Adhyaya 2
ఈ అధ్యాయం వివాహాన్ని న్యాయస్థాన పర్యవేక్షణలో ఒక ఒప్పందంగా మారుస్తుంది: ఇది వివాహ సంబంధాలను వర్గీకరిస్తుంది, అధికారం మరియు అంగీకారాన్ని ధృవీకరిస్తుంది, మరియు గృహ వివాదాలు ప్రజా అశాంతిగా మారకుండా నిరోధించడానికి శుల్క మరియు స్త్రీధనాన్ని అమలు చేస్తుంది. ఎనిమిది వివాహ రూపాలు చట్టబద్ధత మరియు న్యాయ నిర్ణయం కోసం ఒక చట్టపరమైన వర్గీకరణను అందిస్తాయి. మొదటి నాలుగు రూపాలు ధర్మ్యాలుగా మరియు తండ్రి అధికారంతో పరిగణించబడతాయి; తరువాతి రూపాలకు మోసం లేదా బలవంతాన్ని నిరోధించడానికి ఇద్దరు తల్లిదండ్రుల అధికారం అవసరం. శుల్క నియమాలు వధువు ధరను జవాబుదారీతనం గల బదిమార్పులు మరియు పరిష్కార మార్గాలుగా మారుస్తాయి. స్త్రీధనం ఒక స్త్రీ యొక్క అమలు చేయదగిన ఆస్తి హక్కుగా నిర్వచించబడుతుంది, ఇది ఊహించదగిన వివాద పరిష్కారాన్ని సాధ్యం చేస్తుంది. న్యాయపరమైన ప్రామాణీకరణ వారసత్వ కొనసాగింపు, భరణం అంచనాలు, మరియు రాజు దండం కింద జనపద స్థిరత్వాన్ని రక్షిస్తుంది.
Sutras
Sutra 1
विवाहपूर्वो व्यवहारः ॥ कZ_०३.२.०१ ॥
భార్యకు సంబంధించిన న్యాయ వ్యవహారాలు (హక్కులు-బాధ్యతలు) చెల్లుబాటు అయ్యే వివాహంపై ఆధారపడుతాయి।
Sutra 2
कन्यादानं कन्यामलंकृत्य ब्राह्मो विवाहः ॥ कZ_०३.२.०२ ॥
కన్యను (తగిన విధంగా) అలంకరించి ఆమెను వరుడికి దానం చేయడం బ్రాహ్మ వివాహం।
Sutra 3
सहधर्मचर्या प्राजापत्यः ॥ कZ_०३.२.०३ ॥
సహధర్మచర్య (ధర్మాన్ని కలిసి ఆచరించడం) స్వీకరించడం ప్రాజాపత్య వివాహం।
Sutra 4
गोमिथुनादानादार्षः ॥ कZ_०३.२.०४ ॥
ఒక జత పశువులు (గో-మిథునం) ఇవ్వడం వల్ల ఆర్ష వివాహం అని అంటారు।
Sutra 5
अन्तर्वेद्यामृत्विजे दानाद्दैवः ॥ कZ_०३.२.०५ ॥
యజ్ఞవేదికపై కార్యనిరతుడైన ఋత్విజునికి కన్యను దానం చేయడం దైవ వివాహం.
Sutra 6
मिथःसमवायाद्गान्धर्वः ॥ कZ_०३.२.०६ ॥
ఇద్దరి పరస్పర సమ్మతితో కలయిక జరిగితే గాంధర్వ వివాహం.
Sutra 7
शुल्कादानादासुरः ॥ कZ_०३.२.०७ ॥
శుల్కం (వధూమూల్యం) ఇవ్వడం ద్వారా జరిగే వివాహం ఆసుర వివాహం.
Sutra 8
प्रसह्यादानाद् राक्षसः ॥ कZ_०३.२.०८ ॥
బలవంతంగా కన్యను తీసుకుపోతే అది రాక్షస వివాహం.
Sutra 9
सुप्तमत्तादानात्पैशाचः ॥ कZ_०३.२.०९ ॥
స్త్రీ నిద్రలో లేదా మత్తులో ఉన్నప్పుడు ఆమెను పొందడం/తీసుకోవడం—ఇది పైశాచ (అపరాధమయ) వివాహరూపం।
Sutra 10
पितृप्रमाणाश्चत्वारः पूर्वे धर्म्याः मातापितृप्रमाणाः शेषाः ॥ कZ_०३.२.१० ॥
పితృ-ప్రమాణ (తల్లిదండ్రుల అధికార/ప్రమాణం) ఆధారిత నాలుగు విధాలు ఉన్నాయి; వాటిలో మొదటివి ధర్మసమ్మతమైనవి; మిగిలినవి తల్లి మరియు తండ్రి సమ్మతి/ప్రమాణం ఆధారంగా జరుగుతాయి.
