Shloka 109
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
अक्षौहिणीनां क्षयतः क्षणात्कोपमुपागताः / आकृष्टगुरुधन्वानस्ते ऽपतन्नेकहेलया
Transliteration
akṣauhiṇīnāṃ kṣayataḥ kṣaṇātkopamupāgatāḥ / ākṛṣṭagurudhanvānaste 'patannekahelayā
Translation
అక్షౌహిణీల నాశనం జరుగగానే వారు క్షణంలోనే కోపానికి లోనయ్యారు. భారమైన ధనుస్సులను లాగి వారు ఒక్కసారిగా దూకిపడ్డారు.
Word by Word
अक्षौहिणीनाम्of the armies (akṣauhiṇīs)
अक्षौहिणीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootअक्षौहिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; Genitive plural
क्षयतःfrom the destruction
क्षयतः:
अपादान (अपादान/Ablative-cause)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; Ablative singular; (हेतु/कारणार्थे)
क्षणात्in an instant
क्षणात्:
अपादान (कालापादान/Time-from)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; Ablative singular (time-point)
कोपम्anger
कोपम्:
कर्म (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootकोप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular
उपागताःhaving come to; having become
उपागताः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeVerb
Rootउप-गम् (धातु)
Formकृत्—क्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; PPP of √गम् with उप-
आकृष्ट-गुरु-धन्वानःwith heavy bows drawn
आकृष्ट-गुरु-धन्वानः:
कर्ता (कर्ता/Subject—qualifier)
TypeAdjective
Rootआ-कृष् (धातु) + गुरु (प्रातिपदिक) + धन्वन् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिसमास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; ‘those whose heavy bows are drawn’
तेthey
ते:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; Pronoun
अपतन्fell; rushed down
अपतन्:
क्रिया (मुख्यक्रिया/Main verb)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; Parasmaipada
एक-हेलयाwith a single effortless motion
एक-हेलया:
करण (करण/Instrument—manner)
TypeNoun
Rootएक (प्रातिपदिक) + हेला (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; Instrumental singular (manner)