Adhyaya 36

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे क्षुपाबिधनृपपराभववर्णनं नाम पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः नन्द्युवाच पूजया तस्य संतुष्टो भगवान्पुरुषोत्तमः श्रीभूमिसहितः श्रीमाञ् शङ्खचक्रगदाधरः

ఇట్లు శ్రీలింగమహాపురాణ పూర్వభాగంలో ‘క్షుపనామక నృప పరాభవ వర్ణనం’ అనే పంచత్రింశోధ్యాయం సమాప్తమైంది. నంది పలికెను—అతని పూజచేత సంతుష్టుడై, శ్రీభూమిసహితుడైన శ్రీమాన్ పురుషోత్తమ భగవాన్, శంఖచక్రగదాధరుడు, ప్రసన్నుడయ్యెను।

Verse 2

किरीटी पद्महस्तश् च सर्वाभरणभूषितः पीतांबरश् च भगवान् देवैर्दैत्यैश् च संवृतः

కిరీటధారి, పద్మహస్తుడు, సర్వాభరణభూషితుడు, పీతాంబరధారి భగవాన్ దేవైః దైత్యైః చ పరివృతుడై నిలిచెను।

Verse 3

प्रददौ दर्शनं तस्मै दिव्यं वै गरुडध्वजः दिव्येन दर्शनेनैव दृष्ट्वा देवं जनार्दनम्

గరుడధ్వజుడైన భగవాన్ అతనికి దివ్య దర్శనాన్ని ప్రసాదించెను; ఆ దివ్య దర్శనముచేతనే అతడు దేవుడైన జనార్దనుని దర్శించెను।

Verse 4

तुष्टाव वाग्भिर् इष्टाभिः प्रणम्य गरुडध्वजम् त्वमादिस्त्वमनादिश् च प्रकृतिस्त्वं जनार्दनः

గరుడధ్వజునకు నమస్కరించి అతడు ఇష్టమైన వాక్యాలతో స్తుతించెను—“నీవే ఆది, నీవే అనాది; ఓ జనార్దన, నీవే ప్రకృతి.”

Verse 5

पुरुषस्त्वं जगन्नाथो विष्णुर्विश्वेश्वरो भवान् यो ऽयं ब्रह्मासि पुरुषो विश्वमूर्तिः पितामहः

నీవే పురుషుడు, జగన్నాథుడు; నీవే విష్ణువు, విశ్వేశ్వరుడు. మరియు నీవే ఆ బ్రహ్మ—విశ్వరూపుడైన పితామహుడు, సృష్టికి మూలకారణము।

Verse 6

तत्त्वमाद्यं भवानेव परं ज्योतिर्जनार्दन परमात्मा परं धाम श्रीपते भूपते प्रभो

నీవే ఆద్య తత్త్వము, నీవే పరమ జ్యోతి. ఓ జనార్దన, నీవే పరమాత్మ, పరమ ధామము—ఓ శ్రీపతీ, సమస్త భూతముల భూపతీ, ప్రభో।

Verse 7

त्वत्क्रोधसंभवो रुद्रस् तमसा च समावृतः त्वत्प्रसादाज्जगद्धाता रजसा च पितामहः

నీ క్రోధమునుండి రుద్రుడు జన్మించాడు, తమోగుణముచే ఆవృతుడై; నీ ప్రసాదమునుండి జగద్ధాత పితామహ బ్రహ్మ రజోగుణసహితుడై ప్రాదుర్భవించాడు. ఓ పతి, గుణలీలలో దేవతల ఉద్భవం నీ అధీనమే।

Verse 8

त्वत्प्रसादात्स्वयं विष्णुः सत्त्वेन पुरुषोत्तमः कालमूर्ते हरे विष्णो नारायण जगन्मय

నీ ప్రసాదముచే స్వయంగా విష్ణువు సత్త్వగుణమున నిలిచి పురుషోత్తముడగుచున్నాడు. ఓ కాలమూర్తే, ఓ హరి విష్ణో, ఓ నారాయణ, జగన్మయా—ఇది అంతా పతి-ప్రభువు అనుగ్రహమే।

Verse 9

महांस् तथा च भूतादिस् तन्मात्राणीन्द्रियाणि च त्वयैवाधिष्ठितान्येव विश्वमूर्ते महेश्वर

ఓ విశ్వమూర్తి మహేశ్వరా! మహత్, భూతాది, తన్మాత్రలు, ఇంద్రియములు—ఇవన్నీ నీచేతనే అధిష్ఠితమై నియంత్రితమై ఉన్నాయి; నీవే అంతర్యామి అధిపతి।

Verse 10

महादेव जगन्नाथ पितामह जगद्गुरो प्रसीद देवदेवेश प्रसीद परमेश्वर

ఓ మహాదేవా, ఓ జగన్నాథా, ఓ పితామహా, ఓ జగద్గురో—ప్రసన్నుడవు. ఓ దేవదేవేశా, ఓ పరమేశ్వరా—కృపచేసి ప్రసన్నుడవు.

