Sukta 92
Sukta 10.92
Agni (as Hotṛ, guest, luminous ketu ascending to heaven)
अयं सूक्तोऽग्निं यज्ञस्य रथवाहं कुलपुरोहितं होतारं च स्तौति—यो रात्रौ अतिथिरिव शुष्कसमिधो दहन् प्रज्वलति, दिवं प्रति च दीप्तः केतुरिव आरोहति। तस्य अनिवार्यं महाबलं प्रशंस्यते—यावत् सूर्यस्य गतिरपि इन्द्रसदृशं च पराक्रमं स्मार्यते—सह प्राचीनाम् अङ्गिरसां ऋषिपरम्परां सोमपीडनसाधनानि च स्मरन्, यैः कर्मणः प्रज्ञायाश्च सुस्पष्टो मार्गः प्रतिष्ठाप्यते।
Mantras
Mantra 1
यज्ञस्य वो रथ्यं विश्पतिं विशां होतारमक्तोरतिथिं विभावसुम् । शोचञ्छुष्कासु हरिणीषु जर्भुरद्वृषा केतुर्यजतो द्यामशायत ॥
यज्ञस्य वो रथ्यं विश्पतिं विशां होतारम् अक्तोरतिथिं विभावसुम्। शोचञ्छुष्कासु हरिणीषु जर्भुरद्वृषा केतुर्यजतो द्यामशायत।
Mantra 2
इममञ्जस्पामुभये अकृण्वत धर्माणमग्निं विदथस्य साधनम् । अक्तुं न यह्वमुषसः पुरोहितं तनूनपातमरुषस्य निंसते ॥
इमम् अञ्जस्पाम् उभये अकृण्वत धर्माणम् अग्निं विदथस्य साधनम् । अक्तुं न यह्वम् उषसः पुरोहितं तनूनपातम् अरुषस्य निंसते ॥
Mantra 3
बळस्य नीथा वि पणेश्च मन्महे वया अस्य प्रहुता आसुरत्तवे । यदा घोरासो अमृतत्वमाशतादिज्जनस्य दैव्यस्य चर्किरन् ॥
बळस्य नीथा वि पणेः च मन्महे वया अस्य प्रहुताः आसुरत्तवे । यदा घोरासो अमृतत्वम् आशत तदा इद् जनस्य दैव्यस्य चर्किरन् ॥
Mantra 4
ऋतस्य हि प्रसितिर्द्यौरुरु व्यचो नमो मह्यरमतिः पनीयसी । इन्द्रो मित्रो वरुणः सं चिकित्रिरेऽथो भगः सविता पूतदक्षसः ॥
ऋतस्य हि प्रसितिः द्यौः उरु व्यचः नमो मह्यै अरमतिः पनीयसी । इन्द्रो मित्रो वरुणः सं चिकित्रिरे अथो भगः सविता पूतदक्षसः ॥
Mantra 5
प्र रुद्रेण ययिना यन्ति सिन्धवस्तिरो महीमरमतिं दधन्विरे । येभिः परिज्मा परियन्नुरु ज्रयो वि रोरुवज्जठरे विश्वमुक्षते ॥
प्र रुद्रेण ययिना यन्ति सिन्धवः, तिरो महीम् अरमतिं दधन्विरे। येभिः परिज्मा परियन् उरु ज्रयः, वि रोरुवत् जठरे विश्वम् उक्षते॥
Mantra 6
क्राणा रुद्रा मरुतो विश्वकृष्टयो दिवः श्येनासो असुरस्य नीळयः । तेभिश्चष्टे वरुणो मित्रो अर्यमेन्द्रो देवेभिरर्वशेभिरर्वशः ॥
क्राणा रुद्रा मरुतो विश्वकृष्टयः, दिवः श्येनासो असुरस्य नीळयः। तेभिश्चष्टे वरुणो मित्रो अर्यमा, इन्द्रो देवेभिरर्वशेभिरर्वशः॥
Mantra 7
इन्द्रे भुजं शशमानास आशत सूरो दृशीके वृषणश्च पौंस्ये । प्र ये न्वस्यार्हणा ततक्षिरे युजं वज्रं नृषदनेषु कारवः ॥
इन्द्रे भुजं शशमानास आशत, सूरो दृशीके वृषणश्च पौंस्ये। प्र ये न्वस्यार्हणा ततक्षिरे, युजं वज्रं नृषदनेषु कारवः॥
Mantra 8
सूरश्चिदा हरितो अस्य रीरमदिन्द्रादा कश्चिद्भयते तवीयसः । भीमस्य वृष्णो जठरादभिश्वसो दिवेदिवे सहुरिः स्तन्नबाधितः ॥
सूर्यश्चिदस्य हरितोऽपि तेनैव प्रेर्यन्ते; इन्द्रस्यातितवीयसः कः खलु निर्भयः स्थातुं शक्नोति? भीमस्य वृष्णो जठरादभिश्वसो बलवान् प्राणवेग उदेति; दिवे दिवे सहुरिः शक्तिरग्रे सरति—अजिता, अबाधिता।
Mantra 9
स्तोमं वो अद्य रुद्राय शिक्वसे क्षयद्वीराय नमसा दिदिष्टन । येभिः शिवः स्ववाँ एवयावभिर्दिवः सिषक्ति स्वयशा निकामभिः ॥
