Adhyaya 257

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सीमाविवादादिनिर्णयो नाम षट्पञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ सप्तपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः वाक्पारुष्यादिप्रकरणम् अग्निर् उवाच सत्यासत्यान्यथा स्तोत्रैर् न्यूनाङ्गेन्द्रियरोगिणां क्षेपं करोति चेद्दण्ड्यः पणानर्धत्रयोदश

ఇట్లు ఆగ్నేయ మహాపురాణంలో ‘సీమావివాదాదినిర్ణయ’ అనే 256వ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు 257వ అధ్యాయం ‘వాక్పారుష్యాదిప్రకరణం’ ప్రారంభం. అగ్ని పలికెను—ఎవడు సత్యమో అసత్యమో చెప్పినా, వ్యంగ్యస్తుతి లేదా ఎగతాళి మాటలతో అవయవలోపం గలవారిని, ఇంద్రియదోషుల్ని లేదా రోగుల్ని హేళన చేస్తే, అతడు దండనీయుడు; అతనికి పన్నెండున్నర పణాల జరిమానా విధించాలి।

Verse 2

अभिगन्तास्मि भगिनीम्मातरं वा तवेति च शपन्तं दापयेद्राजा पञ्चविंशतिकं दमं

ఎవడైనా ప్రమాణం చేస్తూ—“నేను నీ సోదరిని లేదా నీ తల్లిని భోగిస్తాను/అపమానిస్తాను” అని శపిస్తే, ఆ శపథకర్త నుండి రాజు ఇరవై ఐదు పణాల జరిమానా వసూలు చేయాలి।

Verse 3

अर्धो ऽधमेषु द्विगुणः परस्त्रीषूत्तमेषु च दण्डप्रणयनं कार्यं वर्णजात्युत्तराधरैः

తక్కువ స్థితి గల అపరాధికి దండం సగం; పరస్త్రీ సంబంధమైన అపరాధంలో మరియు ఉన్నత స్థితి గలవారికి దండం రెండింతలు. దండ విధింపు అపరాధి–బాధితుల వర్ణస్థితి ఉన్నత–నిమ్న క్రమానుసారం నిర్ణయించాలి.

Verse 4

प्रातिलोम्यापवादेषु द्विगुणत्रिगुणा दमाः वर्णानामानुलोम्येन तस्मादेवार्धहानितः

ప్రతిలోమ (విపరీత క్రమ) సంబంధాలు మరియు అపవాద/నిందా సందర్భాలలో (ఉన్నత) వర్ణాలకు జరిమానా రెండింతలు లేదా మూడింతలు; కానీ అనులోమ (సరైన క్రమం) లో అయితే దండం అర్ధంగా తగ్గుతుంది.

Verse 5

वाहुग्रीवानेत्रसक्थिविनाशे वाचिके दमः शत्यस्ततो ऽर्धिकः पादनासाकर्णिकरादिषु

చేయి, మెడ, కన్ను లేదా తొడ యొక్క నాశం/కార్యనష్టం జరిగితే నిర్ణీత ధనదండం వంద (ఏకకాలు). పాదం, ముక్కు, చెవి, కనుపాప పక్క భాగం మొదలైన వాటికి గాయం అయితే దాని సగం దండం.

Verse 6

अशक्तस्तु वदन्नेवन्दण्डनीयः पणान् दश तथा शक्तः प्रतिभुवं दद्यात् क्षेमाय तस्य तु

అసమర్థుడై ఉండి కూడా ఇలా మాట్లాడితే అతడు పది పణాల దండానికి పాత్రుడు; సామర్థ్యుడు అయితే అతని క్షేమార్థం ప్రతిభూ (జామీను) ఇవ్వాలి.

Verse 7

पतनीयकृते क्षेपे दण्डी मध्यमसाहसः उपपातकयुक्ते तु दाप्यः प्रथमसाहसं

పతనీయ (పతనకారక ఘోర అపరాధం) విషయమై క్షేప/దాడి జరిగితే అపరాధికి మధ్యమ-సాహస దండం విధించాలి; అది ఉపపాతకంతో సంబంధమైతే ప్రథమ-సాహస దండం చెల్లించాలి.

Verse 8

त्रैविद्यनृपदेवानां क्षेप उत्तमसाहसः दद्यादित्यत्र दाप्य इति पाठो भवितुं युक्तः मध्यमो ज्ञातिपूगानां प्रथमो ग्रामदेशयोः

త్రైవిద్యుడు (వేదవేత్త), రాజు లేదా దేవతపై చేసిన క్షేపం/అపమానం ఉత్తమ సాహసం (అత్యంత తీవ్రమైన దురాచారం). ‘దద్యాత్’ స్థానంలో ‘దాప్య’ (దండం చెల్లింపజేయాలి) అనే పాఠమే యుక్తం. బంధువులు లేదా పూగ/సంఘంపై మధ్యమం; గ్రామం లేదా దేశంపై ప్రథమం (కనిష్ఠం).

Verse 9

असाक्षिकहते चिह्नैर् युक्तिभिन्नागमेन च द्रष्टव्यो व्यवहारस्तु कूटचिह्नकृताद्भयात्

సాక్షులు లేక వ్యవహారం నిలిచినప్పుడు, వివాదాన్ని బాహ్య చిహ్నాలు మరియు ఆగమాధారిత యుక్తి (తర్కం) ద్వారా పరిశీలించాలి; కూటచిహ్నాలు కల్పించే వారి భయంతో ఇలా చేయాలి.

Verse 10

भस्मपङ्करजःस्पर्शे दण्डो दशपणः स्मृतः अमेध्यपार्ष्णिनिष्ठ्यूतस्पर्शने द्विगुणः स्मृतः

భస్మం, బురద లేదా ధూళిని తాకితే పది పణాల దండం విధించబడుతుంది. అపవిత్రమైనది (అమేధ్య)—ఉదా: మలినమైన మడమ లేదా ఉమ్మి—తాకితే దండం రెండింతలు అని చెప్పబడింది.

