Adhyaya 105

Verse 1

ऑपन--माजल छा अकाल चतुर्राधिकशततमो< ध्याय: भीष्मकी सम्मतिसे सत्यवतीद्वारा व्यासका आवाहन और व्यासजीका माताकी आज्ञासे कुरुवंश-की वृद्धिके लिये विचित्रवीर्यकी पत्नियोंके गर्भसे संतानोत्पादन करनेकी स्वीकृति देना भीष्म उवाच पुनर्भरतवंशस्य हेतुं संतानवृद्धये । वक्ष्यामि नियतं मातस्तन्मे निगदत: शूणु

భీష్ముడు పలికెను—అమ్మా! భరతవంశ సంతానవృద్ధి నిమిత్తం శాస్త్రసమ్మతమైన నియత మార్గాన్ని నేను చెప్పుదును; నా మాట వినుము।

Verse 2

ब्राह्मणो गुणवान्‌ कश्चिद्‌ धनेनोपनिमन्त्रयताम्‌ । विचित्रवीर्यक्षेत्रेषु यः समुत्पादयेत्‌ प्रजा:

ధనమిచ్చి ఏదో గుణవంతుడైన బ్రాహ్మణుని ఆహ్వానించవలెను; అతడు విచిత్రవీర్యుని భార్యల క్షేత్రములలో సంతానమును ఉత్పత్తి చేయగలడు।

Verse 3

वैशम्पायन उवाच ततः सत्यवती भीष्मं वाचा संसज्जमानया । विहसन्तीव सत्रीडमिदं वचनमब्रवीत्‌

వైశంపాయనుడు పలికెను—జనమేజయా! అప్పుడు సత్యవతి సంకోచంతో తడబడే స్వరంతో, స్త్రీలజ్జతో కూడి, స్వల్పహాస్యముతోనె భీష్మునితో ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 4

सत्यमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत । विश्वासात्‌ ते प्रवक्ष्यामि संतानाय कुलस्य न:

ఆమె చెప్పింది—“మహాబాహు భీష్మా! ఓ భారతా, నీవు చెప్పినదే సత్యం. నీపై విశ్వాసంతో, మా కుల సంతాన పరంపర నిలిచేందుకు నేను నీకు ఒక విషయం చెబుతున్నాను.”

Verse 5

न ते शक्‍्यमनाख्यातुमापद्धर्म तथाविधम्‌ । त्वमेव नः कुले धर्मस्त्वं सत्यं त्वं परा गति:

“ఇలాంటి ఆపద్ధర్మాన్ని చూసి, నీకు చెప్పకుండా నేను ఉండలేను. మా కులంలో నీవే ధర్మమూర్తి; నీవే సత్యం, నీవే పరమగతి.”

Verse 6

तस्मान्निशम्य सत्यं मे कुरुष्व यदनन्तरम्‌ । (यस्तु राजा वसुर्नाम श्रुतस्ते भरतर्षभ । तस्य शुक्रादहं मत्स्याद्‌ धृता कुक्षौ पुरा किल ।।

“కాబట్టి నా సత్యవాక్యాన్ని విని, తరువాత చేయవలసిన కర్తవ్యాన్ని చేయుము. ఓ భరతశ్రేష్ఠా, వసు అనే రాజు పేరు నీకు వినబడే ఉంటుంది. పూర్వకాలంలో ఆయన వీర్యం వల్లనే నేను గర్భితమయ్యాను; ఒక చేప నన్ను తన కడుపులో ధరించింది. పరమధర్మజ్ఞుడైన ఒక దాశుడు (మల్లాహ) నీటిలోనుండి నా తల్లిని పట్టుకొని, ఆమె కడుపులోనుండి నన్ను బయటకు తీసి, తన ఇంటికి తీసుకెళ్లి కుమార్తెగా పెంచాడు. ఆ ధర్మపరాయణుడు—నా తండ్రి—ఒక పడవను కలిగి ఉండేవాడు; దానిని (లాభం కోసమే కాక) ధర్మార్థంగా నడిపేవాడు.”

Verse 7

सा कदाचिदहं तत्र गता प्रथमयौवनम्‌ । अथ धर्मविदां श्रेष्ठ: परमर्षि: पराशर:

వైశంపాయనుడు చెప్పాడు—“ఒకసారి నేను అక్కడికి వెళ్లాను; ఆ రోజుల్లో నా తొలి యౌవనం మొదలవుతున్నది. అదే సమయంలో ధర్మవిదుల్లో శ్రేష్ఠుడైన పరమర్షి పరాశరుడు (అక్కడికి వచ్చాడు).”

Verse 8

आजगाम तरीं धीमांस्तरिष्यन्‌ यमुनां नदीम्‌ । स तार्यमाणो यमुनां मामुपेत्याब्रवीत्‌ तदा

వైశంపాయనుడు చెప్పాడు—“యమునా నదిని దాటాలనే ఉద్దేశంతో ఆ ధీమంతుడు ఋషి పడవ వద్దకు వచ్చాడు. నేను అతనిని యమునా దాటిస్తున్నప్పుడు, అతడు నా దగ్గరకు వచ్చి ఆ సమయంలో మాట్లాడాడు.”

Verse 9

सान्त्वपूर्व मुनिश्रेष्ठ: कामार्तो मधुरं वच: । उक्त जन्म कुलं महामस्मि दाशसुतेत्यहम्‌

అప్పుడు కామపీడితుడైన మునిశ్రేష్ఠుడు ముందుగా తన జన్మకులాలను తెలిపి, సాంత్వనతో మధుర వచనాలు పలికాడు. నేను ప్రతిగా— “భగవన్! నేను నిషాద (మత్స్యకార) కన్యను” అని చెప్పాను.

Verse 10

तमहं शापभीता च पितुर्भीता च भारत । वरैरसुलभैरुक्ता न प्रत्याख्यातुमुत्सहे

ఓ భారతా! ఒకవైపు ముని శాపభయం, మరోవైపు తండ్రి భయం నాకు ఉండేది. అప్పుడు మహర్షి దుర్లభ వరాలు ఇచ్చి నన్ను ప్రోత్సహించాడు; అందువల్ల నేను ఆయన అభ్యర్థనను తిరస్కరించలేకపోయాను.

Verse 11

“यद्यपि मैं चाहती नहीं थी

నేను అంగీకరించకపోయినా, ఆ ముని తన తేజస్సుతో నన్ను—రక్షణలేని స్త్రీని—అణచివేసి, అదే పడవలోనే తన వశం చేసుకున్నాడు. అప్పుడు ఆయన ఘనమైన మబ్బును సృష్టించి సమస్త ప్రాంతాన్ని అంధకారంతో కప్పివేశాడు. ఓ భారతా! ముందుగా నా శరీరంలో మత్స్యంలాంటి అత్యంత అసహ్యకరమైన, తీవ్రమైన దుర్గంధం ఉండేది; దానిని తొలగించి ముని నాకు ఈ ఉత్తమ సువాసనను ప్రసాదించాడు.

Verse 12

मत्स्यगन्धो महानासीत्‌ पुरा मम जुगुप्सित: । तमपास्य शुभं गन्धमिमं प्रादात्‌ स मे मुनि:

మునుపు నా శరీరానికి బలమైన మత్స్యగంధం ఉండేది; అది నాకు అసహ్యంగా ఉండేది. ఆ ముని దానిని తొలగించి నాకు ఈ శుభ సువాసనను ప్రసాదించాడు.

Verse 13

ततो मामाह स मुनिर्गर्भमुत्सूज्य मामकम्‌ । द्वीपेडस्या एव सरित: कन्यैव त्वं भविष्यसि,“तदनन्तर मुनिने मुझसे कहा--'तुम इस यमुनाके ही द्वीपमें मेरे द्वारा स्थापित इस गर्भको त्यागकर फिर कन्या ही हो जाओगी”

ఆ తరువాత ఆ ముని నాతో ఇలా అన్నాడు— “ఈ నదిలోని ఈ ద్వీపంలోనే నా ద్వారా ఏర్పడిన గర్భాన్ని విడిచిపెట్టి, నీవు మళ్లీ కన్యగానే అవుతావు.”

Verse 14

पाराशर्यों महायोगी स बभूव महानृषि: । कन्यापुत्रो मम पुरा द्वैपायन इति श्रुत:

వైశంపాయనుడు పలికెను—ఆ గర్భమునుండి పరాశరుని కుమారుడైన మహాయోగి మహర్షి జన్మించాడు. అతడు ద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు) అని ప్రసిద్ధుడు; అతడు నా కన్యావస్థలో పుట్టిన కుమారుడు.

Verse 15

यो व्यस्य वेदांश्षतुरस्तपसा भगवानृषि: । लोके व्यासत्वमापेदे कार्ष्ण्यात्‌ कृष्णत्वमेव च

వైశంపాయనుడు పలికెను—ఆ భగవాన్ ఋషి తపోబలముతో నాలుగు వేదాలను వేర్వేరు రూపాలలో విభజించి విస్తరింపజేశాడు; అందువల్ల లోకమున ‘వ్యాస’ అనే బిరుదును పొందాడు. శ్యామవర్ణము గలవాడైనందున జనులు అతనిని ‘కృష్ణ’ అని కూడా పిలుస్తారు.