अद्य रुद्राय शिक्वसे क्षयद्वीराय च स्तोमं रचत; नमसा समर्पयत। येभिः शक्तिभिः स शिवः स्ववाँश्च स्वयशाश्च, ताभिर्निकामानुसारं दिवः स्वदीप्तिमयीः शक्तीः प्रसारयति।
Mantra 10
ते हि प्रजाया अभरन्त वि श्रवो बृहस्पतिर्वृषभः सोमजामयः । यज्ञैरथर्वा प्रथमो वि धारयद्देवा दक्षैर्भृगवः सं चिकित्रिरे ॥
ते हि प्रजायै वाचो विस्तीर्णं श्रवोऽभरन्—बृहस्पतिः वृषभः सोमजामयः। यज्ञैः अथर्वा प्रथमः कर्मविधानं व्यधारयत; देवाः दक्षैः सह भृगवः सम्यक् चिकीत्रिरे।
Mantra 11
ते हि द्यावापृथिवी भूरिरेतसा नराशंसश्चतुरङ्गो यमोऽदितिः । देवस्त्वष्टा द्रविणोदा ऋभुक्षणः प्र रोदसी मरुतो विष्णुरर्हिरे ॥
ते हि—द्यावापृथिवी भूरिरेतसा, नाराशंसश्चतुरङ्गो यमोऽदितिश्च; देवस्त्वष्टा द्रविणोदा ऋभुक्षणश्च; मरुतो विष्णुश्च—सर्वे प्र रोदसी (द्यावापृथिव्यौ) अर्हिरे, अग्रसरस्यात्मनः कृते ताः विस्तीर्णा लोका धारयामासुः।
Mantra 12
उत स्य न उशिजामुर्विया कविरहिः शृणोतु बुध्न्यो हवीमनि । सूर्यामासा विचरन्ता दिविक्षिता धिया शमीनहुषी अस्य बोधतम् ॥
उत स्य नः उशिजाम् उर्विया कविरहिः—बुध्न्यः—हवीमनि शृणोतु। सूर्याचन्द्रमसौ दिविक्षितौ विचरन्तौ, शमीनहुष्योः दीप्तया धिया, अस्य (अस्माकम् आह्वानस्य) बोधतां च अस्मासु चेतनां जनयताम्।
Mantra 13
प्र नः पूषा चरथं विश्वदेव्योऽपां नपादवतु वायुरिष्टये । आत्मानं वस्यो अभि वातमर्चत तदश्विना सुहवा यामनि श्रुतम् ॥
प्र नः पूषा चरथं नयतु; विश्वदेव्यः पान्तु; अपां नपात् अवतु; वायुरिष्टये सहायो भवतु। यः प्राणो वस्योऽभि वातं (उत्तमं प्रकाशमानं हितम्) वर्तते, तमर्चत; तदश्विनौ सुहवा यामनि श्रुतम्।
Mantra 14
विशामासामभयानामधिक्षितं गीर्भिरु स्वयशसं गृणीमसि । ग्नाभिर्विश्वाभिरदितिमनर्वणमक्तोर्युवानं नृमणा अधा पतिम् ॥
गीर्भिरु स्वयशसं स्वदीप्तिमन्तं तं वयं गृणीमः—योऽसामभयानां विशामधिक्षितम्। ग्नाभिर्विश्वाभिरदितिमनर्वणामपेतदोषाम् अक्तोर्युवानं नृमणामधापतिं वयं स्तुमः।
Mantra 15
रेभदत्र जनुषा पूर्वो अङ्गिरा ग्रावाण ऊर्ध्वा अभि चक्षुरध्वरम् । येभिर्विहाया अभवद्विचक्षणः पाथः सुमेकं स्वधितिर्वनन्वति ॥
अत्र जनुषा पूर्वोऽङ्गिरा रेभदत्; ग्रावाण ऊर्ध्वा अभि चक्षुरध्वरम्। येभिर्विहाया अभवद्विचक्षणः; पाथः सुमेकं स्वधितिर्वनन्वति।
Frequently Asked Questions
Agni is the main deity—praised as the Hotṛ (chief ritual priest), the welcomed guest, and a radiant ketu (luminous sign) rising toward heaven.
Because Agni is ritually ‘received’ and tended, especially in evening or night-kindling; the fire is treated like an honored guest whose presence brings light, protection, and ritual success.
It recalls the ancient seer-line associated with discovering and establishing sacred fire and ritual knowledge, implying that today’s sacrifice follows a proven, well-made path that also awakens inner insight.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.