Sarga 15

Verse 1

ते तु तां रजनीमुष्य ब्राह्मणा वेदपारगाः।उपतस्थुरुपस्थानं सह राजपुरोहिताः।।2.15.1।।

ఆ రాత్రి జాగరణ చేసిన వేదపారంగత బ్రాహ్మణులు, రాజపురోహితులతో కూడి, ప్రాతఃకాలంలో అభిషేక మండపంలోని ఉపస్థానస్థలానికి సమవేతులయ్యారు।

Verse 2

अमात्या बलमुख्याश्च मुख्या ये निगमस्य च।राघवस्याभिषेकार्थे प्रियमाणास्तु संगताः।।2.15.2।।

రాఘవుని అభిషేకార్థమై మంత్రులు, సేనాధిపతులు, మరియు నగర-నిగమముల ప్రధానులు ఆనందపూరితులై సమవేతులయ్యారు।

Verse 3

उदिते विमले सूर्ये पुष्ये चाभ्यागतेऽहनि।लग्ने कर्कटके प्राप्ते जन्म रामस्य च स्थिते।।2.15.3।।अभिषेकाय रामस्य द्विजेन्द्रैरुपकल्पितम्।

నిర్మలమైన సూర్యుడు ఉదయించగా, పుష్య నక్షత్రదినము వచ్చగా, రాముని జన్మలగ్నమైన కర్కట లగ్నము ప్రాప్తమగగానే, ద్విజేంద్రులు రామాభిషేకార్థం సమస్త ఏర్పాట్లు చేసిరి।

Verse 4

काञ्चना जलकुम्भाश्च भद्रपीठं स्वलंकृतम्।।2.15,4।।रथः च सम्यगास्तीर्णो भास्वता व्याघ्रचर्मणा।

సువర్ణ జలకుంభములు, సుసజ్జితమైన భద్రపీಠము సిద్ధంగా ఉంచబడెను; రథమును కూడా ప్రకాశించే వ్యాఘ్రచర్మంతో సమ్యకంగా పరచి ఉంచిరి।

Verse 5

गङ्गायमुनयोःपुण्यात्सङ्गमादाहृतं जलम्।।2.15.5।।याश्चान्या स्सरितः पुण्या ह्रदाः कूपा स्सरांसि च।प्राग्वाहाश्चोर्ध्ववाहाश्च तिर्यग्वाहा स्समाहिताः।।2.15.6।।ताभ्यश्चैवाहृतं तोयं समुद्रेभ्यश्च सर्वशः।

గంగా-యమునల పుణ్య సంగమమునుండి జలము తెచ్చిరి. అలాగే ఇతర పుణ్య నదులు, హ్రదములు, బావులు, సరస్సుల నుండి కూడా—ప్రాగ్వాహములు, ఊర్ధ్వవాహములు, తిర్యగ్వాహములు సహా—అన్ని దిశల నుండి జలము సమకూర్చిరి; సమస్త సముద్రముల నుండియు జలము తెచ్చిరి।

Verse 6

गङ्गायमुनयोःपुण्यात्सङ्गमादाहृतं जलम्।।2.15.5।।याश्चान्या स्सरितः पुण्या ह्रदाः कूपा स्सरांसि च।प्राग्वाहाश्चोर्ध्ववाहाश्च तिर्यग्वाहा स्समाहिताः।।2.15.6।।ताभ्यश्चैवाहृतं तोयं समुद्रेभ्यश्च सर्वशः।

లాజములతో కూడి, పచ్చని పల్లవములతో కప్పబడిన స్వర్ణ-రజత ఘటములు—పద్మములు, ఉత్పలములతో అలంకృతమై—పరమ పవిత్ర అభిషేకజలముతో నిండిపోయి ప్రకాశించుచుండెను।

Verse 7

सलाजाः क्षीरिभिश्छन्ना घटाः काञ्चनराजताः।।2.15.7।।पद्मोत्पलयुता भान्ति पूर्णाः परमवारिणा।

లాజములతో కూడి, పచ్చని పల్లవములతో కప్పబడిన స్వర్ణ-రజత ఘటములు—పద్మములు, ఉత్పలములతో అలంకృతమై—పరమ పవిత్ర అభిషేకజలముతో నిండిపోయి ప్రకాశించుచుండెను।

Verse 8

क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भा स्सुमनसः पयः।।2.15.8।।वेश्याश्चैव शुभाचारा स्सर्वाभरणभूषिताः।

మధు, పెరుగు, నెయ్యి, లాజాలు, దర్భలు, సుమనస్సులు (పుష్పాలు), పాలు అన్నీ సుసజ్జితంగా ఉంచబడినవి; అలాగే శుభాచారములు గల, సర్వాభరణభూషిత వేశ్యలూ సేవకు సిద్ధంగా నిలిచిరి।

Verse 9

चन्द्रांशुविकचप्रख्यं काञ्चनं रत्नभूषितम्।।2.15.9।।सज्जं तिष्ठति रामस्य वालव्यजनमुत्तमम्।

