Adhyaya 253

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे व्यवहारो नाम द्विपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ त्रिपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः व्यवहारकथनं अग्निर् उवाच गृहीतार्थः क्रमाद्दाप्यो धनिनामधमर्णिकः दत्वा तु ब्राह्मणायादौ नृपतेस्तदनन्तरम्

ఇలా అగ్ని మహాపురాణంలో ‘వ్యవహార’ అనే 252వ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు ‘వ్యవహారకథనం’ అనే 253వ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. అగ్ని పలికెను—ఇతరుల ధనాన్ని స్వీకరించిన ఋణి, ఋణదాతలకు క్రమంగా చెల్లించాలి; ముందుగా బ్రాహ్మణునికి, ఆపై రాజుకు।

Verse 2

राज्ञाधमर्णिको दाप्यः साधिताद्दशकं स्मृतम् पञ्चकन्तु शतं दाप्यः प्राप्तार्थो ह्य् उत्तमर्णकः

రాజాజ్ఞతో ఋణి నుండి చెల్లింపును చేయించాలి; వసూలు పూర్తయినప్పుడు పదవ భాగం తీసుకోవాలని స్మృతిలో చెప్పబడింది. అయితే వందకు ఐదు (అంటే ఐదు శాతం) మాత్రమే తీసుకోవాలి, ఎందుకంటే ఋణదాతకు తన బాకీ లభించింది।

Verse 3

हीनजातिं परिक्षीणमृणार्थं कर्म कारयेत् ब्राह्मणस्तु परिक्षीणः शनैर् दाप्यो यथोदयम्

తక్కువ స్థితిలోని వ్యక్తి దరిద్రుడైపోతే, ఋణం తీర్చేందుకు అతనితో పని చేయించవచ్చు. కానీ బ్రాహ్మణుడు దరిద్రుడైతే, అతని ఆదాయం వచ్చిన మేరకు నెమ్మదిగా, విడతలుగా చెల్లింపును చేయించాలి।

Verse 4

दीयमानं न गृह्णाति प्रयुक्तं यः स्वकन्धनम् मध्यस्थस्थापितं तत्स्याद्वर्धते न ततः परं

యథావిధిగా ఇవ్వబడుతున్నదాన్ని స్వీకరించని వాడు, తన ధనాన్ని ప్రయోగించని వాడు—అతని ధనం తటస్థ సంరక్షకుని చేతిలో ఉంచినట్టే; దానికంటే మించి వృద్ధి చెందదు।

Verse 5

ऋक्थग्राह ऋणं दाप्यो योषिद्ग्राहस्तथैव च पुत्रो ऽनन्याश्रितद्रव्यः पुत्रहीनस्य ऋक्थिनः

వారసత్వాన్ని (ఋక్థం) స్వీకరించినవాడు ఋణాన్ని చెల్లించవలెను; అలాగే స్త్రీని స్వీకరించినవాడూ. అయితే పుత్రహీన వారసుని కుమారుడు—తన ధనం ఇతరాశ్రితము కాకపోతే—అతడే నిజమైన వారసుడు।

Verse 6

अविभुक्तैः कुटुम्बार्थं यदृणन्तु कृतम्भवेत् दद्युस्तदृक्थिनः प्रेते प्रोषिते वा कुटुम्बिनि

అవిభక్త సంయుక్త కుటుంబం గృహహితార్థం ఋణం చేసినట్లయితే, గృహస్థుడు మరణించినప్పుడు లేదా దీర్ఘకాలం దూరంగా ఉన్నప్పుడు, అతని వారసులు ఆ ఋణాన్ని చెల్లించాలి।

Verse 7

न योषित् पतिपुत्राभ्यां न पुत्रेण कृतं पिता दद्यादृते कुटुम्बार्थान्न पतिः स्त्रीकृतं तथा

భార్య భర్త లేదా కుమారుడు సంపాదించిన ధనాన్ని దానం/వితరణ చేయకూడదు; అలాగే తండ్రి కూడా కుమారుడు సంపాదించినదాన్ని ఇవ్వకూడదు—కుటుంబావసరాన్ని తప్ప. అదే విధంగా భర్త భార్య సంపాదించినదాన్ని ఇవ్వకూడదు।

