Sukta 85

Mantra 1

सत्येनोत्तभिता भूमिः सूर्येणोत्तभिता द्यौः । ऋतेनादित्यास्तिष्ठन्ति दिवि सोमो अधि श्रितः ॥

सत्येनोत्तभिता भूमिः सूर्येणोत्तभिता द्यौः । ऋतेनादित्यास्तिष्ठन्ति दिवि सोमो अधि श्रितः ॥

Mantra 2

सोमेनादित्या बलिनः सोमेन पृथिवी मही । अथो नक्षत्राणामेषामुपस्थे सोम आहितः ॥

सोमेनेत्यादित्या बलिनो भवन्ति, सोमेनेयं पृथिवी मही महिमानं प्राप्नोति। अथ चैतानि नक्षत्राणामुपस्थे सोमः स्थापितः—ऋतस्य ज्योतिषां मध्ये गूढपोषणानन्दरूपेण।

Mantra 3

सोमं मन्यते पपिवान्यत्सम्पिंषन्त्योषधिम् । सोमं यं ब्रह्माणो विदुर्न तस्याश्नाति कश्चन ॥

यदा औषधिं सम्पिंषन्ति तदा पपिवानिति मन्यते। यं तु सोमं ब्रह्माणो विदुः, तस्य कश्चन नाश्नाति; स बाह्यकर्मणा न गृह्यते—अन्तर्ज्ञानगोचरः सः।

Mantra 4

आच्छद्विधानैर्गुपितो बार्हतैः सोम रक्षितः । ग्राव्णामिच्छृण्वन्तिष्ठसि न ते अश्नाति पार्थिवः ॥

आच्छद्विधानैर्गुपितो बृहद्भिः शक्तिभिः सोम रक्षितः। ग्राव्णां शब्दं शृण्वन् तिष्ठसि; न ते पार्थिवोऽश्नाति—ते सत्यं बाह्यग्रहणात् गूढम्।

Mantra 5

यत्त्वा देव प्रपिबन्ति तत आ प्यायसे पुनः । वायुः सोमस्य रक्षिता समानां मास आकृतिः ॥

हे देव, यदा देवाः त्वां प्रपिबन्ति, ततः त्वं पुनर्नवमेव आप्यायसे। सोमस्य रक्षिता वायुः; समानानां चक्राणां मासः आकाररूपः—येनास्मासु आनन्दः पुनर्नवीभवति।

Mantra 6

रैभ्यासीदनुदेयी नाराशंसी न्योचनी । सूर्याया भद्रमिद्वासो गाथयैति परिष्कृतम् ॥

रैभी अनुदेयी आसीत्; नाराशंसी न्योचनी। सूर्यायाः कृते भद्रं वासः—परिष्कृतम्—गाथया सह अग्रे गच्छति; नवसंयोगे आत्मा रूपितया शोभया आवृता भवति।

Mantra 7

चित्तिरा उपबर्हणं चक्षुरा अभ्यञ्जनम् । द्यौर्भूमिः कोश आसीद्यदयात्सूर्या पतिम् ॥

चित्तिरा उपबर्हणम् आसीत्; चक्षुरा अभ्यञ्जनम्। यदा सूर्या पतिं जगाम, तदा द्यौर्भूमी कोशः अभवत्—यथा ज्योतिर्मयी चेतना लोकेषु विधिनिर्दिष्टे संयोगे प्रविवेश।

Mantra 8

स्तोमा आसन्प्रतिधयः कुरीरं छन्द ओपशः । सूर्याया अश्विना वराग्निरासीत्पुरोगवः ॥

स्तोमाः अस्याः प्रतिधयः आसन्; छन्दांसि ओपशः कुरीरं च आसन्। सूर्यायाः अश्विनौ वरौ; अग्निः पुरोगवः आसीत्, अग्रे गत्वा ताम् अनयत्।

Mantra 9

सोमो वधूयुरभवदश्विनास्तामुभा वरा । सूर्यां यत्पत्ये शंसन्तीं मनसा सविताददात् ॥

सोमः वधूयुः अभवत्; अश्विनौ ताम् उभौ वरौ। यदा सूर्यां पतये शंसन्तीं सविता मनसा अददात्।

Mantra 10

मनो अस्या अन आसीद्द्यौरासीदुत च्छदिः । शुक्रावनड्वाहावास्तां यदयात्सूर्या गृहम् ॥

