Adhyaya 26

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने विषङ्गपलायनं नाम पञ्चविंशो ऽध्याय प्रथमयुद्धदिवसः / दशाक्षौहिणिकायुक्तः कुटिलाक्षो ऽपि वीर्यवान् / दण्डनाथाशरैस्तीक्ष्णै रणे भग्नः पलायितः / दशाक्षौहिणिकं सैन्यं तया रात्रौ विनाशितम्

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణ ఉత్తరభాగమున హయగ్రీవ–అగస్త్య సంభాషణలోని లలితోపాఖ్యానములో ‘విషంగపలాయనం’ అను ఇరవై ఐదవ అధ్యాయం—ప్రథమ యుద్ధదినము. దశ అక్షౌహిణీ సేనతో కూడిన వీర్యవంతుడైన కుటిలాక్షుడు దండనాథా యొక్క తీక్ష్ణ బాణములచే రణమున భగ్నుడై పారిపోయెను. ఆ దేవి రాత్రియందు దశ అక్షౌహిణీ సేనను నాశనము చేసెను.

Verse 2

इमं वृत्तान्तमाकर्ण्य भण्डः क्षोभमथाययौ / रात्रौ कपटसंग्रामं दुष्टानां निर्जरद्रुहाम् / मन्त्रिणी दण्डनाथा च श्रुत्वा निर्वेदमापतुः

ఈ వృత్తాంతము విని భండుడు క్రోధక్షోభమునకు లోనయ్యెను. రాత్రియందు దుష్టులైన దేవద్రోహులు కపటసంగ్రామము చేసిరి. అది విని మంత్రిణీ మరియు దండనాథా విరక్తి-ఖేదమును పొందిరి.

Verse 3

अहो बत महत्कष्टं दैत्यैर्देव्याः समागतम् / उत्तानबुद्धिभिर्दूरमस्माभिश्चलितं पुरः

అయ్యో! దైత్యుల వల్ల దేవికి మహా కష్టం సంభవించింది. మేము సాదాసీదా బుద్ధితో ముందుబాటును చాలా దూరం జరిపివేశాము.

Verse 4

महाचक्ररथेन्द्रस्य न जातं रक्षणं बलैः / एतं त्ववसरं प्राप्य रात्रौ दुष्टैः पराकृतम्

మహాచక్రరథేంద్రునికి బలములతో కూడ రక్షణ కలగలేదు. ఈ అవకాశాన్ని పొందిన దుష్టులు రాత్రివేళ అతనిని పరాజితుని చేశారు।

Verse 5

को वृत्तान्तो ऽभवत्तत्र स्वामिन्या किं रणः कृतः / अन्या वा शक्तयस्तत्र चक्रुर्युद्धं महासुरैः

అక్కడ ఏ వృత్తాంతం జరిగింది? స్వామిని యుద్ధం చేసిందా? లేక ఇతర శక్తులు అక్కడ మహాసురులతో యుద్ధం చేశారా?

Verse 6

विम्रष्टव्यमिदं कार्यं प्रवृत्तिस्तत्र कीदृशी / महादेव्याश्च हृदये कः प्रसंगः प्रवर्तते

ఈ కార్యాన్ని విచారించాలి—అక్కడి పరిస్థితి ఏ విధంగా ఉంది? మహాదేవి హృదయంలో ఏ ప్రసంగం ప్రవహిస్తోంది?

Verse 7

इति शङ्काकुलास्तत्र दण्डनाथापुरोगमाः / मन्त्रिणीं पुरतः कृत्वा प्रचेलुर्ललितां प्रति

ఇలా సందేహంతో కలవరపడిన దండనాథాది నాయకులు, మంత్రిణిని ముందుంచి, లలితాదేవి వైపు బయలుదేరారు।

Verse 8

शक्तिचक्रचमूनाथाः सर्वास्ताः पूजिता द्रुतम् / व्यतीतायां विभावर्यां रथेन्द्रं पर्यवारयन्

శక్తిచక్ర సేనానాయకులు అందరూ త్వరగా పూజింపబడ్డారు; రాత్రి గడిచిన తరువాత వారు రథేంద్రుని చుట్టుముట్టారు।

Verse 9

अवरुह्य स्वयानाभ्यां मन्त्रिणीदण्डनायिके / अधस्तात्सैन्यमावेश्य तदारुरुहतू रथम्

మంత్రిణీ, దండనాయిక తమ తమ వాహనాల నుండి దిగివచ్చి క్రింద సైన్యంలో ప్రవేశించి, ఆపై తక్షణమే రథాన్ని అధిరోహించారు।

Verse 10

क्रमेण नव पर्वाणि व्यतीत्य त्वरितक्रमैः / तत्तत्सर्वगतैः शक्तिचक्रैः सम्यङ् निवेदितैः

వారు వేగవంతమైన క్రమంతో క్రమంగా తొమ్మిది పర్వాలను దాటి, సర్వత్ర వ్యాపించిన ఆ ఆ శక్తిచక్రాలచే సమ్యకంగా నివేదింపబడ్డారు।

Verse 11

अभजेतां महाराज्ञीं मन्त्रिणीदण्डनायिके / ते व्यजिज्ञपतां देव्या अष्टाङ्गस्पृष्टभूतले

మంత్రిణీ, దండనాయిక మహారాణిని ఆశ్రయించి సేవించిరి; దేవి సమక్షంలో భూమిని అష్టాంగంగా స్పృశించి వినయంగా నివేదించిరి।

Verse 12

महाप्रमादः समभूदिति नः श्रुतमंबिके / कूटयुद्धप्रकारेण दैत्यैरपकृतं खलैः

హే అంబికే! మహా ప్రమాదం జరిగిందని మేము విన్నాము; దుష్ట దైత్యులు కూటయుద్ధ పద్ధతితో కపటంగా అపకారం చేశారు।

Verse 13

स दुरात्मा दुराचारः प्रकाशसमारात्त्रसन् / कुहकव्यवहारेण जयसिद्धिं तु काक्षति

ఆ దురాత్ముడు దురాచారి, ప్రత్యక్ష ప్రకాశమైన సమరానికి భయపడి, కుహక (కపట) వ్యవహారంతోనే విజయసిద్ధిని కోరుచున్నాడు।

Verse 14

दैवान्नः स्वामिनीगात्रे दुष्टानाममरद्रुहाम् / शरादिकपरामर्शो न जातस्तेन जीवति

దైవవశాత్ స్వామినీ దేహంలో ఆ దుష్ట అమరద్రోహుల అన్నం చేరింది; శరాది ప్రహారపు ఆలోచన కూడా కలగలేదు, అందువల్ల అతడు జీవించాడు.

Verse 15

एकावलंबनं कृत्वा महाराज्ञि भवत्पदम् / वयं सर्वा हि जीवामः साधयामः समीहितम्

ఓ మహారాజ్ఞీ! మీ పాదాలనే ఏకైక ఆశ్రయంగా చేసుకొని మేమందరం జీవిస్తున్నాము, కోరిన కార్యాన్ని సిద్ధం చేస్తున్నాము.

Verse 16

अतो ऽस्माभिः प्रकर्तव्यं श्रीमत्यङ्गस्य रक्षणम् / मायाविनश्च दैत्येन्द्रास्तत्र मन्त्रो विधीयताम्

కాబట్టి శ్రీమాన్ అంగుని రక్షణ మన కర్తవ్యం; అక్కడ మాయావి దైత్యేంద్రులు ఉన్నారు—వారికై మంత్రవిధానం చేయబడుగాక.

Verse 17

आपत्कालेषु जेतव्या भण्डाद्या दानवाधमाः / कूटयुद्धं न कुर्वन्ति न विशन्ति चमूमिमाम्

ఆపద్కాలంలో భండాది నీచ దానవులను జయించాలి; వారు కూటయుద్ధం చేయరు, ఈ సేనలోనికి ప్రవేశించరు కూడా.

Verse 18

तथा महेन्द्रशैलस्य कार्यं दक्षिणदेशतः / शिबिरं बहुविस्तारं योजनानां शतावधि

అలాగే మహేంద్రశైలానికి దక్షిణదేశపు వైపున, యోజనాల శతముల వరకు విస్తరించిన విశాల శిబిరం ఏర్పాటు చేయాలి.

Verse 19

वह्लिप्राकारवलयं रक्षणार्थं विधीयताम् / अस्मत्सेनानिवेशस्य द्विषां दर्पशमाय च

రక్షణార్థంగా అగ్ని-ప్రాకార వలయాన్ని ఏర్పాటు చేయబడుగాక; మా సేనానివేశం సురక్షితమగునట్లు, శత్రువుల దర్పం శమించునట్లు।

Verse 20

शतयोजनमात्रस्तु मध्यतेशः प्रकल्प्यताम् / वह्निप्राकाराचक्रस्य द्वारन्दक्षिणतो भवेत्

మధ్యదేశాన్ని శతయోజన పరిమాణంగా నిర్ణయించబడుగాక; అగ్ని-ప్రాకార చక్రానికి ద్వారం దక్షిణదిశలో ఉండుగాక।

Verse 21

यतो दक्षिणदेशस्थं शून्यकं विद्विषां पुरम् / द्वारे च बहवः कल्प्याः परिवारा उदायुधाः

ఎందుకంటే దక్షిణదేశంలో శత్రువుల పురం శూన్యంగా ఉంది; కాబట్టి ద్వారమున అనేక మంది ఆయుధధారులైన పరివార రక్షకులను నియమించబడుగాక।

Verse 22

निर्गच्छतां प्रविशतां जनानामुपरोधकाः / अनालस्या अनिद्राश्च विधेयाः सततोद्यताः

బయటికి వెళ్లువారిని, లోనికి వచ్చువారిని అడ్డగించి పరిశీలించు రక్షకులు నియమించబడుగాక; వారు ఆలస్యరహితులు, నిద్రరహితులు, సదా సిద్ధంగా ఉండుగాక।

Verse 23

एवं च सति दुष्टानां कूटयुद्धं चिकीर्षितम् / अवेलासु च संध्यासु मध्यरात्रिषु च द्विषाम् / अशक्यमेव भवति प्रौढमाक्रमणं हठात्

ఇలా ఏర్పాటైనప్పుడు దుష్టుల కూటయుద్ధ సంకల్పం—అకాల సంధ్యాసమయాల్లో గాని, అర్ధరాత్రుల్లో గాని—శత్రువులు హఠాత్తుగా బలమైన దాడి చేయడం అసాధ్యమే అవుతుంది।

Verse 24

नो चेद्दुराशया दैत्या बहुमायापरिग्रहाः / पश्यतोहरवत्सर्वं विलुठन्ति महद्बलम्

అలా చేయకపోతే, దురాశతో నిండిన, అనేక మాయలను ఆశ్రయించిన దైత్యులు, చూస్తుండగానే హరించువానివలె మన సమస్త మహాబలాన్ని దోచుకుంటారు।

Verse 25

मन्त्रिण्या दण्डनाथाया इति श्रुत्वा वचस्तदा / शुचिदन्तरुचा मुक्ता वहन्ती ललिताब्रवीत्

మంత్రిణీ దండనాథా మాటలను అప్పుడు విని, అంతరంలోని పవిత్ర కాంతితో ముత్యంలా ప్రకాశిస్తూ లలిత ఇలా పలికింది।

Verse 26

भवतीनामयं मन्त्रश्चारुबुद्ध्या विचारितः / अयं कुशलधीमार्गोनीतिरेषा सनातनी

మీ ఈ మంత్రణ చక్కని బుద్ధితో విచారించబడింది; ఇదే కుశలబుద్ధి మార్గం—ఇది సనాతన నీతి.

Verse 27

स्वचक्रस्य पुरो रक्षां विधाय दृढसाधनैः / परचक्राक्रमः कार्यो जिगीषद्भिर्महाजनैः

ముందుగా దృఢ సాధనాలతో స్వచక్రానికి రక్షణ ఏర్పాటు చేసి, తరువాత జయించదలచిన మహాజనులు పరచక్రంపై దాడి చేయాలి।

Verse 28

इत्युक्त्वा मन्त्रिणीदण्डनाथे सा ललितेश्वरी / ज्वालामालिनिकां नित्यामाहूयेदमुवाच ह

మంత్రిణీ దండనాథతో ఇలా చెప్పి, లలితేశ్వరీ నిత్య జ్వాలామాలినిని పిలిపించి ఇలా పలికింది।

Verse 29

वत्से त्वं वह्निरूपासि ज्वालामालामयाकृतिः / त्वया विधीयतां रक्षा बलस्यास्य महीयसः

వత్సే! నీవు అగ్నిరూపిణివి, జ్వాలామాలామయాకృతివి. నీ చేతనే ఈ మహాబలమునకు రక్షణ విధింపబడుగాక.

