Opening the text

भरद्वाजाश्रमप्राप्तिः · Arrival at Bharadvāja’s Hermitage and Counsel toward Citrakūṭa
अयोध्याकाण्ड
ஸர்கம் 54-ல் பிரயாகத்தில் கங்கை–யமுனை சங்கமப் பகுதியில் பயணம் இருந்து ஆசிரம உரையாடலுக்குக் கதை நகர்கிறது. ஒரு பெரிய மரத்தின் கீழ் மங்களமான இரவை கழித்த பின் ராமன், சீதை, லக்ஷ்மணன் ஆகியோர் விரிந்த காட்டைத் தாண்டி சங்கமத்தை நோக்கிச் செல்கின்றனர்; அறியாததாயினும் மனம்கவரும் நிலப்பரப்புகளைப் பார்க்கின்றனர். யாகப் புகையைக் கண்டதும் அருகில் தவவனம் இருப்பதாக எண்ணி மாலைக்குள் பரத்வாஜ முனிவரின் ஆசிரமத்தை அடைகின்றனர். அவர்கள் முதலில் தூரத்தில் பணிவுடன் நின்று, பின்னர் உள்ளே சென்று ஒழுக்கநெறி கொண்ட, அக்னிஹோத்ரத்தில் நிலைத்த, ஆன்மிகத் தெளிவு உடைய முனிவருக்கு வணங்குகின்றனர். ராமன் தன்னை அறிமுகப்படுத்தி சீதை–லக்ஷ்மணனையும் அறிமுகப்படுத்தி, தந்தையின் வாக்கினால் வந்த வனவாசக் காரணத்தை விளக்குகிறான். தர்மப்படி வேர்–கனி உண்டு காட்டில் வாழும் நோக்கத்தையும் தெரிவிக்கிறான். பரத்வாஜர் அதிதி தர்மத்தின்படி அர்க்யம், பாத்யம், நீர், உணவு மற்றும் தங்குமிட ஏற்பாடுகளைச் செய்து, சீடர்கள், தவசிகள், வன உயிர்கள் சூழ அவர்களை அன்புடன் வரவேற்கிறார். உரையாடலில் முனிவர் சங்கமத்தருகே வசதியாகத் தங்குமாறு கூறுகிறார்; ஆனால் அருகிலுள்ள குடியிருப்புகளிலிருந்து மக்கள் வருகை அதிகரிக்கும் என்றும், சீதைக்கு ஏகாந்த நிம்மதி வேண்டும் என்றும் ராமன் மேலும் தனிமையான இடத்தை வேண்டுகிறான். அப்போது பரத்வாஜர் பத்து குரோச தூரத்தில் உள்ள புகழ்பெற்ற சித்ரகூட மலைக்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்தி, அதன் புனிதம், இயற்கை வளம், பார்வையாலேயே மனத்தை உயர்த்தும் சிறப்பை புகழ்கிறார். விடியற்காலப் புறப்பாட்டிற்கு அனுமதி அளித்து, சித்ரகூடமே அவர்களுக்குத் தகுந்த வனவாசத் தங்கிடம் என மீண்டும் உறுதிப்படுத்துகிறார்.
Verse 1
ते तु तस्मिन्महावृक्षे उषित्वा रजनीं शिवाम् ।विमलेऽभ्युदिते सूर्ये तस्माद्देशात्प्रतस्थिरे ॥१॥
அவர்கள் அந்தப் பெருமரத்தின் கீழ் புனிதமான இரவைக் கழித்து, குற்றமற்ற சூரியன் உதயமானதும் அந்த இடத்திலிருந்து புறப்பட்டனர்.
Verses 2-3
यत्र भागीरथीं गङ्गां यमुनाभिप्रवर्तते ।जग्मुस्तं देशमुद्दिश्य विगाह्य सुमहद्वनम् ॥२॥ते भूमिभागान्विविधान् देशांश्चापि मनोरमान् ।अदृष्टपूर्वान् पश्यन्तस्तत्र तत्र यशश्विनः ॥३॥
யமுனை பகீரதீ கங்கையில் சங்கமிக்கும் இடத்தை நோக்கி அவர்கள் பேர்வனத்தில் புகுந்து சென்றனர். புகழ்மிக்க ராமன், சீதை, லக்ஷ்மணன் வழியெங்கும் பலவகை நிலப்பகுதிகளையும் மனம் கவரும் தேசங்களையும்—முன்பு காணாதவற்றை—கண்டு கண்டு முன்னேறினர்.