यदा सूर्या गृहम् अयात्, तदा अस्याः रथः मनः आसीत्; द्यौः च्छदिः आसीत्। शुक्रौ अनड्वाहौ युक्तौ तस्थतुः।

Mantra 11

ऋक्सामाभ्यामभिहितौ गावौ ते सामनावितः । श्रोत्रं ते चक्रे आस्तां दिवि पन्थाश्चराचारः ॥

ऋक्सामाभ्यामभिहितौ ते गावौ सामनावितौ तिष्ठतः। श्रोत्रे ते चक्रे आस्तां; दिवि पन्थानश्चराचाराः सन्ति—आत्मन आरोहणाय गमनागमनमार्गाः।

Mantra 12

शुची ते चक्रे यात्या व्यानो अक्ष आहतः । अनो मनस्मयं सूर्यारोहत्प्रयती पतिम् ॥

शुची ते चक्रे यात्ये; व्यानोऽक्ष आहतः सुचालितः प्रवर्तते। मनस्मयेऽनौ सूर्याऽऽरोहति, प्रयती पतिं प्रति प्रसरति; एवं दीप्तात्मा सम्यक्प्रसिद्धे गत्युपायोगे योगायोपविशति।

Mantra 13

सूर्याया वहतुः प्रागात्सविता यमवासृजत् । अघासु हन्यन्ते गावोऽर्जुन्योः पर्युह्यते ॥

सूर्याया वहतुः प्रागात्; सविता तम् अवासृजत् प्राकट्ये। अघासु तमसि शत्रुषु गावो हन्यन्ते; तथापि अर्जुन्यः पर्यूह्यते—ऋजुगत्या शक्त्या रक्षितं वहति।

Mantra 14

यदश्विना पृच्छमानावयातं त्रिचक्रेण वहतुं सूर्यायाः । विश्वे देवा अनु तद्वामजानन्पुत्रः पितराववृणीत पूषा ॥

यदश्विना पृच्छमानावयातं त्रिचक्रेण वहतुं सूर्यायाः। विश्वे देवा अनु तद्वामजानन्; पुत्रः पितराववृणीत पूषा॥

Mantra 15

यदयातं शुभस्पती वरेयं सूर्यामुप । क्वैकं चक्रं वामासीत्क्व देष्ट्राय तस्थथुः ॥

यदायातं शुभस्पती वरेयं सूर्यामुप। क्वैकं चक्रं वामासीৎ क्व देष्ट्राय तस्थथुः॥

Mantra 16

द्वे ते चक्रे सूर्ये ब्रह्माण ऋतुथा विदुः । अथैकं चक्रं यद्गुहा तदद्धातय इद्विदुः ॥

द्वे ते चक्रे सूर्ये ब्राह्माण ऋतुथा विदुः। अथैकं चक्रं यद्गुहा तदद्धातय इद्विदुः॥

Mantra 17

सूर्यायै देवेभ्यो मित्राय वरुणाय च । ये भूतस्य प्रचेतस इदं तेभ्योऽकरं नमः ॥

सूर्यायै देवेभ्यो मित्राय वरुणाय च—ये भूतस्य प्रचेतसः—इदं तेभ्योऽकरं नमः। ऋतस्य मित्रस्य च शक्तयः अस्मासु दीप्तं संयोगं धारयन्तु।

Mantra 18

पूर्वापरं चरतो माययैतौ शिशू क्रीळन्तौ परि यातो अध्वरम् । विश्वान्यन्यो भुवनाभिचष्ट ऋतूँरन्यो विदधज्जायते पुनः ॥

एतौ द्वौ देवमायया पूर्वापरं चरतो, शिशू इव क्रीळन्तौ अध्वरं परि यातः। अन्यो विश्वानि भुवनानि अभिचष्टे, अन्य ऋतून् विदधत् पुनर्जायते। एवं युगलशक्ती कालान्तरे नवीकरणस्य चक्रधर्मं ऋतस्य च विधायिनीं प्रज्ञां प्रकाशयतः।

Mantra 19

नवोनवो भवति जायमानोऽह्नां केतुरुषसामेत्यग्रम् । भागं देवेभ्यो वि दधात्यायन्प्र चन्द्रमास्तिरते दीर्घमायुः ॥

जायमानो नवो नवो भवति; अह्नां केतुरुषसामेत्यग्रं। आयन् देवेभ्यो भागं विदधाति; चन्द्रमा दीर्घमायुः प्र तिरते। एवं नवीकरणं च ऋतसम्मतं वितरणं च काले सत्त्वस्य वृद्धिं धारयतः।

Mantra 20

सुकिंशुकं शल्मलिं विश्वरूपं हिरण्यवर्णं सुवृतं सुचक्रम् । आ रोह सूर्ये अमृतस्य लोकं स्योनं पत्ये वहतुं कृणुष्व ॥

सुकिंशुकं शल्मलिं विश्वरूपं हिरण्यवर्णं सुवृतं सुचक्रम् आवृणु। आ रोह सूर्ये अमृतस्य लोकं; स्योनं पत्ये वहतुं कृणुष्व।

Mantra 21

उदीर्ष्वातः पतिवती ह्येषा विश्वावसुं नमसा गीर्भिरीळे । अन्यामिच्छ पितृषदं व्यक्तां स ते भागो जनुषा तस्य विद्धि ॥

उदीर्ष्वातः; पतिवती ह्येषा। नमसा गीर्भिश्च विश्वावसुं इळे। अन्यामिच्छ पितृषदं व्यक्तां; स ते भागो जनुषा—तस्य विद्धि।

Mantra 22

उदीर्ष्वातो विश्वावसो नमसेळा महे त्वा । अन्यामिच्छ प्रफर्व्यं सं जायां पत्या सृज ॥

उदीर्ष्वातो विश्वावसो; नमसेळा महे त्वा। अन्यामिच्छ; प्रफर्व्यं सं जायां पत्या सृज।

Mantra 23

अनृक्षरा ऋजवः सन्तु पन्था येभिः सखायो यन्ति नो वरेयम् । समर्यमा सं भगो नो निनीयात्सं जास्पत्यं सुयममस्तु देवाः ॥

अनृक्षराः ऋजवः सन्तु पन्थानो येभिः सखायो नो वरेयम् यान्ति। सम् आर्यमा सम् भगो नो निनीयात्; देवाः च जास्पत्ये सुयमं समन्वयं स्थापयन्तु।

Mantra 24

प्र त्वा मुञ्चामि वरुणस्य पाशाद्येन त्वाबध्नात्सविता सुशेवः । ऋतस्य योनौ सुकृतस्य लोकेऽरिष्टां त्वा सह पत्या दधामि ॥

वरुणस्य पाशात् त्वां प्र मुञ्चामि येन त्वा सुशेवः सविता अबध्नात्। ऋतस्य योनौ सुकृतस्य लोके अरिष्टां त्वां सह पत्या दधामि।

Mantra 25

प्रेतो मुञ्चामि नामुतः सुबद्धाममुतस्करम् । यथेयमिन्द्र मीढ्वः सुपुत्रा सुभगासति ॥

इतः प्र एतां मुञ्चामि, न अमुतः; इह सुबद्धाम्, न अमुतस्कराम्। यथा इयं, इन्द्र मीढ्वः, सुपुत्रा सुभगा स्यात्।

Mantra 26

पूषा त्वेतो नयतु हस्तगृह्याश्विना त्वा प्र वहतां रथेन । गृहान्गच्छ गृहपत्नी यथासो वशिनी त्वं विदथमा वदासि ॥

पूषा त्वेतो नयतु हस्तगृह्य; अश्विनौ त्वां रथेन प्र वहताम्। गृहान् गच्छ गृहपत्नी यथासो वशिनी; त्वं विदथमा वदासि।

Mantra 27

इह प्रियं प्रजया ते समृध्यतामस्मिन्गृहे गार्हपत्याय जागृहि । एना पत्या तन्वं सं सृजस्वाधा जिव्री विदथमा वदाथः ॥

इह प्रियं प्रजया ते समृद्ध्यताम्; अस्मिन् गृहे गार्हपत्याय जागृहि। एना पत्या तन्वं सं सृजस्व; स्वाधा जिव्री विदथमा वदाथः।

Mantra 28

नीललोहितं भवति कृत्यासक्तिर्व्यज्यते । एधन्ते अस्या ज्ञातयः पतिर्बन्धेषु बध्यते ॥

