजानता नूनमेतत्कर्मोचितं कृतम् । विवेकरहितोऽज्ञोऽहं यतः पापं समाचरेत् ॥ ४१ ॥

నిశ్చయంగా రాజు యోగ్యమేమిటో తెలియక ఈ కార్యం చేసెను. నేను కూడా వివేకరహిత అజ్ఞుడను; ఎందుకంటే పాపమార్గంలో ప్రవేశించితిని.

Verse 42

विवेकनियतो याति यो वा को वापि निर्वृत्तिम् । इत्युक्तवा चात्मनात्मानं प्रत्युवाच मुनिर्नृपम् । नात्यन्तिंकं भवेदेतद्दादशाब्दं भविष्यति ॥ ४३ ॥

“వివేక నియమంతో ఉన్నవాడు ఎవడైనా నిర్వృత్తిని పొందును”— అని చెప్పి ముని ఆత్మస్థితి నుండి రాజుకు ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చెను— “ఇది అంతిమం కాదు; ఇది పన్నెండు సంవత్సరాలు ఉంటుంది।”

Verse 43

गङ्गाबिन्दूभिषिक्तस्तु त्यक्त्त्वा वै राक्षसीं तनुम् । पूर्वरुपं त्वमापन्नो भोक्ष्यसे मेदिनीमिमाम् ॥ ४४ ॥

గంగాజల బిందువులతో అభిషిక్తుడవగానే నీవు ఈ రాక్షసీ దేహాన్ని విడిచిపెడతావు. పూర్వరూపం పొందీ ఈ భూమిని పాలించి అనుభవిస్తావు।

Verse 44

तद्बिंदुसेकसंभूतज्ञानेन गतकल्मषः । हरिसेवापरो भूत्वा परां शान्तिं गमिष्यसि ॥ ४५ ॥

ఆ బిందు-సేకనమున జనించిన జ్ఞానంతో నీ కల్మషాలు తొలగిపోతాయి. హరి సేవలో పరాయణుడై నీవు పరమ శాంతిని పొందుతావు।

Verse 45

इत्युक्त्वाथर्वविद्भूपं वशिष्टः स्वाश्रमं ययौ । राजापि दुःखसंपन्नो राक्षसीं तानुमाश्रितः ॥ ४६ ॥

ఇట్లు చెప్పి అథర్వవేదవేత్త వశిష్ఠుడు రాజును ఉపదేశించి తన ఆశ్రమానికి వెళ్లెను. రాజు కూడా దుఃఖంతో కుంగి రాక్షసీ స్థితికి లోనయ్యెను।

Verse 46

क्षुत्पपासाविशेषार्तो नित्यं क्रोधपरायणः । कृष्णक्षपाद्युतिर्भीमो बभ्राम विजने वने ॥ ४७ ॥

ఆకలి దాహాలతో తీవ్రంగా బాధపడుతూ, నిత్యం క్రోధానికే లోబడి, నల్ల రాత్రి కాంతివలె శ్యామవర్ణుడైన భీముడు నిర్మానుష్య అరణ్యంలో తిరిగెను।

Verse 47

मृगांश्च विविधांस्तत्र मानुषांश्च सरीसृपान् । विहङ्गमान्प्लवङ्गांश्च प्रशस्तांस्तानभक्षयत् ॥ ४८ ॥

అక్కడ అతడు అనేక విధాలైన మృగాలను, మనుష్యులను, సర్పాదిసరీసృపాలను, అలాగే పక్షులను మరియు వానరులను—ప్రశంసనీయ జీవులను—భక్షించలేదు।

Verse 48

अस्थिभिर्बहुभिर्भूयः पीतरक्तकलेवरैः । रक्तान्तप्रेतकेशैशअच चित्रासीद्भूर्भयंकरी ॥ ४९ ॥

మళ్లీ మళ్లీ భూమి భయంకరంగా కనిపించింది—అనేక ఎముకలతో నిండిపోయి, పసుపు పడి రక్తంతో మచ్చలైన శరీరాలతో కప్పబడి, రక్తంతో అంటుకున్న జటాజూటమైన ప్రేతకేశాలతో ఘోర దృశ్యమైంది।

Verse 49

ऋतुत्रये स पृथिवीं शतयो जनविस्तृताम् । कृत्वातिदुःखितां पश्चाद्वनान्तरमुपागमत् ॥ ५० ॥

మూడు ఋతువుల కాలంలో అతడు—వందల యోజనాల విస్తీర్ణంలో జనసమూహాలతో నిండిన—భూమిని అత్యంత దుఃఖితంగా చేశాడు; ఆపై అడవిలోని అంతర్భాగానికి వెళ్లాడు।

Verse 50

तत्रापि कृतवान्नित्यं नरमांसाशनं सदा । जगाम नर्मदातीरं मुनिसिद्धनिषेवितम् ॥ ५१ ॥

అక్కడ కూడా అతడు నిత్యం ఎల్లప్పుడూ మానవమాంసాన్ని భక్షిస్తూ ఉండేవాడు. తరువాత మునులు, సిద్ధులు సేవించే పవిత్ర నర్మదా తీరానికి వెళ్లాడు।

Verse 51

विचरन्नर्मदातीरे सर्वलोकभयंकरः । अपश्यत्कंचन मुनिं रमन्तं प्रियया सह ॥ ५२ ॥

నర్మదా తీరంలో సంచరిస్తూ, సమస్త లోకాలకు భయంకరుడైన అతడు, తన ప్రియతో కలిసి ఆనందిస్తున్న ఒక మునిని చూశాడు।

Verse 52

क्षुधानलेन संतत्पस्तं मुनिं समुपाद्रवत् । जाग्राह चातिवेगेन व्याधो मृगशिशं यथा ॥ ५३ ॥

ఆకలిగ్నితో దగ్ధుడై అతడు ఆ మునిపై దూసుకెళ్లి, అత్యంత వేగంతో పట్టుకున్నాడు—వేటగాడు జింక పిల్లను పట్టుకునే విధంగా।

Verse 53

ब्राह्मणी स्वपतिं वीक्ष्य निशाचरकरस्थितम् । शिरस्यञ्जलिमाधाय प्रोवाच भयविह्वला ॥ ५४ ॥

తన భర్తను నిశాచరుని కరగ్రాసంలో బంధింపబడినవాడిగా చూసి బ్రాహ్మణి భయంతో వణికింది. శిరస్సుపై అంజలి పెట్టి వినయంగా పలికింది.