Verse 16

सत्यवादी शमपरस्तपस्वी दग्धकिल्बिष: । समुत्पन्न: स तु महान्‌ सह पित्रा ततो गतः,“वे सत्यवादी, शान्त, तपस्वी और पापशान्य हैं। वे उत्पन्न होते ही बड़े होकर उस द्वीपसे अपने पिताके साथ चले गये थे

వైశంపాయనుడు పలికెను—అతడు సత్యవాది, శమనిష్ఠుడు, తపస్వి; అతని పాపములు దగ్ధమయ్యెను. జన్మించిన వెంటనే అతడు త్వరగా మహత్తును పొందెను; ఆపై తండ్రితో కలిసి ఆ స్థలమును విడిచి వెళ్లెను.

Verse 17

स नियुक्तो मया व्यक्त त्वया चाप्रतिमद्युति: । भ्रातुः क्षेत्रेषु कल्याणमपत्यं जनयिष्यति

నా మరియు నీ ఆజ్ఞాప్రార్థనల వలన ఆ అపూర్వ తేజస్సుగల వ్యాసుడు తన సోదరుని క్షేత్రములలో కల్యాణకరమైన సంతానమును తప్పక జనింపజేయును.

Verse 18

स हि मामुक्तवांस्तत्र स्मरे: कृच्छेषु मामिति । त॑ स्मरिष्ये महाबाहो यदि भीष्म त्वमिच्छसि

అతడు అక్కడి నుండి వెళ్లుచూ నాతో—‘కష్టకాలములలో నన్ను స్మరించు’ అని చెప్పెను. కావున, మహాబాహు భీష్మా, నీకు ఇష్టమైతే నేను అతనిని స్మరించెదను.

Verse 19

तव हानुमते भीष्म नियतं स महातपा: । विचित्रवीर्य क्षेत्रेषु पुत्रानुत्पादयिष्यति,'भीष्म! तुम्हारी अनुमति मिल जाय, तो महा-तपस्वी व्यास निश्चय ही विचित्रवीर्यकी स्त्रियोंसे पुत्रोंको उत्पन्न करेंगे”

ఓ భీష్మా! నీ అనుమతి లభిస్తే, ఆ మహాతపస్వి వ్యాసుడు నిశ్చయంగా విచిత్రవీర్యుని భార్యలలో పుత్రులను జనింపజేస్తాడు.

Verse 20

वैशम्पायन उवाच महर्षे: कीर्तने तस्य भीष्म: प्राउजलिरब्रवीत्‌ । धर्ममर्थ च काम॑ च त्रीनेतान्‌ यो5नुपश्यति

వైశంపాయనుడు చెప్పెను—మహర్షి వ్యాసుని నామం వినగానే భీష్ముడు అంజలి ఘటించి పలికెను—“అమ్మా! ధర్మం, అర్థం, కామం—ఈ మూడింటిని పదేపదే విచారించి, వాటి ఫలితాలను మరియు వాటికి విరుద్ధమైన పరిణామాలను కూడా వేరువేరుగా గ్రహించేవాడే నిజమైన జ్ఞాని. నీవు చెప్పిన మాట ధర్మసమ్మతమై, మా కులానికి హితకరమూ మంగళకరమూ గనుక, అది నాకు అత్యంత ప్రీతికరంగా ఉంది.”

Verse 21

अर्थमर्थनुबन्धं च धर्म धर्मानुबन्धनम्‌ | काम कामानुबन्धं च विपरीतान्‌ पृथक्‌ पृथक्‌

అర్థంతో పాటు అర్థానంతర ఫలితాలను, ధర్మంతో పాటు ధర్మానంతర ఫలితాలను, కామంతో పాటు కామానంతర ఫలితాలను—అలాగే వాటికి విరుద్ధమైన ఫలితాలను కూడా—ప్రత్యేకంగా ప్రత్యేకంగా గ్రహించాలి.

Verse 22

यो विचिन्त्य धिया धीरो व्यवस्यति स बुद्धिमान । तदिदं धर्मयुक्त च हितं चैव कुलस्य न:

ధీరుడు బుద్ధితో విచారించి నిర్ణయించేవాడే బుద్ధిమంతుడు. ఈ కార్యం ధర్మసమ్మతమూ, మా కులహితకరమూ గనుక.

Verse 23

वैशम्पायन उवाच ततस्तस्मिन्‌ प्रतिज्ञाते भीष्मेण कुरुनन्दन

వైశంపాయనుడు చెప్పెను—అనంతరం, కురువంశానందుడైన భీష్ముడు ఈ విధంగా ప్రతిజ్ఞ చేసినప్పుడు.