చంద్రకిరణాలవలె మృదువుగా ప్రకాశించే, రత్నభూషిత స్వర్ణదండముగల ఉత్తమ చామరం రామునికై సిద్ధంగా నిలిచెను।

Verse 10

चन्द्रमण्डलसङ्काशमातपत्रं च पाण्डुरम्।।2.15.10।।सज्जं द्युतिकरं श्रीमदभिषेकपुरस्कृतम्।

చంద్ర మండలంలా ప్రకాశించే పాండురవర్ణ రాజఛత్రం—దీప్తిమంతమై, శ్రీమంతమై—అభిషేక మండపం ముందర సిద్ధంగా ఉంచబడింది।

Verse 11

पाण्डुरश्च वृषस्सज्जः पाण्डुरोऽश्वश्च सुस्थितः।।2.15.11।।प्रसृतश्च गजःश्रीमानौपवाह्यः प्रतीक्षते।

పాండురవర్ణ వృషభం సిద్ధంగా నిలిచింది; పాండురవర్ణ అశ్వం సుస్థానంలో స్థిరంగా ఉంది; మదస్రావంతో ఉన్న, రాజారోహణయోగ్యమైన శ్రీమంత గజం కూడా సేవలో వేచి ఉంది।

Verse 12

अष्टौ च कन्या माङ्गल्या स्सर्वाभरणभूषिताः।।2.15.12।।वादित्राणि च सर्वाणि वन्दिनश्च तथाऽपरे।

ఎనిమిది మాంగల్యకర కన్యలు సమస్త ఆభరణాలతో అలంకరింపబడి నిలిచారు; అన్ని రకాల వాద్యాలు, అలాగే వందిజనులు మరియు ఇతరులూ సిద్ధంగా ఉన్నారు।

Verse 13

इक्ष्वाकूणां यथा राज्ये संभ्रियेताभिषेचनम्।।2.15.13।।तथाजातीयमादाय राजपुत्राभिषेचनम्।ते राजवचनात्तत्र समवेतामहीपतिम्।।2.15.14।।अपश्यन्तोऽब्रुवन् को नु राज्ञो नः प्रतिवेदयेत्।न पश्यामश्च राजानमुदितश्च दिवाकरः।।2.15.15।।यौवराज्याभिषेकश्च सज्जो रामस्य धीमतः।

ఇక్ష్వాకువంశ రాజ్యంలో అభిషేకానికి సంప్రదాయంగా ఎలా సామగ్రి సమకూర్చబడుతుందో, అలాగే రాజపుత్రాభిషేకానికి తగిన ద్రవ్యాలు సమాహరించబడ్డాయి। రాజాజ్ఞతో అక్కడ సమవేతులైన వారు భూపతిని చూడక ఇలా అన్నారు—“మా రాకను రాజుకు ఎవరు నివేదించాలి? సూర్యుడు ఉదయించాడు, అయినా రాజును చూడటం లేదు; ధీమంతుడైన రాముని యువరాజ్యాభిషేకం పూర్తిగా సిద్ధంగా ఉంది।”

Verse 14

इक्ष्वाकूणां यथा राज्ये संभ्रियेताभिषेचनम्।।2.15.13।।तथाजातीयमादाय राजपुत्राभिषेचनम्।ते राजवचनात्तत्र समवेतामहीपतिम्।।2.15.14।।अपश्यन्तोऽब्रुवन् को नु राज्ञो नः प्रतिवेदयेत्।न पश्यामश्च राजानमुदितश्च दिवाकरः।।2.15.15।।यौवराज्याभिषेकश्च सज्जो रामस्य धीमतः।

ఇక్ష్వాకువంశ రాజ్యంలో అభిషేకానికి సంప్రదాయంగా ఎలా సామగ్రి సమకూర్చబడుతుందో, అలాగే రాజపుత్రాభిషేకానికి తగిన ద్రవ్యాలు సమాహరించబడ్డాయి। రాజాజ్ఞతో అక్కడ సమవేతులైన వారు భూపతిని చూడక ఇలా అన్నారు—“మా రాకను రాజుకు ఎవరు నివేదించాలి? సూర్యుడు ఉదయించాడు, అయినా రాజును చూడటం లేదు; ధీమంతుడైన రాముని యువరాజ్యాభిషేకం పూర్తిగా సిద్ధంగా ఉంది।”

Verse 15

इक्ष्वाकूणां यथा राज्ये संभ्रियेताभिषेचनम्।।2.15.13।।तथाजातीयमादाय राजपुत्राभिषेचनम्।ते राजवचनात्तत्र समवेतामहीपतिम्।।2.15.14।।अपश्यन्तोऽब्रुवन् को नु राज्ञो नः प्रतिवेदयेत्।न पश्यामश्च राजानमुदितश्च दिवाकरः।।2.15.15।।यौवराज्याभिषेकश्च सज्जो रामस्य धीमतः।

