Sukta 88
Sukta 10.88
Agni (cosmic fire; world-upholder)
Trishtubh (likely; needs confirmation)
अयं सूक्तोऽग्निं स्तौति—अजरं दिविस्पृशं हविर्भुजं यः ऋतेन विश्वा भुवनानि धारयति। देवाः तमग्निं त्रिधा जनयामासुः सृजामासुश्च; स वर्धनपरिणामकः, ओषधीर् विपचति, जीवनं च धारयति। अत्र मातरिश्वानम् अग्नेर्वाहकं स्मारयति, उषसः प्रकाशस्य प्रसारं च यज्ञस्य यथाविधि प्रतिष्ठापनेन पुरोहितव्यवस्थया च संबध्नाति।
Mantras
Mantra 1
हविष्पान्तमजरं स्वर्विदि दिविस्पृश्याहुतं जुष्टमग्नौ । तस्य भर्मणे भुवनाय देवा धर्मणे कं स्वधया पप्रथन्त ॥
हविष्पान्तम् अजरं स्वर्विदं दिविस्पृशम् आहुतं जुष्टम् अग्नौ। तस्य भर्मणे भुवनाय देवा स्वधया कर्म च धर्म च पप्रथन्त।
Mantra 2
गीर्णं भुवनं तमसापगूळ्हमाविः स्वरभवज्जाते अग्नौ । तस्य देवाः पृथिवी द्यौरुतापोऽरणयन्नोषधीः सख्ये अस्य ॥
गीर्णं भुवनं तमसापगूळ्हम् आविः अभवत्—स्वरः प्रादुरभवत्—जाते अग्नौ। तस्य सख्ये देवा पृथिवी द्यौः उत आपः औषधीः अरणयन्।
Mantra 3
देवेभिर्न्विषितो यज्ञियेभिरग्निं स्तोषाण्यजरं बृहन्तम् । यो भानुना पृथिवीं द्यामुतेमामाततान रोदसी अन्तरिक्षम् ॥
देवेभिर्न्विषितो यज्ञियेभिरहं स्तोषाम्यग्निमजरं बृहन्तम्। यो भानुना पृथिवीं द्यामुतेमामाततान रोदसी अन्तरिक्षम्॥
Mantra 4
यो होतासीत्प्रथमो देवजुष्टो यं समाञ्जन्नाज्येना वृणानाः । स पतत्रीत्वरं स्था जगद्यच्छ्वात्रमग्निरकृणोज्जातवेदाः ॥
यो होतासीत्त्प्रथमो देवजुष्टो यं समाञ्जन्नाज्येना वृणानाः। स पतत्रीत्वरं स्था जगद्यच्छ्वात्रमग्निरकृणोज्जातवेदाः॥
Mantra 5
यज्जातवेदो भुवनस्य मूर्धन्नतिष्ठो अग्ने सह रोचनेन । तं त्वाहेम मतिभिर्गीर्भिरुक्थैः स यज्ञियो अभवो रोदसिप्राः ॥
यज्जातवेदो भुवनस्य मूर्धन्नतिष्ठो अग्ने सह रोचनेन। तं त्वाहेम मतिभिर्गीर्भिरुक्थैः स यज्ञियो अभवो रोदसीप्राः॥
Mantra 6
मूर्धा भुवो भवति नक्तमग्निस्ततः सूर्यो जायते प्रातरुद्यन् । मायामू तु यज्ञियानामेतामपो यत्तूर्णिश्चरति प्रजानन् ॥
नक्तं मूर्धा भुवो भवत्यग्निः; ततः सूर्यः प्रातरुद्यन् जायते। एषा हि यज्ञियानां शक्तीनां माया; यदापः तूर्णिश्चरन्ति प्रजानन्, जन्मानि विदित्वा प्रकाशयन्ति।
Mantra 7
दृशेन्यो यो महिना समिद्धोऽरोचत दिवियोनिर्विभावा । तस्मिन्नग्नौ सूक्तवाकेन देवा हविर्विश्व आजुहवुस्तनूपाः ॥
दृशेन्यो यः स्वमहिम्ना समिद्धोऽरोचत, दिवियोनिः विभावाः। तस्मिन्नग्नौ तनूपा देवाः सूक्तवाकेन विश्वं हविराजुहवुः।
Mantra 8
सूक्तवाकं प्रथममादिदग्निमादिद्धविरजनयन्त देवाः । स एषां यज्ञो अभवत्तनूपास्तं द्यौर्वेद तं पृथिवी तमापः ॥
सूक्तवाकं प्रथमम्; ततो देवाः अग्निमादिदजनयन्, ततो हविरपि जनयन्। स एषां यज्ञोऽभवत् तनूपाः; तं द्यौर्वेद, तं पृथिवी वेद, तमापो वेदन्ति।
Mantra 9
यं देवासोऽजनयन्ताग्निं यस्मिन्नाजुहवुर्भुवनानि विश्वा । सो अर्चिषा पृथिवीं द्यामुतेमामृजूयमानो अतपन्महित्वा ॥
यं देवा अजनयन् अग्निं यस्मिन्न् विश्वानि भुवनानि आजुहवुः। स अर्चिषा पृथिवीं द्याम् उत इमां (अन्तरिक्षम्) ऋजुयमानोऽतपन् महित्वा॥
Mantra 10
स्तोमेन हि दिवि देवासो अग्निमजीजनञ्छक्तिभी रोदसिप्राम् । तमू अकृण्वन्त्रेधा भुवे कं स ओषधीः पचति विश्वरूपाः ॥