Verse 24

कृष्णद्वैपायनं काली चिन्तयामास वै मुनिम्‌ | स वेदान्‌ विन्रुवन्‌ धीमान्‌ मातुर्विज्ञाय चिन्तितम्‌

వైశంపాయనుడు పలికెను—కాళీ (సత్యవతి) మునివరుడు కృష్ణద్వైపాయనుని మనసులో తలచింది. వేదపఠనంలో నిమగ్నుడైన ఆ మహాబుద్ధిమంతుడు తల్లి అనుచ్చరిత అభిప్రాయాన్ని గ్రహించి తగినట్లుగా స్పందించాడు.

Verse 25

प्रादुर्बभूवाविदित: क्षणेन कुरुनन्दन । तस्मै पूजां ततः कृत्वा सुताय विधिपूर्वकम्‌

వైశంపాయనుడు పలికెను—ఓ కురునందనా! అతడు క్షణమాత్రంలోనే ఎవరికీ తెలియకుండా ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఆపై అతనికి విధిపూర్వకంగా పూజ చేసి, కుమారునికి విధించిన కర్మకాండలను యథావిధిగా నిర్వహించారు.

Verse 26

परिष्वज्य च बाहुभ्यां प्रस्नरवैरभ्यषिज्चत । मुमोच बाष्प॑ दाशेयी पुत्र दृष्टवा चिरस्य तु

వైశంపాయనుడు పలికెను—ఆమె రెండు భుజాలతో అతనిని ఆలింగనం చేసుకొని, హృదయవేదనతో పొంగిన కన్నీళ్లతో అతనికి అభిషేకం చేసినట్లైంది. ఎంతో కాలం తరువాత కుమారుని దర్శించి దాశేయి (సత్యవతి) అణచుకున్న విలాపాన్ని విడిచిపెట్టింది.

Verse 27

वैशम्पायनजी कहते हैं--कुरुनन्दन! उस समय भीष्मजीके इस प्रकार अपनी सम्मति देनेपर काली (सत्यवती)-ने मुनिवर कृष्णद्वैपायनका चिन्तन किया। जनमेजय! माताने मेरा स्मरण किया है

అనంతరం సత్యవతి జ్యేష్ఠపుత్రుడు మహర్షి వ్యాసుడు తన కమండలులోని పవిత్ర జలంతో దుఃఖార్తమైన తల్లిని సింఛించి, నమస్కరించి, ఈ విధంగా పలికెను.

Verse 28

भवत्या यदभिप्रेतं तदहं कर्तुमागतः । शाधि मां धर्मतत्त्वज्ञे करवाणि प्रियं तव

ధర్మతత్త్వాన్ని తెలిసిన మాతా! మీ హృదయాభిలాషను నెరవేర్చుటకే నేను వచ్చాను. ఆజ్ఞాపించండి—మీకు ప్రియమైన ఏ సేవను నేను చేయాలి?

Verse 29

तस्मै पूजां ततो$कार्षीत्‌ पुरोधा: परमर्षये । सचतां प्रतिजग्राह विधिवन्मन्त्रपूर्वकम्‌,तत्पश्चात्‌ पुरोहितने महर्षिका विधिपूर्वक मन्त्रोच्चारणके साथ पूजन किया और महर्षिने उसे प्रसन्नतापूर्वक ग्रहण किया

అప్పుడు కులపురోహితుడు ఆ పరమర్షికి విధివిధానముగా, మంత్రోచ్చారణపూర్వకంగా పూజ నిర్వహించాడు; మహర్షి సంతోషించి ఆ గౌరవాన్ని యథావిధిగా స్వీకరించాడు।

Verse 30

पूजितो मन्त्रपूर्व तु विधिवत्‌ प्रीतिमाप सः । तमासनगतं माता पृष्टवा कुशलमव्ययम्‌

మంత్రపూర్వకంగా విధివిధానముగా పూజింపబడిన ఆయన ఆనందించాడు. ఆపై తల్లి ఆయన ఆసనంపై కూర్చున్నట్లు చూసి, క్షేమసమాచారాన్ని—అవ్యయంగా, అక్షయంగా—అడిగింది।

Verse 31

मातापित्रो: प्रजायन्ते पुत्रा: साधारणा: कवे

వైశంపాయనుడు అన్నాడు—“ఓ కవి-మునీ! కుమారులు తల్లి, తండ్రి—ఇద్దరివలనూ జన్మిస్తారు; అందువల్ల వారిపై ఇద్దరికీ సమాన హక్కు ఉంటుంది. తండ్రి కుమారులకు యజమాని, రక్షకుడు అయినట్లే తల్లీ కూడా—ఇందులో సందేహం లేదు. ఓ బ్రహ్మర్షీ! విధాత ఆజ్ఞచేత గానీ, నా పూర్వజన్మ పుణ్యఫలచేత గానీ, నీవు నా మొదటి కుమారుడైనట్లే విచిత్రవీర్యుడు నా అతి చిన్న కుమారుడు. కాబట్టి ఒకే తండ్రి కారణంగా భీష్ముడు అతని సోదరుడైనట్లే, ఒకే తల్లి కారణంగా నీవు కూడా విచిత్రవీర్యుని సోదరుడవు. బిడ్డా! ఇదే నా నిశ్చయం; నీవు యథోచితంగా నిర్ణయించుకో. సత్యపరాక్రమి శాంతనునందన భీష్ముడు ఈ సత్యాన్నే నిలబెడుతున్నాడు।”