Verse 54

ब्राह्मण्युवाच । भो भो नृपतिशार्दूल त्राहि मां भयविह्वलाम् । प्राणप्रिय प्रदानेन कुरु पूर्णं मनोरथम् ॥ ५५ ॥

బ్రాహ్మణి పలికింది—ఓ నృపతిశార్దూలా! భయంతో వ్యాకులమైన నన్ను రక్షించండి. ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైన దానిని ప్రసాదించి నా మనోరథాన్ని సంపూర్ణం చేయండి.

Verse 55

नाम्ना मित्रसहस्त्वं हि सूर्यवंशसमुद्भवः । न राक्षसस्ततोऽनाथां पाहि मां विजने वने ॥ ५६ ॥

మీ పేరు ‘మిత్రసహ’—వెయ్యిమందికి మిత్రుడు; మీరు సూర్యవంశసంభవుడు. మీరు రాక్షసుడు కారు; కాబట్టి ఈ నిర్జన వనంలో అనాథనైన నన్ను కాపాడండి.

Verse 56

या नारी भर्त्तृरहिता जीवत्यपि मृतोपमा । तथापि बालवैधव्यं किं वक्ष्याम्यरिमर्दन ॥ ५७ ॥

భర్త లేని స్త్రీ జీవించి ఉన్నా మృతసమానమే. అలాంటప్పుడు బాలవైధవ్యాన్ని గురించి నేను ఏమి చెప్పగలను, ఓ అరిమర్దనా!

Verse 57

न मातापितरौ जाने नापि बंधुं च कंचन । पतिरेव परो बंधुः परमं जीवनं मम ॥ ५८ ॥

నేను తల్లిదండ్రులను కూడా ఎరుగను, మరే బంధువునూ ఎరుగను. నా కోసం భర్తనే పరమ బంధువు—అతడే నా పరమ జీవనం.

Verse 58

भवान्येत्त्यखिलान्धर्मान्योषितां वर्त्तनं यथा । त्रायस्व बन्धुरहितां बालापत्यां जनेश्वर ॥ ५९ ॥

హే జనేశ్వరా! మీరు వచ్చి నాకు సమస్త ధర్మాలను, ముఖ్యంగా స్త్రీలు యథావిధిగా ఎలా ప్రవర్తించాలో ఉపదేశించండి. బంధువులేని నేను చిన్న బిడ్డ భారంతో ఉన్నాను—నన్ను రక్షించండి।

Verse 59

कथं जीवामि पत्यास्मिन्हीना हि विजने वने । दुहिताहं भगवतस्त्राहि मां पतिदानतः ॥ ६० ॥

ఈ నిర్జన అరణ్యంలో భర్తలేని నేను ఎలా జీవించగలను? నేను భగవంతుని కుమార్తెను; హే భగవన్, నన్ను రక్షించి నాకు పతిదానం చేయండి।

Verse 60

प्रणदानात्परं दानं न भूतं न भविष्यति । वदन्तीति महाप्राज्ञाः प्राणदानं कुरुष्व मे ॥ ६१ ॥

మహాప్రాజ్ఞులు ఇలా చెబుతారు—ప్రాణరక్షణ దానంకన్నా గొప్ప దానం ఎప్పుడూ లేదు, ఇక ఉండదు. కాబట్టి నాకు ప్రాణదానం చేయండి; నన్ను రక్షించండి।

Verse 61

इत्युक्तावा सा पपातास्य राक्षसस्य पदाग्रतः । एवं संप्रार्थ्यमानोऽपि ब्राह्मण्या राक्षसो द्विजम् ॥ ६२ ॥

ఇలా చెప్పి ఆమె ఆ రాక్షసుని పాదాల దగ్గర పడిపోయింది. బ్రాహ్మణి ఎంతగా వేడుకున్నా రాక్షసుడు ఆ ద్విజుణ్ణి పట్టుకున్నాడు।

Verse 62

अभक्षयकृष्णसारशिशुं व्याघ्रो यथा बलात् ॥ ६२ ॥

ఎలా పులి బలవంతంగా కృష్ణసార జింక పిల్లను వేట కోసం పట్టుకుంటుందో, అలాగే ఆ రాక్షసుడు ఆ ద్విజుణ్ణి పట్టుకున్నాడు।

Verse 63

ततो विलप्य बहुधा तस्य पत्नी पतिव्रता । पूर्वशापहतं भूपमशपत्क्रोधिता पुनः ॥ ६३ ॥

అప్పుడు ఆ పతివ్రతయైన భార్య అనేక విధములుగా విలపించి, ఇదివరకే శాపగ్రస్తుడైన ఆ రాజును కోపించి మరల శపించెను.

Verse 64

पतिं मे सुरतासक्तं यस्माद्धिंसितवान्बलात् । तस्मात्स्त्रीसङ्गमं प्रात्पस्त्वमपि प्राप्स्यसे मृतिम् ॥ ६४ ॥

రతిక్రీడలో ఆసక్తుడైన నా భర్తను నీవు బలవంతముగా చంపితివి కావున, నీవు కూడా స్త్రీ సంగమమును పొందిన వెంటనే మరణమును పొందగలవు.

Verse 65

शप्त्वैवं ब्राह्मणी क्रुद्धा पुनः शापान्तरं ददौ । राक्षसत्वं ध्रुवं तेऽस्तु मत्पतिर्भक्षितो यतः ॥ ६५ ॥

ఆ విధంగా శపించి, కోపించిన ఆ బ్రాహ్మణ స్త్రీ మరల వేరొక శాపమును ఇచ్చెను—'నా భర్తను భక్షించితివి కావున, నీకు నిశ్చయముగా రాక్షసత్వము కలుగుగాక.'

Verse 66

सोऽपि शापद्वयं श्रुत्वा तया दत्तं निशाचरः । प्रमन्युः प्राहि विसृजन्कोपादङ्गारसंचयम् ॥ ६६ ॥

ఆ నిశాచరుడు (ప్రమన్యుడు) కూడా ఆమె ఇచ్చిన రెండు శాపములను విని, కోపము వలన కలిగిన నిప్పుకణికల సమూహమును విడుచుచు పలికెను.

Verse 67

दुष्टे कस्मात्प्रदत्तं मेवृथा शापद्वयं त्वया । एकस्यैवापराधस्य शापस्त्वेको ममोचितः ॥ ६७ ॥

"ఓ దుష్టురాలా! నీవు నాకు వ్యర్థముగా రెండు శాపములను ఎందుకు ఇచ్చితివి? ఒకే అపరాధమునకు నాకు ఒకే శాపము తగినది."