Verse 8

गोपशौण्डिकशैनूषरजकव्याधयोषितां ऋणं दद्यात्पतिस्त्वासां यस्माद्वृत्तिस्तदाश्रया

గోపుడు, మద్యవిక్రేత, శైనూష (శిబిర సేవకుడు), రజకుడు, వ్యాధుడు—ఇలాంటి వారి స్త్రీల ఋణాన్ని భర్త చెల్లించాలి; ఎందుకంటే వారి జీవనం అతనిపై ఆధారపడినది।

Verse 9

प्रतिपन्नं स्त्रिया देयं पत्या वा सह यत् कृतं स्वयं कृतं वा यदृणं नान्यस्त्री दातुमर्हति

విధిగా స్వీకరించిన ఋణాన్ని స్త్రీయే చెల్లించాలి—భర్తతో కలిసి తీసుకున్నదైనా, తానే తీసుకున్నదైనా. ఆ ఋణాన్ని చెల్లించుటకు ఇతర స్త్రీకి హక్కు/బాధ్యత లేదు.

Verse 10

पितरि प्रोषिते प्रेते व्यसाभिप्लुते ऽथ वा पुत्रपौत्रैर् ऋणन्देयं निह्नवे साक्षिभावितम्

తండ్రి దూరదేశంలో ఉన్నప్పుడు, లేదా మరణించినప్పుడు, లేదా విపత్తుచేత కుంగిపోయినప్పుడు, ఋణాన్ని కుమారుడు మరియు మనవడు చెల్లించాలి; నిరాకరణ ఉంటే సాక్షుల ద్వారా స్థాపించాలి.

Verse 11

सुराकामद्यूतकृतन्दण्डशुल्कावशिष्टकम् वृथा दानं तथैवेह पुत्रो दद्यान्न पैतृकम्

మద్యం, కామాసక్తి, జూదం, దండాలు, సుంకాలు మొదలైన వాటి ద్వారా వచ్చిన ధనంలో మిగిలినదానితో చేసిన దానం ఇక్కడ నిష్ఫలం (ధర్మఫలంలేనిది). అలాగే కుమారుడు పితృసంపత్తిని దానం చేయకూడదు.

Verse 12

भ्रातॄणामथ दम्पत्योः पितुः पुत्रस्य चैव हि व्यसनाभिप्लुतेपि वेति ख , घ , ञ च प्रतिभाव्यमृणं ग्राह्यमविभक्तेन च स्मृतम्

సోదరులు, దంపతులు, అలాగే తండ్రి-కుమారుల విషయంలో—వారిలో ఎవరు విపత్తుచేత బాధపడుతున్నా—జామీను (ప్రతిభా)తో భద్రపరచబడిన ఋణం వసూలు చేయవచ్చు; ఇంకా అవిభక్త సహభాగి కూడా ఆ వసూలుకు బాధ్యుడని స్మృతి చెబుతుంది.

Verse 13

दर्शने प्रत्यये दाने प्रतिभाव्यं विधीयते आधौ तु वितथे दाप्या वितथस्य सुता अपि

న్యాయస్థానంలో హాజరు (దర్శన), ప్రమాణం (ప్రత్యయ), మరియు దానం/హస్తాంతరణ (దాన) విషయాలలో జామీను (ప్రతిభా) నియమించుట విధి. కానీ ప్రారంభంలోనే జామీనుదారు అసత్యుడు/విఫలుడైతే, ఆ అసత్య జామీనుదారి కుమార్తె కూడా చెల్లింపుకు బాధ్యురాలవుతుంది.

Verse 14

दर्शनप्रतिभूर्यत्र मृतः प्रात्ययिको ऽपि वा न तत्पुत्रा धनं दद्युर्दद्युर्दानाय ये स्थिताः

హాజరు చేయుటకు ప్రతిభూ మరణించినచో, లేదా చెల్లింపుకు హామీ ఇచ్చిన ప్రతిభూ కూడా మరణించినచో, అతని కుమారులచేత ఆ ధనము చెల్లింపజేయరాదు; దానవితరణకు నియుక్తులైనవారు దానరూపంగా దానిని ఇవ్వాలి.