ఇక్ష్వాకువంశ రాజ్యంలో అభిషేకానికి సంప్రదాయంగా ఎలా సామగ్రి సమకూర్చబడుతుందో, అలాగే రాజపుత్రాభిషేకానికి తగిన ద్రవ్యాలు సమాహరించబడ్డాయి। రాజాజ్ఞతో అక్కడ సమవేతులైన వారు భూపతిని చూడక ఇలా అన్నారు—“మా రాకను రాజుకు ఎవరు నివేదించాలి? సూర్యుడు ఉదయించాడు, అయినా రాజును చూడటం లేదు; ధీమంతుడైన రాముని యువరాజ్యాభిషేకం పూర్తిగా సిద్ధంగా ఉంది।”

Verse 16

इति तेषु ब्रुवाणेषु सार्वभौमान् महीपतीन्।।2.15.16।।अब्रवीत्तानिदं सर्वान्सुमन्त्रो राजसत्कृतः।

ఆ సార్వభౌమ మహీపతులు అలా పలుకుచుండగా, రాజసత్కృతుడైన సుమంత్రుడు వారందరిని ఉద్దేశించి ఈ వచనమును పలికెను।

Verse 17

रामं राज्ञो नियोगेन त्वरया प्रस्थितोऽस्म्यहम्।।2.15.17।।पूज्या राज्ञो भवन्तस्तु रामस्य च विशेषतः।

రాజాజ్ఞచే నేను తక్షణమే రాముని వద్దకు బయలుదేరుచున్నాను; మీరు అందరూ రాజునకు పూజ్యులు, మరింతగా రామునకూ పూజ్యులే।

Verse 18

अयं पृच्छामि वचनात्सुखमायुष्मतामहम्।।2.15.18।।राज्ञः संप्रति बुद्धस्य यच्चागमनकारणम्।

మీ వచనప్రకారం నేను ఇప్పుడు జాగృతుడైన రాజుని వద్ద మీ క్షేమసుఖమును విచారించి, పిలుపునకు కారణమును కూడా అడుగుదును।

Verse 19

इत्युक्त्वाऽन्तः पुरद्वारमाजगाम पुराणवित्।।2.15.19।।सदाऽसक्तं च तद्वेश्म सुमन्त्रः प्रविवेश ह।

ఇట్లు పలికి పురాణవిదుడైన సుమంత్రుడు అంతఃపుర ద్వారమునకు వచ్చి, సదా మూసివుంచబడే ఆ రాజభవన భాగములో ప్రవేశించెను।

Verse 20

तुष्टावास्य तदा वंशं प्रविश्य स विशांपतेः।।2.15.20।।शयनीयं नरेन्द्रस्य तदाऽऽसाद्य व्यतिष्ठत।

అప్పుడు అతడు విశాంపతి అంతఃపురంలో ప్రవేశించి రాజవంశాన్ని స్తుతించాడు; నరేంద్రుని శయనగృహాన్ని సమీపించి అక్కడే నిలిచాడు।

Verse 21

सोऽत्यासाद्य तु तद्वेश्म तिरस्करणिमन्तरा।।2.15.21।।आशीर्भिर्गुणयुक्ताभि रभितुष्टाव राघवम्।

అతడు ఆ గదికి అత్యంత సమీపంగా వచ్చి తెర వెనుక నిలిచి, గుణసంపన్నమైన ఆశీర్వచనాలతో రాఘవుని స్తుతించాడు।

Verse 22

सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि।।2.15.22।।वरुणश्चाग्निरिन्द्रश्च विजयं प्रदिशन्तु ते।

హే కాకుత్స్థా! సోముడు, సూర్యుడు, అలాగే శివుడు, వైశ్రవణుడు, వరుణుడు, అగ్ని, ఇంద్రుడు—ఇవన్నీ నీకు విజయాన్ని ప్రసాదించుగాక।

Verse 23

गता भगवती रात्रिरहः शिवमुपस्थितम्।।2.15.23।।बुद्ध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम्।

భగవతీ రాత్రి గడిచిపోయింది; శుభమైన పగలు సమీపించింది. హే నృపశార్దూలా! మేల్కొని వెంటనే అనుసరించవలసిన కార్యాన్ని చేయుము।

Verse 24

ब्राह्मणा बलमुख्याश्च नैगमाश्चागता नृप।।2.15.24।।दर्शनं तेऽभिकांक्षन्ते प्रतिबुध्यस्व राघव।

హే నృపా! బ్రాహ్మణులు, ప్రధాన సేనానాయకులు, అలాగే నైగములు (వ్యాపారులు) వచ్చియున్నారు; వారు నీ దర్శనాన్ని కోరుతున్నారు. హే రాఘవా! మేల్కొనుము।

Verse 25

स्तुवन्तं तं तदा सूतं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम्।।2.15.25।।प्रतिबुध्य ततो राजा इदं वचनमब्रवीत्।

అప్పుడు స్తుతి చేస్తున్న మంత్రనిపుణుడైన సూతుడు సుమంత్రుని చూచి రాజు మేల్కొని ఈ వాక్యములు పలికెను।

Verse 26

राममानय सूतेति यदस्यभिहितोऽनया।।2.15.26।।किमिदं कारणं येन ममाज्ञा प्रतिहन्यते।

‘హే సూతా, రాముని తీసుకొని రా’ అని ఆమె నీకు చెప్పెను. మరి ఏ కారణముచేత నా ఆజ్ఞ అడ్డుపడుచున్నది?