Verse 32

तेषां पिता यथा स्वामी तथा माता न संशय: । विधानविहित: सत्यं यथा मे प्रथम: सुतः

వైశంపాయనుడు అన్నాడు—“కుమారుల విషయంలో తండ్రి యజమాని, రక్షకుడైనట్లే తల్లీ కూడా—ఇందులో సందేహం లేదు. విధాత విధానముచేత ఇది సత్యం: నీవు నా మొదటి కుమారుడవు; అలాగే విచిత్రవీర్యుడు నా అతి చిన్న కుమారుడు. కాబట్టి తండ్రి వైపు భీష్ముడు అతని సోదరుడైనట్లే, తల్లి వైపు నీవు కూడా అతని సోదరుడవు. ఇదే నా స్థిర నిశ్చయం; నీవు యథోచితంగా చేయుము. ఈ సత్యాన్ని నిలబెట్టుతూ శాంతనునందన భీష్ముడు ధర్మాన్ని కాపాడుతున్నాడు।”

Verse 33

विचित्रवीर्यों ब्रह्मर्षे तथा मेडवरज: सुत: । यथैव पितृतो भीष्मस्तथा त्वमपि मातृत:

వైశంపాయనుడు అన్నాడు—“ఓ బ్రహ్మర్షీ! విచిత్రవీర్యుడు నా అతి చిన్న కుమారుడు. తండ్రి వైపు భీష్ముడు అతని సోదరుడైనట్లే, తల్లి వైపు నీవు కూడా అతని సోదరుడవు।”

Verse 34

भ्राता विचित्रवीर्यस्य यथा वा पुत्र मन्यसे । अयं शान्तनव: सत्यं पालयन्‌ सत्यविक्रम:

వైశంపాయనుడు పలికెను—బాలకా! నీవు ఎలా భావిస్తావో అట్లే నీవు నిశ్చయంగా విచిత్రవీర్యుని సహోదరుడవు. ఈ శాంతనవుడు (భీష్ముడు) సత్యనిష్ఠుడు, సత్యవిక్రముడు; సత్యాన్ని కాపాడుచున్నాడు.

Verse 35

बुद्धि न कुरुतेडपत्ये तथा राज्यानुशासने । सत्वं व्यपेक्षया भ्रातु:ः संतानाय कुलस्य च

అతడు సంతానసాధన విషయములోనూ, రాజ్యపాలన విధానములోనూ తన నిర్ణయాన్ని ప్రయోగించడు; అన్నదమ్ముల హితాన్ని, కులసంతతి కొనసాగింపును దృష్టిలో ఉంచుకొని సంయమంతోనే ఆచరిస్తాడు.

Verse 36

भीष्मस्य चास्य वचनान्नियोगाच्च ममानघ । अनुक्रोशाच्च भूतानां सर्वेषां रक्षणाय च

ఓ నిర్దోషీ! భీష్ముని వాక్యానికి విధేయతగా, నా నియోగానుసారంగా, అలాగే సమస్త జీవులపై కరుణతో మరియు అందరి రక్షణార్థం ఈ కార్యం చేయబడింది.

Verse 37

आनृशंस्याच्च यद्‌ ब्रूयां तच्छुत्वा कर्तुमहसि । यवीयसस्तव क्रातुर्भार्ये सुरसुतोपमे

కరుణతో నేను చెప్పేది వినిన తరువాత నీవు చేయవలసినదే. నీ చిన్న తమ్ముడు క్రతువు భార్యా, దేవకన్యాసమానమైనదానా! విను, అలాగే ఆచరించు.

Verse 38

रूपयौवनसम्पन्ने पुत्रकामे च धर्मत: । तयोरुत्पादयापत्यं समर्थों हूसि पुत्रक

ఆమె రూపయౌవనసంపన్నురాలు; ధర్మానుసారంగా పుత్రకాంక్ష కలది. కాబట్టి, బాలకా! నీవు ఆ ఇద్దరికీ సంతానాన్ని కలిగించగల సమర్థుడవు.