Verse 15

बहवः स्युर्यदि स्वांशैर् दद्युः प्रतिभुवो धनम् एकच्छायाश्रितेष्वेषु धनिकस्य यथा रुचि

ప్రతిభూలు అనేకమందై, వారు తమ తమ వాటాల ప్రకారం ధనము చెల్లిస్తే, ఒకే ఆశ్రయము/రక్షణలో ఉన్నవారిగా పరిగణింపబడిన వారిలో, ధనికుడు (ఋణదాత) తన ఇష్టానుసారం వ్యవహరించవచ్చు.

Verse 16

प्रतिभूर्दापितो यत्र प्रकाशं धनिने धनम् द्विगुणं प्रतिदातव्यमृणिकैस्तस्य तद्भवेत्

ఎక్కడ ప్రతిభూను బహిరంగంగా ధనికునికి (ఋణదాతకు) ధనము చెల్లించమని బలవంతం చేసినారో, అక్కడ ఋణి ఆ మొత్తాన్ని ప్రతిభూకు రెండింతలు చేసి తిరిగి చెల్లించాలి; ఆ బాధ్యత ఋణిపైనే ఉంటుంది.

Verse 17

स्वसन्ततिस्त्रीपशव्यं धान्यं द्विगुणमेव च वस्त्रं चतुर्गुणं प्रोक्तं रसश्चाष्टगुणस् तथा

స్వసంతతి, స్త్రీలు, పశువులు—ఇవాటికి సంబంధించిన విషయంలో ధాన్యం రెండింతలుగా విధించబడింది; వస్త్రం నాలుగింతలుగా చెప్పబడింది; ఘృతాది రసద్రవ్యాలు ఎనిమిదింతలుగా కూడా నిర్దేశించబడ్డాయి.

Verse 18

आधिः प्रणश्येत् द्विगुणे धने यदि न मोक्ष्यते काले कालकृतं नश्येत् फलभोग्यो न नश्यति

ఋణము రెండింతలు అయినప్పుడు ఆది (గిరవి) నశించినదిగా/జప్తైనదిగా భావించబడుతుంది; నిర్ణీత కాలంలో విమోచించకపోతే కాలప్రభావంతో అది నశిస్తుంది. అయితే ఫలభోగ్యంగా (ఫలాన్ని అనుభవించుటకు) ఉంచిన గిరవి నశించదు.

Verse 19

गोप्याधिभोग्यो नावृद्धिः सोपकारे ऽथ भाविते नष्टो देयो विनष्टश् च दैवराजकृतादृते

గోప్యంగా కాపాడవలసిన, భోగానికి కాని తాకట్టు/నిక్షేపానికి వృద్ధి (వడ్డీ) ఉండదు. అయితే లాభార్థం ఉపయోగిస్తే, పోయినా పరిహారం చెల్లించాలి; నశించినా ప్రతిదానం చేయాలి—దైవకృతం లేదా రాజకృతం వల్ల జరిగిన నష్టాన్ని మినహాయించి।

Verse 20

आधेः स्वीकरणात्सिद्धौरक्षमाणोप्यसारताम् यातश्चेदन्य आधेयो धनभाग् वा धनी भवेत्

తాకట్టు సక్రమంగా స్వీకరించి స్థిరపడిన తరువాత కూడా, కాపాడుతున్నప్పటికీ గిరవు వస్తువు విలువ/సారం తగ్గితే, మరొక వస్తువును తాకట్టుగా తీసుకోవచ్చు; లేదా రుణదాత రుణగ్రహీత ధనంలో వాటాదారుడవుతాడు, లేక ఆ పరిమితిలో యజమానిగా మారుతాడు।

Verse 21

चरित्रं बन्धककृतं सवृद्धं दापयेद्वनं सत्यङ्कारकृतं द्रव्यं द्विगुणं प्रतिदापयेत्

తాకట్టు-ఋణానికి సంబంధించిన బాకీని వృద్ధి (వడ్డీ)తో సహా చెల్లింపజేయాలి. కానీ మోసపూరిత ‘సత్యంకార/శపథ-స్థాపన’ ద్వారా పొందిన ధనాన్ని/వస్తువును రెండింతలు చేసి తిరిగి చెల్లింపజేయాలి।