Verse 11

प्रसीद त्वं जगन्नाथ शरण्यं शरणं गतः वैकुण्ठ शौरे सर्वज्ञ वासुदेव महाभुज

హే జగన్నాథా, ప్రసన్నుడవు. శరణ్యుడవైన నీ శరణు నేను పొందితిని. హే వైకుంఠా, హే శౌరీ, హే సర్వజ్ఞ మహాబాహు వాసుదేవా—నన్ను రక్షించుము.

Verse 12

संकर्षण महाभाग प्रद्युम्न पुरुषोत्तम अनिरुद्ध महाविष्णो सदा विष्णो नमो ऽस्तु ते

హే సంకర్షణా, హే మహాభాగ్యుడా; హే ప్రద్యుమ్నా, హే పురుషోత్తమా; హే అనిరుద్ధా, హే మహావిష్ణో, హే సదా విష్ణో—నీకు నమస్కారం.

Verse 13

विष्णो तवासनं दिव्यम् अव्यक्तं मध्यतो विभुः सहस्रफणसंयुक्तस् तमोमूर्तिर्धराधरः

హే విష్ణో, నీ దివ్య ఆసనం అవ్యక్తమే; దాని మధ్యలో సర్వవ్యాపి ప్రభువు నిలిచియున్నాడు—సహస్ర ఫణములతో యుక్తుడు, తమోమూర్తి, ధరాధరుడు.

Verse 14

अधश् च धर्मो देवेश ज्ञानं वैराग्यमेव च ऐश्वर्यमासनस्यास्य पादरूपेण सुव्रत

హే దేవేశా, క్రింద ధర్మం, జ్ఞానం, వైరాగ్యం, ఐశ్వర్యం—ఇవే ఈ పవిత్ర ఆసనానికి పాదరూపములు, హే సువ్రతా.

Verse 15

सप्तपातालपादस्त्वं धराजघनमेव च वासांसि सागराः सप्त दिशश्चैव महाभुजाः

నీ పాదములు సప్త పాతాళములు; భూమి యొక్క ఘనభాగమే నీ దేహము. సప్త సముద్రములు నీ వస్త్రములు, సప్త దిశలే నీ మహాబాహువులు.

Verse 16

द्यौर्मूर्धा ते विभो नाभिः खं वायुर्नासिकां गतः नेत्रे सोमश् च सूर्यश् च केशा वै पुष्करादयः

హే సర్వవ్యాపి విభో! ద్యౌలోకం నీ శిరస్సు, ఆకాశం నీ నాభి, వాయువు నీ నాసికలలో నివసించుచున్నది. చంద్రుడు సూర్యుడు నీ రెండు నేత్రాలు; పుష్కరాది పద్మజ గణములు నీ కేశములు—ఈ జగత్తు నీ దివ్యదేహమే.

Verse 17

नक्षत्रतारका द्यौश् च ग्रैवेयकविभूषणम् कथं स्तोष्यामि देवेशं पूज्यश् च पुरुषोत्तमः

నక్షత్ర తారలతో కూడిన ఆకాశమే ఆయనకు కంఠాభరణంలా అలంకారం. దేవేశుడైన పురుషోత్తముడు—స్వయంగా నిత్యపూజ్యుడు—ఆయనను నేను ఎలా సమ్యక్‌గా స్తుతించగలను?

Verse 18

श्रद्धया च कृतं दिव्यं यच् छ्रुतं यच्च कीर्तितम् यदिष्टं तत्क्षमस्वेश नारायण नमो ऽस्तु ते

శ్రద్ధతో చేసిన దివ్యకర్మ, వినబడినది మరియు కీర్తించబడినది—ఇందులో ఏదైనా అనుచితమైతే, హే ఈశ్వరా, దానిని క్షమించుము. హే నారాయణా, నీకు నమస్కారం.

Verse 19

शैलादिरुवाच इदं तु वैष्णवं स्तोत्रं सर्वपापप्रणाशनम् यः पठेच्छृणुयाद्वापि क्षुपेण परिकीर्तितम्

శైలాది పలికెను—ఇది వైష్ణవ స్తోత్రము; సమస్త పాపములను నశింపజేయును. ఎవడు దీనిని పఠించునో, లేదా విధిగా పాడబడినప్పుడు వినునో, అతడు పాపక్షయాన్ని పొందును.