नीललोहितं भवति; कृत्यासक्तिर्व्यज्यते। एधन्ते अस्या ज्ञातयः; पतिर्बन्धेषु बध्यते।

Mantra 29

परा देहि शामुल्यं ब्रह्मभ्यो वि भजा वसु । कृत्यैषा पद्वती भूत्व्या जाया विशते पतिम् ॥

शामुल्यं परा देहि; ब्रह्मभ्यः वसु विभज। एषा कृत्या पदवती भूत्वा अन्यत्राधारां प्राप्य अपयातु; ततः जाया पतिं प्रविशति, स्वस्य सत्याधिपत्ये प्रविशति।

Mantra 30

अश्रीरा तनूर्भवति रुशती पापयामुया । पतिर्यद्वध्वो वाससा स्वमङ्गमभिधित्सते ॥

पापया अमुया बाह्यप्रेरणया तनूः अश्रीरा भवति, रुशतीव मिथ्यादीप्तिं गच्छति—यदा पतिः वध्वाः वाससा एव स्वमङ्गम् अभिधित्सते, न तु अन्तरात्मतत्त्वेन।

Mantra 31

ये वध्वश्चन्द्रं वहतुं यक्ष्मा यन्ति जनादनु । पुनस्तान्यज्ञिया देवा नयन्तु यत आगताः ॥

ये यक्ष्माः वध्वाः चन्द्रं वहतुं जनादनु यान्ति, तान् यज्ञिया देवाः पुनः नयन्तु यत आगताः।

Mantra 32

मा विदन्परिपन्थिनो य आसीदन्ति दम्पती । सुगेभिर्दुर्गमतीतामप द्रान्त्वरातयः ॥

मा विदन् परिपन्थिनो य आसीदन्ति दम्पती। सुगेभिर्दुर्गमतीताम् अप द्रान्त्व् अरातयः॥

Mantra 33

सुमङ्गलीरियं वधूरिमां समेत पश्यत । सौभाग्यमस्यै दत्त्वायाथास्तं वि परेतन ॥

सुमङ्गलीरियं वधूरिमां समेत पश्यत। सौभाग्यमस्यै दत्त्वायाथास्तं वि परेतन॥

Mantra 34

तृष्टमेतत्कटुकमेतदपाष्ठवद्विषवन्नैतदत्तवे । सूर्यां यो ब्रह्मा विद्यात्स इद्वाधूयमर्हति ॥

तृष्टमेतत् कटुकमेतद् अपाष्ठवद् विषवन्नैतदत्तवे। सूर्यां यो ब्रह्मा विद्यात् स इद्वाधूयम् अर्हति॥

Mantra 35

आशसनं विशसनमथो अधिविकर्तनम् । सूर्यायाः पश्य रूपाणि तानि ब्रह्मा तु शुन्धति ॥

आशसनं विशसनमथोऽधिविकर्तनं—सूर्यायाः रूपाणि पश्य। तानि विकाररूपाणि; ब्रह्मा तु (मन्त्रविद्या) तानि शुन्धति शुद्धीकरोति।

Mantra 36

गृभ्णामि ते सौभगत्वाय हस्तं मया पत्या जरदष्टिर्यथासः । भगो अर्यमा सविता पुरंधिर्मह्यं त्वादुर्गार्हपत्याय देवाः ॥

सौभगत्वाय ते हस्तं गृभ्णामि, यथा मया पत्या सह बलवती जराṃ गच्छेः। भगोऽर्यमा सविता पुरंधिश्च—देवाः—मह्यं त्वां गार्हपत्यस्य ध्रुवाग्नेः, अन्तःस्थस्य चिरस्थायिनोऽग्निकुण्डस्यार्थं ददुः।

Mantra 37

तां पूषञ्छिवतमामेरयस्व यस्यां बीजं मनुष्या वपन्ति । या न ऊरू उशती विश्रयाते यस्यामुशन्तः प्रहराम शेपम् ॥

हे पूषन्, तां शिवतमां सिद्धिं प्रति प्रेरय—यस्यां मनुष्याः बीजं वपन्ति। या कामयमाना नः कृते ऊरू विस्तृणोति—तस्यां वयं प्रेम्णा चाभिलाषेण च सृजनशक्तिं प्रक्षिपामः।

