Sukta 92
Sukta 10.92
Agni (as Hotṛ, guest, luminous ketu ascending to heaven)
अयं सूक्तोऽग्निं यज्ञस्य रथवाहं कुलपुरोहितं होतारं च स्तौति—यो रात्रौ अतिथिरिव शुष्कसमिधो दहन् प्रज्वलति, दिवं प्रति च दीप्तः केतुरिव आरोहति। तस्य अनिवार्यं महाबलं प्रशंस्यते—यावत् सूर्यस्य गतिरपि इन्द्रसदृशं च पराक्रमं स्मार्यते—सह प्राचीनाम् अङ्गिरसां ऋषिपरम्परां सोमपीडनसाधनानि च स्मरन्, यैः कर्मणः प्रज्ञायाश्च सुस्पष्टो मार्गः प्रतिष्ठाप्यते।
Mantras
Mantra 1
यज्ञस्य वो रथ्यं विश्पतिं विशां होतारमक्तोरतिथिं विभावसुम् । शोचञ्छुष्कासु हरिणीषु जर्भुरद्वृषा केतुर्यजतो द्यामशायत ॥
यज्ञस्य वो रथ्यं विश्पतिं विशां होतारम् अक्तोरतिथिं विभावसुम्। शोचञ्छुष्कासु हरिणीषु जर्भुरद्वृषा केतुर्यजतो द्यामशायत।
Mantra 2
इममञ्जस्पामुभये अकृण्वत धर्माणमग्निं विदथस्य साधनम् । अक्तुं न यह्वमुषसः पुरोहितं तनूनपातमरुषस्य निंसते ॥
इमम् अञ्जस्पाम् उभये अकृण्वत धर्माणम् अग्निं विदथस्य साधनम् । अक्तुं न यह्वम् उषसः पुरोहितं तनूनपातम् अरुषस्य निंसते ॥
Mantra 3
बळस्य नीथा वि पणेश्च मन्महे वया अस्य प्रहुता आसुरत्तवे । यदा घोरासो अमृतत्वमाशतादिज्जनस्य दैव्यस्य चर्किरन् ॥
बळस्य नीथा वि पणेः च मन्महे वया अस्य प्रहुताः आसुरत्तवे । यदा घोरासो अमृतत्वम् आशत तदा इद् जनस्य दैव्यस्य चर्किरन् ॥
Mantra 4
ऋतस्य हि प्रसितिर्द्यौरुरु व्यचो नमो मह्यरमतिः पनीयसी । इन्द्रो मित्रो वरुणः सं चिकित्रिरेऽथो भगः सविता पूतदक्षसः ॥
ऋतस्य हि प्रसितिः द्यौः उरु व्यचः नमो मह्यै अरमतिः पनीयसी । इन्द्रो मित्रो वरुणः सं चिकित्रिरे अथो भगः सविता पूतदक्षसः ॥
Mantra 5
प्र रुद्रेण ययिना यन्ति सिन्धवस्तिरो महीमरमतिं दधन्विरे । येभिः परिज्मा परियन्नुरु ज्रयो वि रोरुवज्जठरे विश्वमुक्षते ॥
प्र रुद्रेण ययिना यन्ति सिन्धवः, तिरो महीम् अरमतिं दधन्विरे। येभिः परिज्मा परियन् उरु ज्रयः, वि रोरुवत् जठरे विश्वम् उक्षते॥
Mantra 6
क्राणा रुद्रा मरुतो विश्वकृष्टयो दिवः श्येनासो असुरस्य नीळयः । तेभिश्चष्टे वरुणो मित्रो अर्यमेन्द्रो देवेभिरर्वशेभिरर्वशः ॥
क्राणा रुद्रा मरुतो विश्वकृष्टयः, दिवः श्येनासो असुरस्य नीळयः। तेभिश्चष्टे वरुणो मित्रो अर्यमा, इन्द्रो देवेभिरर्वशेभिरर्वशः॥
Mantra 7
इन्द्रे भुजं शशमानास आशत सूरो दृशीके वृषणश्च पौंस्ये । प्र ये न्वस्यार्हणा ततक्षिरे युजं वज्रं नृषदनेषु कारवः ॥
इन्द्रे भुजं शशमानास आशत, सूरो दृशीके वृषणश्च पौंस्ये। प्र ये न्वस्यार्हणा ततक्षिरे, युजं वज्रं नृषदनेषु कारवः॥
Mantra 8
सूरश्चिदा हरितो अस्य रीरमदिन्द्रादा कश्चिद्भयते तवीयसः । भीमस्य वृष्णो जठरादभिश्वसो दिवेदिवे सहुरिः स्तन्नबाधितः ॥
सूर्यश्चिदस्य हरितोऽपि तेनैव प्रेर्यन्ते; इन्द्रस्यातितवीयसः कः खलु निर्भयः स्थातुं शक्नोति? भीमस्य वृष्णो जठरादभिश्वसो बलवान् प्राणवेग उदेति; दिवे दिवे सहुरिः शक्तिरग्रे सरति—अजिता, अबाधिता।
Mantra 9
स्तोमं वो अद्य रुद्राय शिक्वसे क्षयद्वीराय नमसा दिदिष्टन । येभिः शिवः स्ववाँ एवयावभिर्दिवः सिषक्ति स्वयशा निकामभिः ॥