Verse 20

श्रावयेद्वा द्विजान् भक्त्या विष्णुलोकं स गच्छति

లేదా భక్తితో ద్విజులకు (బ్రాహ్మణులకు) దీనిని శ్రవణం చేయించితే, అతడు విష్ణులోకమును పొందును.

Verse 21

सम्पूज्य चैवं त्रिदशेश्वराद्यैः स्तुत्वा स्तुतं देवमजेयमीशम् विज्ञापयामास निरीक्ष्य भक्त्या जनार्दनाय प्रणिपत्य मूर्ध्ना

ఇలా ఇంద్రాది త్రిదశేశ్వరులతో కలిసి విధివిధానంగా సంపూజించి, స్తుతింపబడిన అజేయ పరమేశ్వరుని స్తుతించి, భక్తితో జనార్దనుని దర్శించి శిరస్సుతో నమస్కరించి తన వినతిని నివేదించాడు।

Verse 22

राजोवाच भगवन्ब्राह्मणः कश्चिद् दधीच इति विश्रुतः धर्मवेत्ता विनीतात्मा सखा मम पुराभवत्

రాజు పలికెను—ఓ భగవన్! దధీచి అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉన్నాడు; అతడు ధర్మవేత్త, వినయశీలి, పూర్వం నా స్నేహితుడు।

Verse 23

अवध्यः सर्वदा सर्वैः शङ्करार्चनतत्परः सावज्ञं वामपादेन स मां मूर्ध्नि सदस्यथ

అతడు ఎల్లప్పుడూ అందరిచేత అవధ్యుడు; శంకరార్చనలో నిత్యం నిమగ్నుడు. అయినా అవమానభావంతో ఎడమ పాదంతో నా శిరస్సుపై నొక్కాడు।

Verse 24

ताडयामास देवेश विष्णो विश्वजगत्पते उवाच च मदाविष्टो न बिभेमीति सर्वतः

అప్పుడు దేవేశుడు విశ్వజగత్పతి విష్ణువును తాడించాడు. గర్వమదంతో మత్తుడై అతడు అన్ని దిక్కులా—“నేను భయపడను” అని ప్రకటించాడు।

Verse 25

जेतुमिच्छामि तं विप्रं दधीचं जगदीश्वर यथा हितं तथा कर्तुं त्वमर्हसि जनार्दन

ఓ జగదీశ్వరా! ఆ దధీచి బ్రాహ్మణుని జయించాలనుకుంటున్నాను. ఓ జనార్దనా! నిజంగా హితకరమైన విధంగా కార్యం చేయుటకు అర్హుడు నీవే।

Verse 26

शैलादिरुवाच ज्ञात्वा सो ऽपि दधीचस्य ह्य् अवध्यत्वं महात्मनः सस्मार च महेशस्य प्रभावमतुलं हरिः

శైలాది పలికెను—మహాత్ముడు దధీచి అవధ్యత్వాన్ని తెలిసికొని హరి కూడా మహేశ్వరుని అతుల ప్రభావాన్ని స్మరించాడు।

Verse 27

एवं स्मृत्वा हरिः प्राह ब्रह्मणः क्षुतसंभवम् विप्राणां नास्ति राजेन्द्र भयमेत्य महेश्वरम्

ఇలా స్మరించి హరి అన్నాడు—“బ్రహ్ముని క్షుధ నుండి పుట్టిన ఈ భయం. రాజేంద్రా, బ్రాహ్మణులకు భయం లేదు; మహేశ్వరుని శరణు పొందు.”

Verse 28

विशेषाद्रुद्रभक्तानाम् अभयं सर्वदा नृप नीचानामपि सर्वत्र दधीचस्यास्य किं पुनः

ఓ నృపా, రుద్రభక్తులకు విశేషంగా ఎల్లప్పుడూ అభయం లభిస్తుంది. ఎక్కడైనా నీచులకూ రక్షణ ఉంటే, దధీచికి మరెంత ఎక్కువ!

Verse 29

तस्मात्तव महाभाग विजयो नास्ति भूपते दुःखं करोमि विप्रस्य शापार्थं ससुरस्य मे

కాబట్టి, ఓ మహాభాగ భూపతీ, నీకు విజయం లేదు. నా మామ అయిన విప్రుని శాపం ఫలించుటకై నేను దుఃఖం కలిగిస్తున్నాను.

Verse 30

भविता तस्य शापेन दक्षयज्ञे सुरैः समम् विनाशो मम राजेन्द्र पुनरुत्थानमेव च

ఓ రాజేంద్రా, అతని శాపబలంతో దక్షయజ్ఞంలో దేవులతో పాటు నా వినాశం జరుగును; మళ్లీ పునరుత్థానమూ జరుగును.