Sutra 11
तौ हि शुल्कहरौ दुहितुः अन्यतराभावेऽन्यतरो वा ॥ कZ_०३.२.११ ॥
ఎందుకంటే (తల్లి-తండ్రి) కుమార్తె శుల్కాన్ని స్వీకరించేవారు; వారిలో ఒకరు లేనప్పుడు మరొకరు ఒంటరిగా కూడా దాన్ని తీసుకోవచ్చు.
Sutra 12
द्वितीयं शुल्कं स्त्री हरेत ॥ कZ_०३.२.१२ ॥
రెండవ శుల్క-చెల్లింపును స్త్రీ స్వయంగా స్వీకరించాలి.
Sutra 13
सर्वेषां प्रीत्यारोपणमप्रतिषिद्धम् । इति विवाहधर्मः ॥ कZ_०३.२.१३ ॥
అన్ని (వివాహ రూపాల్లో) ప్రేమతో ఇవ్వడం/అలంకరించడం నిషిద్ధం కాదు. ఇదే వివాహధర్మం.
Sutra 14
वृत्तिराबन्ध्यं वा स्त्रीधनम् ॥ कZ_०३.२.१४ ॥
స్త్రీధనం అంటే జీవనోపాధి కోసం ఏర్పాటు (వృత్తి) లేదా విక్రయించలేని/భద్రపరచిన నిల్వ (ఆబంధ్య).
Sutra 15
परद्विसाहस्रा स्थाप्या वृत्तिः आबन्ध्यानियमः ॥ कZ_०३.२.१५ ॥
రెండు వేల (పణాలు) పరిమాణంలో పోషణార్థం ఒక వృత్తి స్థాపించాలి; మరియు నియమం ఏమిటంటే అది ‘ఆబంధ్య’—అంటే విక్రయించలేని/హస్తాంతరం చేయలేని, బంధకం పెట్టలేని దిగా పరిగణించాలి।
Sutra 16
तदात्मपुत्रस्नुषाभर्मणि प्रवासाप्रतिविधाने च भार्याया भोक्तुमदोषः प्रतिरोधकव्याधिदुर्भिक्षभयप्रतीकारे धर्मकार्ये च पत्युः सम्भूय वा दम्पत्योर्मिथुनं प्रजातयोः ॥ कZ_०३.२.१६ ॥
ఆ (వృత్తి/స్త్రీధనం) విషయంలో—భర్త ప్రవాసంలో ఉండి ఎలాంటి ఏర్పాటు చేయకపోతే—భార్య తన, తన కుమారుని, తన కోడలిని పోషించడానికి, అలాగే అడ్డంకులు, వ్యాధి, కరువు, భయం వంటి వాటికి ప్రతికారంగా, మరియు భర్త యొక్క ధర్మకార్యాల కోసం దాన్ని వినియోగించినా దోషం లేదు। లేదా దంపతుల పరస్పర సమ్మతితో దాంపత్యజీవితం మరియు సంతానార్థం కూడా దాన్ని వినియోగించవచ్చు।
Sutra 17
त्रिवर्षोपभुक्तं च धर्मिष्ठेषु विवाहेषु नानुयुञ्जीत ॥ कZ_०३.२.१७ ॥
ధర్మసమ్మత వివాహాల్లో మూడు సంవత్సరాలు ఉపభోగించబడిన (ధనం/వస్తువు) గురించి దావా/వివాదం చేయకూడదు।
Sutra 18
गान्धर्वासुरोपभुक्तं सवृद्धिकमुभयं दाप्येत राक्षसपैशाचोपभुक्तं स्तेयं दद्यात् ॥ कZ_०३.२.१८ ॥
గాంధర్వ లేదా ఆసుర వివాహరూపాల వల్ల ఏర్పడిన ఉపభోగం/కబ్జా విషయంలో మూలధనం తో పాటు వృద్ధి/వడ్డీ—రెండింటినీ—చెల్లింపజేయాలి. కానీ రాక్షస లేదా పైశాచ రూపాల వల్ల ఏర్పడిన ఉపభోగం/కబ్జాను దొంగతనంగా పరిగణించి దానికి తగిన శిక్ష విధించాలి।
Sutra 19
मृते भर्तरि धर्मकामा तदानीमेव स्थाप्याभरणं शुल्कशेषं च लभेत ॥ कZ_०३.२.१९ ॥
భర్త మరణించినప్పుడు ధర్మనిష్ఠ గల భార్య వెంటనే తన వద్ద జమచేసిన ఆభరణాలు మరియు శుల్కం (వధూమూల్యం)లో మిగిలిన బాకీని పొందవచ్చు।
Sutra 20
लब्ध्वा वा विन्दमाना सवृद्धिकमुभयं दाप्येत ॥ कZ_०३.२.२० ॥
ఆమె వాటిని పొందివుంటే లేదా తిరిగి పొందే ప్రక్రియలో ఉంటే, రెండింటినీ వడ్డీతో సహా చెల్లింపజేయాలి.
