Sarga 20

Verse 1

तच्छ्रुत्वा राजशार्दूलो विश्वामित्रस्य भाषितम्।मुहूर्तमिव निस्संज्ञस्संज्ञावानिदमब्रवीत्।।।।

విశ్వామిత్రుని మాటలు విని రాజశార్దూలుడైన దశరథుడు క్షణమాత్రం స్పృహతప్పినవాడివలె అయ్యాడు; ఆపై స్పృహ పొందీ ఇలా పలికాడు।

Verse 2

ऊनषोडशवर्षो मे रामो राजीवलोचन:।न युद्धयोग्यतामस्य पश्यामि सह राक्षसै:।।।।

నా పద్మనేత్రుడైన రామునికి ఇంకా పదహారు సంవత్సరాలు కూడా నిండలేదు. రాక్షసులతో యుద్ధం చేయగల యోగ్యత అతనిలో ఉందని నేను చూడడం లేదు.

Verse 3

इयमक्षौहिणी पूर्णा यस्याहं पतिरीश्वर:।अनया संवृतो गत्वा योद्धाऽहं तैर्निशाचरै:।।।।

ఈ సంపూర్ణ అక్షౌహిణీ సేనకు నేను స్వామి, అధిపతి; దీనితో ఆవరించబడి నేను వెళ్లి ఆ నిశాచరులతో నేనే యుద్ధం చేస్తాను।

Verse 4

इमे शूराश्च विक्रान्ता भृत्या मेऽस्त्रविशारदा:।योग्या रक्षोगणैर्योद्धुं न रामं नेतुमर्हसि।।।।

ఇవే నా భటులు శూరులు, విక్రాంతులు, అస్త్రవిద్యలో నిపుణులు; రాక్షసగణాలతో యుద్ధం చేయుటకు యోగ్యులు—కాబట్టి రాముని తీసుకుపోవడం నీకు తగదు।

Verse 5

अहमेव धनुष्पाणिर्गोप्ता समरमूर्धनि।यावत्प्राणान्धरिष्यामि तावद्योत्स्ये निशाचरै:।।।।

నేనే ధనుస్సు చేతబట్టి యుద్ధముఖంలో రక్షకుడనై నిలుస్తాను. ప్రాణాలు ఉన్నంతవరకు నిశాచరులతో యుద్ధం చేస్తాను॥

Verse 6

निर्विघ्ना व्रतचर्या सा भविष्यति सुरक्षिता।अहं तत्रागमिष्यामि न रामं नेतुमर्हसि।।।।

ఆ వ్రతాచరణం సురక్షితంగా ఉండి ఎలాంటి విఘ్నం లేకుండా సాగుతుంది. నేనే అక్కడికి వస్తాను; కాబట్టి రాముణ్ణి తీసుకుపోవడం నీకు తగదు॥

Verse 7

बालो ह्यकृतविद्यश्च न च वेत्ति बलाबलम्।न चास्त्रबलसंयुक्तो न च युद्धविशारद:।।।।न चासौ रक्षसां योग्य: कूटयुद्धा हि ते ध्रुवम् ।

అతడు బాలుడు, యుద్ధవిద్యలో ఇంకా శిక్షణ పొందలేదు; బలాబలాలను కూడా గ్రహించడు. ఆయుధబలంతో సముపేతుడూ కాదు, యుద్ధంలో నిపుణుడూ కాదు; రాక్షసులను ఎదుర్కొనే యోగ్యత అతనికి లేదు, ఎందుకంటే వారు నిశ్చయంగా కూటయుద్ధం చేసే వారు॥

Verse 8

विप्रयुक्तो हि रामेण मुहूर्तमपि नोत्सहे।।।।जीवितुं मुनिशार्दूल न रामं नेतुमर्हसि।

రాముని నుండి విడిపోయితే నేను క్షణమాత్రం కూడా జీవించలేను. ఓ మునిశార్దూలా, రాముణ్ణి తీసుకుపోవడం నీకు తగదు॥

Verse 9

यदि वा राघवं ब्रह्मन्नेतुमिच्छसि सुव्रत।।।।चतुरङ्गसमायुक्तं मया च सहितं नय।

ఓ బ్రహ్మన్, సువ్రతుడా—నీవు రాఘవుణ్ణి తీసుకుపోవాలని నిజంగా కోరితే, నన్ను కూడా నా చతురంగ సేనతో కలిసి తీసుకుపో॥

Verse 10

षष्टिर्वर्षसहस्राणि जातस्य मम कौशिक।।।।दु:खेनोत्पादितश्चायं न रामं नेतुमर्हसि।

ఓ కౌశికా! నా జన్మకు అరవై వేల సంవత్సరాలు గడిచాయి; ఈ రాముడు నాకు ఎంతో దుఃఖంతో పొందినవాడు—కాబట్టి నీవు అతనిని తీసుకుపోవడం తగదు।

Verse 11

चतुर्णामात्मजानां हि प्रीति:परमिका मम।।।।ज्येष्ठं धर्मप्रधानं च न रामं नेतुमर्हसि।

నా నలుగురు కుమారులలో రామునిపై నా ప్రేమ అత్యధికం; అతడు జ్యేష్ఠుడు, ధర్మంలో ప్రధానుడు కనుక రాముని తీసుకుపోవడం నీకు తగదు।

Verse 12

किंवीर्या राक्षसास्ते च कस्य पुत्राश्च ते च के।।।।कथं प्रमाणा: के चैतान्रक्षन्ति मुनिपुङ्गव।

హే మునిపుంగవా! ఆ రాక్షసుల వీర్యం ఎంత? వారు ఎవరి కుమారులు, వారు ఎవరు? వారి దేహప్రమాణం ఎలా ఉంది, వారిని ఎవరు రక్షిస్తున్నారు?

Verse 13

कथं च प्रतिकर्तव्यं तेषां रामेण रक्षसाम्।।।।मामकैर्वा बलैर्ब्रह्मन्मया वा कूटयोधिनाम्।3

హే బ్రహ్మన్! కూటయోధులైన ఆ రాక్షసులపై ప్రతీకారం ఎలా చేయాలి—రామునిచేతనా, నా సేనలచేతనా, లేక నేనే స్వయంగా చేయాలా?

Verse 14

सर्वं मे शंस भगवन्कथं तेषां मया रणे।।।।स्थातव्यं दुष्टभावानां वीर्योत्सिक्ता हि राक्षसा:।4तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रोऽभ्यभाषत।।।।

హే భగవన్! అన్నిటినీ నాకు వివరించండి—యుద్ధంలో నేను వారి ఎదుట ఎలా నిలవాలి? ఆ రాక్షసులు దుష్టస్వభావులు, తమ వీర్యంతో అహంకారంతో ఉబ్బిపోయినవారు. ఈ మాటలు విని విశ్వామిత్రుడు ప్రత్యుత్తరం పలికాడు।

Verse 15

सर्वं मे शंस भगवन्कथं तेषां मया रणे।।1.20.14।।स्थातव्यं दुष्टभावानां वीर्योत्सिक्ता हि राक्षसा:।4तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रोऽभ्यभाषत।।1.20.15।।

హే భగవన్! అన్నిటినీ నాకు చెప్పండి—యుద్ధంలో నేను వారిని ఎలా ఎదుర్కొని నిలవాలి? ఆ రాక్షసులు దుష్టస్వభావులు, తమ బలగర్వంతో ఉబ్బిపోయినవారు. దశరథుని మాటలు విని విశ్వామిత్రుడు ప్రత్యుత్తరం పలికాడు।

Verse 16

पौलस्त्यवंशप्रभवो रावणो नाम राक्षस:।स ब्रह्मणा दत्तवरस्त्रैलोक्यं बाधते भृशम्।।1.20.16।।महाबलो महावीर्यो राक्षसैर्बहुभिर्वृत:।

పులస్త్య వంశంలో జన్మించిన రాక్షసుడు రావణుడు అని ప్రసిద్ధుడు. బ్రహ్మదేవుని వరబలంతో అతడు త్రిలోకాలను ఘోరంగా బాధిస్తాడు. అతడు మహాబలుడు, మహావీరుడు; అనేక రాక్షసులతో పరివృతుడై ఉంటాడు.

Verse 17

श्रूयते हि महावीर्यो रावणो राक्षसाधिप:।।।।साक्षाद्वैश्रवणभ्राता पुत्रो विश्रवसो मुने:।

రాక్షసాధిపతి రావణుడు మహావీరుడని ప్రసిద్ధి. అతడు సాక్షాత్ వైశ్రవణుడు (కుబేరుడు) యొక్క సోదరుడు, ముని విశ్రవసుని కుమారుడు.

Verse 18

यदा स्वयं न यज्ञस्य विघ्नकर्ता महाबल:।।।।तेन सञ्चोदितौ द्वौ तु राक्षसौ वै महाबलौ।मारीचश्च सुबाहुश्च यज्ञविघ्नं करिष्यत:।।।।

ఆ మహాబలుడు స్వయంగా యజ్ఞాన్ని భంగం చేయనప్పుడు, అతడు రెండు మహాబల రాక్షసులను—మారీచుడు, సుబాహుడు—ప్రేరేపించి యజ్ఞవిఘ్నం చేయింపజేస్తాడు.