Verse 30

शतयोजनविस्तारं परिवृत्य महीतलम् / त्रिंशद्योजनमुन्नद्धं ज्वालाकारत्वमाव्रज

శతయోజన విస్తారమైన భూమితలమును చుట్టుముట్టి, త్రింశద్యోజనముల ఎత్తుగా జ్వాలారూపమును ధరించుము.

Verse 31

द्वारयोजनमात्रं तु मुक्त्वान्यत्र ज्वलत्तनुः / वह्निज्वालात्वमापन्ना संरक्ष सकलं बलम्

ద్వారమునకు రెండు యోజనముల స్థలమాత్రము విడిచి, ఇతరత్ర జ్వలించే దేహమును ధరించుము; అగ్నిజ్వాలారూపిణిగా సమస్త బలమును రక్షించుము.

Verse 32

इत्युक्त्वा मन्त्रिणीदण्डनाथे सा ललितेश्वरी / महेन्द्रोत्तरभूभागं चलितुं चक्र उद्यमम्

మంత్రిణీ దండనాథులకు ఇలా చెప్పి, ఆ లలితేశ్వరీ మహేంద్రుని ఉత్తరభూభాగమునకు కదలుటకు ప్రయత్నమును ప్రారంభించెను.

Verse 33

सा च नित्यानित्यमयी ज्वलज्ज्वा लामयाकृतिः / चतुर्दशीतिथिमयी तथेति प्रणनाम ताम्

ఆమె నిత్యానిత్యమయి, జ్వలజ్జ్వాలామయాకృతిగలది, చతుర్దశీ తిథిమయి; ‘తథే’ అని చెప్పి ఆమెకు ప్రణామము చేసెను.

Verse 34

तयैव पूर्वनिर्दिष्टं महेन्द्रोत्तरभूतलम् / कुण्डलीकृत्य जज्वालशालरूपेण सा पुनः

ఆమెనే ముందుగా సూచించిన మహేంద్రోత్తర భూభాగాన్ని మళ్లీ కుండలీకరించి, జ్వాలాశాలరూపంగా ప్రకాశింపజేసింది।

Verse 35

नभोवलयजंबालज्वालामालामयाकृतिः / बभासे दण्डनाथाया मन्त्रिनाथचमूरपि

ఆకాశవలయంలో జంబాలసమాన జ్వాలామాలారూప ఆకృతితో ఆమె ప్రకాశించింది; దండనాథుని మంత్రినాథ సేన కూడా ద్యోతించింది।

Verse 36

अन्या सामपि शक्तीनां महतीनां महद्बलम् / विशङ्कटोदरं सालं प्रविवेश गतक्लमा

ఇంకొక మహాశక్తి, మహాబలసంపన్నురాలై, అలసట లేకుండా విశాలోదరమైన శాలవృక్షంలో ప్రవేశించింది।

Verse 37

राजचक्ररथेन्द्रं तु मध्ये संस्थाप्य दण्डिनी / वामपक्षे रथं स्वीयं दक्षिणे श्यामलारथम्

దండినీ రాజచక్రరథేంద్రుని మధ్యలో స్థాపించి, ఎడమవైపు తన రథాన్ని, కుడివైపు శ్యామల రథాన్ని అమర్చింది।

Verse 38

पश्चाद्भागे सम्पदेशीं पुरस्ताश्च हयासनाम् / एवं संवेश्य परितश्चक्रराजरथस्य च

చక్రరాజ రథం చుట్టూ ఇలా అమర్చి, వెనుక భాగంలో సంపదేశిని, ముందుభాగంలో హయాసనను స్థాపించింది।

Verse 39

द्वारे निवेशयामास विंशत्यक्षौहिणीयुताम् / ज्वलद्दण्डायुधोदग्रां स्तम्भिनीं नाम देवताम्

అతడు ద్వారమున ఇరవై అక్షౌహిణులతో కూడిన, జ్వలించే దండాయుధాన్ని ధరించిన ‘స్తంభినీ’ అనే దేవతను నియమించాడు।

Verse 40

या देवी दण्डनाथाया विघ्नदेवीति विश्रुता / एवं सुरक्षितं कृत्वा शिबिरं योत्रिणी तथा / पूषण्युदितभूयिष्ठे पुनर्युद्धमुपाश्रयत्

దండనాథునికి ‘విఘ్నదేవి’ అని ప్రసిద్ధమైన ఆ దేవి ఈ విధంగా శిబిరమును, యోత్రిణీని రక్షించి, పూషా ఉదయించే వేళ అతడు మళ్లీ యుద్ధాన్ని ఆశ్రయించాడు।

Verse 41

कृत्वा किलकिलारावं ततः शक्तिमहाचमूः / अग्निप्राकारकद्वारान्निर्जगाम् महारवा

అనంతరం శక్తిమంతమైన మహాచమూ మహారవంతో కిలకిలారావం చేస్తూ అగ్నిప్రాకార ద్వారమునుండి బయలుదేరింది।

Verse 42

इत्थं सुरक्षितं श्रुत्वा ललिताशिबिरोदरम् / भूयः संज्वरमापन्नः प्रचण्डो भण्डदानवः

లలితా శిబిరాంతరం ఈ విధంగా రక్షితమైందని విని, ప్రచండుడైన భండ దానవుడు మళ్లీ తీవ్రమైన జ్వరంతో కుదేలయ్యాడు।

Verse 43

मन्त्रयित्वा पुनस्तत्र कुटिलाक्षपुरोगमैः / विषङ्गेण विशुक्रेणासममात्मसुतैरपि

తరువాత అక్కడ కుటిలాక్షుని ముందుండగా, విషంగుడు, విశుక్రుడు మరియు తన కుమారులతో కూడి అతడు మళ్లీ మంత్రణ చేశాడు।

Verse 44

एकौघस्य प्रसारेण युद्धं कर्तुं महाबलः / चतुर्बाहुमुखान्पुत्रांश्चतुर्जलधिसन्निभान्

ఒకే మహాప్రవాహ విస్తారంతో ఆ మహాబలుడు యుద్ధం చేయుటకు సిద్ధమయ్యెను. నాలుగు భుజముఖములు గల, నాలుగు సముద్రసమానులైన కుమారులను ముందుకు దించాడు।

Verse 45

चतुरान्युद्धकृत्येषु समाहूय स दानवः / प्रेषयामास युद्धाय भण्डश्चण्डक्रुधा ज्वलन्

యుద్ధకార్యములలో నిపుణులైన ఆ నలుగురిని పిలిపించి, ఆ దానవుడు భండుడు భయంకర క్రోధంతో మండుచు, వారిని యుద్ధమునకు పంపెను।

Verse 46

त्रिंशत्संख्याश्च तत्पुत्रा महाकाया महाबलाः / तेषां नामानि वक्ष्यामि समाकर्णय कुम्भज

అతని కుమారులు ముప్పది మంది—మహాకాయులు, మహాబలులు. ఓ కుంభజా! వారి నామములను నేను చెప్పుదును; శ్రద్ధగా వినుము।

Verse 47

चतुर्बाहुश्चकोराक्षस्तृतीयस्तु चतुः शिराः / वज्रघोषश्चोर्ध्वकेशो महाकायो महाहनुः

చతుర్బాహు, కోరాక్ష, మూడవడు చతుఃశిరా; వజ్రఘోష, ఊర్ధ్వకేశ, మహాకాయ, మహాహను—ఇవే వారి పేర్లు।

Verse 48

मखशत्रुर्मखस्कन्दीसिंहघोषः सिरालकः / लडुनः पट्टसेनश्च पुराजित्पूर्वमारकः

మఖశత్రు, మఖస్కందీ, సింహఘోష, సిరాలక; లడున, పట్టసేన, పురాజిత, పూర్వమారక—ఇవీ వారి పేర్లు।

Verse 49

स्वर्गशत्रुः स्वर्गबलो दुर्गाख्यः स्वर्गकण्टकः / अतिमायो बृहन्माय उपमायश्च वीर्यवान्

స్వర్గానికి శత్రువు, స్వర్గసమాన బలముగలవాడు, ‘దుర్గ’ అనే పేరుగలవాడు, స్వర్గానికి కంటకుడు; అతిమాయ, బృహన్మాయ, ఉపమాయ—ఇవన్నీ వీర్యవంతులు.

Verse 50

इत्येते दुर्मदाः पुत्रा भण्डदैत्यस्य दुर्द्धियः / पितुः सदृशदोर्वीर्याः पितुः सदृशविग्रहाः

ఇలా వీరు భండ దైత్యుని దుర్బుద్ధిగల, అతి మదముగల కుమారులు; భుజబల వీర్యంలో తండ్రితో సమానులు, రూపకాయంలోనూ తండ్రి పోలికగలవారు.

Verse 51

आगत्य भण्डचरणावभ्यवन्दत भक्तितः / तानुद्वीक्ष्य प्रसन्नाभ्यां लोचनाभ्यां स दानवः / सगौरवमिदं वाक्यं बभाषे कुलघातकः

వారు వచ్చి భక్తితో భండుని పాదాలకు నమస్కరించారు. వారిని ప్రసన్న నేత్రాలతో చూచి ఆ దానవుడు—కులఘాతకుడు—గౌరవంతో ఈ మాట పలికెను.

Verse 52

भो भो मदीयास्तनया भवतां कः समो भुवि / भवतामेव सत्येन जितं विश्वं मया पुरा

అరె అరె, నా కుమారులారా! భూమిపై మీకు సమానుడు ఎవడు? మీ సత్యబలంతోనే నేను పూర్వం సమస్త విశ్వాన్ని జయించితిని.

Verse 53

शक्रस्या ग्नेर्यमस्यापि निरृतेः पाशिनस्तथा / कचेषु कर्षणं कोपात्कृतं युष्माभिराहवे

యుద్ధంలో కోపవశంగా మీరు శక్రుడు, అగ్ని, యముడు, నిరృతి మరియు పాశధారి వరుణుడు—వీరి కేశాలను పట్టి లాగి అవమానించారు.

Verse 54

अस्त्राण्यपि च शस्त्राणि जानीथ निखिलान्यपि / जाग्रत्स्वेव ही युष्मासु कुलभ्रंशो ऽयमागतः

అస్త్రశస్త్రాలన్నిటినీ మీరు ఎరుగుదురు; అయినా జాగ్రత్తగా ఉన్న మీ మధ్యకే ఈ కులభ్రంశం వచ్చి చేరింది.

Verse 55

मायाविनी दुललिता काचित्स्त्री युद्धदुर्मदा / बहुभिः स्वसमानाभिः स्त्रीभिर्युक्ता हिनस्ति नः

మాయావతి, అతి చపలమైన ఒక స్త్రీ యుద్ధంలో దుర్మదతో ఉంది; తనతో సమానమైన అనేక స్త్రీలతో కలిసి మమ్మల్ని హింసిస్తోంది.

Verse 56

तदेनां समरे ऽवश्यमात्मवश्यां विधास्यथ / जीवग्राहं च सा ग्राह्या भवद्भिर्ज्वलदायुधैः

కాబట్టి సమరంలో తప్పక ఆమెను మీ వశంలోకి తెచ్చండి; మీ జ్వలిత ఆయుధాలతో ఆమెను జీవగ్రాహంగా పట్టుకోవాలి.

Verse 57

अप्रमेयप्रकोपान्धान्युष्मानेकां स्त्रियं प्रति / सम्प्रेषणमनौचित्यं तथाप्येष विधेः क्रमः

అపరిమిత కోపంతో అంధులైన మిమ్మల్ని ఒక స్త్రీపైకి పంపడం అనౌచిత్యం; అయినా ఇదే విధి యొక్క క్రమం.

