దశరథుడు in the Ramayana

ఇలా గుణసంపన్నుడైన, సత్యాధారిత పరాక్రమమున్న, జ్యేష్ఠుడైన, శ్రేష్ఠగుణాలతో యుక్తుడైన, దశరథునికి ప్రియపుత్రుడైన రాముని—ప్రజాహితంలో నిమగ్నుడై, ప్రజలకు ప్రియమైన కార్యాలను కోరువాడై ఉన్నవాడిని—భూపతి ప్రేమవశాత యువరాజ్యంతో నియమించదలచాడు।

సత్యవాక్యపాలనలో దృఢుడై, ధర్మబంధనంతో నియమితుడైన రాజు దశరథుడు తన ప్రియ కుమారుడు రాముని వనవాసానికి పంపెను।

ఆ వీరుడు రాముడు తన ప్రతిజ్ఞను నిలుపుకుంటూ వనానికి వెళ్లెను—తండ్రి వచన ఆజ్ఞచేత, కైకేయి ప్రీతికోసం।

రాముని దయిత భార్య సీత—నిత్యం ప్రాణసమానంగా ప్రియురాలై, ఆయన హితంలో నిబద్ధురాలై—జనకుని వంశంలో జన్మించింది, దేవమాయచే నిర్మితమైనదానివలె. సమస్త శుభలక్షణసంపన్నురాలై, స్త్రీలలో శ్రేష్ఠురాలైన ఆ ఉత్తమ వధువు, రోహిణి చంద్రుని అనుసరించునట్లు రాముని…

పౌరులచే దూరం వరకు అనుసరింపబడి, తండ్రి దశరథునిచే కూడా అనుసరింపబడి, ధర్మాత్ముడైన రాముడు గంగాతీరంలోని శృంగిబేరపురం చేరి, సూతుని పంపించెను। నిషాదుల రాజైన ప్రియమైన గుహుని సమీపించి, రాముడు గుహునితో కూడా, లక్ష్మణునితో కూడా, సీతతో కూడా ముందుకు…

రాముడు చిత్రకూటానికి వెళ్లిన తరువాత, పుత్రశోకంతో వ్యాకులుడైన రాజు దశరథుడు కుమారుని విలపిస్తూ స్వర్గలోకానికి వెళ్లిపోయెను।

ఆయన (దశరథుడు) మరణించిన తరువాత, వశిష్ఠప్రముఖ ద్విజులు మహాబలుడైన భరతుని రాజ్యానికి నియమించగా కూడా, భరతుడు రాజ్యాన్ని కోరలేదు।

అనంతరం శత్రుసూదనుడైన మహాతేజస్సు గల దశరథాత్మజుడు రాముడు శబరీ వద్దకు వెళ్లాడు; శబరీ కూడా విధివిధానంగా భక్తితో ఆయనను పూజించి సత్కరించింది।

ధర్మతపఃప్రభావంతో ఆ ముని అక్కడ నిజంగా జరిగినదంతా యథావిధిగా దర్శించాడు—రాముడు, లక్ష్మణుడు, సీత; రాణులతో కూడిన రాజు దశరథుడు మరియు సమస్త రాజ్యం; అలాగే అక్కడ జరిగిన సమస్తం—వారి గతి, వారి ప్రయత్నాలు, వారి నవ్వు మరియు మాటలూ కూడ।

ఆయన రాముడు–పరశురాముడి మధ్య జరిగిన వివాదాన్ని, దశరథనందనుడైన రాముని ఉత్తమ గుణాలను, రామాభిషేకానికి చేసిన ఏర్పాట్లను, అలాగే కైకేయి దుష్టభావాన్ని కూడా వర్ణించాడు।

ఆయన రాఘవుని అభిషేకానికి కలిగిన అడ్డంకిని, ఆయన వనవాసాన్ని, రాజు చేసిన శోకవిలాపాన్ని, అలాగే రాజు పరలోకగమనాన్ని కూడా వివరించాడు।

ఆయన అరణ్యంలో నివాసస్థానం నిర్మించి స్థిరపడిన విధానాన్ని, భరతుని రాకను, రాముని ప్రసన్నం చేసి తిరిగి తీసుకురావడానికి చేసిన ప్రయత్నాన్ని, అలాగే తండ్రికి రాముడు చేసిన సలిలక్రియ (తర్పణం)ను కూడా వర్ణించాడు।

ఆ పురిలో మహారాజు దశరథుడు—తన మహారాజ్య సమృద్ధిని వర్ధింపజేసేవాడు—దేవాధిపతి ఇంద్రుడు స్వర్గంలో నివసించునట్లు నివసించెను।

ఆ నగరం వేలాది మహారథులతో నిండివుండెను—వారు లఘుహస్తులు, విశారదులు; ఒంటరిగా, నిరాయుధంగా ఉన్న నిర్బలులపై బాణాలు వేయరు; పారిపోతున్న శత్రువును వెంబడిస్తూ శబ్దానుసారంగా కూడా లక్ష్యాన్ని ఛేదించగలరు. అరణ్యంలో గర్జించే మత్తసింహ-వ్యాఘ్ర-వరాహములను…

ఆ అయోధ్యా నగరంలో దశరథ మహారాజు నివసించెను— ఆయన వేదవిదుడు, సమస్త సంపదలతో సమృద్ధుడు, దీర్ఘదృష్టి గల మహాతేజస్సు, పురవాసులకు జనపదవాసులకు ప్రియుడు. ఇక్ష్వాకువంశంలో అతిరథుడు, యజ్ఞకర్త, ధర్మపరాయణుడు, నియమశీలి; మహర్షిసమాన రాజర్షి, త్రిలోకములలో…

సత్యనిష్ఠతో, ధర్మ-అర్థ-కామముల త్రివర్గమును యథావిధిగా అనుష్ఠించుచున్న ఆ రాజుచేత ఆ శ్రేష్ఠ నగరి ఇంద్రుడు అమరావతిని పాలించినట్లు పాలింపబడెను।

అయోధ్యలో ఐశ్వర్యం లేని వాడు గాని, రూపహీనుడు గాని—పురుషుడైనా స్త్రీయైనా—ఎవరూ కనిపించరు; రాజుపట్ల భక్తి లేనివాడూ అక్కడ ఎవరూ లేరు।

ఆ నగరం ఆ ఇక్ష్వాకునాథుడు (దశరథుడు) చేత సుపరిరక్షితమై సుశాసితమైంది; పూర్వకాలంలో జ్ఞానవంతుడైన మానవేంద్రుడు మనువు పాలించినట్లే॥

ఆ నగరం మరి రెండు యోజనాల వరకు విస్తరించి, తన సత్యనామానికి తగినట్లే ప్రకాశించెను; అక్కడే రాజు దశరథుడు నివసిస్తూ జగత్తును పాలించి రక్షించెను।

ఆ పురిని మహాతేజస్సు గల మహారాజు దశరథుడు, శత్రువులను శమింపజేసినవాడు, చంద్రుడు నక్షత్రాలపై అధిపత్యం వహించినట్లే శాసించెను।