Sutra 21
कुटुम्बकामा तु श्वशुरपतिदत्तं निवेशकाले लभेत ॥ कZ_०३.२.२१ ॥
కానీ గృహాన్ని నిలుపుకోవాలని ఉద్దేశించిన భార్య (కుటుంబకామా) నివాసం స్థాపించే సమయంలో (నివేశకాలే) మామగారు మరియు భర్త ఇచ్చినదాన్ని పొందవచ్చు.
Sutra 22
निवेशकालं हि दीर्घप्रवासे व्याख्यास्यामः ॥ कZ_०३.२.२२ ॥
ఎందుకంటే ‘నివాసం స్థాపించే సమయం’ (నివేశకాలం) ‘దీర్ఘ ప్రవాసం’ (దీర్ఘ గైర్హాజరు) అంశంలో వివరిస్తాము.
Sutra 23
श्वशुरप्रातिलोम्येन वा निविष्टा श्वशुरपतिदत्तं जीयेत ॥ कZ_०३.२.२३ ॥
ఆమె మామగారి అధికార/ఆదేశానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించి నివసిస్తే, మామగారు మరియు భర్త ఇచ్చినదాన్ని ఆమె కోల్పోతుంది.
Sutra 24
ज्ञातिहस्तादभिमृष्टाया ज्ञातयो यथागृहीतं दद्युः ॥ कZ_०३.२.२४ ॥
ఆమె ఆస్తి ఆమె బంధువుల చేతుల్లోకి వెళ్లి ఉంటే, బంధువులు అది ఎలా స్వీకరించారో అచ్చంగా అలాగే తిరిగి ఇవ్వాలి.
Sutra 25
न्यायोपगतायाः प्रतिपत्ता स्त्रीधनं गोपयेत् ॥ कZ_०३.२.२५ ॥
న్యాయబద్ధ స్థితిలో (న్యాయోపగత) ఉన్న స్త్రీ యొక్క స్త్రీధనాన్ని బాధ్యతగల వ్యక్తి/అభిభావకుడు కాపాడాలి.
Sutra 26
पतिदायं विन्दमाना जीयेत ॥ कZ_०३.२.२६ ॥
ఆమె భర్త ఇచ్చిన దానం/వాటా (పతిదాయ) కోరితే, ఆమె (కొన్ని) హక్కులను కోల్పోతుంది.
Sutra 27
धर्मकामा भुञ्जीत ॥ कZ_०३.२.२७ ॥
ధర్మనిష్ఠ భార్య (నియమాల ప్రకారం) ఆస్తిని అనుభవించ/వాడుకోవచ్చు.
Sutra 28
पुत्रवती विन्दमाना स्त्रीधनं जीयेत ॥ कZ_०३.२.२८ ॥
కొడుకు ఉన్న స్త్రీ నిర్దేశిత క్రమానికి విరుద్ధంగా స్త్రీధనాన్ని స్వాధీనం/నియంత్రించాలనుకుంటే, ఆమె దానిని కోల్పోతుంది.
Sutra 29
तत्तु स्त्रीधनं पुत्रा हरेयुः ॥ कZ_०३.२.२९ ॥
అది (ఆస్తి) స్త్రీధనం; దానిని కుమారులు స్వీకరించాలి (వారసత్వంగా పొందాలి).
