Adhyaya 5

Verse 1

इति ब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यामभागे तृतीय उपोद्धातपादे जयाभिव्याहारो नाम चतुर्थो ऽध्यायः ऋषिरुवाच दैत्यानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् / सर्पभूतापिशा चानां वसूनां पक्षिवीरुधाम्

ఇట్లు బ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో, వాయుప్రోక్త మధ్యామభాగంలోని తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదంలో ‘జయాభివ్యాహార’మనే నాల్గవ అధ్యాయం. ఋషి పలికెను—దైత్యులు, దానవులు, గంధర్వులు, ఉరగులు, రాక్షసులు, సర్పాలు, భూతాలు, పిశాచాలు, వసువులు, పక్షులు మరియు వృక్షలతాదుల విషయమై।

Verse 2

उत्पत्तिं निधनं चैव विस्तारात्कथयस्व नः / एवमुक्तस्तदा सूतः प्रत्युवाचर्षिसत्तमम्

వారి ఉద్భవమును, నాశమును కూడా విస్తారంగా మాకు చెప్పుము. ఇలా చెప్పబడినపుడు సూతుడు అప్పుడు ఋషిశ్రేష్ఠునికి ప్రత్యుత్తరం పలికెను.

Verse 3

सूत उवाच दितेः पुत्रद्वयं जज्ञे कन्या चैका महाबला / कश्यपस्यात्मजौ तौ तु सर्वेभ्यः पूर्वजौ स्मृतौ

సూతుడు పలికెను—దితికి ఇద్దరు కుమారులు జన్మించారు, అలాగే ఒక మహాబల కన్య కూడా. వారు కశ్యపుని ఆత్మజులు; అందరిలోనూ పూర్వజులని స్మరించబడతారు.

Verse 4

सौत्ये ऽहन्यतिरा त्रस्य कश्यपस्याश्वमेधिकाः / हिरण्यकशिपुर्नाम प्रथितं पृथगासनम्

సౌత్య దినమున కశ్యపుని అశ్వమేధ కర్మలు జరుగుచుండగా, ‘హిరణ్యకశిపు’ అనే ప్రసిద్ధమైన ప్రత్యేక ఆసనం ఏర్పడింది.

Verse 5

दित्या गर्भाद्विनिः सृत्य तत्रासीनः समन्ततः / हिरण्य कशिपुस्तस्मात् कर्मणा तेन स समृतः

దితి గర్భమునుండి బయలుదేరి అతడు అక్కడ చుట్టూరా ఆసీనుడయ్యెను; ఆ కర్మ కారణంగా అతడు ‘హిరణ్యకశిపు’ అని స్మరించబడెను.

Verse 6

ऋषय ऊचुः हिरण्यकशिपोर्जन्म नाम चैव महात्मनः / प्रभावं चैव दैत्यस्य विस्ताराद्ब्रूहि नः प्रभो

ఋషులు పలికిరి—ప్రభో! మహాత్ముడు హిరణ్యకశిపుని జన్మము, నామము, మరియు ఆ దైత్యుని ప్రభావమును విస్తారంగా మాకు చెప్పుము.

Verse 7

सूत उवाच कश्यपस्याश्वमेधो ऽभूत्पुण्ये वै पुष्करे तदा / ऋषिभिदेंवताभिश्च गन्धर्वैरुपशोभितः

సూతుడు పలికెను—అప్పుడు పుణ్యమైన పుష్కర తీర్థమున కశ్యపుని అశ్వమేధ యజ్ఞము జరిగింది; అది ఋషులు, దేవతలు, గంధర్వులతో శోభిల్లింది.

Verse 8

उत्सृष्टे स्वे च विधिना आख्यानादौ यथाविधि / आसनान्युपकॢप्तानि सौवर्णानि तु पञ्च वै

స్వవిధానమున ఉత్సృష్టమై, ఆఖ్యానాది యథావిధిగా జరిగిన తరువాత ఐదు స్వర్ణాసనములు సిద్ధపరచబడినవి।

Verse 9

कुलस्पदापि? त्रीण्यत्र कूर्चः फलकमेव च / मुख्यर्त्विजस्तु चत्वारस्तेषां तान्युपकल्पयन्

ఇక్కడ మూడు కులస్థానములు, ఒక కూర్చము మరియు ఒక ఫలకమును కూడ; నాలుగు ప్రధాన ఋత్విజుల కొరకు అవి సిద్ధపరచబడినవి।

Verse 10

कॢप्त तत्रासनं चैकं होतुरर्थे हिरण्यम् / निषसाद सगर्भो ऽत्र तत्रासीनः शशंस च

అక్కడ హోతృకోసం ఒక స్వర్ణాసనం సిద్ధమైంది; సగర్భుడు అక్కడ కూర్చొని, ఆసీనుడై స్తుతి చేసెను।

Verse 11

आख्यानमानुपूर्व्येण महर्षिः कश्यपो यथा / तं दृष्ट्वा ऋषयस्तस्य नाम कुर्वन्ति वर्द्धितम्

మహర్షి కశ్యపుడు యథాక్రమంగా ఆఖ్యానమును చెప్పినట్లు; దానిని చూచి ఋషులు అతని నామమును వృద్ధి చేసి ప్రసిద్ధం చేసిరి।

Verse 12

हिरण्यकशिपुस्तस्मात्कर्मणा तेन स स्मृतः / हिरण्यक्षो ऽनुजस्तस्य सिंहिका तस्य चानुजा

ఆ కర్మ కారణంగా అతడు ‘హిరణ్యకశిపు’ అని స్మరింపబడెను; అతని అనుజుడు ‘హిరణ్యాక్షుడు’, అతని అనుజా ‘సింహిక’।

Verse 13

राहोः सा जननी देवी विप्र चित्तेः परिग्रहः / हिरण्यकशिपुर्दैत्यश्चचार परमं तपः

రాహువు జనని అయిన ఆ దేవి విప్రచిత్తుని భార్య; దైత్యుడు హిరణ్యకశిపుడు పరమ తపస్సు చేశాడు।

Verse 14

शतं वर्षसहस्राणां निराहारो ह्यधःशिराः / वरयामास ब्रह्माणं तुष्टं दैत्यो वरेण तु

ఆ దైత్యుడు లక్ష సంవత్సరాలు ఆహారములేక, తలక్రిందులుగా ఉన్నాడు; తరువాత వరం కోసం తృప్తుడైన బ్రహ్మను ప్రార్థించాడు।

Verse 15

सर्वामरत्वमवधं सर्वभूतेभ्य एव हि / योगद्देवान् विनिर्जित्य सर्वदेवत्वमास्थितः

అతడు సమస్త భూతములచేత అవధ్యమైన సంపూర్ణ అమరత్వాన్ని కోరాడు; యోగబలంతో దేవులను జయించి సర్వదేవత్వాన్ని అధిష్ఠించాడు।

Verse 16

कारये ऽहमिहैश्वर्यं बलवीर्यसमन्वितः / दानवास्त्वसुराश्चैव देवाश्च सह चारणैः

నేను ఇక్కడ బలవీర్యసంపన్నుడనై ఐశ్వర్యాన్ని స్థాపిస్తాను; దానవులు, అసురులు, అలాగే చారణులతో కూడిన దేవులు కూడా (వశమవుతారు)।

Verse 17

भवन्तु वशगाः सर्वे मत्समीपानुभोजनाः / आर्द्रशुष्कैरवध्यश्च दिवा रात्रौ तथैव च / एवमुक्तस्तदा ब्रह्मानुजज्ञे सांतरं वरम्

అందరూ నా వశమై, నా సమీపంలోనే భోగించుగాక; తడి గానీ పొడి గానీ, పగలు గానీ రాత్రి గానీ నన్ను వధించలేకపోవుగాక—అని చెప్పగా బ్రహ్మ పరిమిత వరాన్ని అనుగ్రహించాడు।

Verse 18

ब्रह्मोवाच / महानयं वरस्तात वृतो दितिसुत त्वया / एही दानीं प्रतिज्ञानं भविष्यत्येवमेव तु

బ్రహ్ముడు పలికెను—హే దితిసుతా, నీవు మహత్తర వరాన్ని కోరితివి. ఇప్పుడు రా; నీ ప్రతిజ్ఞ ఇదేవిధంగా నెరవేరును.

Verse 19

दत्त्वा चाभिमतं तस्मै तत्रेवान्तरधादथ / सो ऽपि दैत्यस्तदा सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्

అతనికి అభిమత వరమిచ్చి బ్రహ్ముడు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యెను. అప్పుడు ఆ దైత్యుడు స్థావరజంగమములతో కూడిన సమస్త జగత్తును చూచెను.

Verse 20

महिम्ना व्याप्य संतस्थे बहुमूर्त्तिरमित्रजित् / स एव तपति व्योम्नि चन्द्रसूर्यत्वमास्थितः

శత్రుజయుడైన ఆ బహురూపుడు తన మహిమచే సమస్తాన్ని వ్యాపించి నిలిచెను. అతడే ఆకాశమందు చంద్రసూర్యరూపములు ధరించి తపించెను.

Verse 21

स एव वायुर्भूत्वा च ववौ जगति सर्वदा / स गोपालो ऽविपालश्च कर्षकश्च स एव ह

అతడే వాయువై జగత్తులో ఎల్లప్పుడూ వీచెను. అతడే గోపాలుడు, అతడే పశుపాలుడు, అతడే కర్షకుడును.

Verse 22

स ज्ञाता सर्वलोकेषु मन्त्रव्याख्याकरस्तथा / नेता गोप्ता गोपयिता दीक्षितो याजकः स तु

అతడు సమస్త లోకములలో జ్ఞాత, మంత్రవ్యాఖ్యాత కూడ. అతడే నాయకుడు, రక్షకుడు, గోప్యమును కాపాడువాడు, దీక్షితుడు, యాజకుడును.

Verse 23

तस्य देवाः सुराः सर्वे तदासन्सोमपायिनः / एवंप्रभावो दैत्यो ऽसावतो भूयो निबोधत

అప్పుడు దేవతలందరూ, సురులందరూ సోమపానులు అయ్యారు. అటువంటి ప్రభావశాలి ఆ దైత్యుడు; ఇక మరింత వినుడి.

Verse 24

तस्मै सर्वे नमस्कारं कुर्वन्तीज्यः स एव च / हिरण्यकशिपोर्दैत्यैः श्लोको गीतः पुरा त्विह

అందరూ అతనికి నమస్కారం చేసేవారు; అతడే పూజ్యుడు. ఇక్కడ హిరణ్యకశిపుని దైత్యులు పూర్వం పాడిన శ్లోకం చెప్పబడుతోంది.

Verse 25

हिरण्यकशिपू राजा यां यामाशां निरैक्षत / तस्यै तस्यै तदा देवा नमश्चक्रुर्महर्षिभिः

రాజు హిరణ్యకశిపు ఏ ఏ దిశను చూచెనో, ఆ ఆ దిశలో దేవతలు మహర్షులతో కలిసి నమస్కరించేవారు.

Verse 26

तस्यासीन्नरसिंहस्तु मृत्युर्विष्णुः पुरा किल / नरात्तु यस्माज्जन्मास्य नरमूर्त्तिश्च यत्प्रभुः

అతనికి మరణముగా విష్ణువు నరసింహుడై వచ్చాడని పురాతనంగా చెప్పబడుతుంది. ఎందుకంటే ఆయన జన్మ నరమునుండి, ప్రభువు మూర్తి కూడా నరరూపమే.

Verse 27

तस्मात्स नरसिंहो वै गीयते वेदवादिभिः / सागरस्य च वेलायामुच्छ्रित स्तपसो विभुः

అందువల్ల వేదవాదులు ఆ నరసింహుని గానము చేస్తారు. ఆ విభువు తపస్సుతో ఉద్ధృతుడై సముద్ర తీరమున ప్రకాశించాడు.

Verse 28

शरीरं तस्य देवस्य ह्यासीद्देवमयं प्रभो / नाम्ना सुदर्शनं चैव विश्रुतश्च महाबलः

ఓ ప్రభూ, ఆ దేవుని శరీరము నిజముగా దివ్యమైనది; అతడు సుదర్శనుడు అను పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందిన మహాబలుడు.

Verse 29

ततः स बाहुयुद्धेन दैत्येन्द्रं तं महाबलम् / नखैर्बिभद संक्रुद्धो नार्द्राः शुष्का नखा इति

పిమ్మట కోపించిన అతడు బాహుయుద్ధములో ఆ మహాబలవంతుడైన దైత్యరాజును గోళ్లతో చీల్చివేసెను, ఎలయనగా గోళ్లు తడివి కావు, పొడివి కావు.

Verse 30

हिरण्याक्षसुताः पञ्च विक्रान्ताः सुमहाबलाः / शंबरः शकुनिश्चैव कालनाभस्तथैव च

హిరణ్యాక్షునికి ఐదుగురు కుమారులు, వారు పరాక్రమవంతులు మరియు మహాబలవంతులు: శంబరుడు, శకుని మరియు కాలనాభుడు.

Verse 31

महानाभः सुविक्रान्तो सुत संतापनस्तथा / हिरण्यक्षसुता ह्येते देवैरपि दुरासदाः

మహానాభుడు మిక్కిలి పరాక్రమవంతుడు, మరియు సంతాపనుడు. హిరణ్యాక్షుని ఈ కుమారులు దేవతలకు కూడా జయింపరానివారు.

Verse 32

तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च दैतेयाः सगणाः स्मृताः / स शतानि सहस्राणि निहतास्तारकामये

వారి పుత్రులు మరియు పౌత్రులు, తమ గణములతో కూడిన ఆ దైత్యులు, వందల మరియు వేల సంఖ్యలో తారకామయ యుద్ధములో చంపబడిరి.

Verse 33

हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारः सुमहाबलाः / प्रह्लादः पूर्वजस्तेषामनुह्ना दस्तथापरः

హిరణ్యకశిపునకు నలుగురు మహాబలవంతులైన కుమారులు ఉన్నారు—వారిలో ప్రహ్లాదుడు జ్యేష్ఠుడు; తరువాత అనుహ్లాదుడు మరియు ద మొదలైనవారు.

Verse 34

संह्रादश्चैव ह्रादश्च ह्रादपुत्रौ निबोधत / सुंदो निसुन्दश्च तथा ह्रादपुतौ बभूवतुः

సంహ్రాదుడు మరియు హ్రాదుడు—ఇది తెలుసుకోండి: హ్రాదునకు ఇద్దరు కుమారులు పుట్టారు; వారు సుందుడు, నిసుందుడు అని ప్రసిద్ధులు.

Verse 35

ब्रह्यघ्नौ तौ महावीरौ मूकस्तु ह्राददायकः / मारीचः सुन्दपुत्रस्तु ताडकायामजायत

ఆ ఇద్దరు (సుంద-నిసుంద) బ్రహ్మహంతకులైన మహావీరులు; హ్రాదునకు దాయకుడైనవాడు మూకుడు. సుందుని కుమారుడు మారీచుడు తాడకలో జన్మించాడు.

Verse 36

दण्डके निहतः सो ऽथ राघवेण बलीयसा / मूको विनिहतश्चापि कैराते सव्यसाचिना

అతడు (మారీచుడు) దండకారణ్యంలో బలవంతుడైన రాఘవుడు (శ్రీరాముడు) చేత హతుడయ్యాడు; అలాగే మూకుడు కూడా కైరాతదేశంలో సవ్యసాచి (అర్జునుడు) చేత సంహరించబడ్డాడు.

Verse 37

संह्रादस्य तु दैत्यस्य निवातकवचाः कुले / उत्पन्ना महता चैव तपसा भाविताः स्वयम्

ఆ దైత్యుడు సంహ్రాదుని వంశంలో ‘నివాతకవచులు’ జన్మించారు; వారు మహత్తర తపస్సుతో స్వయంగా శక్తిసంపన్నులై పరిపక్వులయ్యారు.

Verse 38

अरयो देवतानां ते जंभस्य शतदुन्दुभिः / तथा दक्षो सुरश्चण्डश्चत्वारो देत्यनायकाः

వారు దేవతల శత్రువులు—జంభుని శతదుందుభి; అలాగే దక్షుడు, సురచండుడు—ఈ నలుగురు దైత్యనాయకులు.

Verse 39

बाष्कलस्य सुता ह्येते काल नेमेः सुताञ्छृणु / ब्रह्मजित्क्रतुजिच्चैव देवान्तकनरान्तकौ

ఇవారు బాష్కలుని కుమారులు; ఇప్పుడు కాలనేమి కుమారులను వినండి—బ్రహ్మజిత్, క్రతుజిత్, అలాగే దేవాంతక, నరాంతకులు.