Mantra 38

तुभ्यमग्रे पर्यवहन्त्सूर्यां वहतुना सह । पुनः पतिभ्यो जायां दा अग्ने प्रजया सह ॥

तुभ्यमग्रे पर्यवहन्त् सूर्यां वहतुना सह। पुनः पतिभ्यो जायां दा अग्ने प्रजया सह॥

Mantra 39

पुनः पत्नीमग्निरदादायुषा सह वर्चसा । दीर्घायुरस्या यः पतिर्जीवाति शरदः शतम् ॥

पुनः पत्नीमग्निरदादायुषा सह वर्चसा। दीर्घायुरस्या यः पतिर्जीवाति शरदः शतम्॥

Mantra 40

सोमः प्रथमो विविदे गन्धर्वो विविद उत्तरः । तृतीयो अग्निष्टे पतिस्तुरीयस्ते मनुष्यजाः ॥

सोमः प्रथमो विविदे गन्धर्वो विविद उत्तरः। तृतीयो अग्निष्टे पतिस्तुरीयस्ते मनुष्यजाः॥

Mantra 41

सोमो ददद्गन्धर्वाय गन्धर्वो दददग्नये । रयिं च पुत्राँश्चादादग्निर्मह्यमथो इमाम् ॥

सोमः एनां गन्धर्वाय ददाति; गन्धर्वोऽग्नये ददाति। अग्निश्च मह्यमिमां वधूं ददाति—रय्या सह, पुत्रैश्च सह, भाविवृद्धिशक्तिभिः सह।

Mantra 42

इहैव स्तं मा वि यौष्टं विश्वमायुर्व्यश्नुतम् । क्रीळन्तौ पुत्रैर्नप्तृभिर्मोदमानौ स्वे गृहे ॥

इहैव सह स्थातं; मा वि यौष्टम्। विश्वमायुः विस्तरेण व्यश्नुतम्। पुत्रैर्नप्तृभिश्च सह क्रीळन्तौ, मोदमानौ, स्वे गृहे वसतम्—प्रतिष्ठितौ परिपूर्णौ।

Mantra 43

आ नः प्रजां जनयतु प्रजापतिराजरसाय समनक्त्वर्यमा । अदुर्मङ्गलीः पतिलोकमा विश शं नो भव द्विपदे शं चतुष्पदे ॥

प्रजापतिरस्मभ्यं सत्यां प्रजां जनयतु—अस्माकं सत्तावृद्धिम्। आर्यमा नः अजरसायाभिषिञ्चतु, यथाबन्धं समनक्तु। अदुर्मङ्गलीः पतिलोकमाविश; शं नो भव द्विपदे, शं चतुष्पदे।

Mantra 44

अघोरचक्षुरपतिघ्न्येधि शिवा पशुभ्यः सुमनाः सुवर्चाः । वीरसूर्देवकामा स्योना शं नो भव द्विपदे शं चतुष्पदे ॥

अघोरचक्षुर् भव; अपतिघ्न्य् एधि। शिवा पशुभ्यः; सुमना सुवर्चाः। वीरसूर् देवकामा स्योना; शं नो भव द्विपदे शं चतुष्पदे॥

Mantra 45

इमां त्वमिन्द्र मीढ्वः सुपुत्रां सुभगां कृणु । दशास्यां पुत्राना धेहि पतिमेकादशं कृधि ॥

इमां त्वम् इन्द्र मीढ्वः सुपुत्रां सुभगां कृणु। दशास्यां पुत्रान् धेहि; पतिम् एकादशं कृधि॥

Mantra 46

सम्राज्ञी श्वशुरे भव सम्राज्ञी श्वश्र्वां भव । ननान्दरि सम्राज्ञी भव सम्राज्ञी अधि देवृषु ॥

सम्राज्ञी श्वशुरे भव; सम्राज्ञी श्वश्र्वां भव। ननान्दरि सम्राज्ञी भव; सम्राज्ञी अधि देवृषु॥

Mantra 47

समञ्जन्तु विश्वे देवाः समापो हृदयानि नौ । सं मातरिश्वा सं धाता समु देष्ट्री दधातु नौ ॥

समञ्जन्तु विश्वे देवाः सम्यगैक्येऽस्मान्; समापो हृदयानि नौ एकीकुर्वन्तु। सं मातरिश्वा सं धाता आवां संयोजयताम्; समु दष्ट्री (नेत्री विधात्री) नौ ऐक्यं दृढं दधातु।