Shloka 32
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
इत्युक्त्वा मन्त्रिणीदण्डनाथे सा ललितेश्वरी / महेन्द्रोत्तरभूभागं चलितुं चक्र उद्यमम्
Transliteration
ityuktvā mantriṇīdaṇḍanāthe sā laliteśvarī / mahendrottarabhūbhāgaṃ calituṃ cakra udyamam
Translation
మంత్రిణీ దండనాథులకు ఇలా చెప్పి, ఆ లలితేశ్వరీ మహేంద్రుని ఉత్తరభూభాగమునకు కదలుటకు ప్రయత్నమును ప్రారంభించెను.
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय, वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having said’
मन्त्रिणी-दण्डनाथेin/with the minister and the commander
मन्त्रिणी-दण्डनाथे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमन्त्रिणी + दण्डनाथ (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (मन्त्रिणी च दण्डनाथश्च); पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; अधिकरण (locative)
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
ललितेश्वरीLaliteśvarī (the goddess)
ललितेश्वरी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootललिता + ईश्वरी (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (ललितायाः ईश्वरी); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
महेन्द्रोत्तरभूभागम्the northern region of Mahendra (mountain)
महेन्द्रोत्तरभूभागम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहेन्द्र + उत्तर + भूभाग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (महेन्द्रस्य उत्तरः भूभागः); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
चलितुम्to move
चलितुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootचल् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), अव्यय; प्रयोजनार्थ (purpose)
चक्रmade/did
चक्र:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
उद्यमम्effort/attempt
उद्यमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउद्यम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन