Vyavahara
Judicial Law & Legal Procedures
Legal procedures, judicial decision-making, evidence rules, property law, and the administration of justice in ancient Indian society.
Adhyayas in Vyavahara
Adhyaya 253
Chapter 253 — व्यवहारकथनम् (The Account of Legal Procedure)
అగ్నిదేవుడు వ్యావహారధర్మంలో ఋణవసూలు మరియు సంబంధిత బాధ్యతల నియమాలను వివరిస్తాడు. చెల్లింపులో ప్రాధాన్యక్రమం—ప్రత్యేకంగా బ్రాహ్మణులకు, రాజుకు చెల్లించవలసినవి ముందుగా—మరియు రాజాధికారంతో నిర్దిష్ట వసూలు ఖర్చులతో అమలు చేయడం. దరిద్ర తక్కువస్థాయి ఋణగ్రస్తులకు శ్రమ ద్వారా తీర్చడం, దరిద్ర బ్రాహ్మణులకు కిస్తీలుగా క్రమంగా చెల్లించడం. వారసులు, సంయుక్త కుటుంబం, భార్యాభర్తలపై కూడా నిర్దిష్ట షరతులతో బాధ్యత విస్తరిస్తుంది. ప్రతిభూ (జామీను) హాజరు, సాక్ష్యప్రదానం, చెల్లింపు—మూడు రకాలు; బహుళ జామీనుల నియమాలు, డిఫాల్ట్కి శిక్ష, జామీను బహిరంగంగా చెల్లిస్తే అతనికి తిరిగి పొందే హక్కు. తరువాత ఆధి/తాకట్టు: స్వాధీన పరిమితులు, విమోచన కాలం, ఫలభోగ్య తాకట్టు, నష్టపు ప్రమాదం ఎవరిది, విలువ తగ్గితే ప్రత్యామ్నాయం. నిక్షేపం, ముఖ్యంగా ముద్రించిన గోప్య నిక్షేపం (ఔపనిధిక), లో రాజ్యకృత చర్యలు లేదా దైవాపత్తుల వల్ల నష్టానికి మినహాయింపులు, దుర్వినియోగానికి దండన—ఇలా రాజసభ లావాదేవీలు, ఆస్తి, కుటుంబబాధ్యతల్లో విశ్వాసాన్ని స్థాపిస్తుంది।
Adhyaya 254
Divya-pramāṇa-kathana (Explanation of Divine Proofs / Ordeals and Evidentiary Procedure)
భగవాన్ అగ్ని వ్యావహారధర్మంలో విశ్వసనీయ సాక్షుల లక్షణాలు, అర్హతలేని వర్గాల నిరాకరణను చెప్పి, దొంగతనం‑హింస వంటి అత్యవసర నేరాల్లో విస్తృత సాక్ష్యానికీ అనుమతి ఇస్తాడు. సాక్ష్యధర్మపు నైతిక భారాన్ని వివరించి, సత్యాన్ని దాచడం లేదా అబద్ధం చెప్పడం పుణ్యనాశకమూ మహాపాపమూ అని, రాజు దండాలను క్రమంగా పెంచుతూ సాక్ష్యం ఇవ్వింపజేయవచ్చని పేర్కొంటాడు. సందేహనిర్ణయంలో ఎక్కువమంది, సద్గుణులు, అధిక అర్హులు ప్రాధాన్యం; విరోధం/అబద్ధసాక్ష్యానికి స్థాయివారీ శిక్షలు, కొందరికి దేశనిర్బంధం. తరువాత మౌఖిక సాక్ష్యం నుంచి లిఖిత ప్రమాణానికి మారి, ఋణ‑ఒప్పంద పత్రాల రచన, సాక్షి ధృవీకరణ, సవరణ, పాడైతే ప్రతిస్థాపన, రసీదు/ఎండోర్స్మెంట్ నియమాలు చెబుతాడు. చివరగా తీవ్రమైన అభియోగాల్లో దివ్య‑ప్రమాణాలు—తులా, అగ్ని, జలం, విషం, కోష—విధి, మంత్రాలు, వర్ణ‑శక్తి అనుకూలత; చిన్న సందేహంలో దేవతలు, గురుపాదాలు, ఇష్ట‑పూర్త పుణ్యంపై ప్రమాణం వర్ణిస్తాడు।
Adhyaya 255
Chapter 255: दायविभागकथनम् (On the Division of Inheritance)