Verse 22

उपस्थितस्य मोक्तव्य आधिर्दण्डो ऽन्यथा भवेत् प्रयोजके सति धनं कुलेन्यस्याधिमाप्नुयात्

తాకట్టు పెట్టినవాడు (చెల్లించవలసిన మొత్తంతో) హాజరైతే తాకట్టు వస్తువును విడిపించాలి; లేకపోతే దండన ఉంటుంది. అతడు లేనప్పటికీ అధికృత ప్రతినిధి ఉంటే, ఆ కులం తరఫున తాకట్టును విమోచించి ధనం/వస్తువును పొందవచ్చు।

Verse 23

तत्कालकृतमूल्यो वा तत्र तिष्ठेदवृद्धिकः प्रतिभाव्यमृणं साक्ष्यमविभक्तेन तत् स्मृतमिति ख , ग , घ , छ , ज , ट च विना धारणकाद्वापि विक्रीणीते ससाक्षिकम्

లేదా ఆ సమయపు విలువ ప్రకారం ధరను నిర్ణయించి, అక్కడ వృద్ధి (వడ్డీ) లేకుండా ఉండాలి. జామీనుతో భద్రపరచిన ఋణం, అలాగే అవిభక్త సహ-యజమాని ఇచ్చే సాక్ష్యం (స్వతంత్ర సాక్ష్యం కాదు) — ఇదే స్మృతి నియమం. (ఖ, గ, ఘ, ఛ, జ, ట పాఠాలలో) వ్రాతపత్రం లేకున్నా సాక్షుల సమక్షంలో అమ్మకం చెల్లుబాటు అవుతుందని కూడా చెప్పబడింది।

Verse 24

यदा तु द्विगुणीभूतमृणमाधौ तदा खलु मोच्यश्चाधिस्तदुत्पाद्य प्रविष्टे द्विगुणे धने

అడమానము/బంధకంలో ఋణం రెండింతలు అయినప్పుడు, నిశ్చయంగా బంధక వస్తువు విడిపించాలి; దాని ఫలితాన్ని/ఉత్పాదనను గ్రహించి, మూలధనానికి రెండింతల విలువ పొందినపుడు బంధకగ్రాహకుడు తృప్తుడిగా భావించబడును।

Verse 25

व्यसनस्थमनाख्याय हस्ते ऽन्यस्य यदर्पयेत् द्रव्यं तदौपनिधिकं प्रतिदेयं तथैव तत्

విపత్తులో ఉన్నవాడు వివరాలు చెప్పకుండా మరొకరి చేతిలో ఏ ద్రవ్యాన్ని అప్పగిస్తే, అది ‘ఔపనిధిక’ (గోప్య నిక్షేపం)గా భావించబడుతుంది; అది ఉన్నట్లే యథాతథంగా తిరిగి ఇవ్వాలి।

Verse 26

न दाप्यो ऽपहृतं तत्तु राजदैवकतस्करैः प्रेषश्चेन्मार्गिते दत्ते दाप्यो दण्डश् च तत्समम्

రాజాధికారులు, దైవాపత్తు లేదా దొంగల చేత అపహరించబడిన ద్రవ్యానికి రక్షకుడు/ప్రతినిధి పరిహారం చెల్లించవలసిన అవసరం లేదు; కానీ అడిగి వెతికిన తరువాత సేవకుడు/ఏజెంట్ దానిని అప్పగిస్తే (అంటే దాచివుంచితే), అతడు ఆ విలువకు సమానమైన దండం చెల్లించాలి।

Verse 27

आजीवन् स्वेच्छया दण्ड्यो दाप्यस्तच्चापि सोदयं याचितावाहितन्यासे निक्षेपेष्वप्ययं विधिः

జీవించి ఉండగానే ఎవడు స్వచ్ఛందంగా నిక్షేపం/జమాను అపహరిస్తాడో, అతడు దండనీయుడు; ఆ ద్రవ్యాన్ని లాభం/వృద్ధితో కూడి తిరిగి చెల్లించాలి. ఇదే విధి యాచిత-న్యాస, ఆవహిత-న్యాస మరియు ఇతర నిక్షేపాలకూ వర్తిస్తుంది।