
Sukta 3.30
Viśvāmitra Gāthina (traditional ascription for RV 3.30)
Triṣṭubh (probable; common for Indra hymns in this mandala)
ऋग्वेदस्य ३.३० सूक्तं तेजस्वि इन्द्रस्तुतिः। अत्र विश्वामित्रस्य कुलं सोमप्रियं वीरमिन्द्रं मानवसंघर्षेषु एकमेव स्पष्टविवेकिनं निर्णायकं च रक्षकं समाह्वयति। इन्द्रस्य धर्मवत् शक्तिः बन्धान् भेत्तुं विघ्नान् च अपहर्तुं प्रशस्यते; गायकानां स्तुतिं शृणोतु, हव्यानि प्रतिगृह्णातु, जयम् ऐश्वर्यं क्षेमं च ददातु इति तम् प्रेरयति।
Mantra 1
इच्छन्ति त्वा सोम्यासः सखायः सुन्वन्ति सोमं दधति प्रयांसि । तितिक्षन्ते अभिशस्तिं जनानामिन्द्र त्वदा कश्चन हि प्रकेतः ॥
इच्छन्ति त्वा सोम्यासः सखायः; सुन्वन्ति सोमं दधति प्रयांसि। तितिक्षन्तेऽभिशस्तिं जनानाम्; इन्द्र त्वदाऽन्यः कश्चन हि प्रकेतः॥
Mantra 2
न ते दूरे परमा चिद्रजांस्या तु प्र याहि हरिवो हरिभ्याम् । स्थिराय वृष्णे सवना कृतेमा युक्ता ग्रावाणः समिधाने अग्नौ ॥
न ते दूरे परमा चिद् रजांसि; अतः प्र याहि हरिवो हरिभ्याम्। स्थिराय वृष्णे सोमसवनानि कृतेमा; युक्ता ग्रावाणः समिधानॆऽग्नौ।
Mantra 3
इन्द्रः सुशिप्रो मघवा तरुत्रो महाव्रातस्तुविकूर्मिॠघावान् । यदुग्रो धा बाधितो मर्त्येषु क्व त्या ते वृषभ वीर्याणि ॥
इन्द्रः सुशिप्रो मघवा तरुत्रो महाव्रातस्तुविकूर्मिर्ऋघावान्। यदुग्रो धा बाधितो मर्त्येषु क्व ता ते वृषभ वीर्याणि॥
Mantra 4
त्वं हि ष्मा च्यावयन्नच्युतान्येको वृत्रा चरसि जिघ्नमानः । तव द्यावापृथिवी पर्वतासोऽनु व्रताय निमितेव तस्थुः ॥
त्वं हि ष्मा च्यावयन्नच्युतान्येको वृत्रा चरसि जिघ्नमानः। तव द्यावापृथिवी पर्वतासोऽनु व्रताय निमितेव तस्थुः॥
Mantra 5
उताभये पुरुहूत श्रवोभिरेको दृळ्हमवदो वृत्रहा सन् । इमे चिदिन्द्र रोदसी अपारे यत्संगृभ्णा मघवन्काशिरित्ते ॥
उताभये पुरुहूत श्रवोभिरेको दृळ्हमवदो वृत्रहा सन्। इमे चिदिन्द्र रोदसी अपारे यत्संगृभ्णा मघवन्काशिरित्ते॥
Mantra 6
प्र सू त इन्द्र प्रवता हरिभ्यां प्र ते वज्रः प्रमृणन्नेतु शत्रून् । जहि प्रतीचो अनूचः पराचो विश्वं सत्यं कृणुहि विष्टमस्तु ॥
प्र सू त इन्द्र प्रवता हरिभ्यां प्र ते वज्रः प्रमृणन्नेतु शत्रून्। जहि प्रतीचो अनूचः पराचो विश्वं सत्यं कृणुहि विष्टमस्तु॥
Mantra 7
यस्मै धायुरदधा मर्त्यायाभक्तं चिद्भजते गेह्यं सः । भद्रा त इन्द्र सुमतिर्घृताची सहस्रदाना पुरुहूत रातिः ॥
यस्मै धायुरदधा मर्त्यायाभक्तं चिद्भजते गेह्यं सः। भद्रा त इन्द्र सुमतिर्घृताची सहस्रदाना पुरुहूत रातिः॥
Mantra 8
सहदानुं पुरुहूत क्षियन्तमहस्तमिन्द्र सं पिणक्कुणारुम् । अभि वृत्रं वर्धमानं पियारुमपादमिन्द्र तवसा जघन्थ ॥
हे पुरुहूत इन्द्र, त्वं कूणारुं सहदानुं क्षीयन्तमहतं हस्तमपि सं पिणक्कृतवान्। वर्धमानं पियारुं वृत्रमपादं तमसा संवृतं तव तवसा अभि जघन्थ।
Mantra 9
नि सामनामिषिरामिन्द्र भूमिं महीमपारां सदने ससत्थ । अस्तभ्नाद्द्यां वृषभो अन्तरिक्षमर्षन्त्वापस्त्वयेह प्रसूताः ॥