Verse 40

कालनेमिसुता ह्येते शभोस्तु शृणुत प्रजाः / राजाजश्चैव गोमश्च शंभोः पुत्रौ प्रकीर्त्तितौ

ఇవారు కాలనేమి కుమారులు; ఓ ప్రజలారా, ఇప్పుడు శభుని (సంతానం) వినండి—రాజాజుడు, గోముడు—శంభో కుమారులని కీర్తించబడినారు.

Verse 41

विरोजनस्य पुत्रश्च बलिरेकः प्रतापवान् / बलेः पुत्रशतं जज्ञे राजानः सर्व एव ते

విరోచనుని కుమారుడు బలి ఒక్కడే ప్రతాపవంతుడు; బలికి వంద మంది కుమారులు జన్మించారు—వారందరూ రాజులే.

Verse 42

तेषां प्रधानाश्चत्वारो विक्रान्ताः सुमहाबलाः / सहस्रबाहुः श्रेष्ठो ऽभूद्बाणो राजा प्रतापवान्

వారిలో నలుగురు ప్రధానులు పరాక్రమశాలులు, మహాబలవంతులు; సహస్రబాహువు శ్రేష్ఠుడయ్యాడు, ప్రతాపవంతుడైన రాజు బాణుడూ (ఉన్నాడు).

Verse 43

कुंभगर्त्तो दयो भोजः कुञ्चिरित्येवमा दयः / शकुनी पूतना चैव कन्ये द्वे तु बलेः स्मृते

కుంభగర్త, దయ, భోజ, కుంచిర—ఇవే ‘దయ’లు అని చెప్పబడినవి. శకుని, పూతనా కూడా; బలికి రెండు కన్యలు ఉన్నట్లు స్మృతిలో ఉంది.

Verse 44

बलेः पुत्राश्च पौत्राश्च शतशो ऽथ सहस्रशः / बालेया नाम विख्याता गणा विक्रान्तपौरुषाः

బలికి కుమారులు, మనుమలు వందలుగా, ఆపై వేలుగా ఉన్నారు. వారు ‘బాలేయ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి, పరాక్రమపౌరుషసంపన్న గణాలు.

Verse 45

बाणस्य चैन्द्रधन्वा तु लोहिन्यामुदपद्यत / दितिर्विहितपुत्रा वै तोषयामास कश्यपम्

బాణుని కుమారుడు ‘ఐంద్రధన్వా’ లోహినిలో జన్మించాడు. పుత్రసంపద పొందిన దితి కశ్యపుని సంతోషపరిచింది.

Verse 46

तां कश्यपः प्रसन्नात्मा सम्यगाराधितस्त्वथ / वरेण छन्दयामास सा च वव्रे वरं तत

అప్పుడు సమ్యకారాధన పొందిన ప్రసన్నాత్ముడైన కశ్యపుడు ఆమెను వరం కోరమని ప్రేరేపించాడు; ఆమె కూడా అప్పుడు ఒక వరాన్ని వ్రతించింది.

Verse 47

अथ तस्यै वरं प्रादात्प्रार्थितो भगवान्पुनः / उक्ते वरे तु मा तुष्टा दितिस्तं समभाषत

తర్వాత ప్రార్థించబడిన భగవానుడు ఆమెకు వరం ప్రసాదించాడు. అయితే వరం చెప్పబడినప్పటికీ దితి తృప్తి చెందక అతనితో మాట్లాడింది.

Verse 48

मारीचं कण्यपं देवी भर्त्तारं प्राञ्जलिस्तदा / हतपुत्रास्मि भगवन्नादित्यैस्तव सूनुभिः

అప్పుడు దేవి దితి అంజలి పెట్టి తన భర్త మారీచి కశ్యపునితో ఇలా చెప్పింది— “భగవన్, మీ కుమారులైన ఆదిత్యులు నా కుమారులను సంహరించారు; నేను పుత్రశోకంతో ఉన్నాను।”

Verse 49

शक्रहन्तारमिच्छमि पुत्रं दीर्घतपो ऽर्जितम् / साहं तपश्चरिष्यामि गर्भमाधातुमर्हसि

“ఇంద్రుని సంహరించే, దీర్ఘ తపస్సుతో పొందదగిన కుమారుడిని నేను కోరుతున్నాను. నేను తపస్సు చేస్తాను; మీరు నాకు గర్భధారణ అనుగ్రహించాలి.”

Verse 50

पुत्रमिन्द्रवधे युक्तं त्वं मै वै दातुमर्हसि / तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा मारीचः कश्यपस्तदा

“ఇంద్రవధానికి తగిన కుమారుడిని నాకు ప్రసాదించాలి” అని ఆమె చెప్పింది. ఆమె మాటలు విని అప్పుడు మారీచి కశ్యపుడు…

Verse 51

प्रत्युवाच महातेजा दितिं परमदुः खितः / एवं भवतु गर्भे तु शुचिर्भव तपोधने

అప్పుడు మహాతేజస్సుగల మారీచి కశ్యపుడు పరమ దుఃఖంతో దితిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు— “అలా జరుగుగాక; అయితే ఓ తపోధన, గర్భకాలంలో శుచిగా ఉండు.”

Verse 52

जनयिष्यसि पुत्रं त्वं शक्रहन्तारमाहवे / पूर्णं वर्षसहस्रं तु शुचिर्यदि भविष्यसि

“నీవు సంపూర్ణంగా వెయ్యి సంవత్సరాలు శుచిగా ఉంటే, యుద్ధంలో ఇంద్రుని సంహరించే కుమారుడిని ప్రసవిస్తావు.”

Verse 53

पुत्रं त्रिलोकप्रवरं मन्मथं जनयिष्यसि / एवमुक्त्वा महातेजास्तथा समभावत्तदा

నీవు త్రిలోకాల్లో శ్రేష్ఠుడైన కుమారుడు మన్మథుని ప్రసవించెదవు. ఇలా చెప్పి మహాతేజస్వి ఋషి అప్పుడు సమస్థితిలో నిలిచెను.

