Shloka 89
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
ताभिः प्रणम्यमाना सा चक्रराजरथोत्तमात् / अवरुह्य तले सैन्यं वर्तमानमगाहत
Transliteration
tābhiḥ praṇamyamānā sā cakrarājarathottamāt / avaruhya tale sainyaṃ vartamānamagāhata
Translation
వారిచే నమస్కరింపబడుతూ ఆమె చక్రరాజుని ఉత్తమ రథం నుండి దిగివచ్చి క్రింద ఉన్న సైన్యంలో ప్రవేశించింది।
Word by Word
ताभिःby them (those women)
ताभिः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (करण/सह), बहुवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (instrumental plural, feminine)
प्रणम्यमानाbeing saluted
प्रणम्यमाना:
विशेषण (Adjectival to कर्ता/Subject)
TypeVerb
Rootप्र-नम् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकालिक-कर्तरि कृदन्तः (शानच्), स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; कर्मणि/कर्तरि प्रयोगे ‘being bowed to / being saluted’ (present passive/medioparticiple sense)
साshe
सा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (nominative singular, feminine pronoun)
चक्र-राज-रथ-उत्तमात्from the excellent chariot of Cakrarāja
चक्र-राज-रथ-उत्तमात्:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक) + राज (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम् (ablative singular); समासः—तत्पुरुषः (निर्देश/विशेषण-सम्बन्धः): ‘चक्रराजस्य रथः’ इति, तस्मात् ‘रथोत्तम’ (श्रेष्ठ-रथ)
अवरुह्यhaving descended
अवरुह्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootअव-रुह् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
Formअव्यय-भावे क्त्वान्त (ल्यप्) अव्ययकृदन्तः; पूर्वक्रिया (gerund)
तलेon the ground
तले:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (locative singular)
सैन्यम्the army
सैन्यम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (accusative singular)
वर्तमानम्present, standing there
वर्तमानम्:
विशेषण (Qualifier of कर्म)
TypeAdjective
Rootवृत् (धातु) + शानच् (कृदन्त) / वर्तमान (प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकालिक कृदन्त (शानच्), नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘स्थितम्/उपस्थितम्’ अर्थे, सैन्यम् इति विशेषणम्
अगाहतentered
अगाहत:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootगाह् (धातु)
Formलङ्-लकारः (imperfect/past), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; ‘अगाहत्’ (entered)