Verse 68

यस्मात्क्षिपसि दुष्टाग्येमयि शापन्तरं ततः । पिशाचयोनिमद्यैव याहि पुत्रसमन्विता ॥ ६८ ॥

హే దుష్టస్త్రీ, నాపై నీవు మరొక శాపాన్ని విసురుతున్నావు; అందుచేత కుమారునితో కూడి ఈ రోజే పిశాచయోనిలో ప్రవేశించు।

Verse 69

तेनैवं ब्रह्मणी शत्पा पिशाचत्वं तदा गता । क्षुधार्ता सुस्वरं भीमारुरोदापत्यसंयुता ॥ ६९ ॥

ఆ శాపఫలంగా బ్రహ్ముని సన్నిధిలో శత్పా అప్పుడే పిశాచిగా మారింది. ఆకలితో బాధపడుతూ, భయంకరంగా, గట్టిస్వరంతో సంతానంతో కూడి విలపించింది।

Verse 70

राक्षसश्च पिशाची च क्रोशन्तौ निर्जने वने । जग्मतुर्नर्मदातीरे वनं राक्षससेवितम् ॥ ७० ॥

రాక్షసుడూ పిశాచీ కూడా నిర్జన అరణ్యంలో కేకలు వేస్తూ నర్మదా తీరంలోని రాక్షసులు సంచరించే అరణ్యానికి వెళ్లారు।

Verse 71

औदासीन्यं गुरौ कृत्वा राक्षसीं तनुमाश्रितः । तत्रास्ते दुःखसंतत्पः कश्चिल्लोकविरोधकृत् ॥ ७१ ॥

గురువుపట్ల నిర్లక్ష్యం చేసి అతడు రాక్షస స్వభావాన్ని ఆశ్రయించాడు; అక్కడ అతడు నిరంతర దుఃఖంతో దగ్ధమై, లోకధర్మానికి విరోధంగా ప్రవర్తించే వాడిగా ఉంటాడు।

Verse 72

राक्षसं च पिशाचीं च दृष्ट्वा रववटमागतौ । उवाच क्रोधबहुलो वटस्थो ब्रह्मराक्षसः ॥ ७२ ॥

రాక్షసుడూ పిశాచీ కూడా రావవటానికి వచ్చినట్లు చూసి, ఆ వటవృక్షంపై నివసించే క్రోధపూరిత బ్రహ్మరాక్షసుడు పలికాడు।

Verse 73

किमर्थमागतौ भीमौ युवां मत्स्थानमीप्सितम् । ईदृशौ केन पापेन जातौ मे ब्रुवतां ध्रुवम् ॥ ७३ ॥

భయంకర రూపములైన మీరు ఇద్దరు నా ధామాన్ని కోరుకొని ఇక్కడికి ఏ కారణంతో వచ్చారు? ఏ పాపం వల్ల మీకు ఇలాంటి జన్మ వచ్చింది? నిశ్చయంగా సత్యం చెప్పండి.

Verse 74

सौदासस्तद्वचः श्रुत्वातया यच्चात्मना कृतम् । सर्वं निवेदयित्वास्मै पश्चादेतदुवाच ह ॥ ७४ ॥

ఆ మాటలు విని సౌదాసుడు ఆమెచేతనూ తనచేతనూ జరిగినదంతా అతనికి సమర్పించి, అనంతరం ఇలా పలికెను.

Verse 75

सौदास उवाच । कस्त्वं वद महाभाग त्वया वै किं कृतं पुरा । सख्युर्ममाति स्नेहेन तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥ ७५ ॥

సౌదాసుడు పలికెను—ఓ మహాభాగుడా! నీవెవరు? పూర్వకాలంలో నీవేమి చేసితివి? మిత్రస్నేహంతో నాపై అపార ప్రేమచేత ఆ సమస్తమును చెప్పుట నీకు యోగ్యం.

Verse 76

करोति वञ्चनं मित्रे यो वा को वापि दुष्टधीः । स हि पापपालं भुंक्ते यातनास्तु युगायुतम् ॥ ७६ ॥

దుష్టబుద్ధి గల ఎవడైనా మిత్రుని మోసం చేస్తే, అతడు నిశ్చయంగా పాపఫలాన్ని అనుభవించి, అయుత యుగముల వరకు యాతనలను భోగిస్తాడు.

Verse 77

जन्तूनां सर्वदुःखानि क्षीयन्ते मित्रदर्शनात् । तस्मान्मित्रेषु मतिमान्न कुर्याद्वंचनं कदा ॥ ७७ ॥

జీవుల సమస్త దుఃఖాలు సద్గుణ మిత్రుని దర్శనమాత్రంతో క్షీణిస్తాయి; అందుచేత బుద్ధిమంతుడు ఎప్పుడూ మిత్రులను మోసం చేయకూడదు.

Verse 78

कल्माषपादेनेत्युक्तो वटस्थो ब्रह्मराक्षसः । उवाच प्रीतिमापन्नो धर्मवाक्यानि नारद ॥ ७८ ॥

కల్మాషపాదుడు ఇలా అనగా, వటవృక్షంపై నివసించే బ్రహ్మరాక్షసుడు ప్రీతిచెంది నారదునికి ధర్మవాక్యాలను పలికెను।

Verse 79

ब्रह्मराक्षस उवाच । अहमासं पुरा विप्रो मागधो वेदपारगः । सोमदत्त इति ख्यातो नाम्ना धर्मपरायणः ॥ ७९ ॥

బ్రహ్మరాక్షసుడు పలికెను—నేను పూర్వం మగధదేశ బ్రాహ్మణుడను, వేదపారంగతుడను. సోమదత్తుడని పేరుతో ప్రసిద్ధుడను, ధర్మపరాయణుడను।

Verse 80

प्रमत्तोऽहं महाभाग विद्यया वयसा धनैः । औदासीन्यं गुरोः कृत्वा प्रात्पवानीदृशीं गतिम् ॥ ८० ॥

ఓ మహాభాగ! విద్య, యౌవనం, ధనం వల్ల నేను మత్తుడనైపోయాను; గురువును నిర్లక్ష్యం చేసి ఇప్పుడు ఇలాంటి దుస్థితిని పొందాను।