Verse 39

अनुरूप॑ं कुलस्यास्य संतत्या: प्रसवस्य च । “अनघ! संतानोत्पादन तथा राज्य-शासन करनेका इनका विचार नहीं है; अतः तुम अपने भाईके पारलौकिक हितका विचार करके तथा कुलकी संतानपरम्पराकी रक्षाके लिये भीष्मके अनुरोध और मेरी आज्ञासे सब प्राणियोंपर दया करके उनकी रक्षा करनेके उद्देश्य्से और अपने अन्त:करणकी कोमल वृत्तिको देखते हुए मैं जो कुछ कहूँ

వ్యాసుడు అన్నాడు—“ఓ సత్యవతీ! నీవు ధర్మాన్ని తెలుసుకున్నావు—దాని పరమార్థమును, లోకాచారమును రెండింటినీ.”

Verse 40

तथा तव महाप्राज्ञे धर्मे प्रणिहिता मति: । तस्मादहं त्वन्नियोगाद्‌ धर्ममुद्दिश्य कारणम्‌

“మహాప్రాజ్ఞా! నీ మతి ధర్మంలో దృఢంగా నిలిచింది. కనుక నీ ఆజ్ఞ ప్రకారం, ధర్మాన్నే లక్ష్యంగా చేసుకొని, కారణాన్ని నేను వివరిస్తాను.”

Verse 41

ईप्सितं ते करिष्यामि दृष्टं होतत्‌ सनातनम्‌ । भ्रातुः पुत्रान्‌ प्रदास्यामि मित्रावरुणयो: समान्‌

“నీకు ఇష్టమైనదాన్ని నేను నెరవేర్చుతాను—శాస్త్రాలలో దర్శించబడిన ఆ సనాతన విధానానుసారం. నా సోదరుని కోసం మిత్ర-వరుణుల సమానమైన తేజస్సుగల కుమారులను ప్రసాదిస్తాను.”

Verse 42

व्यासजीने कहा--माता सत्यवती! आप पर और अपर दोनों प्रकारके धर्मोंको जानती हैं। महाप्राज्ञे! आपकी बुद्धि सदा धर्ममें लगी रहती है। अतः मैं आपकी अज्ञासे धर्मको ही दृष्टिमें रखकर (कामके वश न होकर ही) आपकी इच्छाके अनुरूप कार्य करूँगा। यह सनातन मार्ग शास्त्रोंमें देखा गया है। मैं अपने भाईके लिये मित्र और वरुणके समान तेजस्वी पुत्र उत्पन्न करूँगा ।। ३९ “४१ ।। व्रतं चरेतां ते देव्यौ निर्दिष्टमिह यन्मया । संवत्सरं यथान्यायं ततः शुद्धे भविष्यत:

“అలాగే ఆ ఇద్దరు దేవీ సమానమైన రాణులు, నేను ఇక్కడ నిర్దేశించిన వ్రతాన్ని నియమానుసారం ఒక సంవత్సరం ఆచరించాలి; అప్పుడు వారు శుద్ధులు అవుతారు.”

Verse 43

सत्यवत्युवाच सद्यो यथा प्रपद्येते देव्यौ गर्भ तथा कुरु,सत्यवतीने कहा--बेटा! ये दोनों रानियाँ जिस प्रकार शीघ्र गर्भ धारण करें, वह उपाय करो

సత్యవతీ చెప్పింది—“కుమారా! ఈ ఇద్దరు దేవీ సమానమైన రాణులు వెంటనే గర్భం ధరించేలా ఏర్పాటుచేయి.”

Verse 44

अराजकेषु राष्ट्रेषु प्रजानाथा विनश्यति । नश्यन्ति च क्रिया: सर्वा नास्ति वृष्टिन देवता

రాజు లేని రాజ్యాలలో ప్రజలు అనాథలై నశిస్తారు. యజ్ఞదానాది సమస్త కర్మలు లుప్తమవుతాయి; అక్కడ వర్షం ఉండదు, దేవతల నివాసమూ ఉండదు.

Verse 45

कथं चाराजंक राष्ट्र शक्‍्यं धारयितु प्रभो । तस्माद्‌ गर्भ समाधत्स्व भीष्म: संवर्धयिष्यति

ప్రభూ! రాజు లేని రాజ్యాన్ని ఎలా నిలుపగలం? కనుక ఆలస్యం చేయకుండా గర్భాధానాన్ని ఏర్పాటుచేయండి; భీష్ముడు ఆ శిశువును పెంచి పోషిస్తాడు.

Verse 46

व्यास उवाच यदि पुत्र: प्रदातव्यो मया भ्रातुरकालिक: । विरूपतां मे सहतां तयोरेतत्‌ परं व्रतम्‌

వ్యాసుడు అన్నాడు—అమ్మా! కాలనియమాన్ని ఎదురుచూడకుండా నేను నా అన్నకు కుమారుణ్ని ప్రసాదించవలసి వస్తే, ఆ ఇద్దరు దేవీమణులకు ఇదే పరమ వ్రతం—నా వికృత రూపాన్ని సహించడం, నన్ను చూసి స్థిరంగా ఉండడం, భయపడకపోవడం.

