Rig Veda 4.39.2: Mandala 4, Sukta 39, Mantra 2

Sukta 4.39

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for this mandala’s hymns)

Devata: Dadhikrāvan; Mitra-Varuṇa invoked as bestowers; Agni as comparison

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

महश्चर्कर्म्यर्वतः क्रतुप्रा दधिक्राव्णः पुरुवारस्य वृष्णः । यं पूरुभ्यो दीदिवांसं नाग्निं ददथुर्मित्रावरुणा ततुरिम् ॥

Transliteration

maháś carkarmi árvataḥ kratúprā dadhikrā́vṇaḥ puruvā́rasya vṛ́ṣṇaḥ | yáṃ pūrúbhyo dīdivā́ṃsaṃ nā́gníṃ dádathur mitrā́varuṇā táturim ||

Translation

ਅਸ਼ਵ ਦਧਿਕ੍ਰਾਵਣ—ਕ੍ਰਤੁ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਬਹੁ-ਧਨ ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ—ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੈਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤੇਜ਼ ਜਿੱਤੂ ਵਜੋਂ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• महत्: great
• महत्: Karma (कर्मधारय-विशेषणम्) / विशेष्य-सम्बन्ध
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक) < मह् (वृद्धौ) / PIE *megʰ-

• चर्कर्मि: I have made / I have fashioned
• चर्कर्मि: Kartā (अहं)
• Type: Verb
• Root: √कृ (करणे) → चर्कर्मि (परिपूर्ण/इंटेन्सिव्-रूप, 1st sg.)

• अर्वतः: of the steed / of the horse
• अर्वतः: Sambandha (सम्बन्ध-षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अर्वत् (प्रातिपदिक) < √ऋ/अर् (गत्यर्थ) (अश्व/रथ-सम्बन्ध)

• क्रतुप्राः: filling/fulfilling the resolve (wise in purpose)
• क्रतुप्राः: Kartā (विशेषणम्) / विशेष्य-सम्बन्ध
• Type: Adjective
• Root: क्रतु-प्रा (समास; प्रा < √प्रा/प्र (पूरणे/प्रापणे) ‘पूरक/पूरयिता’)

• दधिक्राव्णः: of Dadhikrāvan (Dadhikrā)
• दधिक्राव्णः: Sambandha (सम्बन्ध-षष्ठी)
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: दधिक्रावन् (प्रातिपदिक; दधि+क्रावन्, देव/अश्व-नाम)

• पुरुवारस्य: of the much-protecting / much-giving
• पुरुवारस्य: Sambandha (विशेषण-षष्ठी) / विशेष्य-सम्बन्ध
• Type: Adjective
• Root: पुरुवार (प्रातिपदिक; पुरु+वार ‘बहु-आवरण/बहु-रक्षा/बहु-दान’—एपिथेट)

• वृष्णः: of the bull (the strong one)
• वृष्णः: Sambandha (सम्बन्ध-षष्ठी)
• Type: Noun/Adjective
• Root: वृषन् (प्रातिपदिक) < √वृष् (वर्षणे/बलवत्त्वे)

• यम्: whom
• यम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पूरुभ्यः: to the Pūrus
• पूरुभ्यः: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: पूरु (प्रातिपदिक; जन/वंश-नाम)

• दीदिवांसम्: shining, radiant
• दीदिवांसम्: Karma (यम् विशेषणम्)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: √दीदिव्/√दीप् (दीप्तौ) → दीदिवांस् (परफेक्ट्-एक्टिव् पार्टिसिपल्)

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• अग्निम्: Agni (fire-god)
• अग्निम्: Karma (यम् के अपोजिशन/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• ददथुः: you two have given / bestowed
• ददथुः: Kartā (मित्रावरुणौ)
• Type: Verb
• Root: √दा (दाने)

• मित्रावरुणा: Mitra and Varuṇa
• मित्रावरुणा: Kartā
• Type: Noun (dual deity)
• Root: मित्रावरुण (द्वन्द्व-समास; मित्र + वरुण)

• ततुरिम्: the swift one / the overcomer
• ततुरिम्: Karma (विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: ततुरि (प्रातिपदिक; ‘शीघ्र/वेगवान्’—एपिथेट) < √तृ/√तर् (तरणे/अतिक्रमे) (वेदिक रूप)