Sutra 30
पुत्रभरणार्थं वा विन्दमाना पुत्रार्थं स्फातीकुर्यात् ॥ कZ_०३.२.३० ॥
లేదా స్త్రీధనం సంపాదించినప్పుడు, ఆమె దానిని కుమారుల పోషణ మరియు వారి క్షేమార్థం పెంచాలి.
Sutra 31
बहुपुरुषप्रजानां पुत्राणां यथापितृदत्तं स्त्रीधनमवस्थापयेत् ॥ कZ_०३.२.३१ ॥
అనేక పురుషుల ద్వారా జన్మించిన కుమారుల విషయంలో, స్త్రీధనం ప్రతి ఒక్కరికీ అతని-అతని తండ్రి ఇచ్చిన మేరకు కేటాయించాలి.
Sutra 32
कामकरणीयमपि स्त्रीधनं विन्दमाना पुत्रसंस्थं कुर्यात् ॥ कZ_०३.२.३२ ॥
వ్యక్తిగత ఆనందార్థం కోసం పొందిన స్త్రీధనమూ, లభించినప్పుడు, అది కుమారుల కోసం భద్రంగా నిలిచేలా స్థిరపరచాలి.
Sutra 33
अपुत्रा पतिशयनं पालयन्ती गुरुसमीपे स्त्रीधनमायुःक्षयाद्भुञ्जीत ॥ कZ_०३.२.३३ ॥
కుమారులు లేని స్త్రీ, భర్త శయనాన్ని కాపాడుతూ (అంటే విశ్వాసంగా ఉండి), పెద్దల పర్యవేక్షణలో జీవితాంతం తన స్త్రీధనాన్ని అనుభవించవచ్చు.
Sutra 34
आपदर्थं हि स्त्रीधनम् ॥ कZ_०३.२.३४ ॥
ఎందుకంటే స్త్రీధనం ఆపద్కాలానికి ఉద్దేశించినది.
Sutra 35
ऊर्ध्वं दायादं गच्छेत् ॥ कZ_०३.२.३५ ॥
ఆ తరువాత (ఆమె మరణానంతరం) అది వారసులకు చెందుతుంది.
Sutra 36
जीवति भर्तरि मृतायाः पुत्रा दुहितरश्च स्त्रीधनं विभजेरनपुत्राया दुहितरः तदभावे भर्ता ॥ कZ_०३.२.३६ ॥
భర్త జీవించి ఉండగా భార్య మరణిస్తే, ఆమె స్త్రీధనాన్ని కుమారులు, కుమార్తెలు పంచుకోవాలి. కుమారులు లేకపోతే కుమార్తెలు తీసుకుంటారు; వారు లేకపోతే భర్త తీసుకుంటాడు.
Sutra 37
शुल्कमन्वाधेयमन्यद्वा बन्धुभिर्दत्तं बान्धवा हरेयुः । इति स्त्रीधनकल्पः ॥ कZ_०३.२.३७ ॥
శుల్కం, అన్వాధేయం లేదా బంధువులు ఇచ్చిన ఇతర ఏ ఆస్తి అయినా—అది బంధువులే (వారసులుగా) తీసుకోవాలి. ఇట్లు స్త్రీధన నియమాలు ముగిసినవి.
Sutra 38
वर्षाण्यष्टावप्रजायमानामपुत्रां वन्ध्यां चाकाङ्क्षेत दश निन्दुम् द्वादश कन्याप्रसविनीम् ॥ कZ_०३.२.३८ ॥
ఎనిమిది సంవత్సరాలు గర్భం ధరించకపోతే భార్యను సంతానలేని/వంధ్యగా పరిగణించవచ్చు; పది సంవత్సరాలు (పునఃపునః) గర్భస్రావం/మృతజననం జరిగితే; పన్నెండు సంవత్సరాలు కేవలం కుమార్తెలనే ప్రసవించే దానిగా పరిగణించవచ్చు.
Sutra 39
ततः पुत्रार्थी द्वितीयां विन्देत ॥ कZ_०३.२.३९ ॥
ఆ తరువాత, కుమారుని కోరుకునే వాడు రెండవ భార్యను స్వీకరించవచ్చు.
Sutra 40
तस्यातिक्रमे शुल्कं स्त्रीधनमर्धं चाधिवेदनिकं दद्यात् चतुर्विंशतिपणपरं च दण्डम् ॥ कZ_०३.२.४० ॥
ఆ నియమాన్ని అతిక్రమిస్తే అతడు శుల్కం (వధూమూల్యం), స్త్రీధనాన్ని తిరిగి ఇవ్వాలి; అలాగే అధివేదనిక పరిహారంగా దాని సగం ఇవ్వాలి; మరియు గరిష్ఠంగా ఇరవై నాలుగు పణాల దండం విధించబడుతుంది.
Sutra 41
शुल्कं स्त्रीधनमशुल्कस्त्रीधनायास्तत्प्रमाणमाधिवेदनिकमनुरूपां च वृत्तिं दत्त्वा बह्वीरपि विन्देत ॥ कZ_०३.२.४१ ॥
శుల్కం మరియు స్త్రీధనాన్ని చెల్లించి—శుల్కం/స్త్రీధనం లేని స్త్రీ విషయంలో సమాన మొత్తాన్ని అధివేదనికగా చెల్లించి—ఆమె స్థితికి తగిన పోషణ (వృత్తి) కల్పించిన తరువాత, అతడు అనేక భార్యలను కూడా స్వీకరించవచ్చు.
Sutra 42
पुत्रार्था हि स्त्रियः ॥ कZ_०३.२.४२ ॥
ఎందుకంటే (వివాహంలో) స్త్రీలు పుత్ర/సంతాన ప్రాప్తి అనే లక్ష్యంతో సంబంధించివుంటారు.
Sutra 43
तीर्थसमवाये चासां यथाविवाहं पूर्वोढां जीवत्पुत्रां वा पूर्वं गच्छेत् ॥ कZ_०३.२.४३ ॥
తీర్థ సమవాయంలో (సభ/సమావేశంలో) అతడు వారిని వివాహ క్రమం ప్రకారం సమీపించాలి—మొదట ముందుగా పెళ్లైన భార్యను, లేదా (ప్రత్యేకంగా) జీవించి ఉన్న కుమారుడు ఉన్న భార్యను ముందుగా సమీపించాలి.
Sutra 44
तीर्थगूहनागमने षण्णवतिर्दण्डः ॥ कZ_०३.२.४४ ॥
తీర్థానికి రహస్యంగా వెళ్లడం/అక్కడ కలవడం కోసం తొంభై ఆరు (పణాలు) దండం.
Sutra 45
पुत्रवतीं धर्मकामां वन्ध्यां निन्दुं नीरजस्कां वा नाकामामुपेयात् ॥ कZ_०३.२.४५ ॥
ఆమె ఇష్టానికి విరుద్ధంగా, కుమారుడు ఉన్న, ధర్మనిష్ఠ, వంధ్య, రోగిణి లేదా రజస్సు లేని స్త్రీని సమీపించకూడదు।
Sutra 46
न चाकामः पुरुषः कुष्ठिनीमुन्मत्तां वा गच्छेत् ॥ कZ_०३.२.४६ ॥
అలాగే పురుషుడిని అతని ఇష్టానికి విరుద్ధంగా, కుష్ఠు/తీవ్ర చర్మరోగిణి లేదా ఉన్మత్త (పిచ్చి) స్త్రీ వద్దకు వెళ్లేలా చేయకూడదు।
Sutra 47
स्त्री तु पुत्रार्थमेवं भूतं वोपगच्छेत् ॥ कZ_०३.२.४७ ॥
కానీ స్త్రీ, కుమారప్రాప్తి కోసం, అటువంటి స్థితిలో ఉన్న పురుషుని వద్దకూడా వెళ్లవచ్చు।
Sutra 48
प्राणाभिहन्ता पतितस्त्याज्यः क्लीबोऽपि वा पतिः ॥ कZ_०३.२.४८च्द् ॥
ప్రాణహానికరంగా హింసించే, పతితుడు (నీతి భ్రష్టుడు), లేదా నపుంసకుడు అయిన భర్త—త్యజించవలసినవాడు.
Frequently Asked Questions
Reduced domestic litigation and coercion, clearer consent/guardianship standards, and protected women’s property—yielding stable households, orderly succession, and a more governable, productive population base.
This excerpt does not specify a discrete daṇḍa schedule; enforcement is via court invalidation/denial of claims, compelled restitution of śulka/strīdhana, and application of general judicial penalties under the Dharmasthīya framework when fraud, coercion, or unlawful taking is proven.
Ask anything about Adhyaya 2 of the Arthashastra
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Arthashastra in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.