स्तोमेन हि दिवि देवासोऽग्निम अजीजनन् शक्तिभी रोदसीप्राम्। तम् ऊ अकृण्वन् त्रेधा भुवे; स ओषधीः पचति विश्वरूपाः॥
Mantra 11
यदेदेनमदधुर्यज्ञियासो दिवि देवाः सूर्यमादितेयम् । यदा चरिष्णू मिथुनावभूतामादित्प्रापश्यन्भुवनानि विश्वा ॥
यद् एदेनम् अदधुर् यज्ञियासो दिवि देवाः सूर्यम् आदितेयम्। यदा चरिष्णू मिथुनाव् अभूताम्, आदित् प्रापश्यन् भुवनानि विश्वा॥
Mantra 12
विश्वस्मा अग्निं भुवनाय देवा वैश्वानरं केतुमह्नामकृण्वन् । आ यस्ततानोषसो विभातीरपो ऊर्णोति तमो अर्चिषा यन् ॥
विश्वस्मै भुवनाय देवाः अग्निं वैश्वानरं अह्नां केतुम् अकृण्वन्। यः उषसः विभातीः ततान, स यन् अर्चिषा तमः ऊर्णोति अपः।
Mantra 13
वैश्वानरं कवयो यज्ञियासोऽग्निं देवा अजनयन्नजुर्यम् । नक्षत्रं प्रत्नममिनच्चरिष्णु यक्षस्याध्यक्षं तविषं बृहन्तम् ॥
वैश्वानरं कवयः यज्ञियासो देवाश्च अजनयन्—अजुर्यम्। स प्रत्नं नक्षत्रं चरिष्णुः, न अमिनत्; यक्षस्याध्यक्षः, तविषं बृहन्तं महान्तम्।
Mantra 15
द्वे स्रुती अशृणवं पितॄणामहं देवानामुत मर्त्यानाम् । ताभ्यामिदं विश्वमेजत्समेति यदन्तरा पितरं मातरं च ॥
द्वे स्रुती अहं अशृणवं पितॄणाम्—देवानाम् उत मर्त्यानाम् च। ताभ्याम् इदं विश्वम् एजत् समेति, यत् अन्तराऽस्ति पितरं मातरं च।
Mantra 16
द्वे समीची बिभृतश्चरन्तं शीर्षतो जातं मनसा विमृष्टम् । स प्रत्यङ्विश्वा भुवनानि तस्थावप्रयुच्छन्तरणिर्भ्राजमानः ॥
द्वे समीची बिभृतश्चरन्तं—शीर्षतो जातं मनसा विमृष्टम्। स प्रत्यङ् विश्वा भुवनानि तस्थाव् अप्रयुच्छन्तोऽरणिर्भ्राजमानः॥
Mantra 17
यत्रा वदेते अवरः परश्च यज्ञन्योः कतरो नौ वि वेद । आ शेकुरित्सधमादं सखायो नक्षन्त यज्ञं क इदं वि वोचत् ॥
यत्र वदेतेऽवरः परश्च यज्ञन्योः कतरौ नौ वि वेद। आ शेकुरित्सधमादं सखायो नक्षन्त यज्ञं क इदं वि वोचत्॥
Mantra 18
कत्यग्नयः कति सूर्यासः कत्युषासः कत्यु स्विदापः । नोपस्पिजं वः पितरो वदामि पृच्छामि वः कवयो विद्मने कम् ॥
कत्यग्नयः कति सूर्याः कत्युषासः कत्यु स्विदापः। नोपस्पिजं वः पितरो वदामि पृच्छामि वः कवयो विद्मने कम्॥
Mantra 19
यावन्मात्रमुषसो न प्रतीकं सुपर्ण्यो वसते मातरिश्वः । तावद्दधात्युप यज्ञमायन्ब्राह्मणो होतुरवरो निषीदन् ॥
यावन्मात्रम् उषसः न प्रतीकं यावत् प्रसारं गच्छति, तावदेव सुपर्ण्यो मातरिश्वा वसति विचरति च। तावद्दधात्युप यज्ञम् आयन्; अथ ब्राह्मणो होतुरवरो विधौ निषीदन्, नियतकार्याय सज्जो भवति।
Frequently Asked Questions
It praises Agni as the sacred fire who receives offerings and also as a cosmic power that supports the worlds, maintains order (ṛta), and enables growth in nature.
It points to Agni functioning in three domains—commonly understood as fire on earth, lightning in the atmosphere, and the sun in the sky—one principle appearing in multiple planes.
Mātariśvan is the mover/carrier associated with bringing or spreading Agni; here he is linked with dawn’s range and with properly establishing the sacrifice and priestly order.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.