Verse 54

तामालभ्य स्वभवनं जगाम भगवानृषिः / गते भर्त्तरि सा देवी दितिः परमहर्षिता

ఆమెను ఆశీర్వదించి భగవాన ఋషి తన నివాసానికి వెళ్లెను. భర్త వెళ్లిన తరువాత దేవి దితి పరమానందంతో ఉల్లసించెను.

Verse 55

कुशप्लवनमासाद्य तपस्तेपे सुदारुणम् / शक्रस्तु समुपश्रुत्य संवादं तं तयोः प्रभुः

కుశప్లవనానికి చేరి ఆమె అత్యంత ఘోర తపస్సు చేసెను. అటు ప్రభువైన శక్రుడు వారి సంభాషణను వినివేశాడు.

Verse 56

कुशप्लवनमागम्य दितिं वाक्यमभाषत / शुश्रूषां ते करिष्यामि मानुज्ञां दातुमर्हसि

కుశప్లవనానికి వచ్చి దితితో ఇలా అన్నాడు—నేను నీకు సేవ చేస్తాను; దానికి అనుమతి ఇవ్వవలెను.

Verse 57

समिधश्चाहरिष्यामि पुष्पाणि च फलानि च / यथा त्वं मन्यसे वत्स सुश्रूषाभिरतो भव

నేను సమిధలు, పుష్పాలు, ఫలాలు కూడా తెచ్చెదను. నీకు ఎలా అనిపిస్తే అలా, ఓ వత్సా, సేవలో నిమగ్నుడవై ఉండు.

Verse 58

सर्वकर्मसु निष्णात आत्मनो हितमाचर / वरं श्रुत्वा तु त द्वाक्यं मातुः शक्रः प्रहर्षितः

సర్వకర్మములయందు నిష్ణాతుడై, నీ హితమును ఆచరించుము. మాత యొక్క ఆ శ్రేష్ఠ వాక్యము విని శక్రుడు పరమ హర్షించెను.

Verse 59

शुश्रूषाभिरतो भूत्वा कलुषेणान्तरात्मना / शुश्रूषते तु तां शक्रः सर्वकालमनुव्रतः

శుశ్రూషలో నిమగ్నుడై, అంతరాత్మలో కలుషమున్నప్పటికీ, శక్రుడు సర్వకాలము అనువ్రతుడై ఆమెను సేవించెను.

Verse 60

फलपुष्पाण्युपादाय समिधश्च दृढव्रतः / गात्रसंवाहनं काले श्रमापनयने तथा

దృఢవ్రతుడై ఫలపుష్పములు, సమిధలను తెచ్చి, సమయమున గాత్రసంవాహనము చేసి, శ్రమను తొలగించెను.

Verse 61

शक्रः सर्वेषु कालेषु दितिं परिचचार ह / किञ्चिच्छिष्टे व्रते देवी तुष्टा शक्रमुवाच ह

శక్రుడు సర్వకాలములయందు దితిని పరిచర్య చేసెను. వ్రతము కొద్దిగా మిగిలినపుడు దేవి తృప్తిచెంది శక్రునితో పలికెను.

Verse 62

प्रतीताहं ते सुरश्रेष्ठ दशवर्षाणि पुत्रक / अवशिष्ठानि भद्रं ते भ्रातरं द्रक्ष्यसे ततः

హే సురశ్రేష్ఠ పుత్రకా! పది సంవత్సరములుగా నేను నీపై ప్రసన్నమై ఉన్నాను. నీకు మంగళము; మిగిలిన కాలము పూర్తయిన తరువాత నీవు నీ భ్రాతను దర్శించెదవు.

Verse 63

तमहं त्वत्कृते पुत्र सह धास्ये जयैषिणम् / त्रैलोक्यविजयं पुत्र भोक्ष्यसे सह तेन वै

ఓ కుమారా! నీ కోసమే నేను ఆ జయాకాంక్షిని సహా ధరిస్తాను; కుమారా, నీవు అతనితో కలిసి నిశ్చయంగా త్రైలోక్యవిజయ ఫలాన్ని అనుభవిస్తావు।

Verse 64

नाहं पुत्राभिजानामि मद्भक्तिगतमानसम् / एवमुक्त्वा दितिः शक्रं मध्यं प्राप्ते दिवाकरे

నా భక్తిలో మనస్సు లీనమైన కుమారుని నేను గుర్తించను. ఇలా చెప్పి, సూర్యుడు మధ్యాహ్నానికి చేరినప్పుడు, దితి శక్రునితో (అని) పలికింది।

Verse 65

निद्रयापहृता दवी शिरः कृत्वा तु जानुनि / केशान्कृत्वा तु पादस्थान्सा सुष्वाप च देवता

నిద్రచేత ఆక్రమింపబడిన ఆ దేవి, తలని మోకాళ్లపై ఉంచి, జుట్టును పాదాలవైపు చేసి, ఆ దేవతాస్వరూపిణి నిద్రించింది।

Verse 66

अधस्ताद्यत्तु नाभेर्वै सर्वं तदशुचि स्मृतम् / ततस्तामशुचिं ज्ञात्वा सोंतरं तदमन्यत

నాభి కింద ఉన్నదంతా అశుచిగా స్మరించబడింది. అందువల్ల ఆ అశుచితను తెలిసి, అతడు లోపలికి (ప్రవేశించే) మార్గాన్ని అలా ఆలోచించాడు।

Verse 67

दृष्ट्वा तु कारणं सर्वं तस्य बुद्धिरजायत / गर्भं निहन्तु वै देव्या स हि दोषो ऽत्र दृश्यते

సర్వ కారణాన్ని చూసి అతనికి బుద్ధి కలిగింది—‘దేవి గర్భాన్ని నశింపజేయాలి; ఎందుకంటే ఇక్కడ ఇదే దోషం కనిపిస్తోంది.’

Verse 68

ततो विवेश दित्या वै ह्युपस्थेनोदरं वृषा / प्रविश्य चापि तं दृष्ट्वा गभमिन्द्रो महौजसम्

అప్పుడు ఇంద్రుడు దితి గర్భంలోకి ప్రవేశించాడు. లోపలికి వెళ్ళిన తరువాత, అతను గొప్ప తేజస్సు గల ఆ పిండాన్ని చూశాడు.

Verse 69

भीतस्तं सप्तधा गभ बिभेद रिपुमात्मनः / म गर्भो भिद्यमानस्तु वज्रणशतपर्वणा

భయపడిన ఇంద్రుడు తన శత్రువైన ఆ పిండాన్ని ఏడు ముక్కలుగా చేశాడు. వంద కణుపులు గల వజ్రాయుధంతో ఆ పిండం ఛేదించబడింది.

Verse 70

रुरोद सुस्वरं भीमं वेपमानः पुनः पुनः / मारोद मारोद इति गर्भं शक्रो ऽभ्यभाषत

ఆ పిండం వణుకుతూ మళ్ళీ మళ్ళీ భయంకరంగా ఏడ్చింది. అప్పుడు ఇంద్రుడు ఆ పిండంతో 'మా రోద' (ఏడవకు), 'మా రోద' అని అన్నాడు.

Verse 71

तं गर्भं सप्तधा कृत्वा ह्येकैकं सप्तधा पुनः / कुलिशेन बिभेदेन्द्रस्ततो दितिरबुध्यता

ఆ పిండాన్ని ఏడు భాగాలుగా చేసి, మళ్ళీ ఒక్కొక్క భాగాన్ని ఏడు ముక్కలుగా ఇంద్రుడు వజ్రాయుధంతో ఛేదించాడు. అప్పుడు దితి మేల్కొంది.

Verse 72

न हन्तव्यो न हन्तव्य इत्येवं दितिरब्रवीत् / निष्पपात ततो वज्री मातुर्वचनगौरवात्

'చంపవద్దు, చంపవద్దు' అని దితి పలికింది. అప్పుడు తల్లి మాటపై గౌరవంతో వజ్రాయుధధారి (ఇంద్రుడు) బయటకు వచ్చాడు.

Verse 73

प्राञ्जलिर्वज्रसहितो दितिं शक्रो ऽभ्यभाषत / अशुचिर्देवि सुप्तासि पादयोर्गतमूर्द्धजा

వజ్రాన్ని ధరించి అంజలి పెట్టిన శక్రుడు దితిని ఉద్దేశించి అన్నాడు— “దేవి, నీవు అశుచివి; నీవు నిద్రలో ఉన్నావు, నీ కేశాలు పాదాల వైపు పడ్డాయి.”

Verse 74

तदं तरमनुप्राप्य गर्भं हेतारमाहवे / भिन्नवानहमेतं ते बहुधा क्षन्तुमर्हसि

ఆ సందర్భాన్ని పొందిన నేను యుద్ధహేతువైన నీ గర్భాన్ని చేరి దానిని అనేక భాగాలుగా చీల్చాను; నీవు నన్ను క్షమించవలెను.

Verse 75

तस्मिंस्तु विफले गर्भे दितिः परमदुःखिता / सहस्राक्षं दुराधर्षं वाक्यं सानुनयाब्रवीत्

ఆ గర్భం విఫలమైనప్పుడు దితి పరమ దుఃఖితురాలై, దురాధర్ష సహస్రాక్షునితో వినయంగా మాటలు పలికింది.

Verse 76

ममापराधाद्गर्भो ऽयं यदि ते विफलीकृतः / नापराधो ऽस्ति देवेश तव पुत्र महाबल

నా అపరాధం వల్ల నీ ఈ గర్భం విఫలమైతే, ఓ దేవేశా, మహాబలుడైన కుమారా, నీకు ఏ దోషమూ లేదు.

Verse 77

शत्रोर्वधे न दोषो ऽस्ति भेतव्यं न च ते विभो / प्रियं तु कृतमिच्छामि श्रेयो गर्भस्य मे कुतः

శత్రువధలో దోషం లేదు, ఓ విభో, నీకు భయపడవలసినదీ లేదు; అయినా నీవు చేసినది నాకు ప్రియంగా ఉండాలని కోరుతున్నాను— నా గర్భానికి శ్రేయస్సు ఇక ఎక్కడ?

Verse 78

भवन्तु मम पुत्राणां सप्त स्थानानि वै दिवि / वातस्कन्धानिमान्सप्त चरन्तु मम पुत्रकाः

నా కుమారులకు ఆకాశంలో నిశ్చయంగా ఏడు స్థానాలు కలుగుగాక. ఈ ఏడు వాయు-స్కంధాలలో నా కుమారులు సంచరించుగాక.

Verse 79

मरुतस्ते तु विख्याता गतास्ते सप्तसप्तकाः / पृथिव्यां प्रथमस्कन्धो द्वितीयश्चापि भास्करे

వారు ‘మరుత్’లుగా ప్రసిద్ధులు; వారు ఏడు-ఏడు సమూహాలుగా గమించారు. భూమిలో మొదటి స్కంధం, రెండవది భాస్కరునిలో (సూర్యునిలో).