Verse 27

न चैव संप्रसुप्तोऽहमानयेहाशु राघवम्।।2.15.27।।इति राजा दशरथ स्सूतं तत्रान्वशात्पुनः।

‘నేను నిద్రించియుండలేదు; రాఘవుని వెంటనే ఇక్కడికి తీసుకొని రా.’ అని రాజు దశరథుడు అక్కడ సూతునికి మరల ఆజ్ఞాపించెను।

Verse 28

स राजवचनं श्रुत्वा शिरसा प्रतिपूज्य तम्।।2.15.28।।निर्जगाम नृपावासान्मन्यमानः प्रियं महत्।

రాజవచనమును విని, శిరస్సు వంచి ఆయనను గౌరవించి, ఇది మహాప్రియమైన మహత్తర కార్యమని భావించి, రాజనివాసమునుండి బయలుదేరెను।

Verse 29

प्रसन्नो राजमार्गं च पताकाध्वजशोभितम्।।2.15.29।।हृष्टः प्रमुदित स्सूतो जगामाशु विलोकयन्।

ప్రసన్నుడై, హర్షోద్రిక్తుడైన సూతుడు పతాకా-ధ్వజాలతో శోభించిన రాజమార్గాన్ని చూస్తూ త్వరగా ముందుకు సాగెను।

Verse 30

स सूतस्तत्र शुश्राव रामाधिकरणाः कथाः।।2.15.30।।अभिषेचनसंयुक्तास्सर्वलोकस्य हृष्टवत्।

అక్కడ సూతుడు హర్షితులైన ప్రజల మధ్య రాముని విషయమైన, అభిషేకసంబంధమైన మాటలను వినెను।

Verse 31

ततो ददर्श रुचिरं कैलासशिखरप्रभम्।।2.15.31।।रामवेश्म सुमन्त्रस्तु शक्रवेश्मसमप्रभम्।

అనంతరం సుమంత్రుడు రాముని మనోహర నివాసాన్ని చూచెను—కైలాస శిఖరంలా కాంతిమంతం, శక్రభవనంలా ప్రకాశవంతం।

Verse 32

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।

సుమంత్రుడు రాముని భవనాన్ని చూచెను—మహా ద్వారాలతో బలంగా నిర్మితమై, అనేక గ్యాలరీలతో శోభించి; స్వర్ణ ప్రతిమలతో అలంకృతమై, మణి-విద్రుమ తೋರణాలతో యుక్తమై. శరదృతువు ఘన మేఘాలవలె ప్రకాశించి, మేరువు గుహవలె దీప్తిమంతమై; ఉత్తమ మాల్యములు, రత్నములతో సుసజ్జితమై, ముత్యములతో నిండిపోయి, చందన-అగరు ధూపసువాసనతో పరిమళించి, దార్దుర శిఖరంలా మనోహర గంధాన్ని వెదజల్లుచుండెను। సారసములు, మయూరముల కూయుటతో విరాజిల్లి, సుకృత శిల్పకళా వైభవంతో నిండిపోయి; తన తీక్ష్ణ తేజస్సుతో సమస్త ప్రాణుల మనస్సులను, నేత్రాలను ఆకర్షించుచుండెను। చంద్ర-సూర్యులవలె కాంతిమంతమై, కుబేరభవనంలా, మహేంద్రధామంలా, నానావిధ పక్షులతో కిటకిటలాడుచుండెను; మేరుశృంగంలా ఎత్తుగా నిలిచెను। అంజలి బద్ధులై వచ్చిన జనులతో, కానుకలు మోసుకొచ్చిన జనపదవాసులతో నిండిపోయి; రామాభిషేకాన్ని ఆశిస్తూ ఉత్సుకతతో పైకి చూచే ప్రసన్నముఖులచే అలంకృతమై. మహామేఘంలా ఉదగ్రంగా, సువిభూషితంగా, నానారత్నాలతో నిండిపోయి, కుబ్జులు మరియు కిరాతుల గుంపులతో కూడి ఉండెను।