Verse 31

तस्मात्समेत्य विप्रेन्द्रं सर्वयत्नेन भूपते करोमि यत्नं राजेन्द्र दधीचविजयाय ते

అందుచేత, ఓ భూపతే! సర్వయత్నంతో ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుని సమీపించి, ఓ రాజేంద్రా, దధీచి సహాయబలంతో నీ విజయార్థం నేను ప్రయత్నిస్తాను।

Verse 32

शैलादिरुवाच श्रुत्वा वाक्यं क्षुपः प्राह तथास्त्विति जनार्दनम् भगवानपि विप्रस्य दधीचस्याश्रमं ययौ

శైలాది అన్నాడు—ఆ మాటలు విని క్షుపుడు జనార్దనునితో “తథాస్తు” అని చెప్పాడు. ఆపై భగవానుడు కూడా దధీచి బ్రాహ్మణుని ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు।

Verse 33

आस्थाय रूपं विप्रस्य भगवान् भक्तवत्सलः दधीचमाह ब्रह्मर्षिम् अभिवन्द्य जगद्गुरुः

భక్తవత్సలుడైన భగవానుడు బ్రాహ్మణరూపాన్ని ధరించాడు. జగద్గురువు బ్రహ్మర్షి దధీచిని నమస్కరించి ఇలా పలికాడు।

Verse 34

श्रीभगवानुवाच भोभो दधीच ब्रह्मर्षे भवार्चनरताव्यय वरमेकं वृणे त्वत्तस् तं भवान्दातुमर्हति

శ్రీభగవానుడు పలికాడు—ఓ దధీచ బ్రహ్మర్షీ! ఓ అవ్యయా, భవుడు (శివుడు) ఆరాధనలో నిత్యరతుడవైన నీవు—నేను నీ నుండి ఒక వరం కోరుతున్నాను; దయచేసి దానిని ప్రసాదించు।

Verse 35

याचितो देवदेवेन दधीचः प्राह विष्णुना ज्ञातं तवेप्सितं सर्वं न बिभेमि तवाप्यहम्

దేవదేవుడైన విష్ణువు కోరగా దధీచి అన్నాడు—“నీ అభిలాష అంతా నాకు తెలిసినదే; నేను నిన్ను కూడా భయపడను।”

Verse 36

भवान् विप्रस्य रूपेण आगतो ऽसि जनार्दन भूतं भविष्यं देवेश वर्तमानं जनार्दन

హే జనార్దన, నీవు బ్రాహ్మణరూపమున ఇక్కడికి వచ్చితివి. హే దేవేశ జనార్దన, భూత‑భవిష్యత్‑వర్తమానములను నీవే ఎరుగుదువు.

Verse 37

ज्ञातं प्रसादाद्रुद्रस्य द्विजत्वं त्यज सुव्रत आराधितो ऽसि देवेश क्षुपेण मधुसूदन

రుద్రప్రసాదమున ఇది తెలిసెను—హే సువ్రత, ‘ద్విజత్వ’ అహంకారమును విడిచిపెట్టు. హే దేవేశ మధుసూదన, ఈ చిన్న అర్పణతో నీవు రుద్రుని నిజముగా ఆరాధించితివి.

Verse 38

जाने तवैनां भगवन् भक्तवत्सलतां हरे स्थाने तवैषा भगवन् भक्तवात्सल्यता हरे

హే భగవన్, హే హర, నీ భక్తవత్సలతను నేను ఎరుగుదును. హే ప్రభూ, ఈ భక్తవాత్సల్యము నీలోనే నిత్యముగా స్థితమై యున్నది.

Verse 39

अस्ति चेद्भगवन् भीतिर् भवार्चनरतस्य मे वक्तुमर्हसि यत्नेन वरदांबुजलोचन

హే భగవన్, భవ (శివ) ఆరాధనలో రతుడనైన నాలో ఇంకా ఏదైనా భయం మిగిలి ఉంటే, హే వరద కమలనేత్రా, దయచేసి యత్నముతో నాకు చెప్పుము.

Verse 40

वदामि न मृषा तस्मान् न बिभेमि जनार्दन न बिभेमि जगत्यस्मिन् देवदैत्यद्विजादपि

నేను అసత్యము పలుకను; అందుచేత హే జనార్దన, నేను భయపడను. ఈ లోకమున దేవులు, దైత్యులు, ద్విజులు—ఎవరివలనూ నేను భీతుడను కాను.

Verse 41

नन्द्युवाच श्रुत्वा वाक्यं दधीचस्य तदास्थाय जनार्दनः स्वरूपं सस्मितं प्राह संत्यज्य द्विजतां क्षणात्

నంది పలికెను—దధీచి వాక్యము విని జనార్దనుడు సమ్మతించాడు. క్షణములోనే ద్విజవేషమును విడిచి, తన నిజ స్వరూపమును ప్రకటిస్తూ స్మితముతో పలికెను।

Verse 42

श्रीभगवानुवाच भयं दधीच सर्वत्र नास्त्येव तव सुव्रत भवार्चनरतो यस्माद् भवान् सर्वज्ञ एव च

శ్రీభగవానుడు పలికెను—హే దధీచి, హే సువ్రతా! నీకు ఎక్కడా భయం లేదు; నీవు భవుడు (శివుడు) ఆరాధనలో నిమగ్నుడవు గనుక నీవు నిజంగా సర్వజ్ఞుడవు।

Verse 43

बिभेमीति सकृद्वक्तुं त्वमर्हसि नमस्तव नियोगान्मम विप्रेन्द्र क्षुपं प्रति सदस्यथ

నీవు ఒక్కసారి మాత్రమే ‘నేను భయపడుతున్నాను’ అని చెప్పవలసినది. నీకు నమస్కారం. హే విప్రేంద్రా, నా నియోగముచే ఇక్కడ ఈ పొద వైపు ముఖం చేసి కూర్చో।

Verse 44

एवं श्रुत्वापि तद्वाक्यं सान्त्वं विष्णोर्महामुनिः न बिभेमीति तं प्राह दधीचो देवसत्तमम्

విష్ణువు సాంత్వన వాక్యమును విన్నప్పటికీ మహాముని దధీచి దేవసత్తమునితో—“నేను భయపడను” అని పలికెను।

Verse 45

प्रभावाद्देवदेवस्य शंभोः साक्षात्पिनाकिनः शर्वस्य शङ्करस्यास्य सर्वज्ञस्य महामुनिः

దేవదేవుడు శంభువు—సాక్షాత్ పినాకధారి శర్వుడు, శంకరుడు, సర్వజ్ఞ ప్రభువు—ఆ ప్రభావముచే మహామునికి ప్రత్యక్ష సాక్షాత్కారం కలిగెను।

Verse 46

ततस्तस्य मुनेः श्रुत्वा वचनं कुपितो हरिः चक्रमुद्यम्य भगवान् दिधक्षुर्मुनिसत्तमम्

అప్పుడు ఆ ముని వచనాన్ని విని భగవాన్ హరి కోపించాడు. చక్రాన్ని ఎత్తి, మునిశ్రేష్ఠుని దహించదలచి నిలిచాడు।

Verse 47

अभवत्कुण्ठिताग्रं हि विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम् प्रभावाद्धि दधीचस्य क्षुपस्यैव हि संनिधौ

దధీచి మహాతేజ ప్రభావంతో విష్ణువు సుదర్శన చక్రం అంచు ముదిరి పోయింది; ముల్లుపొద సమీపంలో కత్తి ముదిరినట్లుగా।

Verse 48

दृष्ट्वा तत्कुण्ठिताग्रं हि चक्रं चक्रिणमाह सः दधीचः सस्मितं साक्षात् सदसद्व्यक्तिकारणम्

ఆ చక్రం అంచు ముదిరినదాన్ని చూసి దధీచి చిరునవ్వుతో చక్రధారిని ఉద్దేశించి పలికాడు—సత్-అసత్, అవ్యక్త-వ్యక్తాలకు ప్రత్యక్ష కారణుడవైనవాడా।

Verse 49

भगवन् भवता लब्धं पुरातीव सुदारुणम् सुदर्शनमिति ख्यातं चक्रं विष्णो प्रयत्नतः

భగవాన్! మీరు స్వయంప్రయత్నంతో ఒకప్పుడు ప్రాచీనమైన, అత్యంత భయంకరమైన—విష్ణువు ‘సుదర్శన’మని ప్రసిద్ధమైన చక్రాన్ని పొందారు।

Verse 50

भवस्यैतच्छुभं चक्रं न जिघांसति मामिह ब्रह्मास्त्राद्यैस्तथान्यैर्हि प्रयत्नं कर्तुमर्हसि

హే హరి! భవుడు (శివుడు) యొక్క ఈ శుభ చక్రం ఇక్కడ నన్ను సంహరించదలచలేదు. కనుక బ్రహ్మాస్త్రాది ఇతర అస్త్రాలతో కూడా ప్రయత్నించడం నీకు సముచితం।

Verse 51

शैलादिरुवाच तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दृष्ट्वा निर्वीर्यमायुधम् ससर्ज च पुनस्तस्मै सर्वास्त्राणि समन्ततः