Verse 58

इममेकं सहध्वं च शौर्यकीतिविपर्ययम् / इत्युक्त्वा भण्डदैत्येन्द्रस्तान्प्रहैषीद्रणं प्रति / द्विशतं चाक्षौहिणीनां तत्सहायतयाहिनोत्

“ఈ ఒక్కనిని తోడుగా తీసుకెళ్లండి, శౌర్యకీర్తులకు విపర్యయం కలుగునట్లు”—అని చెప్పి భండ దైత్యేంద్రుడు వారిని యుద్ధానికి పంపెను; సహాయార్థం రెండువందల అక్షౌహిణీ సేనలను కూడా జతచేశాడు.

Verse 59

द्विशत्यक्षौहिणीसेना मुख्यस्य तिलकायिता / बद्धभ्रुकुटयः शस्त्रपाणयो निर्ययुर्गृहात्

ముఖ్యునికి తిలకమువలె నిలిచిన ద్విశత అక్షౌహిణీ సేన, భ్రూకుటి బిగించి, శస్త్రాలు చేతబట్టి గృహమునుండి బయలుదేరింది।

Verse 60

निर्गमे भण्डपुत्राणां भूः प्रकम्पमलम्बत / उत्पाता विविधा जाता वित्रस्तं चाभवज्जगत्

భండపుత్రులు బయలుదేరగానే భూమి కంపించింది; నానావిధ ఉపద్రవాలు కలిగి, జగత్తు అంతా భీతిగ్రస్తమైంది।

Verse 61

तान्कुमारान्महासत्त्वांल्लाजवर्षैरवाकिरन् / विथीषु यानैश्चलितान्पौरवृद्धपुरन्ध्रयः

ఆ మహాసత్త్వులైన కుమారులు వీధులలో వాహనాలతో సాగుతుండగా, పట్టణ వృద్ధులు మరియు పురంధ్రులు వారిపై లాజవర్షం (వేపిన ధాన్యపు చల్లిక) చేశారు।

Verse 62

बन्दिनो मागधाश्चैव कुमाराणां स्तुतिं व्यधुः / मङ्गलारार्तिकं चक्रुर्द्वारेद्वारे पुराङ्गनाः

బందులు, మాగధులు కుమారుల స్తుతి చేశారు; నగరాంగనులు ద్వారద్వారమున మంగళ ఆరతి నిర్వహించారు।

Verse 63

भिद्यमानेव वसुधा कृष्यमाणमिवाबरम् / आसीत्तेषां विनिर्याणे घूर्णमान इवार्णवः

వారి వినిర్యాణ సమయంలో భూమి చీలిపోతున్నట్లుగా, ఆకాశం లాగబడుతున్నట్లుగా, సముద్రం చక్రంలా తిరుగుతూ కలవరపడినట్లుగా కనిపించింది।

Verse 64

द्विशत्यक्षौहिणीसेनां गृहीत्वा भण्डसूनवः / क्रोधोद्यद्भ्रुकुटीक्रूरवदना निर्ययुः पुरात्

రెండు వందల అక్షౌహిణీ సేనలను తీసుకొని, కోపంతో కుంచితమైన భ్రూకుటులు గల క్రూరముఖులైన భండాసురుని కుమారులు పురం నుండి బయలుదేరిరి.

Verse 65

शक्तिसैन्यानि सर्वाणि भक्षयामः क्षणाद्रणे / तेषामायुधचक्राणि चूर्णयामः शितैशरैः

వారు పలికిరి—యుద్ధంలో క్షణమాత్రంలోనే శక్తి సైన్యములన్నిటిని మేము గ్రసించెదము; వారి ఆయుధచక్రములను పదునైన బాణములతో చూర్ణము చేయెదము.

Verse 66

अग्निप्राकारवलयं शमयामश्च रंहसा / दुर्विदग्धां तां ललितां बन्दीकुर्मश्च सर्वरम्

మేము వేగముగా అగ్ని-ప్రాకార వలయమును కూడా శమింపజేసెదము; దుర్జయమైన ఆ లలితను సర్వథా బందీగా చేయెదము.

Verse 67

इत्यन्योन्यं प्रवल्गन्तो वीरभाषणघोषणैः / आसेदुरग्निप्राकारसमीपं भण्डसूनवः

ఇట్లు పరస్పరము వీరభాషణ ఘోషలతో ఉల్లాసంగా దూకుచు, భండాసురుని కుమారులు అగ్ని-ప్రాకార సమీపమునకు చేరిరి.

Verse 68

यौवनेन मदेनान्धा भूयसा रुद्धदृष्टयः / भ्रुकुटीकुटिलाश्चक्रुः सिंहनादंमहात्तरम्

యౌవన మదముచే అంధులై, అత్యధికంగా ఉన్మత్తులై, దృష్టిని రుద్ధము చేసుకొని, భ్రూకుటిని వంకరగా చేసి వారు మహత్తరమైన సింహనాదము చేసిరి.

Verse 69

विदीर्णमिव तेनासीद्ब्रह्माण्ड चण्डिमस्पृशा / उत्पातवारिदोत्सृष्टघोरनिर्घातरंहसा

ఆయన ప్రచండ స్పర్శవల్ల బ్రహ్మాండం చీలిపోయినట్లైంది; ఉపాతమేఘాలు విడిచిన భయంకర గర్జన వేగంలా।

Verse 70

एतस्याननुभूतस्य महाशब्दस्य डम्बरः / क्षोभयामास शक्तीनां श्रवांसि च मनांसि च

ఇంతకు ముందు అనుభవించని ఆ మహాశబ్దపు డంబరం శక్తుల చెవులనూ మనసులనూ కలవరపెట్టింది।

Verse 71

आगत्य ते कलकलं चक्रुःसार्धं स्वसैनिकैः / विविधायुधसम्पातमूर्च्छद्वैमानिकच्छटम्

వారు తమ సైన్యంతో కలిసి వచ్చి కలకలం చేశారు; నానావిధ ఆయుధాల వర్షంతో వైమానికుల కాంతి ఘనమైంది।

Verse 72

चतुर्बाहुमखान्भूत्वा भण्डदैत्यकुमारकान् / आगतान्युद्धकृत्याय बाला कौतूहलं दधे

భండదైత్య కుమారులు చతుర్బాహు-ముఖరూపాలు ధరించి యుద్ధకార్యానికి వచ్చారు; వారిని చూసి బాలికకు కౌతూహలం కలిగింది।

Verse 73

कुमारी ललितादेव्यास्तस्या निकटवासिनी / समस्तशक्तिचक्राणां पूज्य विक्रमशालिनी

ఆ కుమారి లలితాదేవికి సమీపవాసిని; సమస్త శక్తిచక్రాలకు పూజ్యురాలు, పరాక్రమశాలిని.

Verse 74

ललितासदृशाकारा कुमारी कोपमादधे / या सदा नववर्षेव सर्वविद्यामहाखनिः

లలితాసదృశ రూపముగల ఆ కుమారిక కోపమును ధరించింది. ఆమె సదా తొమ్మిదేళ్ల బాలికవలె, సమస్త విద్యల మహానిధి॥

Verse 75

बालारुणतनुः श्रोणीशोणवर्णवपुर्लता / महाराज्ञी पादपीठे नित्यमाहितसंनिधिः

ఆమె దేహము బాలసూర్యుని అరుణిమవలె; నడుము ప్రాంతము రక్తవర్ణ లతవలె. మహారాణి పాదపీఠమున నిత్యం సన్నిధిగా ఉంటుంది॥

Verse 76

तस्या बहिश्चराः प्राणा या चतुर्थं विलोचनम् / तानागतान्भण्डसुतान्संहरिष्यामि सत्वरम्

ఆమె ప్రాణములు బాహ్యంగా సంచరిస్తాయి; అదే ఆమె నాలుగవ నేత్రము. వచ్చిన భండుని కుమారులను నేను వెంటనే సంహరిస్తాను॥

Verse 77

इति निश्चित्य बालांबा महाराज्ञ्यै व्यजिज्ञपत् / मातर्भण्डमहादैत्यसूनवो योद्धुमागताः

ఇట్లు నిర్ణయించి బాలాంబా మహారాణికి నివేదించింది— ‘అమ్మా! భండ మహాదైత్యుని కుమారులు యుద్ధానికి వచ్చారు.’॥

Verse 78

तैः समं योद्धुमिच्छामि कुमारित्वात्सकौतुका / सफुरन्ताविव मे बाहू युद्धकण्डूययानया

నేను వారితో సమంగా యుద్ధం చేయదలచుకున్నాను; కౌమార్యమువల్ల నాకు కుతూహలం. ఈ యుద్ధకండూతో నా రెండు భుజాలు కంపిస్తున్నట్లున్నాయి॥

Verse 79

क्रीडा ममैषा हन्तव्या न भवत्या निवारणैः / अहं हि वालिका नित्यं क्रीडनेष्वनुरागिणी

ఇది నా క్రీడ; నీ ఆపుదలతో దీనిని నశింపజేయకుము. నేను నిత్యం క్రీడలలో ఆసక్తిగల బాలికను.

Verse 80

क्षणं रणक्रीडया च प्रीतिं यास्यामि चैतसा / इति विज्ञापिता देवी प्रत्युवाच कुमारिकाम्

‘క్షణమాత్రం రణక్రీడతో నా మనస్సు ఆనందిస్తుంది’ అని వినవించగా, దేవి కుమారికకు ప్రత్యుత్తరం చెప్పింది.

Verse 81

वत्से त्वमतिमृद्वङ्गी नववर्षा नवक्रमा / नवीनयुद्धशिक्षा च कुमारी त्वं ममैकिका

వత్సే, నీవు అతి కోమలాంగివి; తొమ్మిది ఏళ్ల వయసు, కొత్త కొత్త నడవడికలతో. యుద్ధశిక్ష కూడా కొత్తదే; నీవు నా ఏకైక కుమారికవు.

Verse 82

त्वां विना क्षणमात्रं मे न निश्वासः प्रवर्तते / ममोच्छ्वसितमेवासि न त्वं याहि महाहवम्

నీ లేకుండా క్షణమాత్రం కూడా నా శ్వాస సాగదు. నీవే నా ఉచ్ఛ్వాసము; మహాయుద్ధానికి వెళ్లకుము.

Verse 83

दण्डिनी मन्त्रिणी चैव शक्तयो ऽन्याश्च कोटिशः / संत्येव समरे कर्तुं वत्से त्वं किं प्रमाद्यसि

దండినీ, మంత్రిణీ మరియు మరెన్నో కోటి శక్తులు సమరంలో కార్యం చేయుటకు ఉన్నవే; వత్సే, నీవెందుకు నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నావు?

Verse 84

इति श्रीललितादेव्या निरुद्धापि कुमारिका / कौमारकौतुकाविष्टा पुनर्युद्धमयाचत

ఇట్లు శ్రీలలితాదేవి అడ్డుకున్నప్పటికీ ఆ కుమారిక, కౌమారోత్సాహంతో ఆవిష్టమై, మళ్లీ యుద్ధాన్ని కోరింది।

Verse 85

सुदृढं निश्चयं दृष्ट्वा तस्याः श्रीललितांबिका / अनुज्ञां कृतवत्येव गाढमाश्लिष्य बाहुभिः

ఆమె దృఢనిశ్చయాన్ని చూచి శ్రీలలితాంబిక ఆమెను బాహువులతో గాఢంగా ఆలింగనం చేసి, అనుమతిని ప్రసాదించినట్లైంది।

Verse 86

स्वकीयकवचादेकमाच्छिद्य कवचं ददौ / स्वायुधेभ्यश्चायुधानि वितीर्यविससर्ज ताम्

తన కవచాలలో ఒకదాన్ని తీసి ఆమెకు కవచం ఇచ్చింది; తన ఆయుధాలలోనుండి ఆయుధాలను కూడా ప్రసాదించి ఆమెను పంపింది।

Verse 87

कर्णीरथं महाराज्ञ्या चापदण्डात्समुद्धृतम् / हंसयुग्यशतैर्युक्तमारुरोह कुमारिका

మహారాజ్ఞి ధనుష్‌దండం నుండి సముద్ధరించిన, వందల హంసయుగ్మాలతో యుక్తమైన కర్ణీరథాన్ని ఆ కుమారిక అధిరోహించింది।

Verse 88

तस्यां रणे प्रवृत्तायां सर्वपर्वस्थदेवताः / बद्धाञ्जलिपुटा नेमुः प्रधृतासिपरंपराः