Verse 4
यथा क्षेमेण गच्छन् स पश्यंश्च विविधान् द्रुमान् ।निवृत्तमात्रे दिवसे रामः सौमित्रिमब्रवीत् ॥४॥
பாதையில் பாதுகாப்பாகச் சென்று பலவகை மரங்களைப் பார்த்துக்கொண்டே, நாள் சாயும் வேளையில் ஸ்ரீராமன் சௌமித்ரி (லக்ஷ்மணன்)ிடம் கூறினான்।
Verse 5
प्रयागमभितः पश्य सौमित्रे धूममुन्नतम् ।अग्नेर्भगवतः केतुं मन्ये सन्निहितो मुनिः ॥५॥
‘சௌமித்ரியே, பிரயாகத்தின் அருகே பார்—உயரமாகப் புகைத் தூண் எழுகிறது; அது வணக்கத்திற்குரிய அக்னிதேவனின் கொடிபோல் எனக்குத் தோன்றுகிறது. இங்கே ஒரு முனிவரின் ஆசிரமம் அருகிலேயே இருக்க வேண்டும்.’
Verse 6
नूनं प्राप्ताः स्म सम्भेदं गङ्गायमुनयोर्वयम् ।तथा हि श्रूयते शब्दो वारिणो वारिघट्टितः ॥६॥
நிச்சயமாக நாம் கங்கை–யமுனை சங்கமத்தை அடைந்தோம்; ஏனெனில் நீர் நீருடன் மோதும் ஒலி தெளிவாகக் கேட்கிறது।
Verse 7
दारूणि परिभिन्नानि वनजैरुपजीविभिः ।भरद्वाजाश्रमे चैते दृश्यन्ते विविधा द्रुमाः ॥७॥
பரத்வாஜ முனிவரின் ஆசிரமத்தருகே வனவாழ்வோர் பிளந்த மரக்கட்டைகள் காணப்படுகின்றன; மேலும் இங்கே பலவகை மரங்களும் தென்படுகின்றன।
Verse 8
धन्विनौ तौ सुखं गत्वा लम्बमाने दिवाकरे ।गङ्गायमुनयोस्सन्धौ प्रापतुर्निलयं मुनेः ॥८॥
அந்த இரு வில்லாளரும் இலகுவாகச் சென்று, சூரியன் சாயும் வேளையில் கங்கை-யமுனை சங்கமத்தில் உள்ள முனிவரின் ஆசிரமத்தை அடைந்தனர்.
Verse 9
रामस्त्वाश्रममासाद्य त्रासयन्मृगपक्षिणः ।गत्वा मुहूर्तमध्वानं भरद्वाजमुपागमत् ॥९॥
ராமன் ஆசிரமத்தை அணுகியதும் மான்களும் பறவைகளும் அஞ்சி அலைந்தன. பின்னர் வழியில் சிறிது தூரம் சென்று, அவர் பரத்வாஜ முனிவரை அடைந்தார்.
Verse 10
ततस्त्वाश्रमासाद्य मुनेर्दर्शनकाङ्क्षिणौ ।सीतयानुगतौ वीरौ दूरादेवावतस्थतुः ॥१०॥
பின்னர் முனிவரின் தரிசனத்தை விரும்பிய அந்த இரு வீரரும், சீதையுடன் ஆசிரமத்தை அணைந்து, தொலைவிலேயே நின்றனர்.
