Rig Veda 10.85.18: Mandala 10, Sukta 85, Mantra 18

Sukta 10.85

Rishi: Sūryā Sāvitri (traditional)

Devata: Implicit dual cosmic powers (often read as Sun and Moon / Day and Night) operating around the adhvara

Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (uncertain here; the verse is long and may tend Jagatī in some analyses)

Samhita Patha (Devanagari)

पूर्वापरं चरतो माययैतौ शिशू क्रीळन्तौ परि यातो अध्वरम् । विश्वान्यन्यो भुवनाभिचष्ट ऋतूँरन्यो विदधज्जायते पुनः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.85.18

Transliteration

pūrvāparáṃ carato māyáyaitáu śiśū́ krī́ḷantau pári yāto adhvarám | víśvāny anyó bhúvanābhícaṣṭa ṛtū́ṃr anyó vidadháj jā́yate púnaḥ ||

Translation

एतौ द्वौ देवमायया पूर्वापरं चरतो, शिशू इव क्रीळन्तौ अध्वरं परि यातः। अन्यो विश्वानि भुवनानि अभिचष्टे, अन्य ऋतून् विदधत् पुनर्जायते। एवं युगलशक्ती कालान्तरे नवीकरणस्य चक्रधर्मं ऋतस्य च विधायिनीं प्रज्ञां प्रकाशयतः।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• पूर्वापरम्: in forward-and-back (alternation)
• पूर्वापरम्: Adhikaraṇa
• Type: Adjective
• Root: पूर्व + अपर (प्रातिपदिक)

• चरतो: (they) move / go
• चरतो: Kartā
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)

• मायया: by (their) wondrous power / māyā
• मायया: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: माया (प्रातिपदिक)

• एतौ: these two
• एतौ: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शिशू: (as) two young ones / children
• शिशू: Kartā
• Type: Noun
• Root: शिशु (प्रातिपदिक)

• क्रीळन्तौ: playing
• क्रीळन्तौ: Kartā
• Type: Verb
• Root: क्रीळ्/क्रीड् (धातु)

• परि: around
• परि: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• यातो: (they) go
• यातो: Kartā
• Type: Verb
• Root: या (धातु)

• अध्वरम्: the sacrifice / ritual
• अध्वरम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अध्वर (प्रातिपदिक)

• विश्वानि: all (things)
• विश्वानि: Karma
• Type: Adjective (substantive)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• अन्यः: the one (of the two), the other
• अन्यः: Kartā
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• भुवनानि: worlds / beings / existences
• भुवनानि: Karma
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक) < भू (धातु)

• अभिचष्टे: beholds / looks upon
• अभिचष्टे: Kartā
• Type: Verb
• Root: चक्ष् (धातु) + अभि (उपसर्ग)

• ऋतून्: seasons / proper times
• ऋतून्: Karma
• Type: Noun
• Root: ऋतु (प्रातिपदिक)

• अन्यः: the other (one)
• अन्यः: Kartā
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• विदधत्: apportioning / arranging
• विदधत्: Kartā
• Type: Verb (participle)
• Root: धा (धातु) + वि (उपसर्ग)

• जायते: is born / comes into being
• जायते: Kartā
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)

• पुनः: again
• पुनः: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)