ఆమె యుద్ధంలో ప్రవృత్తమగగానే, సమస్త పర్వతస్థ దేవతలు అంజలి బద్ధంగా నమస్కరించారు; ఖడ్గపరంపరలను ధరించి నిలిచారు।

Verse 89

ताभिः प्रणम्यमाना सा चक्रराजरथोत्तमात् / अवरुह्य तले सैन्यं वर्तमानमगाहत

వారిచే నమస్కరింపబడుతూ ఆమె చక్రరాజుని ఉత్తమ రథం నుండి దిగివచ్చి క్రింద ఉన్న సైన్యంలో ప్రవేశించింది।

Verse 90

तामायान्तीमथो दृष्ट्वा कुमारीं कोपपाटलाम् / मन्त्रिणीदण्डनाथे च सभये वाचमूचतुः

కోపంతో ఎర్రబడిన ఆ వస్తున్న కుమారిని చూచి మంత్రి మరియు దండనాథుడు సభలో వాక్యములు పలికిరి।

Verse 91

किं भर्तृदारिके युद्धे व्यवसायः कृतस्त्वया / अकाण्डे किं महाराज्ञ्या प्रेषितासि रणं प्रति

హే రాజకుమారికా! నీవు యుద్ధంలో ప్రవేశించుటకు ఎందుకు నిర్ణయించితివి? కారణం లేక మహారాణి నిన్ను రణానికి పంపిందా?

Verse 92

तदेतदुचितंनैव वर्तमाने ऽपि सैनिके / त्वं मूर्तं जीवितमसि श्रीदेव्या बालिके यतः

సైన్యం ఉన్నప్పటికీ ఇది తగదు; ఓ బాలికా, నీవు శ్రీదేవి యొక్క సాక్షాత్తు జీవస్వరూపమవు గనుక।

Verse 93

निवर्तस्व रणोत्साहात्प्रणामस्ते विधीयते / इति ताभ्यां प्रार्थितापि प्राचलद्दृढनिश्चया

‘రణోత్సాహాన్ని విడిచి తిరిగి రా; నీకు నమస్కరిస్తాము’ అని వారు ప్రార్థించినా, ఆమె దృఢనిశ్చయంతో ముందుకు సాగింది।

Verse 94

अत्यन्तं विस्मयाविष्टे मन्त्रिणीदण्डनायिके / सहैव तस्या रक्षार्थं चेलतुः पार्श्वयोर्द्वयोः

అత్యంత విస్మయంతో నిండిన మంత్రిణీ మరియు దండనాయిక, ఆమె రక్షణార్థం కలిసి ఆమె రెండు పార్శ్వాల వెంట నడిచారు।

Verse 95

अथाग्निवरणद्वारा ताभ्यामनुगता सती / प्रभूतसेनायुक्ताभ्यां निर्जगाम कुमारिका

ఆపై అగ్నివరణ ద్వారం ద్వారా, ఆ ఇద్దరి వెంట సాగుతూ ఆ సతీ కుమారిక, విస్తార సేనతో కూడి బయటికి వచ్చింది।

Verse 96

सनाथशक्तिसेनानां सर्वासामनुगृह्णती / प्रणामाञ्जलिजालानि कर्णीरथकृतासना

ఆధారమున్న శక్తిసేనలందరినీ అనుగ్రహిస్తూ, రథాసీనురాలై ఆమెకు సమర్పించిన ప్రణామాంజలులను స్వీకరించింది।

Verse 97

भण्डस्य तनयान्दुष्टानभ्यद्रवदरिन्दमा / तस्याः प्रादेशिकं सैन्यं कुमार्या न हि विद्यते

అరిందమా భండుని దుష్ట కుమారులపై దాడి చేసింది; అయితే ఆ కుమారికకు ప్రత్యేక ప్రాదేశిక సైన్యం లేదు।

Verse 98

सर्वं हि ललितासैन्यं तत्सैन्यं समजायत / ततः प्रववृते युद्धमत्युद्धतापराक्रमम्

ఆ సమస్త సైన్యమే లలితా సైన్యంగా మారింది; ఆపై అత్యంత ఉగ్ర పరాక్రమంతో యుద్ధం ప్రారంభమైంది।

Verse 99

ववर्ष शरजालानि दैत्येन्द्रेषु कुमारिका / भण्डासुरकुमारैस्तैर्महाराज्ञीकुमारिका / यद्युद्धमतनोत्तत्तु स्पृहणीयं सुरासुरैः

కుమారిక దైత్యేంద్రులపై శరజాలాలను వర్షించింది. భండాసుర కుమారులతో మహారాణి కుమారిక చేసిన ఆ యుద్ధం దేవాసురులకూ స్పృహణీయంగా నిలిచింది।

Verse 100

अत्यन्तविस्मिता दैत्यकुमारा नववर्षिणीम् / कर्मीरथस्थामालोक्य किरन्तींशरमण्डलम्

దైత్యకుమారులు అత్యంత విస్మయానికి లోనయ్యారు. రథంపై ఉన్న తొమ్మిదేళ్ల ఆ బాలిక శరమండలాన్ని కురిపిస్తూ ఉండటాన్ని చూసి వారు ఆశ్చర్యపోయారు।

Verse 101

क्षणेक्षणे बालिकया क्रियमाणं महारणम् / व्यजिज्ञपन्महाराज्ञ्यै भ्रमन्त्यः परिचारिकाः

క్షణక్షణం ఆ బాలిక చేత జరుగుతున్న మహారణాన్ని చూసి, ఇటూ అటూ తిరుగుతున్న పరిచారికలు మహారాణికి ఆ వార్తను నివేదించారు।

Verse 102

मन्त्रिणीदण्डनाथे च न तां विजहतू रणे / प्रेक्षकत्व मनुप्राप्ते तृष्णीमेव बभूवतुः

మంత్రిణీ మరియు దండనాథుడు కూడా యుద్ధంలో ఆమెను విడిచిపెట్టలేదు. వారు కేవలం ప్రేక్షకుల స్థితికి చేరగానే ఇద్దరూ మౌనంగా నిలిచారు।

Verse 103

सर्वेषां दैत्यपुत्राणामेकरूपा कुमारिका / प्रत्येकभिन्ना ददृशे बिंबमालेव भास्वतः

అన్ని దైత్యపుత్రులకు ఆ కుమారిక ఒకే రూపంగా ఉన్నా, ప్రతి ఒక్కరికీ ఆమె భిన్నంగా దర్శనమిచ్చింది—ప్రకాశవంతమైన సూర్యుని ప్రతిబింబాలు అనేక జలబింబాలలో వేరువేరుగా కనిపించునట్లు।

Verse 104

सायकैरग्निचूडालैस्तेषां मर्माणि भिन्दती / रक्तोत्पलमिव क्रोधसंरक्तं बिभ्रती मुखम्

అగ్నిశిఖలవంటి బాణాలతో ఆమె వారి మర్మస్థానాలను ఛేదించుచుండెను; క్రోధరక్తిమతో ఆమె ముఖము రక్తోత్పలమువలె ప్రకాశించెను.