Verse 47

यदि मे सहते गन्ध॑ रूप॑ वेषं तथा वपु: । अद्यैव गर्भ कौसल्या विशिष्ट प्रतिपद्यताम्‌,यदि कौसल्या (अम्बिका) मेरे गन्ध, रूप, वेष और शरीरको सहन कर ले तो वह आज ही एक उत्तम बालकको अपने गर्भमें पा सकती है

కౌసల్య (అంబిక) నా గంధం, రూపం, వేషం మరియు దేహాన్ని సహించగలిగితే, ఆమె ఈ రోజే గర్భంలో ఒక విశిష్ట కుమారుణ్ని పొందగలదు.

Verse 48

वैशम्पायन उवाच एवमुक्‍क्त्वा महातेजा व्यास: सत्यवतीं तदा | शयने सा च कौसल्या शुचिवस्त्रा हालंकृता

వైశంపాయనుడు అన్నాడు—జనమేజయా! ఇలా చెప్పిన తరువాత మహాతేజస్వి వ్యాసుడు సత్యవతిని ఉద్దేశించి—“కౌసల్య (అంబిక) స్నానం చేసి శుద్ధ వస్త్రాలు ధరించి, అలంకరించుకొని శయ్యపై వేచి ఉండుగాక” అని చెప్పి అంతర్ధానమయ్యాడు. ఆపై సత్యవతి ఏకాంతంగా తన కోడలు అంబిక వద్దకు వెళ్లి, ఆపద్కాలంలో ధర్మార్థసహితమైన హితవచనాలు చెప్పి, జాగ్రత్తగా వినమని కోరింది.

Verse 49

समागमनमाकाड्क्षेदिति सो<न्तर्हितो मुनि: । ततो5भिगम्य सा देवी स्नुषां रहसि संगताम्‌

వైశంపాయనుడు చెప్పెను— ‘సంగమాన్ని ఎదురుచూడుగాక’ అని చెప్పి ఆ ముని అంతర్ధానమయ్యెను. ఆపై దేవి సత్యవతి ఏకాంతంలో ఉన్న తన కోడలిని సమీపించి ధర్మార్థసమ్మతమైన హితవచనములు పలికెను.

Verse 50

धर्म्यमर्थसमायुक्तमुवाच वचन हितम्‌ | कौसल्ये धर्मतन्त्र॑ त्वां यद्‌ ब्रवीमि निबोध तत्‌

ఆమె ధర్మ్యమై, అర్థసమ్మతమై, హితకరమైన వచనములు పలికెను— “ఓ కౌసల్యా! ధర్మశాసనాన్ని గౌరవించి నేను చెప్పబోయేదాన్ని శ్రద్ధగా గ్రహించుము.”

Verse 51

भरतानां समुच्छेदो व्यक्त मद्धाग्यसंक्षयात्‌ व्यथितां मां च सम्प्रेक्ष्य पितृवंशं च पीडितम्‌

నా భాగ్యక్షయమువలన భరతవంశనాశము స్పష్టముగా కనబడుచున్నది. నన్ను వ్యథితురాలిగా, పితృవంశమును పీడితముగా చూచి—

Verse 52

भीष्मो बुद्धिमदान्महाां कुलस्यास्य विवृद्धये । साच बुद्धिस्त्वय्यधीना पुत्रि प्रापपय मां तथा

ఈ వంశవృద్ధికై బుద్ధిమంతుడైన మహాత్మ భీష్ముడు ఒక ఉపాయమును సూచించెను. కుమార్తె, ఆ యోచన ఫలితము నీ చేతుల్లోనే ఉంది; కాబట్టి భీష్ముడు చెప్పినట్లే నన్ను ఆ స్థితికి చేర్చుము.

Verse 53

नष्टं च भारतं वंशं पुनरेव समुद्धर । पुत्र जनय सुश्रोणि देवराजसमप्र भम्‌

నశించిన భరతవంశమును మరల ఉద్ధరించుము. ఓ సుశ్రోణీ! దేవరాజుని సమానమైన ప్రభ కలిగిన కుమారుని కనుము.

Verse 54

सा धर्मतो<नुनीयैनां कथंचिद्‌ धर्मचारिणीम्‌ | भोजयामास वितष्रांश्र देवर्षीनतिथींस्तथा

ధర్మాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని ఆమె ధర్మాచరణలో నిబద్ధమైన ఆ స్త్రీని ఏదో విధంగా ఒప్పించింది. అనంతరం బ్రాహ్మణులకు, లోకాసక్తి లేని దేవర్షులకు, అతిథులకు కూడా భోజనం పెట్టి అతిథి-ధర్మాన్ని, ఆచారాన్ని నెరవేర్చింది.