हे इन्द्र, त्वं मह्यामपारायां भूमौ सामनाम् सदने निषसादिथ। वृषभ इव द्यामन्तरिक्षं च अस्तभ्नाः; त्वया इह प्रसूताः आपः अर्षन्तु।
Mantra 10
अलातृणो वल इन्द्र व्रजो गोः पुरा हन्तोर्भयमानो व्यार । सुगान्पथो अकृणोन्निरजे गाः प्रावन्वाणीः पुरुहूतं धमन्तीः ॥
हे इन्द्र, गोः व्रजं वलः अलातृणः; हन्तोः पुरा भयमानः व्यारत। त्वं सुगान् पथः अकृणोः, निरजाः गाः प्रावः; पुरुहूतं धमन्त्यः वाणीः तम् अग्रे निन्युः।
Mantra 11
एको द्वे वसुमती समीची इन्द्र आ पप्रौ पृथिवीमुत द्याम् । उतान्तरिक्षादभि नः समीक इषो रथीः सयुजः शूर वाजान् ॥
हे इन्द्र, त्वमेव एकः समीची वसुमती द्वे—पृथिवीं च द्याम्—आपप्रौषि। उतान्तरिक्षादपि नः समीके समीकं आगच्छ। हे शूर, रथीः सयुजः सह इषः प्रेरयित्रीः वाजान् च—जययात्रायै बलसमृद्धीः—आ वह।
Mantra 12
दिशः सूर्यो न मिनाति प्रदिष्टा दिवेदिवे हर्यश्वप्रसूताः । सं यदानळध्वन आदिदश्वैर्विमोचनं कृणुते तत्त्वस्य ॥
यथा सूर्यः प्रदिष्टा दिशो न मिनाति, तथा दिवे-दिवे हर्यश्वप्रसूताः शक्तयः स्वं नियमं नातिवर्तन्ते। यदा सः अध्वनः अन्तं सं प्राप्नोति, तदा अश्वैः विमोचनं करोति—तदेव तस्य तत्त्वम्: बद्धं विमुच्य गतिं स्वातन्त्र्ये स्थापयितुम्।
Mantra 13
दिदृक्षन्त उषसो यामन्नक्तोर्विवस्वत्या महि चित्रमनीकम् । विश्वे जानन्ति महिना यदागादिन्द्रस्य कर्म सुकृता पुरूणि ॥
दिदृक्षन्तः उषसः नक्तोः यामनि विवस्वत्याः महि चित्रम् अनीकं पश्यन्ति। विश्वे महिना जानन्ति यद् आगात्—इन्द्रस्य सुकृतानि कर्माणि पुरूणि, तस्य जयिनः संरचनाः।
Mantra 14
महि ज्योतिर्निहितं वक्षणास्वामा पक्वं चरति बिभ्रती गौः । विश्वं स्वाद्म सम्भृतमुस्रियायां यत्सीमिन्द्रो अदधाद्भोजनाय ॥
महि ज्योतिर्निहितं वक्षःसु; तद् बिभ्रती गौश्चरति—आमं च पक्वं च वहन्ती। उष्रियायां दीप्तगर्भे विश्वं स्वादु सम्भृतम्; यत् सीम् इन्द्रोऽदधाद् भोजानाय—आनन्दभोज्यं तेजोवर्धनं च।
Mantra 15
इन्द्र दृह्य यामकोशा अभूवन्यज्ञाय शिक्ष गृणते सखिभ्यः । दुर्मायवो दुरेवा मर्त्यासो निषङ्गिणो रिपवो हन्त्वासः ॥
इन्द्र दृढ्य; यामकोशा अभूवन्। यज्ञाय शिक्ष गृणते सखिभ्यश्च। दुर्मायवो दुरेवा मर्त्याः—निषङ्गिणो रिपवो हन्त्वासः; तेषाम् आक्रमणं भङ्क्त्वा पन्थानं सुस्थिरं कुरु।
Mantra 16
सं घोषः शृण्वेऽवमैरमित्रैर्जही न्येष्वशनिं तपिष्ठाम् । वृश्चेमधस्ताद्वि रुजा सहस्व जहि रक्षो मघवन्रन्धयस्व ॥
अवमैः अमित्रैः सं घोषः शृण्वे; तान् जहि—तेषु न्येष्व तपिष्ठाम् अशनीम्। अधस्ताद् वृश्च, वि रुजा, सहस्व; जहि रक्षो मघवन्, रन्धयस्व च बाधकान्।
Mantra 17
उद्वृह रक्षः सहमूलमिन्द्र वृश्चा मध्यं प्रत्यग्रं शृणीहि । आ कीवतः सललूकं चकर्थ ब्रह्मद्विषे तपुषिं हेतिमस्य ॥
उद्वृह रक्षः सहमूलम् इन्द्र; वृश्च मध्यं प्रत्यग्रं शृणीहि। आ कीवतः सललूकं चकर्थ; ब्रह्मद्विषे तपुषीं हेतिम् अस्य (विनाशाय) अकरः।
Mantra 18
स्वस्तये वाजिभिश्च प्रणेतः सं यन्महीरिष आसत्सि पूर्वीः । रायो वन्तारो बृहतः स्यामास्मे अस्तु भग इन्द्र प्रजावान् ॥
स्वस्तये वाजिभिश्च प्रणेतः, सं यन् महीरिषः आसत्सि पूर्वीः। रायो वन्तारो बृहतः स्याम; अस्मे अस्तु भग इन्द्र प्रजावान्।
Mantra 19
आ नो भर भगमिन्द्र द्युमन्तं नि ते देष्णस्य धीमहि प्ररेके । ऊर्व इव पप्रथे कामो अस्मे तमा पृण वसुपते वसूनाम् ॥
आ नो भर भगम् इन्द्र द्युमन्तम्; नि ते देष्णस्य धीमहि प्ररेके। ऊर्व इव पप्रथे कामो अस्मे; तम् आ पृण वसुपते वसूनाम्।
Mantra 20
इमं कामं मन्दया गोभिरश्वैश्चन्द्रवता राधसा पप्रथश्च । स्वर्यवो मतिभिस्तुभ्यं विप्रा इन्द्राय वाहः कुशिकासो अक्रन् ॥
इमं कामं मन्दय गोभिरश्वैश्च चन्द्रवता राधसा पप्रथश्च। स्वर्ग्यवो मतिभिस्तुभ्यं विप्रा इन्द्राय वाहः कुशिकासो अक्रन्॥
Mantra 21
आ नो गोत्रा दर्दृहि गोपते गाः समस्मभ्यं सनयो यन्तु वाजाः । दिवक्षा असि वृषभ सत्यशुष्मोऽस्मभ्यं सु मघवन्बोधि गोदाः ॥
आ नो गोत्रा दर्दृहि गोपते गाः समस्मभ्यं सनयो यन्तु वाजाः। दिवक्षा असि वृषभ सत्यशुष्मोऽस्मभ्यं सु मघवन्बोधि गोदाः॥
Mantra 22
शुनं हुवेम मघवानमिन्द्रमस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ । शृण्वन्तमुग्रमूतये समत्सु घ्नन्तं वृत्राणि संजितं धनानाम् ॥
शुनं हुवेम मघवानमिन्द्रमस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ। शृण्वन्तमुग्रमूतये समत्सु घ्नन्तं वृत्राणि संजितं धनानाम्॥
The Soma-inspired comrades yearn for Indra, press Soma, and endure human hostility—declaring that apart from Indra none has true discerning power (RV 3.30.1).
Indra is praised as law-abiding in his cosmic movement, like the Sun keeping to directions; he reaches the end of the road and makes ‘release’ by his horses—an image of unbinding and restoring motion (RV 3.30.12).
Indra’s decisive intervention is sought in the clash: he hears, comes fierce for aid, and slays the obstructers—turning the tide toward plenitude and victory.
The hymn closes with a direct call for good fortune and wealth: Indra as conqueror and gatherer of riches is invoked to grant success in the present struggle (RV 3.30.22).
इच्छन्ति त्वा सोम्यासः सखायः सुन्वन्ति सोमं दधति प्रयांसि । तितिक्षन्ते अभिशस्तिं जनानामिन्द्र त्वदा कश्चन हि प्रकेतः ॥vimocanaṃ kṛṇute
śunaṃ huvema maghavānam indram
It asks Indra to hear the Soma-pressers, protect them amid hostility, break obstructions, and grant victory, wealth, and good fortune.
It suggests Indra’s power is not random: like the Sun keeping its course, Indra follows an ordinance, reaching the ‘end of the road’ and then releasing what was bound so movement can continue.
It is the idea that Indra loosens restraints—outer obstacles like enemies and inner constraints like fear or inertia—so life, effort, and prosperity can flow again.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.