Verse 81

नलभेऽहं सुखं किं चिज्जिताहारोऽतिदुःखितः । मया तु भक्षिता विप्राः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८१ ॥

నాకు ఏ మాత్రమూ సుఖం లభించదు; ఆహారాన్ని నియంత్రించినా నేను అత్యంత దుఃఖితుడను. నేను వందలకొద్దీ, వేలకొద్దీ బ్రాహ్మణులను భక్షించాను।

Verse 82

क्षुत्पिपासापरो नित्यमन्तस्तापेन पीडितः । जगत्रासकरो नित्यं मांसाशनपरायणः ॥ ८२ ॥

అతడు నిత్యం ఆకలి దాహాలతో తపించి, అంతరతాపంతో బాధపడుతూ, లోకానికి భయకారణమై మాంసభక్షణంలో ఆసక్తుడై ఉంటాడు।

Verse 83

गुर्ववज्ञा मनुष्याणां राक्षसत्वप्रदायिनी । मयानुभूतमेतद्धि ततः श्रीमान्न चाचरेत् ॥ ८३ ॥

గురువును అవమానించడం మనుష్యునికి రాక్షస స్వభావాన్ని కలిగిస్తుంది. ఈ సత్యాన్ని నేను స్వయంగా అనుభవించాను; అందువల్ల శ్రీమంతుడూ జ్ఞానియూ ఎప్పుడూ అలా చేయకూడదు.

Verse 84

कल्माषपाद उवाच । गुरुस्तु कीदृशः प्रोक्तः कस्त्वयाश्लाघितः पुरा । तद्वदस्व सरवे सर्वं परं कौतूहलं हि मे ॥ ८४ ॥

కల్మాషపాదుడు అన్నాడు— ‘ఆదర్శ గురువు ఎలాంటి వాడని చెప్పబడింది? నీవు పూర్వం ఎవరిని ప్రశంసించావు? అది అంతా విస్తారంగా చెప్పు; నాకు పరమ కుతూహలం ఉంది.’

Verse 85

ब्रह्मराक्षस उवाच । गुरवः सन्ति बहवः पूज्या वन्द्याश्च सादरम् । यातानहं कथयिष्यामि श्रृणुष्वैकमनाः सरवे ॥ ८५ ॥

బ్రహ్మరాక్షసుడు అన్నాడు— ‘గురువులు అనేకులు ఉన్నారు; వారు భక్తితో పూజ్యులు, వందనీయులు. నేను ఆశ్రయించిన వారిని నేను చెప్పుదును; మీరు అందరూ ఏకాగ్రచిత్తంతో వినండి.’

Verse 86

अध्यापकश्च वेदानां वेदार्थयुतिबोधकः । शास्त्रवक्ता धर्मवक्ता नीतिशास्त्रोपदेशकः ॥ ८६ ॥

ఆయన వేదాల అధ్యాపకుడు; యుక్తితో వేదార్థాన్ని బోధించేవాడు; శాస్త్రవక్త, ధర్మవక్త, మరియు నీతిశాస్త్ర ఉపదేశకుడు.

Verse 87

मन्त्रोपदेशव्याख्याख्याकृद्वेदसदंहहृत्तथा । व्रतोपदेशकश्चैव भयत्रातान्नदो हि च ॥ ८७ ॥

ఆయన మంత్రోపదేశం చేసి దాని వ్యాఖ్యానాన్ని చెప్పేవాడు; వేదనిష్ఠుల పాపాలను కూడా హరించేవాడు; వ్రతోపదేశకుడు, భయత్రాత, అలాగే అన్నదాత.

Verse 88

श्वशुरो मातुलश्चैव ज्येष्ठभ्राता पिता तथा । उपनेता निषेक्ता च संस्कर्त्ता मित्रसत्तम ॥ ८८ ॥

మామగారు (శ్వశురుడు), మేనమామ, పెద్ద అన్న, తండ్రి; అలాగే యజ్ఞోపవీతం ధరింపజేసే ఉపనేత, జనకుడు (నిషేక్త), సంస్కారాలు నిర్వహించేవాడు—ఇవే నిజంగా శ్రేష్ఠ మిత్రులు.

Verse 89

एते हि गुरवः प्रोक्ताः पूज्या वन्द्यश्च सादरम् ॥ ८९ ॥

ఇవే గురువులని చెప్పబడినవి; వీరిని పూజించి, సాదరంగా భక్తితో వందనం చేయవలెను.

Verse 90

कल्माषपाद उवाच । गुरवो बहवः प्रोक्ता एतेषां कतमो वरः । तुल्याः सर्वेऽप्युत सरवे तद्यथावद्धि ब्रूहि मे ॥ ९० ॥

కల్మాషపాదుడు అన్నాడు—గురువులు అనేక విధాలుగా చెప్పబడ్డారు. వీరిలో ఎవరు శ్రేష్ఠుడు? లేక అందరూ సమానులేనా? యథార్థంగా ఉన్నదాన్ని నాకు సరిగ్గా చెప్పండి.

Verse 91

ब्रह्मराक्षस उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ यत्पृष्टं तद्वदामि ते । गुरुमाहात्म्यकथनं श्रवणं चानुमोदनम् ॥ ९१ ॥

బ్రహ్మరాక్షసుడు అన్నాడు—సాధు, సాధు, మహాప్రాజ్ఞా! నీవు అడిగినదే నీకు చెబుతున్నాను—గురు మహాత్మ్యాన్ని చెప్పడం, దాన్ని వినడం, దానికి అనుమోదించడం.

Verse 92

सर्वेषां श्रेय आधत्ते तस्माद्वक्ष्यामि सांप्रतम् । एते समानपूजार्हाः सर्वदा नात्र संशयः ॥ ९२ ॥

ఇది అందరికీ శ్రేయస్సును కలిగించునందున, ఇప్పుడు నేను చెప్పుచున్నాను—ఇవన్నీ ఎల్లప్పుడూ సమానంగా పూజార్హులు; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 93

तथापि श्रुणु वक्ष्यामि शास्त्राणां सारनिश्चयम् । अध्यापकाश्च वेदानां मन्त्रव्याख्याकृतस्तथा ॥ ९३ ॥

అయినను వినుము—శాస్త్రాల నిశ్చిత సారాన్ని నేను చెప్పుదును; వేదాధ్యాపకులు మరియు వేదమంత్రవ్యాఖ్యానకర్తలును (గురు-రూపములే).