Verse 103

इस प्रकार श्रीमह्या भारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें भीष्म-सत्यवती-संवादविषयक एक सौ तीनवाँ अध्याय पूरा हुआ

ఇట్లు శ్రీమహాభారత ఆదిపర్వాంతర్గత సంభవపర్వములో భీష్మ–సత్యవతీ సంవాదవిషయక నూటమూడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.

Verse 104

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि सत्यवत्युपदेशे चतुरधिकशततमो<ध्याय:

ఇతి శ్రీమహాభారత ఆదిపర్వంలోని సంభవపర్వములో సత్యవతీ ఉపదేశవిషయక నూటనాలుగవ అధ్యాయం సమాప్తం.

Verse 131

अभिभूय स मां बालां तेजसा वशमानयत्‌ । तमसा लोकमावृत्य नौगतामेव भारत

నేను అప్పటికి బాలికనే; అతడు నన్ను జయించి తన తేజోబలంతో వశపరచుకున్నాడు. ఓ భారతా! లోకమంతటిని చీకటితో కప్పి, పడవలో ఎక్కిన స్త్రీని ఎవరో లాక్కెళ్లినట్లు, అతడు నన్ను వేగంగా—ప్రతిఘటనకు అవకాశం లేకుండా—తీసుకెళ్లాడు.

Verse 223

उक्त भवत्या यच्छेयस्तन्महां रोचते भृशम्‌ । वैशम्पायनजी कहते हैं--महर्षि व्यासका नाम लेते ही भीष्मजी हाथ जोड़कर बोले--“माताजी! जो मनुष्य धर्म

వైశంపాయనుడు అన్నాడు—“మీరు చెప్పిన శ్రేయోమార్గం నాకు అత్యంత ప్రీతికరం.”

Verse 303

सत्यवत्यथ वीक्ष्यैनमुवाचेदमनन्तरम्‌ । विधि और मन्त्रोच्चारणपूर्वक की हुई उस पूजासे व्यासजी बहुत प्रसन्न हुए। जब वे आसनपर बैठ गये

అనంతరం సత్యవతి ఆయనను చూచి వెంటనే ఈ మాటలు పలికింది. విధివిధానాలతో, మంత్రోచ్చారణపూర్వకంగా చేసిన ఆ పూజవల్ల మహర్షి వ్యాసుడు అత్యంత సంతోషించాడు. ఆయన ఆసనంపై కూర్చున్న తరువాత, మాత సత్యవతి ఆయన కుశలక్షేమాలు అడిగి, ఆయనవైపు చూచి ఈ విధంగా పలికింది—

Verse 426

न हि मामव्रतोपेता उपेयात्‌ काचिदड़ना । विचित्रवीर्यकी स्त्रियोंको मेरे बताये अनुसार एक वर्षतक विधिपूर्वक व्रत (जितेन्द्रिय होकर केवल संतानार्थ साधन) करना होगा

వ్యాసుడు పలికెను—“నిర్దిష్ట వ్రతాన్ని స్వీకరించని ఏ స్త్రీయూ నా సమీపానికి రాలేరు. విచిత్రవీర్యుని భార్యలు నేను చెప్పిన ప్రకారం సంపూర్ణ ఒక సంవత్సరం విధివిధానాలతో వ్రతాన్ని ఆచరించాలి—ఇంద్రియనిగ్రహంతో, కేవలం సంతానప్రాప్తి లక్ష్యంతో—అప్పుడే వారు శుద్ధులుగా భావించబడతారు. వ్రతాన్ని పాటించని స్త్రీ నా దగ్గరకు రాలేరు.”

Verse 533

स हि राज्यथुरं गुर्वीमुद्रक्ष्यति कुलस्य न: । 'सुश्रोणि! इस नष्ट होते हुए भरतवंशका पुनः उद्धार करो। तुम देवराज इन्द्रके समान एक तेजस्वी पुत्रको जन्म दो। वही हमारे कुलके इस महान्‌ राज्यभारको वहन करेगा”

వైశంపాయనుడు పలికెను—“అతడే మా వంశానికి రాజ్యధుర అనే భారమైన జూదాన్ని ఎత్తుకొంటాడు. ఓ సుశ్రోణీ! క్షీణించిపోతున్న ఈ భరతవంశాన్ని మళ్లీ నిలబెట్టు. దేవరాజ ఇంద్రుని వంటి తేజస్సుగల కుమారుణ్ని ప్రసవించు; అతడే మా కులానికి ఈ మహా రాజ్యభారాన్ని మోస్తాడు.”