శైలాది అన్నాడు—అతని మాటలు విని, ఆయుధం శక్తిహీనమైందని చూసి, అతనిపై మళ్లీ అన్ని దిక్కుల నుండీ సమస్తాస్త్రాలను విసిరాడు।

Verse 52

चक्रुर्देवास्ततस्तस्य विष्णोः साहाय्यमव्ययाः द्विजेनैकेन योद्धुं हि प्रवृत्तस्य महाबलाः

అప్పుడు దేవతలు—తమ దివ్యస్థితిలో అవ్యయులై, మహాబలవంతులు—విష్ణువు సహాయాన్ని కోరారు; ఎందుకంటే ఆయన ఒకే మహాశక్తిమంతుడైన ద్విజునితో యుద్ధానికి ముందుకు వచ్చాడు।

Verse 53

कुशमुष्टिं तदादाय दधीचः संस्मरन्भवम् ससर्ज सर्वदेवेभ्यो वज्रास्थिः सर्वतो वशी

అప్పుడు దధీచి కుశగడ్డి ముష్టిని తీసుకొని భవుడు (శివుడు)ను స్మరించాడు; సర్వవశుడైన ఆ ఋషి దేవతలకు వజ్రసమానమైన తన ఎముకలను సమర్పించాడు।

Verse 54

दिव्यं त्रिशूलम् अभवत् कालाग्निसदृशप्रभम् दग्धुं देवान्मतिं चक्रे युगान्ताग्निरिवापरः

కాలాగ్ని వంటి కాంతితో ఒక దివ్య త్రిశూలం అవతరించింది; యుగాంతాగ్ని వలె మరొకటి దేవతలను దహించాలనే సంకల్పం చేసింది।

Verse 55

इन्द्रनारायणाद्यैश् च देवैस्त्यक्तानि यानि तु आयुधानि समस्तानि प्रणेमुस् त्रिशिखं मुने

ఓ మునీ! ఇంద్ర, నారాయణాది దేవతలు విడిచిన సమస్త ఆయుధాలు ఆ త్రిశిఖ (త్రిశూలం)కు నమస్కరించాయి।

Verse 56

देवाश् च दुद्रुवुः सर्वे ध्वस्तवीर्या द्विजोत्तम ससर्ज भगवान् विष्णुः स्वदेहात्पुरुषोत्तमः

హే ద్విజోత్తమా! సమస్త దేవతలు వీర్యం నశించి పారిపోయారు. అప్పుడు భగవాన్ విష్ణువు, పురుషోత్తముడు, తన దేహమునుండి ఒక దివ్య ప్రకటనను సృష్టించాడు।

Verse 57

आत्मनः सदृशान् दिव्यांल् लक्षलक्षायुतान् गणान् तानि सर्वाणि सहसा ददाह मुनिसत्तमः

తనతో సమానరూపములైన దివ్య గణములు లక్షల లక్షలుగా ఉన్నవాటిని మునిసత్తముడు అకస్మాత్తుగా అన్నిటినీ దహించి భస్మం చేశాడు।

Verse 58

ततो विस्मयनार्थाय विश्वमूर्तिरभूद्धरिः तस्य देहे हरेः साक्षाद् अपश्यद्द्विजसत्तमः

అప్పుడు ఆశ్చర్యం మరియు ఆధ్యాత్మిక బోధ కోసం హరి విశ్వరూపుడయ్యాడు. ఆ హరి దేహములోనే ద్విజసత్తముడు దానిని ప్రత్యక్షంగా తన కన్నులతో చూచాడు।

Verse 59

दधीचो भगवान्विप्रः देवतानां गणान् पृथक् रुद्राणां कोटयश्चैव गणानां कोटयस्तदा

అప్పుడు భగవాన్ విప్రుడు దధీచి దేవతల గణములను వేరువేరుగా లెక్కించాడు; అలాగే రుద్రుల కోట్లు, శివగణముల కోట్లు కూడా వివరించాడు।

Verse 60

अण्डानां कोटयश्चैव विश्वमूर्तेस्तनौ तदा दृष्ट्वैतदखिलं तत्र च्यावनिर् विस्मितं तदा

అప్పుడు విశ్వమూర్తి దేహములో అండరూప బ్రహ్మాండముల కోట్లు కోట్లు చూచి—అక్కడే సమస్త జగత్తు ప్రకటనను దర్శించి—చ్యావనుడు ఆ దృశ్యమునకు పరమాశ్చర్యపడ్డాడు।

Verse 61

विष्णुमाह जगन्नाथं जगन्मयमजं विभुम् अंभसाभ्युक्ष्य तं विष्णुं विश्वरूपं महामुनिः

జలంతో అభ్యుక్ష్య చేసి మహాముని విష్ణువును సంబోధించాడు—హే జగన్నాథా, జగన్మయా, అజా, విభూ, విశ్వరూప విష్ణో!