Verse 94

पिता च धर्मवक्ता च विशेषगुरवः स्मृताः । एतेषामपि भूपाल श्रृणुष्व प्रवरं गुरुम् ॥ ९४ ॥

తండ్రి మరియు ధర్మోపదేశకుడు—వీరు విశేష గురువులని స్మృతులు చెబుతాయి. ఓ భూపాలా, వీరిలోనూ అత్యుత్తమ గురువును వినుము.

Verse 95

सर्वशास्त्रार्थतत्वज्ञैर्भाषितं प्रवदामि ते । यः पुराणानि वदति धर्मयुक्तानि पणडितः ॥ ९५ ॥

సర్వశాస్త్రార్థతత్త్వజ్ఞులు పలికినదే నేను నీకు చెప్పుచున్నాను. ధర్మసమ్మతంగా పురాణాలను ఉపదేశించువాడే పండితుడు.

Verse 96

संसारपाशविच्छेदकरणानि स उत्तमः । देवपूजार्हकर्माणि देवतापूजने फलम् ॥ ९६ ॥

సంసార బంధాలను ఛేదించునది అదే ఉత్తమ (మార్గము). దేవపూజార్హమైన కర్మలు దేవతాపూజ ద్వారానే ఫలమును ఇస్తాయి.

Verse 97

जायते च पुराणेभ्यस्तस्मात्तानीह देवताः । सर्ववेदार्थसाराणि पुराणानीति भूपते ॥ ९७ ॥

పురాణాల నుండే దేవతల (జ్ఞానం) ఇక్కడ ప్రాదుర్భవిస్తుంది; అందుచేత, ఓ భూపతే, పురాణాలు సమస్త వేదార్థసారములు.

Verse 98

वदन्ति मुनयश्चैव तदूक्ता परमो गुरुः । यः संसारार्णत्वं तर्त्तुमुद्योगं कुरुते नरः ॥ ९८ ॥

మునులు కూడా ఇదే అంటారు; పరమ గురువూ ఇదే ఉపదేశించాడు—సంసారసముద్రాన్ని దాటుటకు దృఢ ప్రయత్నం చేసే మనుష్యుడే మోక్షయోగ్యుడు।

Verse 99

श्रुणुयात्स पुराणानि इति शास्त्रविभागकृत् । प्रोक्तवान्सर्वधर्माश्च पुराणेषु महीपते ॥ ९९ ॥

“అతడు పురాణాలను శ్రవణం చేయాలి” అని శాస్త్రవిభాగకర్త ప్రకటించాడు; ఓ రాజా, పురాణాలలో అతడు సమస్త ధర్మాలను సంపూర్ణంగా వివరించాడు।

Verse 100

तर्कस्तु वादहेतुः स्यान्नीतिस्त्वैहिकसाधनम् । पुराणानि महाबुद्धे इहामुत्र सुखाय हि ॥ १०० ॥

తర్కం వాదానికి కారణం; నీతి లోకసాధనానికి ఉపాయం; కానీ ఓ మహాబుద్ధిమంతుడా, పురాణాలు ఇహలోక-పరలోక సుఖార్థమే.

Verse 101

यः श्रृणोति पुराणानि सततं भक्तिसंयुतः । तस्य स्यान्निर्मला बुद्धिर्भूयो धर्मपरायणः ॥ १ ॥

భక్తితో నిత్యం పురాణాలను శ్రవణం చేసే వాడి బుద్ధి నిర్మలమవుతుంది; అతడు మరింతగా ధర్మపరాయణుడవుతాడు।

Verse 102

पुराणश्रवणाद्भक्तिर्जायते श्रीपतौ शुभा । विष्णुभक्तनृणां भूप धर्मे बुद्धिः प्रवर्त्तते ॥ २ ॥

పురాణశ్రవణం వల్ల శ్రీపతియందు శుభ భక్తి జన్మిస్తుంది; ఓ భూపా, విష్ణుభక్తుల బుద్ధి ధర్మంలో ప్రవృత్తమవుతుంది।

Verse 103

धर्मात्पापानि नश्यन्ति ज्ञानं शुद्धं च जायते । धर्मार्थकाममोक्षाणां ये फलान्यभिलिप्सवः ॥ ३ ॥

ధర్మమువలన పాపములు నశించును, శుద్ధ జ్ఞానము జనించును. ధర్మఫలములైన అర్థ, కామ, మోక్షములను కోరువారు ధర్మమునే ఆశ్రయించుదురు.

Verse 104

श्रुणुयुस्ते पुराणानि प्राहुरित्थं पुराविदः । अहं तु गौतममुनेः सर्वज्ञाद्ब्रह्यवादिनः ॥ ४ ॥

పురాణవిదులు ఇలా అన్నారు—“ఈ విధంగా మేము మీ పురాణములను శ్రవణము చేస్తాము.” కాని నేను మాత్రం సర్వజ్ఞుడైన బ్రహ్మవాది గౌతమముని నుండి (వాటిని) వినితిని.

Verse 105

श्रुतवान्सर्वधर्मार्थ गङ्गातीरे मनोरमे । कदाचित्परमेशस्य पूजां कर्त्तुमहं गतः ॥ ५ ॥

సర్వధర్మార్థమును శ్రవణము చేసి, మనోహరమైన గంగాతీరమున నేను ఒకసారి పరమేశ్వరుని పూజ చేయుటకు వెళ్లితిని.

Verse 106

उपस्थितायापि तस्मै प्रणामं न ह्यकारिषम् । स तु शान्तो महाबुद्धिर्गौतमस्तेजसां निधिः ॥ ६ ॥

ఆయన సమక్షమున నిలిచియున్నప్పటికీ నేను నమస్కరించలేదు. అయినా తేజస్సుల నిధి, శాంతుడు, మహాబుద్ధి గౌతముడు స్థిరంగా ఉన్నాడు.

Verse 107

मन्त्रोदितानि कर्मणि करोतीतिमुदं ययौ । यस्त्वर्चितो मया देवः शिवः सर्वजगद्गुरुः ॥ ७ ॥

“మంత్రోక్త విధానమునే ఇతడు కర్మలను నిర్వహిస్తున్నాడు” అని భావించి ఆయన ఆనందించాడు. నేను ఆరాధించిన దేవుడు శివుడు—సర్వజగద్గురువు.

