Shloka 87
हिरण्यकशिपुजन्म-तपः-वरप्रभावः
Birth, Austerity, and Boon-Power of Hiraṇyakaśipu
Devanagari script
वातस्कन्धः पञ्चमस्तु पुत्राणां चरतां गणः / ग्रहेभ्य ऊर्द्ध्वमार्षिभ्यः षष्ठो ह्यनुवहश्च यः
Transliteration
vātaskandhaḥ pañcamastu putrāṇāṃ caratāṃ gaṇaḥ / grahebhya ūrddhvamārṣibhyaḥ ṣaṣṭho hyanuvahaśca yaḥ
Translation
కుమారుల ఐదవ సంచార గణము ‘వాతస్కంధ’; గ్రహముల పైగా, ఋషుల (సప్తర్షి మండలము) వరకు ఉన్న ఆరవది ‘అనువహ’ అని పిలువబడుతుంది.
Word by Word
वातस्कन्धःVātaskandha
वातस्कन्धः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवात + स्कन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वातस्य स्कन्धः)
पञ्चमःfifth
पञ्चमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘गणः’ इति विशेषण
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात, विशेष/विरोध (indeed/but)
पुत्राणाम्of the sons
पुत्राणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
चरताम्of the moving (ones)
चरताम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootचर् (धातु) → चरत् (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, षष्ठी, बहुवचन
गणःgroup
गणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ग्रहेभ्यःfrom the planets
ग्रहेभ्यः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), बहुवचन
ऊर्ध्वम्upwards
ऊर्ध्वम्:
Desha/Adhikarana (देश/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्व (अव्ययभाव)
Formक्रियाविशेषण, दिशाबोधक (upwards)
आर्षिभ्यःfrom the sages (ṛṣis)
आर्षिभ्यः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक) → आर्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), बहुवचन; ‘आर्षि’ = ‘of/pertaining to ṛṣis’ (here: the ṛṣis)
षष्ठःsixth
षष्ठः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootषष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (गणः) इति विशेषण
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात, निश्चयार्थ (indeed)
अनुवहःAnuvaha (name of a moving group/stream)
अनुवहः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअनु + वह (धातु) → अनुवह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (गणः) इति अध्याहृतं
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक
यःwhich / who
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक