Rig Veda 3.30.10: Mandala 3, Sukta 30, Mantra 10
Sukta 3.30
Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
अलातृणो वल इन्द्र व्रजो गोः पुरा हन्तोर्भयमानो व्यार । सुगान्पथो अकृणोन्निरजे गाः प्रावन्वाणीः पुरुहूतं धमन्तीः ॥
Transliteration
alā́tṛṇo válá indra vrajó góḥ purā́ hántor bháyamāno vyā̀r | sugā́n pátho akṛṇon nirájā gā́ḥ prá̄van vā́ṇīḥ puruhūtáṃ dhámantīḥ ||
Translation
हे इन्द्र, गोः व्रजं वलः अलातृणः; हन्तोः पुरा भयमानः व्यारत। त्वं सुगान् पथः अकृणोः, निरजाः गाः प्रावः; पुरुहूतं धमन्त्यः वाणीः तम् अग्रे निन्युः।
Word by Word
अलातृणः(O Indra,) the splitter/cleaver
अलातृणः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी) — इन्द्रस्य
TypeAdjective
Rootअलातृण (प्रातिपदिक) < √तृ (तरणे/अतिक्रमे) + उपसर्ग आ- (वेदिक रूप) / अथवा अलातृण- (विशेषण-प्रातिपदिक, ‘भेदक/विदारक’)
वलःthe enclosure/cave (Vala)
वलः:
कर्म (अकृणोः/अकृणोन् इत्यस्य) / विषयः
TypeNoun
Rootवल (प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
व्रजःthe cattle-pen/enclosure
व्रजः:
कर्म/विषयः (अकृणोन्—‘made/opened the pen’)
TypeNoun
Rootव्रज (प्रातिपदिक)
गोःof the cattle
गोः:
सम्बन्ध (व्रजस्य) — ‘of the cow/cattle’
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
पुराformerly, before
पुरा:
अधिकारण (काल) / क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
हन्तोःof the slayer
हन्तोः:
सम्बन्ध (भयमानस्य) — ‘of the slayer’
TypeNoun
Rootहन्तृ (प्रातिपदिक) < √हन् (हिंसागत्योः)
भयमानःfearing, being afraid
भयमानः:
कर्तृ (अन्तर्निहित) / विशेषण (इन्द्रस्य वा शत्रोः सन्दर्भे)
TypeParticiple (Adjective)
Root√भी (भये) → भयमान (शतृ-प्रत्यय, वर्तमान कृदन्त)
व्यारapart, asunder, widely
व्यार:
क्रियाविशेषण (अकृणोन्/अलातृणः इत्यादि क्रियासम्बन्धे)
TypeIndeclinable
Rootवि + √ऋ (गत्यर्थ) / √अर् (गत्यर्थ) — वेदिक रूप ‘व्यार्’ (अव्यय/क्रियाविशेषण)
सुगान्easy (to go), good
सुगान्:
कर्म (अकृणोन्—‘made (them) easy’)
TypeAdjective
Rootसु- + ग (प्रातिपदिक) ‘ग’/‘गम्’ से ‘ग’ (गमन) → सुग (विशेषण)
पथःpaths
पथः:
कर्म
TypeNoun
Rootपथ (प्रातिपदिक)
अकृणोन्he made, he fashioned
अकृणोन्:
क्रिया (मुख्य) — कर्ता: इन्द्रः
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
निरजाunhindered, freely
निरजा:
क्रियाविशेषण (अकृणोन्)
TypeIndeclinable/Adjective (Vedic)
Rootनिर्- + अज (प्रातिपदिक) / अथवा ‘निरजा’ (अव्यय/विशेषण) ‘बिना अज/बिना बाधा’ (वेदिक प्रयोग)
गाःthe cows
गाः:
कर्म (प्रावन्—‘drove forth the cows’)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
प्रावन्he drove forth, he set forward
प्रावन्:
क्रिया (मुख्य) — कर्ता: इन्द्रः
TypeVerb
Rootप्र + √अव् (रक्षणे/गत्यर्थ)
वाणीःvoices, songs
वाणीः:
कर्तृ (धमन्तीः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवाणी (प्रातिपदिक)
पुरुहूतम्the much-invoked (Indra)
पुरुहूतम्:
कर्म (धमन्तीः—‘blowing/urging (Indra)’)
TypeAdjective (epithet)
Rootपुरु-हूत (प्रातिपदिक) ‘बहुभिः आहूतः’
धमन्तीःblowing, urging on (praising)
धमन्तीः:
कर्तृ (वाणीः)
TypeParticiple (Verb-adjective)
Root√धम् (ध्माने/प्रेरणे) → धमन्ती (शतृ-प्रत्यय, वर्तमान कृदन्त)
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