Verse 11

समेष्वेवं परस्त्रीषु द्विगुणस्तूत्तमेषु च हीनेष्वर्धं दमो मोहमदादिभिरदण्डनम्

పరస్త్రీతో సంబంధం విషయంలో దమనము/ప్రాయశ్చిత్తం ఇలా—సమస్థితి స్త్రీలయితే చెప్పినట్లే; ఉన్నతస్థితి స్త్రీలయితే రెండింతలు; హీనస్థితి స్త్రీలయితే సగం. అయితే మోహం, మద్యం/మత్తు మొదలైన కారణాల వల్ల జరిగితే దండం విధించరాదు.

Verse 12

विप्रपीडाकरं च्छेद्यमङ्गमब्राह्मणस्य तु उद्गूर्णे प्रथमो दण्डः संस्पर्शे तु तदर्धिकः

బ్రాహ్మణునికి హాని చేసే అబ్రాహ్మణుని దోషభాగమైన అవయవాన్ని ఛేదించాలి. కేవలం చేయి/ఆయుధం ఎత్తితే ప్రథమ దండం; స్పర్శ/దాడి జరిగితే దానికి సగం ఎక్కువ దండం విధించాలి.

Verse 13

उद्गूर्णे हस्तपादे तु दशविंशतिकौ दमौ परस्परन्तु सर्वेषां शास्त्रे मध्यमसाहसः

ఎవరైనా కొట్టుటకు చేతి లేదా కాలు ఎత్తితే దండం పది లేదా ఇరవై దామాలు; అయితే అందరి మధ్య పరస్పరంగా జరిగితే శాస్త్రాలు దీనిని ‘మధ్యమ-సాహసం’గా పేర్కొంటాయి।

Verse 14

पादकेशांशुककरोल्लुञ्चनेषु पणान् दश पीडाकर्षां शुकावेष्टपादाध्यासे शतन्दमः

పాదం, జుట్టు, వస్త్రం లేదా చేతిని లాగి చింపుట వంటి కార్యాలకు పది పణాల దండం. బాధ కలిగిస్తూ లాగడం, అలాగే వస్త్రంలో చుట్టి పాదాలతో తొక్కడం వంటి వాటికి వంద పణాల దండం.

Verse 15

शोणितेन विना दुःस्वङ्कुर्वन् काष्ठादिभिर्नरः द्वात्रिंशतं पणान् दाप्यो द्विगुणं दर्शने ऽसृजः

కట్టె మొదలైన వాటితో కొట్టి బాధ కలిగించినా రక్తం రాకపోతే ముప్పై రెండు పణాల దండం విధించాలి; రక్తం కనిపిస్తే దండం రెండింతలు.

Verse 16

करपाददतो भङ्गे च्छेदने कर्णनासयोः मध्यो दण्डो व्रणोद्भेदे मृतकल्पहते तथा

చేతి, కాలి లేదా పంటి విరుగుడుకు; చెవి లేదా ముక్కు కోయుటకు; గాయం పగిలి తెరుచుటకు, అలాగే మనిషి మృతసమానంగా పడిపోయేలా చేసిన దాడికి—మధ్యమ దండం విధించబడుతుంది।

Verse 17

चेष्टाभोजनवाग्रोधे नेत्रादिप्रतिभेदने कन्धराबाहुसक्थ्याञ्च भङ्गे मध्यमसाहसः

వ్యక్తి చలనం, భోజనం లేదా వాక్కును అడ్డుకోవడం; కంటి మొదలైన అవయవాలను గాయపరచడం; అలాగే మెడ, భుజాలు, తొడల విరుగుడులు కలిగించడం—ఇవి ‘మధ్యమ-సాహసం’ అనే మధ్యస్థ హింసాత్మక నేరంగా చెప్పబడతాయి।

Verse 18

एकं घ्नतां बहूनाञ्च यथोक्ताद्द्विगुणा दमाः कलहापहृतं देयं दण्डस्तु द्विगुणः स्मृतः

ఒకరిని కొట్టినవారికీ, అనేకులను కొట్టినవారికీ, ముందుగా చెప్పిన దండానికి రెండింతల దమ (జరిమానా) విధించాలి. కలహంలో అపహరించినది తిరిగి ఇవ్వాలి; శిక్షాదండం కూడా రెండింతలని స్మృతి చెబుతుంది.

Verse 19

दुःखमुत्पादयेद्यस्तु स समुत्थानजं व्ययम् द्वाविंशतिपणामिति ख दाप्यो दण्डञ्च यो यस्मिन् कलहे समुदाहृतः

ఎవడు ఇతరునికి దుఃఖం కలిగిస్తాడో, అతడు ఆ సంఘటన వల్ల ఏర్పడిన వ్యయాన్ని చెల్లించాలి. అతనికి ఇరవై రెండు పణాల జరిమానా అని చెప్పబడింది; మరియు ఏ కలహప్రకరణంలో ఏ దండం నిర్దేశించబడిందో అదే విధించాలి.

Verse 20

तरिकः स्थलजं शुल्कं गृह्नन् दण्ड्यः पणान्दश ब्राह्मणप्रातिवेश्यानामेतदेवानिमन्त्रणे

తరికుడు (నావికుడు/సుంకం వసూలుదారు) స్థలసుంకాన్ని తీసుకుంటే అతనికి పది పణాల దండం విధించాలి. బ్రాహ్మణులు మరియు ప్రాతివేశ్యులు (రక్షిత అతిథులు/ప్రత్యేక నివాసితులు) విషయంలో కూడా అనిమంత్రణ (సరిగా ఆహ్వానించకపోవడం) సందర్భంలో ఇదే నియమం.