Verses 11-12
स प्रविश्य महात्मानमृषिं शिष्यगणैर्वृतम् ।संशितव्रतमेकाग्रं तपसा लब्धचक्षुषम् ॥११॥हुताग्निहोत्रं दृष्ट्वैव महाभागं कृताञ्जलिः ।रामः सौमित्रिणा सार्धं सीतया चाभ्यवादयत् ॥१२॥
ஆசிரமத்தில் நுழைந்த ராமன், சீடர்களால் சூழப்பட்ட அந்த மகாத்மா ரிஷியை கண்டான்—கடுமையான விரதங்களில் நிலைத்தவர், ஒருமுகத்துடன் தபஸால் உள்ளுணர்வு பெற்றவர். அக்னிஹோத்ரத்தின் புனித அக்கினியைப் பேணும் அந்த மகாபாக்ய முனிவரை கண்டவுடன், ராமன் லக்ஷ்மணனும் சீதையும் உடன் கைகூப்பி வணங்கினான்.
Verse 13
न्यवेदयत चात्मानं तस्मै लक्ष्मणपूर्वजः ।पुत्रौ दशरथस्यावां भगवन् रामलक्ष्मणौ ॥१३॥
அப்போது இலக்குமணனின் மூத்தவன் ராமன் அந்த முனிவரிடம் தன்னை அறிமுகப்படுத்தினான்—“பகவனே, நாங்கள் இருவரும் தசரதனின் புதல்வர்கள்—ராமன், இலக்குமணன்.”
Verse 14
भार्या ममेयं वैदेही कल्याणी जनकात्मजा ।मां चानुयाता विजनं तपोवनमनिन्दिता ॥१४॥
“இவள் என் மனைவி வைதேஹி—ஜனகனின் மகள், கல்யாணி சீதை. குற்றமற்ற இவள், இந்த நிர்ஜன தவவனத்திற்கும் என்னைத் தொடர்ந்து வந்தாள்.”
Verse 15
पित्रा प्रव्राज्यमानं मां सौमित्रिरनुज प्रियः ।अयमन्वगमद्भ्राता वनमेव दृढव्रतः ॥१५॥
“தந்தை என்னை வனவாசத்திற்கு அனுப்பியபோது, என் அன்புத் தம்பி சௌமித்ரி—உறுதியான விரதம் கொண்ட சகோதரன்—என்னுடன் வனத்திற்கே தொடர்ந்து வந்தான்.”
Verse 16
पित्रा नियुक्ता भगवन् प्रवेक्ष्यामस्तपोवनम् ।धर्ममेव चरिष्याम स्तत्र मूलफलाशनाः ॥१६॥
“பகவனே, தந்தையின் ஆணையினால் நாங்கள் இந்த தவவனத்தில் நுழைவோம். அங்கே கிழங்கும் கனியும் உணவாகக் கொண்டு, தர்மத்தையே மட்டும் கடைப்பிடிப்போம்.”
Verse 17
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः ।उपानयत धर्मात्मा गामर्घ्यमुदकं ततः ॥१७॥
அறிவுமிக்க அரசகுமாரனின் அந்தச் சொற்களை கேட்டுத் தர்மாத்மா முனிவர், விருந்தோம்பலுக்குரிய பசுவையும் அர்க்யமும் நீரும் கொண்டு வந்தார்.
Verse 18
नानाविधानन्नरसान् वन्यमूलफलाश्रयान् ।तेभ्यो ददौ तप्ततपा वासं चैवाभ्यकल्पयत् ॥१८॥
கடுந்தவம் செய்த முனிவர், காட்டு வேர்களும் கனிகளும் சார்ந்த பலவகை உணவும் பானமும் அவர்களுக்கு அளித்து, தங்குவதற்கும் இடம் ஏற்பாடு செய்தார்.
Verse 19
मृगपक्षिभिरासीनो मुनिभिश्च समन्ततः ।राममागतमभ्यर्च्य स्वागतेनाहतं मुनिः ॥१९॥
சுற்றிலும் முனிவர்களும் அருகில் மிருகப் பறவைகளும் இருக்க, அமர்ந்திருந்த முனிவர் வந்த ராமனை வரவேற்புச் சொற்களால் போற்றி, பின்னர் உரையாடினார்.
Verse 20
प्रतिगृह्य च तामर्चामुपविष्टं स राघवम् ।भरद्वाजोऽब्रवीद्वाक्यं धर्मयुक्तमिदं तदा ॥२०॥
அந்த விருந்தோம்பலை ஏற்று, பரத்வாஜரின் முன் அமர்ந்த ராகவனை நோக்கி, பரத்வாஜ முனிவர் தர்மத்தோடு பொருந்திய சொற்களை அப்போது கூறினார்.