Verse 33

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।

సుమంత్రుడు రాముని భవనాన్ని చూచెను—మహా ద్వారాలతో బలంగా నిర్మితమై, అనేక గ్యాలరీలతో శోభించి; స్వర్ణ ప్రతిమలతో అలంకృతమై, మణి-విద్రుమ తೋರణాలతో యుక్తమై. శరదృతువు ఘన మేఘాలవలె ప్రకాశించి, మేరువు గుహవలె దీప్తిమంతమై; ఉత్తమ మాల్యములు, రత్నములతో సుసజ్జితమై, ముత్యములతో నిండిపోయి, చందన-అగరు ధూపసువాసనతో పరిమళించి, దార్దుర శిఖరంలా మనోహర గంధాన్ని వెదజల్లుచుండెను। సారసములు, మయూరముల కూయుటతో విరాజిల్లి, సుకృత శిల్పకళా వైభవంతో నిండిపోయి; తన తీక్ష్ణ తేజస్సుతో సమస్త ప్రాణుల మనస్సులను, నేత్రాలను ఆకర్షించుచుండెను। చంద్ర-సూర్యులవలె కాంతిమంతమై, కుబేరభవనంలా, మహేంద్రధామంలా, నానావిధ పక్షులతో కిటకిటలాడుచుండెను; మేరుశృంగంలా ఎత్తుగా నిలిచెను। అంజలి బద్ధులై వచ్చిన జనులతో, కానుకలు మోసుకొచ్చిన జనపదవాసులతో నిండిపోయి; రామాభిషేకాన్ని ఆశిస్తూ ఉత్సుకతతో పైకి చూచే ప్రసన్నముఖులచే అలంకృతమై. మహామేఘంలా ఉదగ్రంగా, సువిభూషితంగా, నానారత్నాలతో నిండిపోయి, కుబ్జులు మరియు కిరాతుల గుంపులతో కూడి ఉండెను।

Verse 34

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।

సుమంత్రుడు రాముని భవనాన్ని చూచెను—మహా ద్వారాలతో బలంగా నిర్మితమై, అనేక గ్యాలరీలతో శోభించి; స్వర్ణ ప్రతిమలతో అలంకృతమై, మణి-విద్రుమ తೋರణాలతో యుక్తమై. శరదృతువు ఘన మేఘాలవలె ప్రకాశించి, మేరువు గుహవలె దీప్తిమంతమై; ఉత్తమ మాల్యములు, రత్నములతో సుసజ్జితమై, ముత్యములతో నిండిపోయి, చందన-అగరు ధూపసువాసనతో పరిమళించి, దార్దుర శిఖరంలా మనోహర గంధాన్ని వెదజల్లుచుండెను। సారసములు, మయూరముల కూయుటతో విరాజిల్లి, సుకృత శిల్పకళా వైభవంతో నిండిపోయి; తన తీక్ష్ణ తేజస్సుతో సమస్త ప్రాణుల మనస్సులను, నేత్రాలను ఆకర్షించుచుండెను। చంద్ర-సూర్యులవలె కాంతిమంతమై, కుబేరభవనంలా, మహేంద్రధామంలా, నానావిధ పక్షులతో కిటకిటలాడుచుండెను; మేరుశృంగంలా ఎత్తుగా నిలిచెను। అంజలి బద్ధులై వచ్చిన జనులతో, కానుకలు మోసుకొచ్చిన జనపదవాసులతో నిండిపోయి; రామాభిషేకాన్ని ఆశిస్తూ ఉత్సుకతతో పైకి చూచే ప్రసన్నముఖులచే అలంకృతమై. మహామేఘంలా ఉదగ్రంగా, సువిభూషితంగా, నానారత్నాలతో నిండిపోయి, కుబ్జులు మరియు కిరాతుల గుంపులతో కూడి ఉండెను।

Verse 35

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।

సుమంత్రుడు రాముని భవనాన్ని చూచెను—మహా ద్వారాలతో బలంగా నిర్మితమై, అనేక గ్యాలరీలతో శోభించి; స్వర్ణ ప్రతిమలతో అలంకృతమై, మణి-విద్రుమ తೋರణాలతో యుక్తమై. శరదృతువు ఘన మేఘాలవలె ప్రకాశించి, మేరువు గుహవలె దీప్తిమంతమై; ఉత్తమ మాల్యములు, రత్నములతో సుసజ్జితమై, ముత్యములతో నిండిపోయి, చందన-అగరు ధూపసువాసనతో పరిమళించి, దార్దుర శిఖరంలా మనోహర గంధాన్ని వెదజల్లుచుండెను। సారసములు, మయూరముల కూయుటతో విరాజిల్లి, సుకృత శిల్పకళా వైభవంతో నిండిపోయి; తన తీక్ష్ణ తేజస్సుతో సమస్త ప్రాణుల మనస్సులను, నేత్రాలను ఆకర్షించుచుండెను। చంద్ర-సూర్యులవలె కాంతిమంతమై, కుబేరభవనంలా, మహేంద్రధామంలా, నానావిధ పక్షులతో కిటకిటలాడుచుండెను; మేరుశృంగంలా ఎత్తుగా నిలిచెను। అంజలి బద్ధులై వచ్చిన జనులతో, కానుకలు మోసుకొచ్చిన జనపదవాసులతో నిండిపోయి; రామాభిషేకాన్ని ఆశిస్తూ ఉత్సుకతతో పైకి చూచే ప్రసన్నముఖులచే అలంకృతమై. మహామేఘంలా ఉదగ్రంగా, సువిభూషితంగా, నానారత్నాలతో నిండిపోయి, కుబ్జులు మరియు కిరాతుల గుంపులతో కూడి ఉండెను।