Verse 108

गुर्ववज्ञा कृतायेन राक्षसंत्वे नियुक्तवान् । ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि योऽवज्ञां कुरुते गुरोः ॥ ८ ॥

గురువును అవమానించినవాడు రాక్షసత్వానికి నియమింపబడతాడు. తెలిసి గానీ తెలియక గానీ గురువును అవజ్ఞ చేసినవాడు ఘోర ఫలాన్ని పొందుతాడు॥

Verse 109

तस्यैवाशु प्रणश्यन्ति धीविद्यार्थात्मजक्रियाः । शुश्रूषां कुरुते यस्तु गुरुणां सादरं नरः ॥ ९ ॥

అతని బుద్ధి, విద్య, సంపద, సంతానం, కర్మఫలాలు త్వరగా నశిస్తాయి—గురువులకు కేవలం చూపు కోసం ఆడంబరమైన గౌరవంతో సేవ చేసే వాడికి॥

Verse 110

तस्य संपद्भवेद्भूप इति प्राहुर्विपश्चितः । तेन शापेन दग्धोऽहमन्तश्चैव क्षधाग्निना ॥ १० ॥

విద్వాంసులు అంటారు—“ఓ రాజా, అతనికి సంపద కలుగుతుంది.” కానీ అదే శాపంతో నేను దగ్ధుడనయ్యాను; అంతరంగంలో ఆకలిగ్నితో కూడా కాలిపోతున్నాను॥

Verse 111

मोक्षं कदा प्रयास्यामि न जाने नृपसत्तम । एवं वदति विप्रेन्द्र वटस्थेऽस्मिन्निशाचरे ॥ ११ ॥

“నాకు మోక్షం ఎప్పుడు లభిస్తుంది? నాకు తెలియదు, ఓ రాజశ్రేష్ఠా.” అని చెప్పుతూ, శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుడు ఈ మర్రిచెట్టు కింద రాత్రి ఇక్కడే నిలిచాడు॥

Verse 112

धर्मशास्त्रप्रसंगेन तयोः पापं क्षयं गतम् । एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तः कश्चिद्विप्रोऽतिधार्मिकः ॥ १२ ॥

ధర్మశాస్త్ర ప్రసంగంతో వారిద్దరి పాపం క్షయమైంది. అదే సమయంలో అత్యంత ధార్మికుడైన ఒక బ్రాహ్మణుడు అక్కడికి వచ్చాడు॥

Verse 113

कलिङ्गदेशसम्भूतो नान्म्रा गर्ग इति स्मृतः । वहन्गङ्गाजलं स्कंधे स्तुवन् विश्वेश्वरं प्रभुम् ॥ १३ ॥

కలింగదేశంలో జన్మించిన అతడు నాన్మ్రా అనే పేరుతో గర్గుడని ప్రసిద్ధి పొందాడు. భుజంపై గంగాజలాన్ని మోసుకుంటూ ప్రభు విశ్వేశ్వరుని స్తుతిస్తూ సాగెను।

Verse 114

गायन्नामानि तस्यैव मुदा हृष्टतनू रुहः । तमागतं मुनिं दृष्ट्वा पिशाचीराक्षसौ च तौ ॥ १४ ॥

ఆ ప్రభువుని నామాలను ఆనందంతో పాడుతూ వారి దేహాలు రోమాంచితమయ్యాయి. వచ్చిన మునిని చూచి ఆ ఇద్దరు—పిశాచీ మరియు రాక్షసుడు—అతనిపై దృష్టి పెట్టారు।

Verse 115

प्राप्तं नः पारणेत्युक्त्वा प्राद्ववन्नूर्ध्वबाहवः । तेन कीर्तितनामानि श्रुत्वा दूरे व्यवस्थिताः । अशक्तास्तं धर्षयितुमिदमूचुश्च राक्षसाः ॥ १५ ॥

“మాకు పారణం దొరికింది!” అని చెప్పి చేతులు పైకెత్తి పరుగెత్తారు. కానీ అతడు కీర్తించిన నామాలను విని వారు దూరంగా నిలిచారు. అతనిని హింసించలేక రాక్షసులు ఇలా పలికారు।

Verse 116

अहो विप्र महाभाग नमस्तुभ्यं महात्मने । नामकीर्तनमाहात्म्याद्राक्षसा दूरगावयम् ॥ १६ ॥

అహో మహాభాగ విప్రా, మహాత్మా, నీకు నమస్కారం. నామకీర్తన మహాత్మ్యంతో మేము రాక్షసులు దూరంగా ఉండవలసి వస్తోంది।

Verse 117

अस्माभिर्भक्षिताः पूर्वं विप्राः कोटिसहस्रशः । नामप्रावरणं विप्र रक्षति त्वां महाभयात् ॥ १७ ॥

మునుపు మేము కోటి-సహస్రాల విప్రులను భక్షించాము. కానీ ఓ విప్రా, నామమనే ఈ ఆవరణం నిన్ను మహాభయంనుండి కాపాడుతుంది।

Verse 118

नामश्रवणमात्रेण राक्षसा अपि भो वयम् । परां शान्तिं समापन्ना महिम्ना ह्यच्युतस्य वै ॥ १८ ॥

ఓ మునీ! మేము రాక్షసులమై ఉన్నప్పటికీ, కేవలం నామశ్రవణమాత్రంతో అచ్యుతుని మహిమవలన పరమశాంతిని పొందాము।

Verse 119

सर्वथा त्वं महाभाग रागादिरुहितोह्यसि । गंगाजलाभिषेकेण पाह्यस्मात्पातकोच्चयात् ॥ १९ ॥

ఓ మహాభాగుడా! నీవు అన్ని విధాలా రాగాదుల నుండి విముక్తుడవు; అయినా గంగాజలాభిషేకంతో మమ్మల్ని ఈ పాపసంచయం నుండి రక్షించు।

Verse 120

हरिसे वापरो भूत्वा यश्चात्मानं तु तारयेत् । स तारयेज्जगत्सर्वमिति शंसन्ति सूरयः ॥ २० ॥

హరిసేవలో పరుడై తన ఆత్మను తానే తరింపజేసుకున్నవాడు, సమస్త జగత్తును కూడా తరింపజేయగలడు అని ఋషులు ప్రకటిస్తారు।

Verse 121

अवहाय हरेर्नाम घोरसंसारभेषजम् । केनोपायेन लभ्येत मुक्तिः सर्वत्र दुर्लभा ॥ २१ ॥

భయంకరమైన సంసారరోగానికి ఔషధమైన హరినామాన్ని విడిచిపెడితే, ఎక్కడైనా దుర్లభమైన ముక్తి ఏ ఉపాయంతో లభిస్తుంది?

Verse 122

लोहोडुपेन प्रतरन्निमजत्युदके यथा । ततैवाकृतपुण्यास्तु तारयन्ति कथं परान् ॥ २२ ॥

ఇనుప పడవపై నీటిని దాటాలని ప్రయత్నించినవాడు ఎలా మునిగిపోతాడో, అలాగే పుణ్యం సంపాదించని వారు ఇతరులను ఎలా తరింపజేస్తారు?

Verse 123

अहो चरित्रं महतां सर्वलोकसुखा वहम् । यथा हि सर्वलोकानामानन्दाय कलानिधिः ॥ २३ ॥

అహో! మహాత్ముల ఆచరణము నిజముగా ఆశ్చర్యకరం; అది సమస్త లోకాలకు సుఖాన్ని కలిగించును. అమృతసమ కిరణనిధియైన చంద్రుడు సమస్త ప్రాణుల ఆనందార్థమే ఉన్నట్లుగా।

Verse 124

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पवित्राणि द्विजोत्तम् । तानि सर्वाणि गङ्गायाः कणस्यापि समानि न ॥ २४ ॥

హే ద్విజోత్తమా! భూమిపై ఉన్న పవిత్ర తీర్థములన్నీ గంగాదేవి యొక్క ఒక కణమునకైనా సమానముకావు।

Verse 125

तुलसीदलप्रदलसंम्मिश्रमपि सर्षपमात्रकम् । गङ्गाजलं पुनात्येव कुलानामेकविंशतिम् ॥ २५ ॥

తులసీ ఆకులు, పుష్పదళములతో కలిసిన గంగాజలము ఆవగింజంత మాత్రమైనా నిశ్చయంగా కుటుంబపు ఇరవై ఒక తరములను పవిత్రం చేయును।

Verse 126

तस्माद्विप्र महाभाग सर्वशास्त्रार्थकोविद । गङ्गाजलप्रदानेन पाह्मस्मान्पापकर्मिणः ॥ २६ ॥

కాబట్టి హే మహాభాగ విప్రా, సమస్త శాస్త్రార్థకోవిదా! గంగాజల దానముచే పాపకర్మలలో ఉన్న మమ్మల్ని రక్షించుము।

Verse 127

इत्याख्यातं राक्षसैस्तैर्गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् । निशम्य विस्मया विष्टो बभूव द्विजसतमः ॥ २७ ॥

ఇట్లు ఆ రాక్షసులు గంగాదేవి యొక్క పరమోత్తమ మహాత్మ్యమును వివరించారు. అది విని ద్విజశ్రేష్ఠుడు ఆశ్చర్యముతో నిండిపోయెను।

Verse 128

एषामपीद्दशी भक्तिर्गङ्गायां लोकमातरि । किमु ज्ञानप्रभावाणां महतां पुण्यशालिनाम् ॥ २८ ॥

ఇవరిలోకూడా లోకమాత గంగాపై ఇలాంటి భక్తి ఉంటే, జ్ఞానప్రభావబలంతో మహాశక్తిమంతులై పుణ్యశాలులైన మహాత్ముల గురించి ఇంకేమి చెప్పాలి!

Verse 129

अथासौ मनसा धर्मं विनिश्चित्य द्विजोत्तमः । सर्वपूतहितो भक्तः प्राप्नोतीति परं पदम् ॥ २९ ॥

అప్పుడు ఆ శ్రేష్ఠ ద్విజుడు మనసులో ధర్మాన్ని దృఢంగా నిర్ణయించుకొని, సమస్త జీవుల హితంలో నిమగ్నమైన భక్తుడై పరమపదాన్ని పొందుతాడు.

Verse 130

ततो विप्रः कृपाविष्टो गङ्गाजलप्रनुत्तममम् । तुलसीदलसंमिश्रं तेषु रक्षःस्वसेचयत् ॥ ३० ॥

అప్పుడు కరుణతో నిండిన ఆ విప్రుడు తులసీదళాలతో కలిపిన ఉత్తమ గంగాజలాన్ని ఆ రాక్షసులపై చల్లాడు.

Verse 131

राक्षसास्तेन सिक्तास्तु सर्षपोपमबिंदुना । विमृज्य राक्षसं भावमभवन्देवतोपमाः ॥ ३१ ॥

ఆవగింజంత చిన్న బిందువుతో సిక్తులైన ఆ రాక్షసులు రాక్షసభావాన్ని తుడిచివేసి దేవతలతో సమానులయ్యారు.

Verse 132

ब्राह्मणी पुत्र सम्यक्ते जग्मुर्हस्तथैव च । कोटिसूर्यप्रतीकाशा बभूवुर्विवुधर्पभाः ॥ ३२ ॥

ఆ బ్రాహ్మణీ మరియు ఆమె కుమారుడు వెంటనే బయలుదేరారు; చుట్టూ దేవగణాల ప్రభ కట్టెదురుగా వెలిగింది, అది కోటి సూర్యుల వలె ప్రకాశించింది.

Verse 133

शंखचक्रगदाचिह्ना हरिसारुप्यमागताः । स्तुवंतो ब्राह्मणं सम्यक्ते जग्मुर्हरिमन्दिरम् ॥ ३३ ॥

శంఖచక్రగదా చిహ్నాలతో యుక్తులై వారు హరి-సారూప్యాన్ని పొందిరి. ఆ బ్రాహ్మణుని సమ్యక్గా స్తుతించి వారు హరి మందిరానికి వెళ్లిరి.

Verse 134

राजा कल्माषपादस्तु निजरुपं समास्थितः । जगाम महतीं चिन्तां दृष्ट्वा तान्मुक्तिगानधान् ॥ ३४ ॥

కానీ రాజు కల్మాషపాదుడు తన నిజరూపంలో స్థిరపడెను. ముక్తిగానంలో ఆసక్తులైన వారిని చూచి అతడు మహా చింతలో పడెను.

Verse 135

तस्मिन् राज्ञि सुदुःखार्ते गूढरुपा सरस्वती । धर्ममूलं महावाक्यं बभाषेऽगाधया गिरा ॥ ३५ ॥

ఆ రాజు తీవ్రమైన దుఃఖంతో బాధపడుచుండగా, గూఢరూపిణి సరస్వతి అగాధమైన వాణితో ధర్మమూలమైన మహావాక్యాన్ని పలికెను.

Verse 136

भो भो राजन्महाभाग न दुःखं गन्तुमर्हसि । राजस्तवापि भोगान्ते महच्छ्रेयो भविष्यति ॥ ३६ ॥

ఓ మహాభాగ రాజా, నీవు దుఃఖంలో పడవలసినది కాదు. ఓ రాజా, నీకూ భోగాంతంలో మహత్తర శ్రేయస్సు—నిజమైన క్షేమం—కలుగును.

Verse 137

सत्कर्मधूतपापा ये हरिभक्तिपरायणाः । प्रयान्ति नात्र संदेहस्तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ३७ ॥

సత్కర్మాలతో పాపాలు కడిగిపోగా, హరిభక్తిలో పరాయణులైన వారు—ఇందులో సందేహం లేదు—విష్ణువు యొక్క పరమపదాన్ని చేరుదురు.

Verse 138

सर्वभूतदयायुक्ता धर्ममार्गप्रवर्तिनः । प्रयान्ति परमं स्थानं गुरुपूजापरायणाः ॥ ३८ ॥

సర్వభూతదయతో నిండినవారు, ఇతరులను ధర్మమార్గంలో ప్రవేశపెట్టువారు, గురుపూజలో పరాయణులైన వారు పరమధామాన్ని పొందుతారు।

Verse 139

इतीरितं समाकर्ण्य भारत्या नृपसतमः । मनसा निर्वृत्तिं प्राप्यसस्मार च गुरोर्वचः ॥ ३९ ॥

ఇలా భారతి పలికిన మాటలను విని రాజశ్రేష్ఠుడు మనసులో శాంతిని పొందాడు; అనంతరం గురువరి వచనాలను స్మరించాడు।

Verse 140

स्तुवन्गुरुं च तं विग्नं हरिं चैवातिहर्षितः । पीर्ववृत्तं च विप्राय सर्वं तस्मै न्यवेदयत् ॥ ४० ॥

అతివిశేష ఆనందంతో అతడు గురువును, విఘ్నహర్త అయిన హరిని స్తుతించాడు; తరువాత ముందుగా జరిగిన సంగతులన్నిటిని ఆ బ్రాహ్మణునికి నివేదించాడు।

Verse 141

ततो नृपस्तु कालिंगं प्रणम्य विधिर्वमुने । नामानि व्याहरन्विष्णोः सद्यो वाराणसीं ययौ ॥ ४१ ॥

అనంతరం కాలింగ రాజు విధిర్వమునికి నమస్కరించి, విష్ణునామాలను ఉచ్చరిస్తూ వెంటనే వారాణసీకి బయలుదేరాడు।

Verse 142

षण्मासं तत्र गङ्गायां स्नात्वा दृष्ट्वा सदाशिवम् । ब्राह्मणीदत्तश पात्तु मुक्तो मित्रसहोऽभवत् ॥ ४२ ॥

అక్కడ గంగానదిలో ఆరు నెలలు స్నానం చేసి, సదాశివ దర్శనం పొందిన తరువాత అతడు బంధనమునుండి విముక్తుడయ్యాడు. బ్రాహ్మణి ఇచ్చిన దానరక్షణతో అతడు మిత్రసహితుడయ్యాడు।

Verse 143

ततस्तु स्वपुरीं प्राप्तो वसिष्ठेन महात्मना । अभिषिक्तो मुनुश्रेष्ट स्वकं राज्यमपालयत् ॥ ४३ ॥

అనంతరం మహాత్ముడైన వశిష్ఠునితో కలిసి తన స్వపురికి చేరిన మునిశ్రేష్ఠుడు అభిషిక్తుడై, తన రాజ్యాన్ని రక్షిస్తూ సుశాసనంగా పాలించాడు।

Verse 144

पालयित्वा महीं कृत्स्त्रां भुक्त्वा भोगान्स्त्रियं विना । वशिष्टात्प्राप्य सन्तानं गतो मोक्षं नृपोत्तमः ॥ ४४ ॥

సమస్త భూమిని పరిరక్షించి, స్త్రీలపై ఆసక్తి లేకుండా రాజభోగాలను అనుభవించి, వశిష్ఠుని ద్వారా సంతానం పొందిన ఆ ఉత్తమ రాజు చివరికి మోక్షాన్ని పొందాడు।

Verse 145

नैतच्चित्रं द्विजश्रेष्ट विष्णोर्वाराणसीगुणान् । गृणञ्छृण्वन्स्मरन्गङ्गां पीत्वा मुक्तो भवेन्नरः ॥ ४५ ॥

హే ద్విజశ్రేష్ఠా, ఇది ఆశ్చర్యం కాదు; వారాణసిలో విష్ణువు గుణాలను కీర్తిస్తూ, వింటూ, స్మరిస్తూ, గంగాజలాన్ని పానంచేస్తే మనిషి విముక్తుడవుతాడు।

Verse 146

तस्मान्माहिम्ने विप्रेन्द्र गङ्गायाः शक्यते नहि । पारं गन्तुं सुराधीशैर्ब्रह्मविष्णुशिवरपि ॥ ४६ ॥

కాబట్టి హే విప్రేంద్రా, గంగామాత మహిమకు అంతం చేరడం సాధ్యం కాదు—దేవాధీశులకైనా, బ్రహ్మ-విష్ణు-శివులకైనా।

Verse 147

यन्नामस्मरणादेव महापातककोटिभिः । विमुक्तो ब्रह्मसदनं नरो याति न संशयः ॥ ४७ ॥

ఆమె నామస్మరణ మాత్రంతోనే మనిషి కోట్లాది మహాపాపాల నుండి విముక్తుడై బ్రహ్మసదనానికి చేరుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 148

गङ्गा गङ्गेति यन्नाम सकृदप्युच्यते यदा । तदैव पापनिमुक्तो ब्रह्मलोके महीयते ॥ ४८ ॥

“గంగా, గంగా” అనే నామం ఒక్కసారి అయినా ఉచ్చరించబడిన వెంటనే, ఆ క్షణమే పాపముల నుండి విముక్తుడై బ్రహ్మలోకంలో గౌరవింపబడును.

Verse 149

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गा माहात्म्ये नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥

ఇట్లు శ్రీబృహన్నారదీయపురాణము పూర్వభాగము ప్రథమపాదములో “గంగామాహాత్మ్యము” అను నవమ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.