Shloka 31
Pāṇḍu’s Marriages, Conquests, and Triumphal Return (पाण्डोर्विवाह-विजय-प्रत्यागमनम्)
मातापित्रो: प्रजायन्ते पुत्रा: साधारणा: कवे,“विद्वन! माता और पिता दोनोंसे पुत्रोंका जन्म होता है, अत: उनपर दोनोंका समान अधिकार है। जैसे पिता पुत्रोंका स्वामी है, उसी प्रकार माता भी है। इसमें संदेह नहीं है। ब्रह्मर्ष! विधाताके विधान या मेरे पूर्वजन्मोंके पुण्यसे जिस प्रकार तुम मेरे प्रथम पुत्र हो, उसी प्रकार विचित्रवीर्य मेरा सबसे छोटा पुत्र था। जैसे एक पिताके नाते भीष्म उसके भाई हैं, उसी प्रकार एक माताके नाते तुम भी विचित्रवीर्यके भाई ही हो। बेटा! मेरी तो ऐसी ही मान्यता है; फिर तुम जैसा समझो। ये सत्यपराक्रमी शान्तनुनन्दन भीष्म सत्यका पालन कर रहे हैं
vaiśampāyana uvāca | mātāpitroḥ prajāyante putrāḥ sādhāraṇāḥ kave |
వైశంపాయనుడు అన్నాడు—“ఓ కవి-మునీ! కుమారులు తల్లి, తండ్రి—ఇద్దరివలనూ జన్మిస్తారు; అందువల్ల వారిపై ఇద్దరికీ సమాన హక్కు ఉంటుంది. తండ్రి కుమారులకు యజమాని, రక్షకుడు అయినట్లే తల్లీ కూడా—ఇందులో సందేహం లేదు. ఓ బ్రహ్మర్షీ! విధాత ఆజ్ఞచేత గానీ, నా పూర్వజన్మ పుణ్యఫలచేత గానీ, నీవు నా మొదటి కుమారుడైనట్లే విచిత్రవీర్యుడు నా అతి చిన్న కుమారుడు. కాబట్టి ఒకే తండ్రి కారణంగా భీష్ముడు అతని సోదరుడైనట్లే, ఒకే తల్లి కారణంగా నీవు కూడా విచిత్రవీర్యుని సోదరుడవు. బిడ్డా! ఇదే నా నిశ్చయం; నీవు యథోచితంగా నిర్ణయించుకో. సత్యపరాక్రమి శాంతనునందన భీష్ముడు ఈ సత్యాన్నే నిలబెడుతున్నాడు।”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Parenthood is shared: since a child is born from both mother and father, both possess equal moral authority and responsibility regarding the child. The passage also elevates satya (truthfulness) as a guiding dharma, exemplified by Bhīṣma.
A speaker argues that maternal relation establishes real brotherhood just as paternal relation does. On that basis, the addressee is urged to recognize Vicitravīrya as a brother through the same mother, while Bhīṣma is praised for adhering to truth and rightful conduct.