Verse 80

सोमे तृतीयो विज्ञेयश्चतुर्थो ज्योतिषां गणे / ग्रहेषु पञ्चमस्चैव षष्ठः सप्तर्षिमण्डले

మూడవది సోమునిలో (చంద్రునిలో) అని తెలుసుకోవాలి; నాలుగవది జ్యోతిష్కుల గణంలో. ఐదవది గ్రహాలలో, ఆరవది సప్తర్షి మండలంలో ఉంది.

Verse 81

ध्रुवे तु सप्तमश्चैव वातस्कन्धाश्चसप्त ये / तानेते विचरन्त्वद्य कालेकाले ममात्मजाः

ఏడవది ధ్రువునిలో ఉంది; ఈ ఏడు వాయు-స్కంధాలు—ఇవన్నీ నా కుమారులు నేటి నుండి కాలకాలమున సంచరించుగాక.

Verse 82

वातस्कन्धाधिपा भूत्वा चरन्तु मम पुत्रकाः / पृथिव्यां प्रथमस्कन्ध आ मेघेब्यो य आवहः

వాయు-స్కంధాలకు అధిపతులై నా కుమారులు సంచరించుగాక. భూమిలో మొదటి స్కంధం ఉంది; అది మేఘాల నుండి (జలాదిని) తీసుకొచ్చేది.

Verse 83

चरन्तु मम पुत्रास्ते सप्त ये प्रथमे गणे / द्वितीयश्चापि मेघेभ्य आसूर्यात्प्रवहस्ततः

ప్రథమ గణములో ఉన్న నా ఆ ఏడు కుమారులు సంచరించుగాక; మేఘముల నుండి సూర్యుని క్రిందవరకు ఉన్న రెండవ గణము ‘ప్రవహ’ అని ప్రసిద్ధి.

Verse 84

वातस्कन्धो हि विज्ञेयो द्वितीयश्चरतां गणः / सूर्यादूर्ध्वमधः सोमादुद्वहो ऽथ स वै स्मृतः

రెండవ సంచార గణము ‘వాతస్కంధ’ అని తెలిసికొనవలెను; అది సూర్యుని పైగా, సోముని క్రిందగా ఉండి ‘ఉద్వహ’ అని స్మరింపబడుతుంది.

Verse 85

वातस्कन्धस्तृतीयश्च पुत्राणां चरता गणः / सोमादूर्द्ध्वमधर्क्षेभ्यश्चतुर्थ संवहस्तु सः

కుమారులలో మూడవ సంచార గణము కూడా ‘వాతస్కంధ’; అది సోముని పైగా, నక్షత్రముల క్రిందగా ఉండి నాలుగవది ‘సంవహ’ అని పిలువబడుతుంది.

Verse 86

चतुर्थो मम पुत्राणां गणस्तु चरतां विभो / ऋक्षेभ्यश्च तथैवोर्द्ध्वमा ग्रहाद्विवहस्तु यः

హే విభో, నా కుమారుల నాలుగవ సంచార గణము నక్షత్రముల పైగా, గ్రహముల వరకు (వాటి క్రింద) వ్యాపించి ఉండేది; అదే ‘వివహ’ అని పిలువబడుతుంది.

Verse 87

वातस्कन्धः पञ्चमस्तु पुत्राणां चरतां गणः / ग्रहेभ्य ऊर्द्ध्वमार्षिभ्यः षष्ठो ह्यनुवहश्च यः

కుమారుల ఐదవ సంచార గణము ‘వాతస్కంధ’; గ్రహముల పైగా, ఋషుల (సప్తర్షి మండలము) వరకు ఉన్న ఆరవది ‘అనువహ’ అని పిలువబడుతుంది.

Verse 88

वातस्कन्धस्तत्र मम पुराणां चरता गणः / ऋषिभ्य ऊर्द्ध्वमाध्रौवं सप्तमो यः प्रकीर्त्तितः

అక్కడ నా పురాణాల సంచారాన్ని నిర్వహించే ‘వాతస్కంధ’ అనే గణము ఉంది; ఋషులకన్నా పైగా ధ్రువలోకమువరకు చేరే ఏడవవాడని కీర్తింపబడెను.

Verse 89

वातस्कन्धः परिवहस्तत्र तिष्ठन्तु मे सुताः / एतान्सर्वाश्चरन्त्वन्ते कालेकाले ममात्मजाः

వాతస్కంధ అక్కడ ప్రవహించుగాక; నా కుమారులు అక్కడ నిలిచియుండుగాక. కాలకాలమున చివరికి నా ఆత్మజులు వీటన్నిటిలో సంచరించుగాక.

Verse 90

त्वत्कृतेन च नाम्ना वै भवतु मरुतस्त्विमे / ततस्तेषां तु नामानि मत्पुत्राणां शतक्रतो

నీ చేత పెట్టబడిన నామముచేతనే వీరు ‘మరుతులు’ కావుదురు; తదుపరి, ఓ శతక్రతూ, నా కుమారుల నామములను (వినుము).

Verse 91

तद्विधैः कर्मभिश्चैव समवेहि पृथक्पृथक् / शक्रज्योतिस्तथा सत्यः सत्यज्योतिस्तथापरः

అదేవిధమైన కర్మలతో వారిని వేర్వేరుగా గ్రహించుము: శక్రజ్యోతి, అలాగే సత్యుడు, మరియు మరొకడు సత్యజ్యోతి.

Verse 92

चित्रज्योतिश्च ज्योतिष्मान् सुतपश्चैत्य एव च / प्रथमो ऽयं गणः प्रोक्तो द्वितीयं तु निबोधत

చిత్రజ్యోతి, జ్యోతిష్మాన్, సుతప, మరియు చైత్య—ఇది మొదటి గణమని చెప్పబడెను; ఇప్పుడు రెండవదానిని కూడా గ్రహించుడి.

Verse 93

ऋतजित्सत्यजिश्चैव सुषेणः सेनजित्तथा / सुतमित्रो ह्यमित्रश्च सुरमित्रस्तथापरः

ఋతజిత్, సత్యజిత్, సుషేణుడు, సేనజిత్; అలాగే సుతమిత్రుడు, అమిత్రుడు, సురమిత్రుడు—ఇవీ (గణములు).

Verse 94

गण एष द्वितीयस्तु तृतीयं च निबोधत / धातुश्च धनदश्चैव ह्युग्रो भीमस्तथैव च

ఇది రెండవ గణము; ఇప్పుడు మూడవదానిని వినుడి—ధాతు, ధనద, ఉగ్రుడు, భీముడు.

Verse 95

वरुणश्च तृतीयं च मया प्रोक्तं निबोधत / अभियुक्ताक्षिकश्चैव साह्वायश्च गणः स्मृतः

మూడవ (గణము) వరుణుడు—నేను చెప్పినట్లే తెలుసుకొనుడి; అలాగే అభియుక్తాక్షికుడు మరియు సాహ్వాయుడు—గణములుగా స్మరింపబడినవారు.

Verse 96

ईदृक् चैव तथान्यादृक् समरिद्द्रुमवृचक्षकाः / मितश्च समितश्चैव पञ्चमश्च तथा गणः

ఈదృక్ మరియు ఇతరదృక్, సమరిద్ద్రుమవృచక్షకులు; అలాగే మితుడు, సమితుడు—ఇదే విధంగా ఐదవ గణము.

Verse 97

ईदृक् च पुरुषश्चैव नान्यादृक् समचेतनः / संमितः समवृत्तिश्च प्रतिहर्ता च षड् गणाः

ఈదృక్ మరియు పురుషుడు, అలాగే ఇతరదృక్ మరియు సమచేతనుడు; సంమితుడు, సమవృత్తి, ప్రతిహర్త—ఇవి ఆరు గణములు.

Verse 98

यज्ञैश्चित्वास्तुवन्सर्वे तथान्ये मानुषा विशः / दैत्यदेवाः समाख्याताः सप्तैते सप्तसप्तकाः

యజ్ఞాలతో పూజించి అందరూ స్తుతించారు; అలాగే ఇతర మానవ సమూహాలూ. వీరు ‘దైత్యదేవులు’ అని ప్రసిద్ధులు; ఇవి ఏడు-ఏడు గల ఏడు గుంపులు.

Verse 99

एते ह्येकोनपञ्चाशन्मरुतो नामतः स्मृताः / प्रसंख्यातास्तदा ताभ्यां दित्या शक्रेण चैव वै

వీరు పేరుపేరునా నలభై తొమ్మిది మరుతులు అని స్మరించబడతారు. అప్పుడు దితి మరియు శక్రుడు (ఇంద్రుడు) కలిసి వారి సంఖ్యను లెక్కించారు.

Verse 100

कृत्वा चैतानि नामानि दितिरिन्द्रमुवाच ह / वातस्कन्धांश्चरन्त्वेते भ्रतरो मम पुत्रकाः

ఈ పేర్లు నిర్ణయించి దితి ఇంద్రునితో చెప్పింది—నా కుమారులు, పరస్పర సోదరులు, వాయుస్కంధాలుగా సంచరించుగాక.

Verse 101

विचरन्तु च भद्रं ते देवैः सह ममात्मजाः / तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा महस्राक्षः पुरन्दरः

నా కుమారులు దేవులతో కలిసి క్షేమంగా సంచరించుగాక. ఆమె మాట విని సహస్రాక్ష పురందరుడు (ఇంద్రుడు) …

Verse 102

उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा मातर्भवतु तत्तथा / सर्व मेतद्यथोक्तं ते भविष्यति न संशयः

అంజలి పెట్టి అతడు అన్నాడు—అమ్మా, అలాగే జరుగుగాక. నీవు చెప్పినదంతా నిస్సందేహంగా జరుగుతుంది.

Verse 103

एवंभूता महात्मानः कुमारा लोकसंमताः / देवैः सह भविष्यन्ति यज्ञभाजस्तवात्म जाः

ఇలాంటి మహాత్ములైన, లోకసమ్మతులైన కుమారులు దేవులతో కలిసి ఉండి, నీ ఆత్మజులై యజ్ఞభాగానికి అర్హులగుదురు.

Verse 104

तस्मात्ते मरुतो देवाः सर्वे चेन्द्रानुजा वराः / विज्ञेयाश्चामराः सर्वे दितिपुत्रास्तरस्विनः

అందువల్ల ఆ మరుత్ దేవతలందరూ ఇంద్రుని అనుజులైన శ్రేష్ఠులు; వారందరూ అమరులు, దితి పుత్రులు, మహాబలవంతులు అని తెలుసుకొనవలెను.

Verse 105

एवं तौ निश्चयं कृत्वा मातापुत्रौ तपोवने / जग्मतुस्त्रिदिवं त्दृष्टौ शक्रमाभूद्गतज्वरः

ఇలా తపోవనంలో తల్లి-కొడుకు నిర్ణయం చేసుకొని త్రిదివానికి వెళ్లిరి; వారిని చూచగానే శక్రుడు (ఇంద్రుడు) జ్వరరహితుడయ్యెను.

Verse 106

मरुतां च शुभं जन्म शृणुयाद्यः पठेच्च वा / वादे विजयमाप्नोति लब्धात्मा च भवत्युत

మరుతుల శుభ జన్మను ఎవడు వింటాడో లేదా చదువుతాడో, అతడు వాదంలో విజయాన్ని పొందును; అంతేకాదు ఆత్మసిద్ధుడగును.