Rig Veda 4.39.2: Mandala 4, Sukta 39, Mantra 2
Sukta 4.39
Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for this mandala’s hymns)
Devata: Dadhikrāvan; Mitra-Varuṇa invoked as bestowers; Agni as comparison
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
महश्चर्कर्म्यर्वतः क्रतुप्रा दधिक्राव्णः पुरुवारस्य वृष्णः । यं पूरुभ्यो दीदिवांसं नाग्निं ददथुर्मित्रावरुणा ततुरिम् ॥
Transliteration
maháś carkarmi árvataḥ kratúprā dadhikrā́vṇaḥ puruvā́rasya vṛ́ṣṇaḥ | yáṃ pūrúbhyo dīdivā́ṃsaṃ nā́gníṃ dádathur mitrā́varuṇā táturim ||
Translation
महत् चर्कर्मि अर्वतः क्रतुप्राः दधिक्राव्णः पुरुवारस्य वृष्णः। यं पूरुभ्यो दीदिवांसं नाग्निं, ददथुर्मित्रावरुणा ततुरिम्।
Word by Word
महत्great
महत्:
Karma (कर्मधारय-विशेषणम्) / विशेष्य-सम्बन्ध
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक) < मह् (वृद्धौ) / PIE *megʰ-
चर्कर्मिI have made / I have fashioned
चर्कर्मि:
Kartā (अहं)
TypeVerb
Root√कृ (करणे) → चर्कर्मि (परिपूर्ण/इंटेन्सिव्-रूप, 1st sg.)
अर्वतःof the steed / of the horse
अर्वतः:
Sambandha (सम्बन्ध-षष्ठी)
TypeNoun
Rootअर्वत् (प्रातिपदिक) < √ऋ/अर् (गत्यर्थ) (अश्व/रथ-सम्बन्ध)
क्रतुप्राःfilling/fulfilling the resolve (wise in purpose)
क्रतुप्राः:
Kartā (विशेषणम्) / विशेष्य-सम्बन्ध
TypeAdjective
Rootक्रतु-प्रा (समास; प्रा < √प्रा/प्र (पूरणे/प्रापणे) ‘पूरक/पूरयिता’)
दधिक्राव्णःof Dadhikrāvan (Dadhikrā)
दधिक्राव्णः:
Sambandha (सम्बन्ध-षष्ठी)
TypeNoun (proper/epithet)
Rootदधिक्रावन् (प्रातिपदिक; दधि+क्रावन्, देव/अश्व-नाम)
पुरुवारस्यof the much-protecting / much-giving
पुरुवारस्य:
Sambandha (विशेषण-षष्ठी) / विशेष्य-सम्बन्ध
TypeAdjective
Rootपुरुवार (प्रातिपदिक; पुरु+वार ‘बहु-आवरण/बहु-रक्षा/बहु-दान’—एपिथेट)
वृष्णःof the bull (the strong one)
वृष्णः:
Sambandha (सम्बन्ध-षष्ठी)
TypeNoun/Adjective
Rootवृषन् (प्रातिपदिक) < √वृष् (वर्षणे/बलवत्त्वे)
यम्whom
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पूरुभ्यःto the Pūrus
पूरुभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootपूरु (प्रातिपदिक; जन/वंश-नाम)
दीदिवांसम्shining, radiant
दीदिवांसम्:
Karma (यम् विशेषणम्)
TypeParticiple (Adjective)
Root√दीदिव्/√दीप् (दीप्तौ) → दीदिवांस् (परफेक्ट्-एक्टिव् पार्टिसिपल्)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
अग्निम्Agni (fire-god)
अग्निम्:
Karma (यम् के अपोजिशन/विशेष्य)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
ददथुःyou two have given / bestowed
ददथुः:
Kartā (मित्रावरुणौ)
TypeVerb
Root√दा (दाने)
मित्रावरुणाMitra and Varuṇa
मित्रावरुणा:
Kartā
TypeNoun (dual deity)
Rootमित्रावरुण (द्वन्द्व-समास; मित्र + वरुण)
ततुरिम्the swift one / the overcomer
ततुरिम्:
Karma (विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootततुरि (प्रातिपदिक; ‘शीघ्र/वेगवान्’—एपिथेट) < √तृ/√तर् (तरणे/अतिक्रमे) (वेदिक रूप)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.