Verse 105

आश्चर्यं ब्रुवतो व्योम्नि पश्यतां त्रिदिवौकसाम् / साधुवादैर्बहुविधैर्मत्रिणीदण्डनाथयोः

ఆకాశమందు త్రిదివవాసులైన దేవులు ఆశ్చర్యముతో పలికిరి; మంత్రిణీ మరియు దండనాథులపై అనేక విధాల ‘సాధు’ వాదములతో ప్రశంసలు కురిపించిరి.

Verse 106

अर्च्यमाना रणं चक्रे लघुहस्ता कुमारिका / द्वितीयं युद्धदिवसं समस्तमपि सा रणे

ఆరాధింపబడుచుండగా ఆ లఘుహస్తా కుమారిక యుద్ధమును ప్రారంభించెను; రెండవ యుద్ధదినమంతటా కూడా ఆమె రణభూమిలోనే నిలిచెను.

Verse 107

प्रकाशयामास बलं ललितादुहिता निजम् / अस्त्रप्रत्यस्त्रमोक्षेण तान्सर्वानपि भिन्दती

లలితాదేవి కుమార్తె తన స్వశక్తిని ప్రకాశింపజేసెను; అస్త్రానికి ప్రత్యస్త్రాన్ని ప్రయోగించి వారందరినీ ఛేదించుచుండెను.

Verse 108

नारायणास्त्रमोक्षेण महराज्ञीकुमारिका / द्विशत्यक्षौहिणीसैन्यं भस्मसादकरोत्क्षणात्

మహారాజ్ఞీ కుమారిక నారాయణాస్త్రాన్ని మోక్షించి, రెండువందల అక్షౌహిణీ సైన్యాన్ని క్షణములో భస్మముచేసెను.

Verse 109

अक्षौहिणीनां क्षयतः क्षणात्कोपमुपागताः / आकृष्टगुरुधन्वानस्ते ऽपतन्नेकहेलया

అక్షౌహిణీల నాశనం జరుగగానే వారు క్షణంలోనే కోపానికి లోనయ్యారు. భారమైన ధనుస్సులను లాగి వారు ఒక్కసారిగా దూకిపడ్డారు.

Verse 110

ततः कलकले जाते शक्तीनां च दिवौकसाम् / युगपत्त्रिंशतो बाणानसृजत्सा कुमारिका

ఆపై ఆయుధాలూ దేవగణాలూ కలకలం రేగగానే ఆ కుమారిక ఒకేసారి ముప్పై బాణాలను విడిచింది.

Verse 111

हस्तलाघवमाश्रित्य मुक्तैश्चन्द्रार्धसायकैः / त्रिंशता त्रिंशतो भण्डपुत्राणा साहतं शिरः

చేతి చురుకుదనాన్ని ఆశ్రయించి, అర్ధచంద్రాకార బాణాలను విడిచి, ఆమె భండుని కుమారుల ముప్పైమందికి ముప్పై తలలను కోసి పడేసింది.

Verse 112

इति भण्डस्य पुत्रेषु प्राप्तेषु यमसादनम् / अत्यन्तविस्मयाविष्टा वबृषुः पुष्पमभ्रगाः

ఇలా భండుని కుమారులు యమసదనాన్ని చేరగానే, అత్యంత ఆశ్చర్యంతో ఆకాశచారులు పుష్పవృష్టి కురిపించారు.

Verse 113

सा च पुत्री महाराज्ञ्याः विध्वस्तासुरमैनिका / मन्त्रिणीदण्डनाथाभ्यामालिङ्ग्यत भृशं मुदा

అసురసేనను ధ్వంసం చేసిన మహారాణి కుమార్తెను మంత్రిṇీ మరియు దండనాథుడు అపార ఆనందంతో ఆలింగనం చేసుకున్నారు.

Verse 114

तस्याः पराक्रमोन्मेषैर्नृत्यन्त्योजयदायिभिः / शक्तयस्तुमुलं चक्रुः साधुवादैर्जगत्त्रयम्

ఆ దేవి పరాక్రమోన్మేషంతో, ఓజస్సు ప్రసాదించే శక్తులు నర్తించసాగాయి; ‘సాధు’ అనే జయధ్వనులతో త్రిలోకమంతా గర్జింపజేశాయి।

Verse 115

सर्वाश्च शक्तिसेनान्यो दण्डनाथापुरःसराः / तदाश्चर्यं महाराज्ञ्यै निवेदयितुमुद्गताः

అన్ని శక్తిసేనాధిపతులు, దండనాథుని ముందుంచి, ఆ ఆశ్చర్యాన్ని మహారాణి దేవికి నివేదించుటకు బయలుదేరారు।

Verse 116

ताभिर्निवेद्यमानानि सा देवी ललितांबिका / पुत्रीभुजावदानानि श्रुत्वा प्रीतिं समाययौ

వారు నివేదించిన పుత్రీభుజా పరాక్రమవృత్తాంతాలను విని దేవి లలితాంబిక ఆనందంతో నిండిపోయింది।

Verse 117

समस्तमपि तच्चक्रं शक्तीनां तत्पराक्रमैः / अदृष्टपूर्वैर्देवेषु विस्मयस्य वशं गतम्

శక్తుల ఆ అపూర్వ పరాక్రమాలు—దేవతలలో కూడా ఎప్పుడూ చూడనివి—చూచి ఆ సమస్త చక్రమంతా ఆశ్చర్యవశమైంది।