Verse 36

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।

సుమంత్రుడు రాముని భవనాన్ని చూచెను—మహా ద్వారాలతో బలంగా నిర్మితమై, అనేక గ్యాలరీలతో శోభించి; స్వర్ణ ప్రతిమలతో అలంకృతమై, మణి-విద్రుమ తೋರణాలతో యుక్తమై. శరదృతువు ఘన మేఘాలవలె ప్రకాశించి, మేరువు గుహవలె దీప్తిమంతమై; ఉత్తమ మాల్యములు, రత్నములతో సుసజ్జితమై, ముత్యములతో నిండిపోయి, చందన-అగరు ధూపసువాసనతో పరిమళించి, దార్దుర శిఖరంలా మనోహర గంధాన్ని వెదజల్లుచుండెను। సారసములు, మయూరముల కూయుటతో విరాజిల్లి, సుకృత శిల్పకళా వైభవంతో నిండిపోయి; తన తీక్ష్ణ తేజస్సుతో సమస్త ప్రాణుల మనస్సులను, నేత్రాలను ఆకర్షించుచుండెను। చంద్ర-సూర్యులవలె కాంతిమంతమై, కుబేరభవనంలా, మహేంద్రధామంలా, నానావిధ పక్షులతో కిటకిటలాడుచుండెను; మేరుశృంగంలా ఎత్తుగా నిలిచెను। అంజలి బద్ధులై వచ్చిన జనులతో, కానుకలు మోసుకొచ్చిన జనపదవాసులతో నిండిపోయి; రామాభిషేకాన్ని ఆశిస్తూ ఉత్సుకతతో పైకి చూచే ప్రసన్నముఖులచే అలంకృతమై. మహామేఘంలా ఉదగ్రంగా, సువిభూషితంగా, నానారత్నాలతో నిండిపోయి, కుబ్జులు మరియు కిరాతుల గుంపులతో కూడి ఉండెను।

Verse 37

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।

సుమంత్రుడు రాముని భవనాన్ని చూచెను—మహా ద్వారాలతో బలంగా నిర్మితమై, అనేక గ్యాలరీలతో శోభించి; స్వర్ణ ప్రతిమలతో అలంకృతమై, మణి-విద్రుమ తೋರణాలతో యుక్తమై. శరదృతువు ఘన మేఘాలవలె ప్రకాశించి, మేరువు గుహవలె దీప్తిమంతమై; ఉత్తమ మాల్యములు, రత్నములతో సుసజ్జితమై, ముత్యములతో నిండిపోయి, చందన-అగరు ధూపసువాసనతో పరిమళించి, దార్దుర శిఖరంలా మనోహర గంధాన్ని వెదజల్లుచుండెను। సారసములు, మయూరముల కూయుటతో విరాజిల్లి, సుకృత శిల్పకళా వైభవంతో నిండిపోయి; తన తీక్ష్ణ తేజస్సుతో సమస్త ప్రాణుల మనస్సులను, నేత్రాలను ఆకర్షించుచుండెను। చంద్ర-సూర్యులవలె కాంతిమంతమై, కుబేరభవనంలా, మహేంద్రధామంలా, నానావిధ పక్షులతో కిటకిటలాడుచుండెను; మేరుశృంగంలా ఎత్తుగా నిలిచెను। అంజలి బద్ధులై వచ్చిన జనులతో, కానుకలు మోసుకొచ్చిన జనపదవాసులతో నిండిపోయి; రామాభిషేకాన్ని ఆశిస్తూ ఉత్సుకతతో పైకి చూచే ప్రసన్నముఖులచే అలంకృతమై. మహామేఘంలా ఉదగ్రంగా, సువిభూషితంగా, నానారత్నాలతో నిండిపోయి, కుబ్జులు మరియు కిరాతుల గుంపులతో కూడి ఉండెను।

Verse 38

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।

సుమంత్రుడు రాముని భవనాన్ని చూచెను—మహా ద్వారాలతో బలంగా నిర్మితమై, అనేక గ్యాలరీలతో శోభించి; స్వర్ణ ప్రతిమలతో అలంకృతమై, మణి-విద్రుమ తೋರణాలతో యుక్తమై. శరదృతువు ఘన మేఘాలవలె ప్రకాశించి, మేరువు గుహవలె దీప్తిమంతమై; ఉత్తమ మాల్యములు, రత్నములతో సుసజ్జితమై, ముత్యములతో నిండిపోయి, చందన-అగరు ధూపసువాసనతో పరిమళించి, దార్దుర శిఖరంలా మనోహర గంధాన్ని వెదజల్లుచుండెను। సారసములు, మయూరముల కూయుటతో విరాజిల్లి, సుకృత శిల్పకళా వైభవంతో నిండిపోయి; తన తీక్ష్ణ తేజస్సుతో సమస్త ప్రాణుల మనస్సులను, నేత్రాలను ఆకర్షించుచుండెను। చంద్ర-సూర్యులవలె కాంతిమంతమై, కుబేరభవనంలా, మహేంద్రధామంలా, నానావిధ పక్షులతో కిటకిటలాడుచుండెను; మేరుశృంగంలా ఎత్తుగా నిలిచెను। అంజలి బద్ధులై వచ్చిన జనులతో, కానుకలు మోసుకొచ్చిన జనపదవాసులతో నిండిపోయి; రామాభిషేకాన్ని ఆశిస్తూ ఉత్సుకతతో పైకి చూచే ప్రసన్నముఖులచే అలంకృతమై. మహామేఘంలా ఉదగ్రంగా, సువిభూషితంగా, నానారత్నాలతో నిండిపోయి, కుబ్జులు మరియు కిరాతుల గుంపులతో కూడి ఉండెను।

Verse 39

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।

సుమంత్రుడు రాముని భవనాన్ని చూచెను—మహా ద్వారాలతో బలంగా నిర్మితమై, అనేక గ్యాలరీలతో శోభించి; స్వర్ణ ప్రతిమలతో అలంకృతమై, మణి-విద్రుమ తೋರణాలతో యుక్తమై. శరదృతువు ఘన మేఘాలవలె ప్రకాశించి, మేరువు గుహవలె దీప్తిమంతమై; ఉత్తమ మాల్యములు, రత్నములతో సుసజ్జితమై, ముత్యములతో నిండిపోయి, చందన-అగరు ధూపసువాసనతో పరిమళించి, దార్దుర శిఖరంలా మనోహర గంధాన్ని వెదజల్లుచుండెను। సారసములు, మయూరముల కూయుటతో విరాజిల్లి, సుకృత శిల్పకళా వైభవంతో నిండిపోయి; తన తీక్ష్ణ తేజస్సుతో సమస్త ప్రాణుల మనస్సులను, నేత్రాలను ఆకర్షించుచుండెను। చంద్ర-సూర్యులవలె కాంతిమంతమై, కుబేరభవనంలా, మహేంద్రధామంలా, నానావిధ పక్షులతో కిటకిటలాడుచుండెను; మేరుశృంగంలా ఎత్తుగా నిలిచెను। అంజలి బద్ధులై వచ్చిన జనులతో, కానుకలు మోసుకొచ్చిన జనపదవాసులతో నిండిపోయి; రామాభిషేకాన్ని ఆశిస్తూ ఉత్సుకతతో పైకి చూచే ప్రసన్నముఖులచే అలంకృతమై. మహామేఘంలా ఉదగ్రంగా, సువిభూషితంగా, నానారత్నాలతో నిండిపోయి, కుబ్జులు మరియు కిరాతుల గుంపులతో కూడి ఉండెను।

Verse 40

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।

సుమంత్రుడు రాముని భవనాన్ని చూచెను—మహా ద్వారాలతో బలంగా నిర్మితమై, అనేక గ్యాలరీలతో శోభించి; స్వర్ణ ప్రతిమలతో అలంకృతమై, మణి-విద్రుమ తೋರణాలతో యుక్తమై. శరదృతువు ఘన మేఘాలవలె ప్రకాశించి, మేరువు గుహవలె దీప్తిమంతమై; ఉత్తమ మాల్యములు, రత్నములతో సుసజ్జితమై, ముత్యములతో నిండిపోయి, చందన-అగరు ధూపసువాసనతో పరిమళించి, దార్దుర శిఖరంలా మనోహర గంధాన్ని వెదజల్లుచుండెను। సారసములు, మయూరముల కూయుటతో విరాజిల్లి, సుకృత శిల్పకళా వైభవంతో నిండిపోయి; తన తీక్ష్ణ తేజస్సుతో సమస్త ప్రాణుల మనస్సులను, నేత్రాలను ఆకర్షించుచుండెను। చంద్ర-సూర్యులవలె కాంతిమంతమై, కుబేరభవనంలా, మహేంద్రధామంలా, నానావిధ పక్షులతో కిటకిటలాడుచుండెను; మేరుశృంగంలా ఎత్తుగా నిలిచెను। అంజలి బద్ధులై వచ్చిన జనులతో, కానుకలు మోసుకొచ్చిన జనపదవాసులతో నిండిపోయి; రామాభిషేకాన్ని ఆశిస్తూ ఉత్సుకతతో పైకి చూచే ప్రసన్నముఖులచే అలంకృతమై. మహామేఘంలా ఉదగ్రంగా, సువిభూషితంగా, నానారత్నాలతో నిండిపోయి, కుబ్జులు మరియు కిరాతుల గుంపులతో కూడి ఉండెను।

Verse 41

स वाजियुक्तेन रथेन सारथिःनराकुलं राजकुलं विराजयन्।वरूथिना रामगृहाभिपातिना पुरस्य सर्वस्य मनांसि हर्षयन्।।2.15.41।।

ఆ సారథి అశ్వయుక్తమైన, వరూథము (రక్షకావరణము) కలిగి రామగృహమునకు దూసుకుపోవు రథమున, జనసమూహముతో నిండిన రాజకులప్రాంగణమును శోభింపజేస్తూ సాగెను; సమస్త పురజనుల మనస్సులను ఆనందింపజేసెను।

Verse 42

ततस्समासाद्य महाधनं महत्प्रहृष्टरोमा स बभूब सारथिः। मृर्गैर्मयूरैश्च समाकुलोल्बणं गृहं वरार्हस्य शचीपतेरिव।।2.15.42।।

అప్పుడు ఆ సారథి ఆనందంతో రోమాంచితుడై, మహాధనసంపన్నమైన ఆ విశాల నివాసానికి చేరుకున్నాడు. జింకలు, నెమళ్లు కిటకిటలాడే, వైభవంగా కళకళలాడే ఆ గృహం శచీపతి ఇంద్రుని ప్రాసాదంలా కనిపించింది.