Verse 21

अभिघाते तथा भेदे च्छेदे बुद्ध्यावपातने पणान्दाप्यः पञ्चदशविंशतिं तत्त्रयन्तथा

అభిఘాతం (దాడి), భేదం (నష్టం/పగలగొట్టడం), ఛేదం (కత్తిరింపు/అంగఛేదం), బుద్ధ్యవపాతనం (బుద్ధి/స్పృహ హాని) వంటి సందర్భాల్లో పదిహేను నుండి ఇరవై పణాల వరకు దండం విధించాలి; అలాగే ఉన్నత స్థాయిలో దాని మూడింతలు కూడా.

Verse 22

दुःस्वोत्पादिगृहे द्रव्यं क्षिपन् प्राणहरं तथा षाडशाद्यं पणात् दाप्यो द्वितीयो मध्यमन्दमम्

దుఃస్వోత్పాది (అశుభ/దురదృష్టగ్రస్త) గృహంలో ద్రవ్యాన్ని విసిరేవాడు, అలాగే ప్రాణహర (విష) పదార్థాన్ని ఇచ్చేవాడు—ఇలాంటి ద్వితీయ శ్రేణి అపరాధికి పదహారు పణాల నుండి ప్రారంభమయ్యే మధ్యమ, కొంత శమితమైన దమ (దండం) విధించాలి.

Verse 23

दुःखे च शोणितोत्पादे शाखाङ्गच्छेदने तथा दण्डः क्षुद्रपशूनां स्याद्द्विपणप्रभृतिः क्रमात्

బాధ కలిగించడం, రక్తం కార్చడం, అలాగే అవయవం/శాఖను కోయడం వంటి సందర్భాలలో చిన్న జంతువుల విషయంలో దండం రెండు పణాల నుండి ప్రారంభమై దోష తీవ్రతను బట్టి క్రమంగా పెరుగుతుంది।

Verse 24

लिङ्गस्य च्छेदने मृत्तौ मध्यमो मूल्यमेव च महापशूनामेतेषु स्थानेषु द्विगुणा दमाः

లింగం కోయడం మరియు మరణం సంభవించినప్పుడు మధ్యమ శ్రేణి దండం విధించాలి, అలాగే పూర్తి విలువను పరిహారంగా చెల్లించాలి; ఇలాంటి సందర్భాలలో మహాపశువులకు దండం రెండింతలు అవుతుంది।

Verse 25

प्ररोहिशाखिनां शाखास्कन्धसर्वविदारणे उपजीव्यद्रुमाणान्तु विंशतेर्द्विगुणा दमाः

మొలకలు వేసి శాఖలు కలిగిన వృక్షాల శాఖలను లేదా కాండాన్ని ఏ విధంగానైనా చీల్చి నాశనం చేస్తే ఇరవై పణాల దండం; జీవనాధార వృక్షాల విషయంలో అది రెండింతలు।

Verse 26

यः साहसङ्कारयति स दाप्यो द्विगुणन्दमम् यस्त्वेवमुक्त्वाहं दाता कारयेत् स चतुर्गुणम्

ఎవడు హింసాత్మక/సాహసకార్యాన్ని చేయింపజేస్తాడో అతడు రెండింతల దండం చెల్లించాలి; కానీ ‘నేనే చెల్లిస్తాను’ అని చెప్పి చేయింపజేస్తే అతడు నాలుగింతల దండం చెల్లించాలి।

Verse 27

आर्याक्रोशातिक्रमकृद्भ्रातृजायाप्रहारदः सन्दिष्टस्याप्रदाता च समुद्रगृहभेदकः

గౌరవనీయుడిని దూషించేవాడు, అతిక్రమం చేసేవాడు, అన్న భార్యను కొట్టేవాడు, అప్పగించిన/ఆదేశించిన దానిని ఇవ్వనివాడు, మరియు బలవంతంగా ఇంట్లో చొరబడి పగులగొట్టేవాడు—ఇవన్నీ దండనీయ నేరస్థులుగా లెక్కించబడతారు।

Verse 28

सामन्तकुलिकादीनामपकारस्य कारकः पञ्चाशत्पणिको दण्ड एषामिति विनिश् चयः

సామంతుడు, కులికుడు మొదలైనవారికి అపకారం (హాని/అన్యాయం) చేసినవానికి యాభై పణాల దండము (జరిమానా) స్థిరము—వారివిషయంలో ఇదే నిర్ణీత నియమము।

Verse 29

स्वच्छन्दविधवागामी विक्रुष्टे नाभिधावकः अकारणे च विक्रोष्टा चण्डालश्चोत्तमान् स्पृशन्

స్వేచ్ఛగా విధవతో సంబంధం పెట్టుకునేవాడు; ఎవరో కేక వేస్తే సహాయానికి పరుగెత్తని వాడు; కారణం లేకుండా కేకలు వేసేవాడు; మరియు చండాలుడు ఉన్నతులను తాకినప్పుడు—ఇవన్నీ నిందనీయం.

Verse 30

शूद्रः प्रव्रजितानाञ्च दैवे पैत्र्ये च भोजकः प्ररोहिशाखिनामित्यादिर्विंशतेर्द्विगुणा दमा इत्य् अन्तः पाठः ख पुस्तके नास्ति अयुक्तं शपथं कुर्वन्नयोग्यो योग्यकर्मकृत्

శూద్రుడు ప్రవ్రజితులకు (సన్యాసులకు) భోజనం పెట్టేవాడుగా, అలాగే దైవకార్యములలోను పితృకార్యములలోను భోజకుడుగా చెప్పబడెను. ‘ప్రరోహిశాఖినామ్…’ నుండి ‘వింశతికి ద్విగుణ దమ’ వరకు ఉన్న అంతఃపాఠం ‘ఖ’ ప్రతిలో లేదు. అర్హుడు కాకపోయినా అనుచిత ప్రమాణం (శపథం) చేసే వాడు, ఆ కర్మ విషయంలో అర్హుడివలె గణింపబడి ఆ శపథఫలాన్ని అనుభవించవలసి ఉంటుంది।