Verse 19

यदा स्वयं न यज्ञस्य विघ्नकर्ता महाबल:।।1.20.18।।तेन सञ्चोदितौ द्वौ तु राक्षसौ वै महाबलौ।मारीचश्च सुबाहुश्च यज्ञविघ्नं करिष्यत:।।1.20.19।।

ఆ మహాబలుడు స్వయంగా యజ్ఞాన్ని భంగం చేయనప్పుడు, అతడు మారీచుడు మరియు సుబాహుడు అనే రెండు మహాబల రాక్షసులను ప్రేరేపించి యజ్ఞవిఘ్నం చేయించేందుకు నియమిస్తాడు.

Verse 20

इत्युक्तो मुनिना तेन राजोवाच मुनिं तदा।न हि शक्तोऽस्मि सङ्ग्रामे स्थातुं तस्य दुरात्मन:।।।।

ఆ ముని ఇలా పలికినప్పుడు రాజు మునిని ఉద్దేశించి అన్నాడు—“యుద్ధంలో ఆ దురాత్ముని ఎదుట నిలువగల శక్తి నాకు లేదు.”

Verse 21

स त्वं प्रसादं धर्मज्ञ कुरुष्व मम पुत्रके।मम चैवाल्पभाग्यस्य दैवतं हि भवान्गुरु:।।।।

కాబట్టి హే ధర్మజ్ఞా, నా చిన్న కుమారునిపై కృప చూపండి; అల్పభాగ్యుడైన నాపై కూడా. మీరు నా గురువు—నిజంగా మీరు నా దైవమూ శరణ్యమూ.

Verse 22

देवदानवगन्धर्वा यक्षा:पतगपन्नगा:।न शक्ता रावणं सोढुं किं पुनर्मानवा युधि।।।।

దేవులు, దానవులు, గంధర్వులు, యక్షులు, పక్షులు, నాగులు—యుద్ధంలో రావణుణ్ని తట్టుకోలేరు; మరి మనుషులు ఎలా తట్టుకుంటారు?

Verse 23

स हि वीर्यवतां वीर्यमादत्ते युधि राक्षस:।तेन चाहं न शक्तोऽस्मि संयोद्धुं तस्य वा बलै:।।।।सबलो वा मुनिश्रेष्ठ सहितो वा ममात्मजै:।

ఆ రాక్షసుడు యుద్ధంలో వీరుల వీర్యాన్నికూడా హరించేస్తాడు. అందువల్ల, హే మునిశ్రేష్ఠా, నేను అతనితో గానీ అతని బలగాలతో గానీ యుద్ధం చేయలేను—సేనతో వెళ్లినా, నా కుమారులతో కలిసి వెళ్లినా.

Verse 24

कथमप्यमरप्रख्यं सङ्ग्रामाणामकोविदम्।बालं मे तनयं ब्रह्मन् नैव दास्यामि पुत्रकम्।।।।

హే బ్రహ్మన్, నా కుమారుడు దేవసమానంగా కనిపించినా యుద్ధవిద్యలో అనభిజ్ఞుడు, ఇంకా బాలుడే. ఏ కారణం చెప్పినా నా ఈ చిన్న కుమారుణ్ని నేను ఇవ్వను.

Verse 25

अथ कालोपमौ युध्दे सुतौ सुन्दोपसुन्दयो:।।।।यज्ञविघ्नकरौ तौ ते नैव दास्यामि पुत्रकम्।

ఇక యుద్ధంలో కాలసమాన భయంకరులైన సుందోపసుందుల కుమారులే మీ యజ్ఞానికి విఘ్నం కలిగించువారు; అందుచేత నేను నా కుమారుని మీకు ఇవ్వను।

Verse 26

मारीचश्च सुबाहुश्च वीर्यवन्तौ सुशिक्षितौ।तयोरन्यतरेणाहं योध्दा स्यां ससुहृद्गण:।।।।

మారీచుడు, సుబాహుడు పరాక్రమవంతులు, సుశిక్షితులు; నా విశ్వసనీయ మిత్రగణంతో కలిసి నేను వారిలో ఒకనితో అయినా యుద్ధం చేయగలను।

Verse 27

इति नरपतिजल्पनाद्द्विजेन्द्रंकुशिकसुतं सुमहान्विवेश मन्यु:।सुहुत इव मखेऽग्निराज्यसिक्तस्समभवदुज्ज्वलितो महर्षिवह्नि:।।।।

రాజు ఇలా పలికిన మాటలవల్ల ద్విజేంద్రుడైన కుశికసుత మహర్షిలో మహా కోపం ప్రవేశించింది; యజ్ఞంలో ఘృతంతో సిక్తమైన అగ్ని ఎలా ప్రకాశించి జ్వలిస్తుందో, అట్లే ఆ మహర్షి అగ్నిసమానంగా ఉజ్జ్వలించాడు।

Verse 28

ఈ సంపూర్ణ అక్షౌహిణీ సేనకు నేను స్వామి, అధిపతి; దీనితో ఆవరించబడి నేను వెళ్లి ఆ నిశాచరులతో నేనే యుద్ధం చేస్తాను।