అగ్నిదేవుడు సాక్ష్యాధార దివ్యపరీక్షల నుండి దాయవిభాగం (వారసత్వ విభజన) వైపు మారి, కుటుంబ ఆస్తి నియమాలను సమాజ స్థిరత్వానికి ధర్మసాంకేతికంగా వివరిస్తాడు. తండ్రికి విభజనలో స్వేచ్ఛ—జ్యేష్ఠునికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం లేదా సమాన భాగాలు; స్త్రీధనం చెల్లించబడకపోతే భార్యలకూ సమభాగ న్యాయం. మరణానంతర విభజనలో ఋణశోధన, కుమార్తెల మిగిలిన హక్కులు, అలాగే స్వార్జిత ఆస్తి, స్నేహదానం, వివాహలాభాలు వంటి వాటి మినహాయింపులు చెప్పబడతాయి. సంయుక్త ఆస్తి సూత్రాలు, పితృసంపాదనపై హక్కు, విభజన తర్వాత పుట్టిన కుమారుల భాగం కూడా నిర్ధారితం. ఔరస, క్షేత్రజ, పుత్రికాసుత, కాణీన, పౌనర్భవ, దత్తక, క్రీత మొదలైన పుత్రవర్గాలు, వారసత్వ క్రమం, పిండకర్తవ్యము వివరించబడతాయి. పతితుడు, వికలాంగుడు, అసాధ్యరోగి వారికి భాగం లేకపోయినా ఆధారితులూ సద్గుణవతి భార్యల పోషణ తప్పనిసరి. స్త్రీధన మూలాలు, దాని వారసత్వం, వివాహ వివాద దండనలు, ఆపదలో స్త్రీధన వినియోగం, సహభార్యను తీసుకుంటే పరిహారం, అలాగే సాక్షులు-పత్రాలు-వేరు స్వాధీన గృహ/క్షేత్రభోగం ద్వారా విభజన నిరూపణ పద్ధతులు కూడా ఉన్నాయి।
Adhyaya 256
Determination of Boundary Disputes and Related Matters (सीमाविवादादिनिर्णयः)
ఈ అధ్యాయంలో భగవాన్ అగ్ని సీమా-వివాదాల నిర్ణయానికి ధర్మబద్ధమైన ప్రాయోగిక విధానాన్ని వివరిస్తాడు. పొరుగువారి భూస్వాములు, గ్రామ పెద్దలు, గోపాలకులు, రైతులు, అరణ్యవాసులు వంటి భూభాగజ్ఞుల సాక్ష్యంతో చెట్లు, మట్టిమేడలు/కట్టలు, పుట్టలు, దేవాలయాలు, గుంతలు మొదలైన గుర్తుల ఆధారంగా సరిహద్దును నిర్ధారించాలి. సత్యరక్షణకు స్థాయివారీ సాహస-దండాలు; గుర్తులు లేదా బంధు-సాక్ష్యం లేకపోతే రాజే తుది సరిహద్దు స్థాపకుడు. తరువాత సరిహద్దు గుర్తుల మార్పు/నాశనం, ఆక్రమణ, ప్రజాహిత సేతు-సేద్యకార్యాలు మరియు అనధికార బావుల నిషేధం, భూమి పండించకపోతే దిగుబడి అంచనా-దండం, సత్యఘాతము మరియు భోగ-ఉపభోగ సంబంధిత జరిమానాలు, మార్గాలు–గ్రామ అంచులలో అతిక్రమణ నియమాలు, కొన్ని పశు-పరిస్థితుల మినహాయింపులు, కాపరి బాధ్యతకు నిర్దిష్ట జరిమానా–పరిహారం చెప్పబడింది. గ్రామం–పొలాల మధ్య దూర ప్రమాణాలు, పోయిన/దొంగిలించిన వస్తువుల రికవరీకి నివేదిక–కాలపరిమితులు, కొనుగోలుదారు–అమ్మకందారు బాధ్యత, స్థిరాస్తి దానానికి పరిమితి–ప్రచారం, నిపుణుల విలువ నిర్ధారణ, దాస విమోచన షరతులు, పండిత బ్రాహ్మణుల పోషణ మరియు చెల్లుబాటు అయ్యే ఆచారాలు కూడా ఉన్నాయి. చివరగా శ్రేణి/గిల్డ్ పరిపాలన, ఒప్పందాలు, అపహరణ, ప్రతినిధి కార్యాలు, శ్రమ–రవాణా బాధ్యతలు, పన్ను నియమాలు, దొంగల గుర్తింపుకు రాజ నియంత్రిత జూదం—ఇలా రాజధర్మాన్ని సాక్ష్య, ఒప్పంద, సామాజిక క్రమంతో సమన్వయంగా చూపుతుంది।