Verse 31

वृषक्षुद्रपशूनाञ्च पूंस्त्वस्य प्रतिघातकृत् साधारणस्यापलोपी दासीगर्भविनाशकृत्

ఎద్దు లేదా ఇతర చిన్న పశువులను చంపేవాడు; పురుషత్వం (వీర్యశక్తి) నాశనం చేసేవాడు; సామూహికంగా ఉన్న దానిని అపహరించేవాడు; మరియు దాసీ గర్భాన్ని నాశనం (గర్భపాతం) చేసేవాడు—ఇవన్నీ ఘోర అపరాధులుగా లెక్కించబడతారు।

Verse 32

पितापुत्रस्वसृभ्रातृदम्पत्याचार्यशिष्यकाः एषामपतितान्योन्यत्यागी च शतदण्डभाक्

తండ్రి-కొడుకు, అక్క/చెల్లి-అన్న/తమ్ముడు, భర్త-భార్య, ఆచార్యుడు-శిష్యుడు—ఈ జంటలలో ఎవ్వరూ ధర్మపతితులు కాకపోయినా పరస్పరం విడిచిపెట్టినవాడు వంద (పణాల) దండానికి పాత్రుడు।

Verse 33

वसानस्त्रीन् पणान् दण्ड्यो नेजकस्तु परांशुकम् विक्रयावक्रयाधानयाचितेषु पणान् दश

ఇతరుని వస్త్రం/ద్రవ్యాన్ని ధరించి లేదా ఉపయోగించినవాడు మూడు పణాల దండనకు పాత్రుడు; అయితే నేజకుడు (ధోబీ) ఉత్తమ వస్త్ర విషయంలో. విక్రయం, అవక్రయం (అనుచిత పునఃక్రయం), ఆధానం/నిక్షేపం, యాచిత ఋణం విషయాలలో పది పణాల దండన.

Verse 34

तुलाशासनमानानां कूटकृन्नाणकस्य च एभिश् च व्यवहर्ता यः स दाप्यो दण्डमुत्तमम्

కూటకృత తూకాలు, బరువులు, కొలతలు లేదా నకిలీ నాణేలతో లావాదేవీలు చేసే వాడికి ఉత్తమ (సర్వోన్నత) దండన విధించాలి.

Verse 35

अकूटं कूटकं ब्रूते कूटं यश्चाप्यकूटकम् स नाणकपरीक्षी तु दाप्यः प्रथमसाहसम्

నిజమైన నాణెాన్ని నకిలీ అని, నకిలీ నాణెాన్ని నిజమని చెప్పే నాణెం-పరీక్షకుడు మొదటి సాహస దండనకు పాత్రుడు.

Verse 36

भिषङ्मिथ्याचरन् दाप्यस्तिर्यक्षु प्रथमं दमम् मानुषे मध्यमं राजमानुषेषूत्तमन्तथा

మోసపూరితంగా వైద్యం చేసే వైద్యుడు దండనకు పాత్రుడు—జంతువుల విషయంలో ప్రథమ (కనిష్ఠ) దండ, మనుషుల విషయంలో మధ్యమ దండ, రాజపురుషుల విషయంలో ఉత్తమ (సర్వోన్నత) దండ.

Verse 37

अबध्यं यश् च बध्नाति बध्यं यश् च प्रमुञ्चति अप्राप्तव्यवहारञ्च स दाप्यो दममुत्तमम्

బంధించకూడని వాడిని బంధించే వాడు, బంధించవలసిన వాడిని విడిచిపెట్టే వాడు, అలాగే అంగీకరించరాని న్యాయవ్యవహారాన్ని ప్రారంభించే వాడు—అతడు ఉత్తమ (సర్వోన్నత) దండన చెల్లించాలి.

Verse 38

मानेन तुलया वापि यो ऽंशमष्टमकं हरेत् द्वाविंशतिपणान् दाप्यो वृद्धौ हानौ च कल्पितम्

ఎవడు కొలతతో గాని తూకంతో గాని మోసపూర్వకంగా ఎనిమిదవ భాగాన్ని హరించునో, వాడు ఇరవై రెండు పణములు దండంగా చెల్లించవలెను; వస్తువులో అధికమైయినా లోపమైయినా అదే దండము విధేయము।

Verse 39

भेषजस्नेहलवणगन्धान्यगुडादिषु पण्येषु प्रक्षिपन् हीनं पणान्दाप्यस्तु षोडश

ఔషధాలు, నూనె/నెయ్యి, ఉప్పు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, బెల్లం మొదలైన వ్యాపార వస్తువులలో నీచ పదార్థాలను కలిపి కల్తీ చేయువాడు పదహారు పణముల దండం చెల్లించవలెను।

Verse 40

सम्भूय कुर्वतामर्घं सबाधं कारुशिल्पिनां अर्थस्य ह्रासः वृद्धिं वा सहस्रो दण्ड उच्यते

కారులు, శిల్పులు కలిసి అడ్డంకి/బలవంతపు రీతిలో ధరను నిర్ణయించి, దానివల్ల వస్తువుల విలువలో నష్టం గాని అన్యాయ వృద్ధి గాని కలిగితే, వెయ్యి పణముల దండము విధేయమని చెప్పబడింది।

Verse 41

राजानि स्थाप्यते यो ऽर्थः प्रत्यहं तेन विक्रयः क्रयो वा निस्रवस्तस्माद्बणिजां लाभकृत् स्मृतः

రాజుని వద్ద నిల్వచేయబడిన ఆ మూలధనమువలన ప్రతిదినము కొనుగోలు-అమ్మకాలు జరుగుతాయి; దానినుండి కలిగే ఆదాయం వ్యాపారులకు లాభకరమని స్మృతిలో చెప్పబడింది।

