Shloka 85
हिरण्यकशिपुजन्म-तपः-वरप्रभावः
Birth, Austerity, and Boon-Power of Hiraṇyakaśipu
Devanagari script
वातस्कन्धस्तृतीयश्च पुत्राणां चरता गणः / सोमादूर्द्ध्वमधर्क्षेभ्यश्चतुर्थ संवहस्तु सः
Transliteration
vātaskandhastṛtīyaśca putrāṇāṃ caratā gaṇaḥ / somādūrddhvamadharkṣebhyaścaturtha saṃvahastu saḥ
Translation
కుమారులలో మూడవ సంచార గణము కూడా ‘వాతస్కంధ’; అది సోముని పైగా, నక్షత్రముల క్రిందగా ఉండి నాలుగవది ‘సంవహ’ అని పిలువబడుతుంది.
Word by Word
वातस्कन्धःVātaskandha
वातस्कन्धः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवात + स्कन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वातस्य स्कन्धः)
तृतीयःthird
तृतीयः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘गणः’ इति विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक (conjunction)
पुत्राणाम्of the sons
पुत्राणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/सम्बन्ध), बहुवचन
चरताmoving; (intended) of the moving (ones)
चरता:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootचर् (धातु) → चरत् (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, तृतीया (Instrumental), एकवचन; पाठभेद/रूपभेद: अपेक्षितं ‘चरताम्’ (gen. pl.)—अर्थः ‘चरन्तां’
गणःgroup
गणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सोमात्from Soma (Moon)
सोमात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
ऊर्ध्वम्upwards
ऊर्ध्वम्:
Desha/Adhikarana (देश/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्व (अव्ययभाव)
Formक्रियाविशेषण, दिशाबोधक (upwards)
अधःdownwards
अधः:
Desha/Adhikarana (देश/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअधस् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण, दिशाबोधक (downwards)
ऋक्षेभ्यःfrom the constellations (stars)
ऋक्षेभ्यः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootऋक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (प्रयोगे भेदः), पञ्चमी (Ablative), बहुवचन; ‘ऋक्ष’ = नक्षत्र/तारा (stars/constellations)
चतुर्थःfourth
चतुर्थः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (गणः) इति विशेषण
संवहःSaṃvaha (name of a moving group/stream)
संवहः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसम् + वह (धातु) → संवह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (गणः) इति अध्याहृतं
तुindeed / but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेष (but/indeed)
सःhe/that (one)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम