Shloka 86
हिरण्यकशिपुजन्म-तपः-वरप्रभावः
Birth, Austerity, and Boon-Power of Hiraṇyakaśipu
Devanagari script
चतुर्थो मम पुत्राणां गणस्तु चरतां विभो / ऋक्षेभ्यश्च तथैवोर्द्ध्वमा ग्रहाद्विवहस्तु यः
Transliteration
caturtho mama putrāṇāṃ gaṇastu caratāṃ vibho / ṛkṣebhyaśca tathaivorddhvamā grahādvivahastu yaḥ
Translation
హే విభో, నా కుమారుల నాలుగవ సంచార గణము నక్షత్రముల పైగా, గ్రహముల వరకు (వాటి క్రింద) వ్యాపించి ఉండేది; అదే ‘వివహ’ అని పిలువబడుతుంది.
Word by Word
चतुर्थःfourth
चतुर्थः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (गणः) इति विशेषण
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formषष्ठी (Genitive), एकवचन; सर्वनाम
पुत्राणाम्of (my) sons
पुत्राणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
गणःgroup
गणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात, विशेष/विरोध (indeed/but)
चरताम्of the moving (ones)
चरताम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootचर् (धातु) → चरत् (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, षष्ठी, बहुवचन; ‘of those who move’
विभोO lord / O mighty one
विभो:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
ऋक्षेभ्यःfrom the constellations
ऋक्षेभ्यः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootऋक्ष (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी (Ablative), बहुवचन; ‘from the constellations’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक
तथाthus
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb), ‘thus/so’
एवindeed / just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण (emphasis/only/just)
ऊर्ध्वम्upwards
ऊर्ध्वम्:
Desha/Adhikarana (देश/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्व (अव्ययभाव)
Formक्रियाविशेषण, दिशाबोधक (upwards)
आup to
आ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootआ (अव्यय/उपसर्ग)
Formअव्यय, सीमा/व्याप्ति (up to)
ग्रहात्from the planets
ग्रहात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन
विवहःVivaha (name of a moving group/stream)
विवहः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवि + वह (धातु) → विवह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (गणः) इति अध्याहृतं
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात, विशेष (indeed)
यःwhich / who
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)