Verse 42

स्वदेशपण्ये तु शतं बणिज् गृह्णीत पञ्चकं दशकं पारदेश्ये तु यः सद्यः क्रयविक्रयौ

స్వదేశపు వస్తువుల వ్యాపారంలో వ్యాపారి వందకు ఐదు లేదా పది లాభం తీసుకోవలెను; పరదేశీ వస్తువులలో అయితే తక్షణమే కొనుగోలు-అమ్మకాలు చేయువాడు లాభం తీసుకోవచ్చును।

Verse 43

पण्यस्योपरि संस्थाप्य व्ययं पण्यसमुद्भवं अर्थो ऽनुग्रहकृत् कार्यः क्रेतुर्विक्रेतुरेव च

వస్తువు ధరపై ఆ వస్తువుతోనే ఏర్పడిన వ్యయాలు (నిర్వహణ, రవాణా మొదలైనవి) కలిపి, కొనుగోలుదారు–అమ్మకందారు ఇద్దరికీ హితకరంగా న్యాయమైన తుది ధరను నిర్ణయించాలి।

Verse 44

गृहीतमूल्यं यः पण्यं क्रेतुर्नैव प्रयच्छति सोदयन्तस्य दाप्यो ऽसौ दिग्लाभं वा दिगागते

ధర తీసుకున్న తరువాత కూడా కొనుగోలుదారునికి సరుకును ఇవ్వని వాడిని బలవంతంగా ఇవ్వింప చేయాలి; సరుకు వేరే చోటుకు తీసుకెళ్లబడితే, ఆ చోటు విలువ ప్రకారం దాని ధరను చెల్లించాలి।

Verse 45

विक्रीतमपि विक्रेयं पूर्वे क्रेतर्यगृह्णति हानिश्चेत् क्रेतृदोषेण क्रेतुरेव हि सा भवेत्

అమ్మకం జరిగిన తరువాత కూడా ముందరి కొనుగోలుదారు వస్తువును స్వీకరించకపోతే, అది విక్రేతకు తిరిగి ఇచ్చి మళ్లీ అమ్మదగినదిగా చేయాలి; కొనుగోలుదారి తప్పు వల్ల నష్టం కలిగితే ఆ నష్టం కొనుగోలుదారుదే।

Verse 46

राजदैवोपघातेन पण्ये दोषमुपागते हानिर्विक्रेतुरेवासौ याचितस्याप्रयच्छतः

రాజాధికారుల స్వాధీనం లేదా దైవవశాత్తు కారణంతో సరుకులో లోపం ఏర్పడితే, కోరినప్పటికీ తిరిగి తీసుకోని/పరిహారం చేయని అమ్మకందారునికే నష్టం చెందుతుంది।

Verse 47

अन्यहस्ते च विक्रीतं दुष्टं वा दुष्टवद्यदि विक्रीनीते दमस्तत्र तन्मूल्यादद्विगुणो भवेत्

ఎవరైనా ఇతరుని స్వత్తును అమ్మినా, లోపమున్న వస్తువును అమ్మినా, లేదా లోపంలేనిదాన్ని లోపమున్నదిగా చెప్పి అమ్మినా, ఆ సందర్భంలో ఆ వస్తువు విలువకు రెండింతల జరిమానా విధించాలి।

Verse 48

क्षयं वृद्धिञ्च बणिजा पण्यानामविजानता क्रीत्वा नानुशयः कार्यः कुर्वन् षड् भागदण्डभाक्

సరుకుల క్షయం–వృద్ధిని తెలియక వ్యాపారి వాటిని కొనుగోలు చేస్తే, తరువాత పశ్చాత్తాపపు దావా చేయరాదు; చేస్తే విలువలో ఆరవ భాగం దండానికి పాత్రుడు అవుతాడు।

Verse 49

समवायेन बणिजां लाभार्थं कर्म कुर्वतां लभालाभौ यथा द्रव्यं यथा वा संविदा कृतौ

లాభార్థం భాగస్వామ్యంగా వ్యాపారం చేసే వ్యాపారుల లాభనష్టాలు పెట్టుబడి/ద్రవ్య పరిమాణానుసారం గానీ, లేదా కుదిరిన ఒప్పందానుసారం గానీ పంచాలి।

Verse 50

प्रतिषिद्धमनादिष्टं प्रमादाद्यच्च नाशितं स तद्दयाद्विप्रवाच्च रक्षिताद्दशमांशभाक्

నిషిద్ధమైనదైనా, అప్పగించనిదైనా—అజాగ్రత్త వల్ల నాశనమైతే దానికి పరిహారం చెల్లించాలి; అలాగే బ్రాహ్మణుని ఉపదేశానుసారం రక్షించబడిన దానిలో అతనికి పదవ భాగం హక్కుగా ఉంటుంది।

Verse 51

अर्थप्रेक्षपणाद्विंशं भागं शुल्कं नृपा हरेत् व्यासिद्धं राजयोग्यञ्च विक्रीतं राजगामि तत्

పరిశీలన, విలువ నిర్ధారణ కోసం తెచ్చిన సరుకులపై రాజు ఇరవయ్యవ భాగం సుంకంగా వసూలు చేయాలి; అలాగే రాజోపయోగ్యమైనది లేదా విధిగా అంచనా వేసి అమ్మబడినది రాజాధికారానికి చెందుతుంది।

Verse 52

मिथ्या वदन् परीमाणं शुल्कस्थानादपक्रमन् दाप्यस्त्वष्टगुणं यश् च सव्याजक्रयविक्रयौ

కొలత పరిమాణాన్ని అబద్ధంగా చెప్పేవాడు లేదా సుంకస్థానాన్ని తప్పించుకొని వెళ్లేవాడు ఎనిమిది రెట్లు దండం చెల్లించాలి; అలాగే మోసం/నెపంతో కొనుగోలు–అమ్మకాలు చేసే వాడూ శిక్షార్హుడు।

Verse 53

देशन्तरगते प्रेते द्रव्यं दायादबान्धवाः ज्ञातयो वा हरेयुस्तदागतास्तैर् विना नृपः

ఎవరైనా ఇతర దేశానికి వెళ్లి అక్కడ మరణిస్తే, అతని ధనాన్ని దాయాదులు లేదా బంధువులు లేదా జ్ఞాతులు స్వీకరించాలి; వారు వచ్చి తీసుకునే వరకు, వారి లేమిలో రాజు దానిని స్వీకరించవచ్చు.

Verse 54

जिह्मं त्यजेयुर्निर्लोभमशक्तो ऽन्येन कारयेत् अनेन विधिराख्यात ऋत्विक्कर्षकर्मिणां

వారు కపట (అన్యాయ) ప్రవర్తనను విడిచి, లోభరహితులై ఉండాలి. ఎవరు అసమర్థులైతే, వారు పనిని మరొకరితో చేయించాలి. ఈ విధంగా ఋత్వికులు మరియు యజ్ఞసేవకుల విధి ప్రకటించబడింది.

Verse 55

ग्राहकैर् गृह्यते चौरो लोप्त्रेणाथ पदेन वा पूर्वकर्मापराधी वा तथैवाशुद्धवासकः

దొంగను పట్టుకునే అధికారులు పట్టుకుంటారు, లేదా గాలికుక్క ద్వారా, లేక పాదముద్రలను అనుసరించి పట్టుకుంటారు; అలాగే పూర్వాపరాధి మరియు అశుద్ధ (సందేహాస్పద) నివాసాచారుడు కూడా పట్టుకోవలెను.

Verse 56

अन्ये ऽपि शङ्कया ग्राह्या जातिनामादिनिह्नवैः द्यूतस्त्रीपानशक्ताश् च शुष्कभिन्नमुखस्वराः

ఇతరులను కూడా అనుమానంతో పట్టుకోవాలి—జాతి, పేరు మొదలైన వివరాలను దాచేవారిని; జూదం, స్త్రీలపై మోహం, మద్యపానానికి బానిసలైన వారిని; అలాగే నోరు ఎండిపోయి పగిలి, స్వరం మారిపోయిన వారిని.

Verse 57

परद्रव्यगृहाणाञ्च पृच्छका गूढचारिणः निराया व्ययवन्तश् च विनष्ट द्रव्यविक्रयाः

ఇతరుల ధనాన్ని స్వాధీనం చేసుకునేవారు, టోహా వేసే ప్రశ్నలు అడిగేవారు, రహస్యంగా సంచరించేవారు; కనిపించే ఆదాయం లేకపోయినా ఎక్కువ ఖర్చు చేసేవారు; మూలం తెలియని (కనిపించని) వస్తువులను అమ్మేవారు—ఇవే దొంగల లక్షణాలు.

Verse 58

गृहीतः शङ्कया चौर्येनात्मानञ्चेद्विशोधयेत् दापयित्वा हृतं द्रव्यं चौरदण्डेन दण्डयेत्

దొంగతనమనే అనుమానంతో పట్టుబడినవాడు తన నిర్దోషిత్వాన్ని నిరూపిస్తే, అపహరించబడిన ద్రవ్యాన్ని యథార్థ స్వామికి తిరిగి అప్పగించాలి; దొంగను దొంగతనానికి విధించిన దండంతో శిక్షించాలి।

Verse 59

चौरं प्रदाप्यापहृतं घातयेद्विविधैर् बुधैः सचिह्नं ब्राह्मणं कृत्वा स्वराष्ट्राद्विप्रवासयेत्

దొంగ చేత అపహరించిన ద్రవ్యాన్ని తిరిగి చెల్లింపజేసి, జ్ఞానులు విధానప్రకారం రెండు విధాలుగా అతనికి మరణదండన విధించాలి. అయితే అపరాధి బ్రాహ్మణుడైతే, అతనికి ముద్రచిహ్నం వేసి రాజ్యసీమ నుండి బహిష్కరించాలి।

Verse 60

घातिते ऽपहृते दोषो ग्रामभर्तुरनिर्गते स्वसीम्नि दद्याद्ग्रामस्तु पदं वा यत्र गच्छति

ఎవరైనా హతమైతే లేదా ద్రవ్యము అపహరించబడితే, గ్రామభర్త (గ్రామాధికారి) స్పందనగా బయటకు వెళ్లకపోతే దోషం అతనిపై పడుతుంది. అయితే అది తన సరిహద్దులో జరిగితే గ్రామమే పరిహారం చెల్లించాలి; లేక పాదముద్రలు ఎక్కడికి తీసుకెళ్తాయో ఆ దిశ ప్రకారం చెల్లించాలి।

Verse 61

पञ्चग्रामी वहिः क्रोशाद्दशग्राम्यअथ वा पुनः वन्दिग्राहांस् तथा वाजिकुञ्जराणाञ्च हारिणः

నివాసస్థలానికి బయట ఒక క్రోశ పరిమితిలో ‘పంచగ్రామీ’ (ఐదు గ్రామాల అధికారి) లేదా ‘దశగ్రామ్య’ (పది గ్రామాల అధికారి)ని నియమించాలి; వారు అపహరణకారులను, అలాగే గుర్రాలు మరియు ఏనుగులను దొంగిలించేవారిని పట్టుకోవాలి।

Verse 62

प्रसह्य घातिनश् चैव शूलमारोपयेन्नरान् उत्क्षेपकग्रन्थिभेदौ करसन्दंशहीनकौ

బలప్రయోగంతో దాడి/హత్య చేసే వారిని బలవంతంగా పట్టుకొని శూలంపై ఎక్కించాలి. అలాగే ‘ఉత్క్షేపక’ మరియు ‘గ్రంథిభేద’ అనే శిక్షలు, ఇంకా సండశంతో చేతులను కోల్పోయే శిక్ష కూడా విధించబడింది।