Verse 21
चिरस्य खलु काकुत्स्थ पश्यामि त्वामिहागतम् ।श्रुतं तव मया चेदं विवासनमकारणम् ॥२१॥
ஓ காகுத்ஸ்தா! நீ இங்கு வந்ததை நீண்ட காலத்திற்குப் பின் காண்கிறேன்; காரணமின்றி உனக்கு விதிக்கப்பட்ட இந்த வனவாசத்தையும் நான் கேட்டேன்.
Verse 22
अवकाशो विविक्तोऽयं महानद्योस्समागमे ।पुण्यश्च रमणीयश्च वसत्विह भवान् सुखम् ॥२२॥
இது தனிமையும் விசாலமும் உடைய இடம்; இரு பெருநதிகளின் சங்கமத்தில் அமைந்துள்ளது. இது புனிதமும் மனம்கவர்வதும்—நீங்கள் இங்கு இன்பமாகத் தங்குக.
Verse 23
एवमुक्तस्तु वचनं भरद्वाजेन राघवः ।प्रत्युवाच शुभं वाक्यं रामः सर्वहिते रतः ॥२३॥
பரத்வாஜ முனிவர் இவ்வாறு கூற, அனைவரின் நலனில் ஈடுபட்ட ராகவ ராமன் மங்களமான சொற்களால் பதிலளித்தான்.
Verses 24-25
भगवन्नित आसन्नः पौरजानपदो जनः ।सुदर्शमिह मां प्रेक्ष्य मन्येऽहमिममाश्रमम् ॥२४॥आगमिष्यति वैदेहीं मां चापि प्रेक्षको जनः ।अनेन कारणेनाहमिह वासं न रोचये ॥२५॥
பகவனே, அருகிலுள்ள நகரரும் கிராமரும் என்னை இங்கு எளிதில் காண்பதால், இவ்வாசிரமத்திற்குத் தொடர்ந்து வந்து கொண்டே இருப்பார்கள்—வைதேஹி (சீதா)யையும் என்னையும் காண. எனவே நான் இங்கு குடியிருக்க விரும்பவில்லை.
Verse 26
एकान्ते पश्य भगवन्नाश्रमस्थानमुत्तमम् ।रमेत यत्र वैदेही सुखार्हा जनकात्मजा ॥२६॥
பகவனே, தயை செய்து தனிமையான இடத்தில் சிறந்த ஆசிரமத் தளத்தைச் சுட்டிக் காட்டுங்கள்; அங்கு இன்பத்திற்குத் தகுதியான ஜனககுமாரி வைதேஹி (சீதா) மகிழ்ந்து வாழட்டும்.
Verse 27
एतछ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरद्वाजो महामुनिः ।राघवस्य ततो वाक्यमर्थग्राहकमब्रवीत् ॥२७॥
ராகவனின் மங்களமான வாக்கைச் செவிமடுத்து, அவன் உள்ளக்கருத்தையும் உணர்ந்த மகாமுனி பரத்வாஜர் பின்னர் பொருளுணர்த்தும் பதில்வாக்கை உரைத்தார்।
Verses 28-29
दशक्रोश इतस्तात गिरिर्यत्रनिवत्स्यसि ।महर्षिसेवितः पुण्यः सर्वतः सुखदर्शनः ॥२८॥गोलाङ्गूलानुचरितो वानरर्क्षनिषेवितः ।चित्रकूट इति ख्यातो गन्धमादनसन्निभः ॥२९॥
குழந்தையே, இங்கிருந்து பத்து குரோச தூரத்தில் உன் தங்குதலுக்குத் தகுந்த மலை உள்ளது—புனிதமானது, மகரிஷிகள் சேவிக்கும் இடம், எல்லாத் திசைகளிலும் மனம் கவரும்; அங்கு கபி, வானர, ரிக்ஷ (கரடி) ஆகியோர் உலாவுகின்றனர். அது ‘சித்ரகூடம்’ எனப் புகழ்பெற்று, கந்தமாதனத்துக்கு ஒப்பானது।
Verse 30
यावता चित्रकूटस्य नरशृङ्गान्यवेक्षते ।कल्याणानि समाधत्ते न पापे कुरुते मनः ॥३०॥
ஒருவன் சித்ரகூடத்தின் மனித-சிகரங்களைப் போன்ற உச்சிகளை எத்தனை நேரம் காண்கிறானோ, அத்தனை நேரம் அவன் மங்களமான செயல்களில் மனம் செலுத்துவான்; பாவத்தின் பக்கம் அவன் மனம் செல்லாது।
Verse 31
ऋषयस्तत्र बहवो विहृत्य शरदां शतम् ।तपसा दिवमारूढाः कपालशिरसा सह ॥३१॥
அங்கே பல ரிஷிகள் நூறு சரத்காலங்கள் வரை உலாவி வாழ்ந்தனர்; தவத்தின் வலிமையால் அவர்கள் விண்ணுலகத்தை அடைந்தனர்—மிகவும் மெலிந்து, கபாலத் தலைமட்டுமே உள்ளவர்களெனத் தோன்றினர்।
Verse 32
प्रविविक्तमहं मन्ये तं वासं भवतस्सुखम् ।इह वा वनवासाय वस राम मया सह ॥३२॥
அந்த தனிமை வாழிடம் உமக்கு இன்பமளிக்கும் என நான் கருதுகிறேன்; அல்லது, ராமா, வனவாசக் காலத்தில் இங்கே என்னுடன் தங்குவாயாக।
Verse 33
स रामं सर्वकामैस्तं भरद्वाजः प्रियातिथिम् ।सभार्यं सह च भ्रात्रा प्रतिजग्राह धर्मवित् ॥३३॥
தர்மத்தை அறிந்த பரத்வாஜர், பிரிய விருந்தினரான ராமனை—மனைவியுடனும் சகோதரனுடனும்—எல்லா விதமான விருந்தோம்பலாலும் மரியாதையுடன் வரவேற்றார்।
Verse 34
तस्य प्रयागे रामस्य तं महर्षिमुपेयुषः ।प्रपन्ना रजनी पुण्याः चित्राः कथयतः कथाः ॥३४॥
பிரயாகத்தில் அந்த மகரிஷியின் அருகில் சென்ற ராமனிடம், அவர் பலவகை புண்ணியமிக்க வண்ணமான கதைகளைச் சொல்லிக் கொண்டிருக்கையில், புனிதமான அழகிய இரவு வந்து சேர்ந்தது।
Verse 35
सीतातृतीयः काकुत्स्थः परिश्रान्तः सुखोचितः ।भरद्वाजाश्रमे रम्ये तां रात्रिमवसत्सुखम् ॥३५॥
சீதையை மூன்றாவது துணையாகக் கொண்ட காகுத்ஸ்த ராமன்—களைப்புற்றும் இன்ப வாழ்விற்கு பழகியவனாயினும்—பரத்வாஜரின் அழகிய ஆசிரமத்தில் அந்த இரவை மகிழ்ச்சியுடன் கழித்தான்।
Verse 36
प्रभातायां रजन्यां तु भरद्वाजमुपागमत् ।उवाच नरशार्दूलो मुनिं ज्वलिततेजसम् ॥३६॥
இரவு விடிந்து விடியற்காலம் வந்தபோது, மனிதர்களில் புலியான ஸ்ரீராமன் ஒளிவீசும் முனிவர் பரத்வாஜரை அணுகி உரைத்தான்।
Verse 37
शर्वरीं भगवन्नद्य सत्यशील तवाश्रमे ।उषिताः स्मेह वसतिमनुजानातु नो भवान् ॥३७॥
பகவனே, சத்தியநெறி கொண்ட முனிவரே! உங்கள் ஆசிரமத்தில் இவ்விரவை நாங்கள் தங்கிக் கழித்தோம்; இப்போது நீங்கள் கூறிய வாசஸ்தலத்திற்குச் செல்ல எங்களுக்கு அனுமதி அருளுங்கள்।
Verse 38
रात्र्यां तु तस्यां व्युष्टायां भरद्वाजोऽब्रवीदिदम् ।मधुमूलफलोपेतं चित्रकूटं व्रजेति ह ॥३८॥
அந்த இரவு முடிந்தபின் பரத்வாஜர் கூறினார்—‘தேன், கிழங்குகள், கனிகள் நிறைந்த சித்ரகூடத்திற்குச் செல்।’
Verses 39-40
वासमौपयिकं मन्ये तव राम महाबल ।नानानगगणोपेतः किन्नरोरगसेवितः ।मयूरनादाभिरुतो गजराजनिषेवितः ॥३९॥गम्यतां भवता शैल श्चित्रकूटः स विश्रुतः ।पुण्यश्च रमणीयश्च बहुमूलफलायुतः ॥४०॥