Adhyaya 257
वाक्पारुष्यादिप्रकरणम् (The Topic of Verbal Abuse and Related Offences)
ఈ అధ్యాయంలో భగవాన్ అగ్ని వాక్పారుష్యము (వాచిక దూషణ), సాహసము (దేహదాడి), లైంగిక‑సామాజిక అతిక్రమాలు, వాణిజ్య మోసం, దొంగతన నియంత్రణ మొదలైన నేరాలను న్యాయశాస్త్రీయంగా వర్గీకరించి దండనలను నిర్దేశిస్తాడు. వికలాంగులు/రోగులపై ఎగతాళి, అశ్లీల శపథవాక్యాలపై జరిమానాలతో ప్రారంభించి, వర్ణభేదం, సందర్భం (అనులోమ/ప్రతిలోమ), అలాగే వేదపండితులు‑రాజు‑దేవత వంటి రక్షిత లక్ష్యాలపై దండన పెంపు చెప్పబడింది. చేయి ఎత్తడం నుంచి రక్తస్రావం, ఎముక విరుగు, అవయవ ఛేదం వరకు గాయ పరిమాణానుసారంగా శిక్షలు, గుంపు హింసకు మరియు గొడవలో దొంగతనానికి ద్విగుణ దండనతో పాటు పరిహారం విధించబడింది. తరువాత కూట కొలతలు‑తూకాలు, కల్తీ, ధరల గుట్టు ఒప్పందం, న్యాయ లాభ ప్రమాణం, సుంకాలు/శుల్కాలు మరియు ఎగవేతకు శిక్షలు వివరించబడతాయి. చివరగా దొంగలపై అనుమాన సూచకాలు, సాక్ష్యం లేకపోతే లక్షణాలు‑తర్కంతో తీర్పు, గ్రామ‑సరిహద్దు బాధ్యత, దేహదండం నుంచి మరణదండం వరకు క్రమం, బ్రాహ్మణ నేరస్తులకు ముద్రవేయడం‑నిర్వాసన వంటి ప్రత్యేక విధానం; న్యాయవ్యవహారంలో రాజు పర్యవేక్షణ, స్వయంగా ఆసీనుడైనప్పుడు కావలసిన గుణాలు ధర్మరక్షణగా ప్రతిపాదించబడతాయి।
Adhyaya 258
Ṛग्विधानम् (Ṛgvidhāna) — Applications of Ṛgvedic Mantras through Japa and Homa
ఈ అధ్యాయం ముందరి న్యాయ-నీతివిషయం నుండి ప్రాయోగిక లౌకిక-వైదిక అనుష్ఠాన మార్గదర్శకానికి మారుతుంది. అగ్ని, పుష్కరుని వైదిక విధానాలు (ఋక్, యజుః, సామ, అథర్వ) భుక్తి-ముక్తి ప్రసాదకమని చెప్పి, ముఖ్యంగా జపం మరియు హోమం ద్వారా ఆచరించమని సూచిస్తాడు. తరువాత పుష్కరుడు ఋగ్విధానాన్ని వివరిస్తాడు—గాయత్రీ జపం (నీటిలోను, హోమంలోను) ప్రాణాయామంతో, 10,000 మరియు 100,000 జపాల క్రమవ్రతాలు, అలాగే ఓంకార జపం పరబ్రహ్మమై పాపనాశకమని. శుద్ధి, దీర్ఘాయువు, మేధ, విజయం, ప్రయాణరక్ష, శత్రునిగ్రహం, స్వప్నశాంతి, రోగశమనము, ప్రసవసహాయం, వర్షసాధన, వాదవిజయం, వ్యవసాయసమృద్ధి కోసం అనేక మంత్రప్రయోగాలు చెప్పబడ్డాయి; ఇవి కాలం (ప్రాతః/మధ్యాహ్నం/సాయంకాలం), స్థలం (నీరు, చౌరస్తా, గోశాల, పొలం) మరియు నియమాలు (ఉపవాసం, దానం, స్నానం) ప్రకారం నిర్దిష్టం. చివర హోమానంతరం దక్షిణ, అన్న-సువర్ణ దానం, బ్రాహ్మణాశీర్వాదాశ్రయం, నిర్దిష్ట ద్రవ్యాల విధానం చెప్పి, కర్మప్రయోగం నైతిక క్రమం మరియు శుద్ధితో అనుసంధానమై ఉందని చూపుతుంది।