Verse 63

कार्यौ द्वितीयापराधे करपादैकहीनकौ भक्तावकाशाग्न्युदकमन्त्रापकरणव्ययान्

రెండవ అపరాధంలో రెండు దండనలు విధించాలి—(1) ఒక చేయి లేదా ఒక కాలు కోయడం/వంచించడం, (2) భోజనం, నివాసం, అగ్ని, నీరు, మంత్రాలు మరియు అవసరమైన కర్మోపకరణాల ఖర్చును చెల్లించడం।

Verse 64

दत्त्वा चौरस्य हन्तुर्वा जानतो दम उत्तमः शस्त्रावपाते गर्भस्य पातने चोत्तमो दमः

దొంగకైనా హంతకుడికైనా తెలిసికొని సహాయం చేసే వానికి అత్యున్నత ధనదండం విధించబడుతుంది. ఆయుధంతో దాడి చేయడం మరియు గర్భపాతం కలిగించడం విషయంలో కూడా అదే అత్యున్నత దండం నిర్దిష్టం।

Verse 65

उत्तमो वाधमो वापि पुरुषस्त्रीप्रमापणे शिलां बद्ध्वा क्षिपेदप्सु नरघ्नीं विषदां स्त्रियं

అతడు ఉన్నతుడైనా నీచుడైనా, స్త్రీ కారణంగా పురుషుని మరణం జరిగితే, పురుషహంతకురాలైన లేదా విషం ఇచ్చే స్త్రీని రాయికి కట్టి నీటిలో పడేయాలి।

Verse 66

विषाग्निदां निजगुरुनिजापत्यप्रमापणीं विकर्णकरनासौष्ठीं कृत्वा गोभिः प्रमापयेत्

విషం లేదా అగ్ని ప్రయోగించే వాడిని, అలాగే తన గురువును లేదా తన సంతానాన్ని చంపిన వాడిని—చెవి, చేయి, ముక్కు, పెదవి వికృతం చేసి, తరువాత గోవులచేత (ఆవులు/ఎద్దుల త్రొక్కింపుతో) మరణశిక్ష విధించాలి।

Verse 67

क्षेत्रवेश्मवनग्रामविवीतखलदाहकाः राजपत्न्य् अभिगामी च दग्धव्यास्तु कटाग्निना

పొలం, ఇల్లు, అడవి, గ్రామం, వివీత (మూసివేసిన మేతస్థలం) లేదా ఖల (కల్లు/కలియాణం—ధాన్యమైదానం) దహనం చేసే వారు, అలాగే రాజపత్నిని అవమానించి భోగించే వాడు—వీరిని ఉగ్రాగ్నితో (కటాగ్ని) దహించాలి।

Verse 68

पुमान् संग्रहणे ग्राह्यः केशाकेशिपरस्त्रियाः स्वजातावुत्तमो दण्ड आनुलोम्ये तु मध्यमः

అపహరణం/అన్యాయ గ్రహణంలో పురుషుణ్ని పట్టుకోవాలి; పరస్త్రీని జుట్టు పట్టుకొని లాగడం/దాడి చేయడం దండనీయం. స్వజాతి స్త్రీ విషయంలో ఉత్తమ దండం, ఆనులోమ (అనుమత హైపర్‌గామి) లో మధ్యమ దండం.

Verse 69

प्रातिलोम्ये बधः पुंसां नार्याः कर्णावकर्तनम् नीवीस्तनप्रावरणनाभिकेशावमर्दनम्

ప్రాతిలోమ (విపరీత వర్ణ) సంబంధంలో పురుషులకు వధదండం; స్త్రీలకు చెవులు కోయడం, అలాగే అవమానదండాలు—నడుము వస్త్రం తొలగించడం, స్తనావరణం తొలగించడం, నాభి మరియు జుట్టును అపవిత్రం/వికృతం చేయడం.

Verse 70

अदेशकालसम्भाषं सहावस्थानमेव च स्त्री निषेधे शतं दद्याद् द्विशतन्तु दमं पुमान्

అనుచిత దేశ-కాలంలో సంభాషించడం, అలాగే అనుచితంగా కలిసి ఉండడం—స్త్రీపై నిషేధం/పరిమితి ఉన్న విషయాల్లో—స్త్రీ వంద (పణాలు) దండం చెల్లించాలి; పురుషుడు రెండు వందలు చెల్లించాలి.

Verse 71

प्रतिषेधे तयोर्दण्डो यथा संग्रहणे तथा पशून् गच्छंश्छतं दाप्यो हीनां स्त्रीं गाश् च मध्यमम्

నిషేధాన్ని ఉల్లంఘిస్తే ఇద్దరికీ దండం సంగ్రహణ (అవైధ సహవాసం) లో ఉన్నదే. పశువులను తోలుకొని పోయినవాడు వంద (పణాలు) చెల్లించాలి; హీనస్థితి స్త్రీని తీసుకోవడం మరియు ఆవులను తీసుకోవడం విషయంలో మధ్యమ దండం.

Verse 72

अवरुद्धासु दासीषु भुजिष्यासु तथैव च गम्यास्वपि पुमान्दाप्यः पञ्चाशत् पणिकन्दमम्

కాపాడబడిన/అవరుద్ధ దాసి మరియు భుజిష్యా (బంధిత స్త్రీ) తో, ఆమె ఇతరంగా ‘గమ్య’ అయినా, పురుషుని నుండి యాభై (పణాలు) కనిష్ఠ దండం వసూలు చేయాలి.

Verse 73

प्रसह्य दास्यभिगमे दण्डो दशपणः स्मृतः कुबन्धेनाङ्क्य गमयेदन्त्याप्रव्रजितागमे

దాసితో బలవంతంగా సంభోగించినవానికి దండం పది పణములు అని స్మృతిలో చెప్పబడింది. అతనిని అపకీర్తి ముద్రతో ముద్రించి బంధించి పంపివేయాలి—అంత్య స్త్రీతో గమనం గానీ, అప్రవ్రజిత స్త్రీతో గమనం గానీ చేసిన సందర్భంలో।

Verse 74

न्यूनं वाप्यधिकं वापि लिखेद्यो राजशासनम् पारदारिकचौरं वा मुञ्चतो दण्ड उत्तमः

రాజశాసనాన్ని తగ్గించి గానీ పెంచి గానీ వ్రాసేవాడు, లేదా పరస్త్రీగామి గానీ దొంగ గానీ విడిచిపెట్టేవాడు—వారికి ఉత్తమ (సర్వోన్నత) దండం విధించబడుతుంది।

Verse 75

अभक्षैर् दूषयन् विप्रं दण्ड उत्तमसाहसम् कूटस्वर्णव्यवहारी विमांसस्य च विक्रयी

నిషిద్ధ ఆహారాలతో బ్రాహ్మణుని అపవిత్రం చేసేవాడు ‘ఉత్తమసాహసం’ అనే దండానికి పాత్రుడు. అలాగే కూటస్వర్ణ వ్యాపారి మరియు (అధర్మంగా) మాంసం అమ్మేవాడూ.

Verse 76

अङ्गहीनश् च कर्तव्यो दाप्यश्चोत्तमसाहसं शक्तो ह्य् अमोक्षयन् स्वामी दंष्ट्रिणः शृङ्गिणस् तथा

అతనికి అంగహానికర శారీరక శిక్ష విధించి, ‘ఉత్తమసాహసం’ అనే అత్యున్నత జరిమానా కూడా వసూలు చేయాలి. ఎందుకంటే సామర్థ్యముండి కూడా (జంతువును) ఆపని యజమాని బాధ్యుడు—దంష్ట్రధారులు, శృంగధారులు అయిన జంతువుల విషయంలో కూడా।

Verse 77

प्रथमं साहसं दद्याद्विक्रुष्टे द्विगुणं तथा अचौरञ्चौरे ऽभिवदन् दाप्यः पञ्चशतं दमं

మొదటి సాహసం (హింస) చేసినప్పుడు నియత దండం విధించాలి; విక్రుష్టం (గట్టిగా కేకలు) తో ఉంటే దండం రెండింతలు. అలాగే దొంగ కానివాడిని ‘దొంగ’ అని పలికేవాడు ఐదు వందల పణముల దండం చెల్లించాలి।

Verse 78

राज्ञो ऽनिष्टप्रवक्तारं तस्यैवाक्रोशकं तथा मृताङ्गलग्नविक्रेतुर्गुरोस्ताडयितुस् तथा

రాజుని గురించి అనిష్టమైన లేదా హానికరమైన మాటలు చెప్పువాడు, అతనిని దూషించువాడు, శవానికి అంటుకున్న వ్యక్తిని అమ్మువాడు, అలాగే గురువును కొట్టువాడు—ఇవన్నీ దండనీయ నేరస్తులు.

Verse 79

तन्मन्त्रस्य च भेत्तारं छित्त्वा जिह्वां प्रवासयेत् राजयानासनारोढुर्दण्डो मध्यमसाहसः

ఆ మంత్రాన్ని బహిర్గతం చేసేవాడి నాలుకను కోసి దేశనిర్బంధం చేయాలి. అలాగే అనుమతి లేకుండా రాజయాన-ఆసనంపై ఎక్కేవాడికి ‘మధ్యమ సాహస’ శ్రేణి దండం (జరిమానా) విధించాలి.

Verse 80

द्विनेत्रभेदिनो राजद्विष्टादेशकृतस् तथा विप्रत्वेन च शूद्रस्य जीवतो ऽष्टशतो दमः

రెండు కళ్లను నాశనం చేసేవాడికి, రాజుకు శత్రుత్వమున్న దేశంలో ప్రతినిధి/కారకుడిగా పనిచేసేవాడికి, అలాగే బ్రాహ్మణత్వం ధరించి జీవించే శూద్రుడికి—ఎనిమిది వందల (పణాలు) దండం.

Verse 81

यो मन्येताजितो ऽस्मीति न्यायेनाभिपराजितः तमायान्तं पुनर्जित्वा दण्डयेद्द्विगुणं दमं

న్యాయంగా ఓడిపోయినా “నేను ఓడలేదు” అని భావించే వాడు మళ్లీ (వాదానికి) వచ్చినప్పుడు, అతనిని మరల ఓడించి రాజు అతనికి రెండింతల దండం విధించాలి.

Verse 82

राज्ञान्यायेन यो दण्डो गृहीतो वरुणायतं विवेद्य दद्याद्विप्रेभ्यः स्वयं त्रिंशद्गुणीकृतं

రాజు న్యాయపద్ధతితో వసూలు చేసిన దండాన్ని వరుణుని ఆయతన/అధికారానికి విధిగా నివేదించి బ్రాహ్మణులకు దానం చేయాలి; అనంతరం రాజు తానే దానిని ముప్పై రెట్లు చేసి (ప్రాయశ్చిత్తంగా) చెల్లించాలి.

Verse 83

धर्मश्चार्थश् च कीर्तिञ्च लोकपङ्क्तिरुपग्रहः प्रजाभ्यो बहुमानञ्च स्वर्गस्थानञ्च शाश्वतम्

ధర్మము, అర్థము, కీర్తి, లోకపంక్తుల సహాయం, ప్రజలలో గౌరవము, మరియు స్వర్గంలో శాశ్వత స్థానం—ఇవి లభిస్తాయి।

Verse 84

पश्यतो व्यवहारांश् च गुणाः स्युः सप्त भूपतेः

ఓ రాజా, రాజు స్వయంగా న్యాయవ్యవహారాలు మరియు పరిపాలనా లావాదేవీలను పరిశీలించి పర్యవేక్షించినప్పుడు, పాలకునికి ఏడు గుణాలు అవసరమని చెప్పబడింది।