Verse 62

मायां त्यज महाबाहो प्रतिभासा विचारतः विज्ञानानां सहस्राणि दुर्विज्ञेयानि माधव

హే మహాబాహో మాధవా, మాయను విడిచిపెట్టు. ప్రతిభాసాల స్వరూపాన్ని విచారించినా వేలాది విజ్ఞానాలు నిజంగా దుర్విజ్ఞేయమవుతాయి.

Verse 63

मयि पश्य जगत् सर्वं त्वया सार्धम् अनिन्दित ब्रह्माणं च तथा रुद्रं दिव्यां दृष्टिं ददामि ते

హే అనిందితా, నాతో పాటు నిన్ను కలుపుకొని సమస్త జగత్తును నాలో చూడు; అలాగే బ్రహ్మను, రుద్రునూ చూడు. నీకు దివ్యదృష్టిని ఇస్తున్నాను.

Verse 64

इत्युक्त्वा दर्शयामास स्वतनौ निखिलं मुनिः तं प्राह च हरिं देवं सर्वदेवभवोद्भवम्

ఇలా చెప్పి ముని తన స్వదేహంలో సమస్త తత్త్వాన్ని దర్శింపజేశాడు. ఆపై హరి దేవునితో పలికాడు—సర్వదేవభావానికి మూలకారణుడైనవాడా!

Verse 65

मायया ह्यनया किं वा मन्त्रशक्त्याथ वा प्रभो वस्तुशक्त्याथ वा विष्णो ध्यानशक्त्याथ वा पुनः

హే ప్రభో విష్ణో, ఇది ఈ మాయవల్లనా, లేక మంత్రశక్తివల్లనా, లేక వస్తుశక్తివల్లనా, లేదా మరల ధ్యానశక్తివల్లనా?

Verse 66

त्यक्त्वा मायामिमां तस्माद् योद्धुमर्हसि यत्नतः एवं तस्य वचः श्रुत्वा दृष्ट्वा माहात्म्यमद्भुतम्

కాబట్టి ఈ మాయను విడిచి యత్నంతో యుద్ధం చేయుటకు నీవు యోగ్యుడవు. అతని మాటలు విని, ఆ అద్భుత మహాత్మ్యాన్ని చూచి, అతడు అంతరంగంలో దృఢనిశ్చయమొందెను।

Verse 67

देवाश् च दुद्रुवुर्भूयो देवं नारायणं च तम् वारयामास निश्चेष्टं पद्मयोनिर्जगद्गुरुः

దేవతలు మళ్లీ హడావుడిగా పారిపోయిరి; జగద్గురు పద్మయోని బ్రహ్మ ఆ దేవ నారాయణుని ఆపి నిశ్చేష్టుడిగా చేసెను—లోకధర్మం భంగం కాకుండుటకై।

Verse 68

निशम्य वचनं तस्य ब्रह्मणस्तेन निर्जितः जगाम भगवान् विष्णुः प्रणिपत्य महामुनिम्

బ్రహ్మ వచనమును విని, దానిచేత జయింపబడినవాడై భగవాన్ విష్ణువు ఆ మహామునికి ప్రణామము చేసి వెళ్లెను. ఇట్లే పశు జీవుడు పోటీని విడిచి వినయంతో పతియైన పరమేశ్వరుని దిశగా సాగును।

Verse 69

क्षुपो दुःखातुरो भूत्वा सम्पूज्य च मुनीश्वरम् दधीचमभिवन्द्याशु प्रार्थयामास विक्लवः

దుఃఖంతో వ్యాకులుడైన క్షుపుడు మునీశ్వరుడైన దధీచిని విధివిధానంగా పూజించి, వెంటనే నమస్కరించి, వికలమనసుతో ప్రార్థించెను।

Verse 70

दधीच क्षम्यतां देव मयाज्ञानात्कृतं सखे विष्णुना हि सुरैर्वापि रुद्रभक्तस्य किं तव

దధీచి పలికెను—ఓ దేవా, ఓ సఖా, అజ్ఞానవశముగా నాచేత జరిగినదాన్ని క్షమించుము. విష్ణువైనా, దేవతలైనా—రుద్రభక్తునిపై వారికి ఏ అధికారము?

Verse 71

प्रसीद परमेशान दुर्लभा दुर्जनैर्द्विज भक्तिर्भक्तिमतां श्रेष्ठ मद्विधैः क्षत्रियाधमैः

ఓ పరమేశానా! ప్రసన్నుడవు కమ్ము. ఓ భక్తశ్రేష్ఠుడా, దుర్जनులకు భక్తి లభించుట కష్టము. నావంటి అధమ క్షత్రియులకు అట్టి భక్తి దొరుకుట మిక్కిలి దుర్లభము.

Verse 72

श्रुत्वानुगृह्य तं विप्रो दधीचस्तपतां वरः राजानं मुनिशार्दूलः शशाप च सुरोत्तमान्

ఆ మాటలు విని, అతనిపై అనుగ్రహము చూపి, తపస్వులలో శ్రేష్ఠుడు, మునిపుంగవుడైన దధీచి మహర్షి రాజును అనుగ్రహించి, దేవోత్తములను శపించెను.

Verse 73

रुद्रकोपाग्निना देवाः सदेवेन्द्रा मुनीश्वरैः ध्वस्ता भवन्तु देवेन विष्णुना च समन्विताः

దేవేంద్రుడు, మునీश्वరులు మరియు సాక్షాత్తు విష్ణువుతో కూడిన దేవతలందరూ రుద్రుని కోపాగ్నిలో భస్మమైపోవుదురు గాక!

Verse 74

प्रजापतेर् मखे पुण्ये दक्षस्य सुमहात्मनः एवं शप्त्वा क्षुपं प्रेक्ष्य पुनराह द्विजोत्तमः

మహాత్ముడైన దక్ష ప్రజాపతి యొక్క పవిత్ర యజ్ఞములో, ఈ విధముగా శపించి, ఆ ద్విజోత్తముడు క్షుపుని చూసి మరల ఇట్లు పలికెను.

Verse 75

देवैश् च पूज्या राजेन्द्र नृपैश् च विविधैर्गणैः ब्राह्मणा एव राजेन्द्र बलिनः प्रभविष्णवः

ఓ రాజేంద్రా! బ్రాహ్మణులు దేవతలచేత, రాజులచేత మరియు వివిధ గణములచేత పూజింపదగినవారు. ఓ రాజేంద్రా! బ్రాహ్మణులే నిజముగా బలవంతులు మరియు సమర్థులు.

Verse 76

इत्युक्त्वा स्वोटजं विप्रः प्रविवेश महाद्युतिः दधीचमभिवन्द्यैव जगाम स्वं नृपः क्षयम्

ఇట్లు చెప్పి మహాతేజస్సుగల బ్రాహ్మణుడు తన ఆశ్రమంలో ప్రవేశించాడు. రాజు దధీచిని నమస్కరించి, దేహధర్మానికి నియతమైన క్షయాన్ని అంగీకరించి, తన ధామానికి వెళ్లిపోయాడు।

Verse 77

तदेव तीर्थमभवत् स्थानेश्वरमिति स्मृतम् स्थानेश्वरम् अनुप्राप्य शिवसायुज्यम् आप्नुयात्

ఆ తీర్థమే ‘స్థానేశ్వర’మని ప్రసిద్ధి పొందింది. స్థానేశ్వరాన్ని చేరిన బంధిత పశు-జీవుడు కూడా పాశహర పతి శివునితో శివసాయుజ్యం—పూర్ణ ఏకత్వం—పొందగలడు।

Verse 78

कथितस्तव संक्षेपाद् विवादः क्षुब्दधीचयोः प्रभावश् च दधीचस्य भवस्य च महामुने

ఓ మహామునీ, క్షుబ్ధుడు–దధీచి మధ్య జరిగిన వివాదాన్ని, అలాగే దధీచి మరియు భవుడు (భగవాన్ శివుడు) యొక్క మహిమా-ప్రభావాన్ని నేను సంక్షేపంగా వివరించాను।

Verse 79

य इदं कीर्तयेद्दिव्यं विवादं क्षुब्दधीचयोः जित्वापमृत्युं देहान्ते ब्रह्मलोकं प्रयाति सः

క్షుబ్ధుడు–దధీచి మధ్య ఈ దివ్య వివాదాన్ని ఎవడు కీర్తిస్తాడో, వాడు అపమృత్యువును జయించి, దేహాంతంలో బ్రహ్మలోకాన్ని పొందుతాడు।

Verse 80

य इदं कीर्त्य संग्रामं प्रविशेत्तस्य सर्वदा नास्ति मृत्युभयं चैव विजयी च भविष्यति

ఈ సంగ్రామ-ప్రసంగాన్ని కీర్తించి యుద్ధంలో ప్రవేశించే వానికి ఎల్లప్పుడూ మరణభయం ఉండదు; అతడు విజేత అవుతాడు. పాశహర పతి శివస్మరణం దేహధారి పశు-జీవునకు అపాయంలో కవచమవుతుంది।