மகாபல ராமா! உமக்கு வாசத்திற்குத் தகுந்த இடமென நான் கருதுவது—புகழ்பெற்ற சித்ரகூட மலை. அது பலவகை மரக்கூட்டங்களால் நிறைந்தது; கின்னரரும் நாகரும் உலவும் இடம்; மயில்களின் குரலால் ஒலிக்கும்; பெரும் யானை அரசர்களும் வந்து சேரும். வேர்களும் கனிகளும் மிகுந்து, புனிதமும் இனிமையும் உடைய அந்த மலையிற்குச் செல்லுங்கள்।
Verse 41
तत्र कुञ्जरयूथानि मृगयूथानि चाभितः ।विचरन्ति वनान्तेस्मिन् तानि द्रक्ष्यसि राघव ॥४१॥
அந்த வனப்பகுதியில் எங்கும் யானைக் கூட்டங்களும் மான் கூட்டங்களும் உலாவுகின்றன; ராகவா, அவற்றை நீ காண்பாய்।
Verse 42
सरित्प्रस्रवणप्रस्थान् दरीकन्दरनिर्झरान् ।चरतः सीतया सार्धं नन्दिष्यति मनस्तव ॥४२॥
சீதையுடன் சேர்ந்து உலாவும் போது ஆறுகள், அருவிகள், மேடுகள், குகைகள், பள்ளத்தாக்குகள், மலைநீரோடைகள் ஆகியவற்றைக் கண்டு, உன் மனம் பேரானந்தத்தால் நிறைந்து மகிழும்.
Verse 43
प्रहृष्टकोयष्टिककोकिलस्वनैर्विनादितं तं वसुधाधरं शिवम् ।मृगैश्च मत्तैर्बहुभिश्च कुञ्जरैः सुरम्यमासाद्य समावसाश्रमम् ॥४३॥
மகிழ்ந்து குரலும் டிட்டிபப் பறவைகளும் குயில்களும் இனிய ஒலியால் முழங்கச் செய்யும் அந்தச் சிவமயமான, பூமியைத் தாங்கும் மலை மிக அருமையானது. பல மான்களும் பல மதமுற்ற யானைகளும் வந்து சேரும் அந்தச் சுரம்ய இடத்தை அடைந்து, அங்கே ஆசிரமம் அமைத்து வாழ்க.
Rama faces a practical dharma-choice: whether to accept Bharadvaja’s offer to stay at the sacred confluence (comfortable and accessible) or to seek seclusion. He declines the convenient option because visibility would draw townspeople and disrupt the ascetic aims of exile, and he prioritizes Sita’s wellbeing by requesting a solitary, suitable hermitage site.
The chapter frames dharma as context-sensitive discipline: hospitality is honored through proper reception and reverence, yet residence is chosen by weighing social consequences, safety, and the purpose of vanavāsa. Bharadvaja’s praise of Citrakuta also conveys a moral ecology theme—sacred landscapes can orient the mind toward auspicious action and away from harmful impulses.
Key landmarks include Prayaga at the Gaṅgā–Yamunā confluence, Bharadvaja’s hermitage as a ritual center marked by agnihotra smoke, and the mountain Citrakūṭa (ten krośas away), described as abundant in roots, fruits, and honey and frequented by sages and forest beings—functioning as an ideal exile-dwelling landscape.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.