Shloka 82
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
त्वां विना क्षणमात्रं मे न निश्वासः प्रवर्तते / ममोच्छ्वसितमेवासि न त्वं याहि महाहवम्
Transliteration
tvāṃ vinā kṣaṇamātraṃ me na niśvāsaḥ pravartate / mamocchvasitamevāsi na tvaṃ yāhi mahāhavam
Translation
నీ లేకుండా క్షణమాత్రం కూడా నా శ్వాస సాగదు. నీవే నా ఉచ్ఛ్వాసము; మహాయుద్ధానికి వెళ్లకుము.
Word by Word
त्वाम्you
त्वाम्:
Apadana (अपादान/without whom)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
विनाwithout
विना:
Apadana (अपादान/Separation)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formउपपद-अव्यय (preposition-like indeclinable; ‘without’), द्वितीया-संबन्ध (governs accusative)
क्षणमात्रम्even for a mere moment
क्षणमात्रम्:
Karma (कर्म/extent)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); तत्पुरुष (mere moment)
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negation marker)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negative particle)
निश्वासःbreath
निश्वासः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनिश्वास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
प्रवर्ततेproceeds, functions
प्रवर्तते:
Kriya (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Rootप्र + वृत् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
उच्छ्वसितम्exhalation, breath
उच्छ्वसितम्:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootउद् + श्वस् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formकृदन्त (Past Passive Participle used as noun), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
एवindeed, only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle: only/indeed)
असिyou are
असि:
Kriya (क्रिया/Copula)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
नdo not
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negation marker)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negative particle)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
याहिgo
याहि:
Kriya (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
महाहवम्to the great battle
महाहवम्:
Karma (कर्म/Goal)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + आहव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); कर्मधारय (great battle)