Verse 43

स तत्र कैलासनिभास्स्वलंकृताःप्रविश्य कक्ष्यास्त्रिदशालयोपमाः।प्रियान्वरान् राममते स्थितान् बहून्व्यपोह्य शुद्धान्तमुपस्थितो रथी।।2.15.43।।

అతడు అక్కడ కైలాససమానంగా ఎత్తుగా, సుందరంగా అలంకరించబడిన ప్రాంగణాలలో ప్రవేశించాడు; అవి దేవలోక నివాసాల్లా కనిపించాయి. రామభక్తిలో స్థిరమైన అనేక ప్రియమైన, శ్రేష్ఠులైన వారిని దాటి ఆ సారథి అంతఃపురానికి (శుద్ధాంతానికి) చేరాడు.

Verse 44

स तत्र शुश्राव च हर्षयुक्ताःरामाभिषेकार्थकृता जनानाम्।नरेन्द्रसूनोरभिमङ्गलार्थाःसर्वस्य लोकस्य गिरः प्रहृष्टः।।2.15.44।।

అక్కడ అతడు ఆనందంతో ప్రజల హర్షభరితమైన మాటలను విన్నాడు—రామాభిషేక సందర్భంలో, రాజకుమారుని మంగళక్షేమార్థంగా పలికినవే అవి.

Verse 45

महेन्द्रसद्मप्रतिमं तु वेश्मरामस्य रम्यं मृगपक्षि जुष्टम्।ददर्श मेरोरिव श्रुङ्गमुच्चंविभ्राजमानं प्रभया सुमन्त्रः।।2.15.45।।

సుమంత్రుడు రాముని మనోహరమైన నివాసాన్ని చూశాడు—జింకలు, పక్షులు సంచరించే ఆ గృహం మహేంద్రుని మందిరంలా ఉండి, తన ప్రభతో మేరుపర్వత శిఖరంలా ఎత్తుగా ప్రకాశించింది.

Verse 46

उपस्थितैरञ्जलिकारकैश्चसोपायनैर्जानपदैर्जनैश्च।कोट्या परार्धैश्च विमुक्तयानैःसमाकुलं द्वारपथं ददर्श।।2.15.46।।

అతడు ద్వారమార్గం జనసమూహంతో కిటకిటలాడుతున్నదాన్ని చూశాడు—గ్రామీణులు, నగరవాసులు అనేకులు; కొందరు వాహనాల నుంచి దిగివచ్చి, కొందరు అంజలి బద్ధంగా, మరికొందరు ఉపాయనాలు (బహుమతులు) చేతబట్టి వచ్చారు.

Verse 47

ततो महामेघमहीधराभं प्रभिन्नमत्यङ्कुशमत्यसह्यम्।रामौपवाह्यं रुचिरं ददर्शशत्रुञ्जयं नागमुदग्रकायम्।।2.15.47।।

అనంతరం అతడు శత్రుఞ్జయ అనే ఆ మనోహరమైన మహాకాయ గజాన్ని చూచెను—మహామేఘమువలె, పర్వతమువలె; కపోలముల నుండి మదము జారుచుండెను, అంకుశమునకును లొంగని, అత్యంత దుర్దమ్యుడు, శ్రీరాముడు అధిరోహించుటకు తగినవాడు।

Verse 48

स्वलङ्कृतान् साश्वरथान् सकुञ्जरानमात्य मुख्यांश्च ददर्श वल्लभान्।व्यपोह्य सूतस्सहितान् समन्ततःसमृद्धमन्तःपुरमाविवेश ह।।2.15.48।।

అతడు రాజుకు ప్రియమైన ప్రధాన అమాత్యులను కూడా చూచెను—అలంకృతులై అశ్వములు, రథములు, గజములతో వచ్చియున్నారు. ఆపై సారథి చుట్టూరా కూడిన జనసమూహాన్ని తొలగించుకొని, సమృద్ధమైన అంతఃపురములో ప్రవేశించెను।

Verse 49

तदन्द्रिकूटाचलमेघसन्निभं महाविमानोपमवेश्मसंयुतम्।अवार्यमाणः प्रविवेश सारथिःप्रभूतरत्नं मकरो यथार्णवम्।।2.15.49।।

ఆ రాజప్రాసాదము ఇంద్రకూట పర్వతశిఖరమున నిలిచిన మేఘమువలె, మహావిమానమునకు సమానమైన అనేక గృహభాగములతో కూడినది. అందులో సారథి నిరోధములేక ప్రవేశించెను—బహురత్నసమృద్ధమైన సముద్రములో మకరము ప్రవేశించునట్లు।