अद्य रुद्राय शिक्वसे क्षयद्वीराय च स्तोमं रचत; नमसा समर्पयत। येभिः शक्तिभिः स शिवः स्ववाँश्च स्वयशाश्च, ताभिर्निकामानुसारं दिवः स्वदीप्तिमयीः शक्तीः प्रसारयति।
Mantra 10
ते हि प्रजाया अभरन्त वि श्रवो बृहस्पतिर्वृषभः सोमजामयः । यज्ञैरथर्वा प्रथमो वि धारयद्देवा दक्षैर्भृगवः सं चिकित्रिरे ॥
ते हि प्रजायै वाचो विस्तीर्णं श्रवोऽभरन्—बृहस्पतिः वृषभः सोमजामयः। यज्ञैः अथर्वा प्रथमः कर्मविधानं व्यधारयत; देवाः दक्षैः सह भृगवः सम्यक् चिकीत्रिरे।
Mantra 11
ते हि द्यावापृथिवी भूरिरेतसा नराशंसश्चतुरङ्गो यमोऽदितिः । देवस्त्वष्टा द्रविणोदा ऋभुक्षणः प्र रोदसी मरुतो विष्णुरर्हिरे ॥
ते हि—द्यावापृथिवी भूरिरेतसा, नाराशंसश्चतुरङ्गो यमोऽदितिश्च; देवस्त्वष्टा द्रविणोदा ऋभुक्षणश्च; मरुतो विष्णुश्च—सर्वे प्र रोदसी (द्यावापृथिव्यौ) अर्हिरे, अग्रसरस्यात्मनः कृते ताः विस्तीर्णा लोका धारयामासुः।
Mantra 12
उत स्य न उशिजामुर्विया कविरहिः शृणोतु बुध्न्यो हवीमनि । सूर्यामासा विचरन्ता दिविक्षिता धिया शमीनहुषी अस्य बोधतम् ॥
उत स्य नः उशिजाम् उर्विया कविरहिः—बुध्न्यः—हवीमनि शृणोतु। सूर्याचन्द्रमसौ दिविक्षितौ विचरन्तौ, शमीनहुष्योः दीप्तया धिया, अस्य (अस्माकम् आह्वानस्य) बोधतां च अस्मासु चेतनां जनयताम्।
Mantra 13
प्र नः पूषा चरथं विश्वदेव्योऽपां नपादवतु वायुरिष्टये । आत्मानं वस्यो अभि वातमर्चत तदश्विना सुहवा यामनि श्रुतम् ॥
प्र नः पूषा चरथं नयतु; विश्वदेव्यः पान्तु; अपां नपात् अवतु; वायुरिष्टये सहायो भवतु। यः प्राणो वस्योऽभि वातं (उत्तमं प्रकाशमानं हितम्) वर्तते, तमर्चत; तदश्विनौ सुहवा यामनि श्रुतम्।
Mantra 14
विशामासामभयानामधिक्षितं गीर्भिरु स्वयशसं गृणीमसि । ग्नाभिर्विश्वाभिरदितिमनर्वणमक्तोर्युवानं नृमणा अधा पतिम् ॥
गीर्भिरु स्वयशसं स्वदीप्तिमन्तं तं वयं गृणीमः—योऽसामभयानां विशामधिक्षितम्। ग्नाभिर्विश्वाभिरदितिमनर्वणामपेतदोषाम् अक्तोर्युवानं नृमणामधापतिं वयं स्तुमः।
Mantra 15
रेभदत्र जनुषा पूर्वो अङ्गिरा ग्रावाण ऊर्ध्वा अभि चक्षुरध्वरम् । येभिर्विहाया अभवद्विचक्षणः पाथः सुमेकं स्वधितिर्वनन्वति ॥
अत्र जनुषा पूर्वोऽङ्गिरा रेभदत्; ग्रावाण ऊर्ध्वा अभि चक्षुरध्वरम्। येभिर्विहाया अभवद्विचक्षणः; पाथः सुमेकं स्वधितिर्वनन्वति।
Frequently Asked Questions
Agni is the main deity—praised as the Hotṛ (chief ritual priest), the welcomed guest, and a radiant ketu (luminous sign) rising toward heaven.
Because Agni is ritually ‘received’ and tended, especially in evening or night-kindling; the fire is treated like an honored guest whose presence brings light, protection, and ritual success.
It recalls the ancient seer-line associated with discovering and establishing sacred fire and ritual knowledge, implying that today’s sacrifice follows a proven, well-made path that also awakens inner insight.
Ask anything about Sukta 92 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.